Bạn muốn gì ở TQ sau đại dịch này?

  • Bởi Admin
    16/04/2020
    0 phản hồi

    Giang Lê

    Sau đại dịch này bạn muốn điều gì nhất ở TQ? Một lời xin lỗi, bồi thường 6 nghìn tỷ đô la, hay bị (Trump) trừng trị/cấm vận cho tan nát?

    Thực tâm có lẽ nhiều người mong ước những ngày qua chỉ là một cơn ác mộng, ngày mai tỉnh dậy chúng ta lại tiếp tục đi làm, trẻ con tiếp tục đi học, cuối tuần gia đình đi ăn tối, xem phim, dân VN lại đổ ra đường mừng đội tuyển vào bán kết. Không ai muốn thấy cảnh một anh thầy giáo Tây phải ra đường xin tiền, một ông lão 70 phải dọn ra vỉa hè tá túc, hàng triệu người thất nghiệp, hàng chục nghìn doanh nghiệp phá sản...

    Vậy bạn thực sự muốn gì ở TQ? Riêng tôi điều tôi muốn thấy nhất ở TQ là một hệ thống y tế cộng đồng, cảnh báo dịch bệnh thật tốt, thật minh bạch, thật hiệu quả để thế giới sẽ không có một Covid-29, Covid-39 lần nữa. Nhưng tôi chắc bạn sẽ ngạc nhiên giống tôi khi biết rằng sau dịch SARS năm 2003 TQ đã xây dựng một hệ thống CDC từ trung ương đến địa phương với mục đích hệt như điều tôi mong muốn.

    Cũng giống như CDC của Mỹ, hệ thống này (và có lẽ CDC của VN cũng vậy) là một hệ thống ngành dọc, các văn phòng CDC địa phương báo cáo trực tiếp về Bắc Kinh chứ không thông qua chính quyền địa phương. TQ đã đầu tư khá bài bản, tập huấn thường xuyên và quả thực CDC của họ không phải không hiệu quả. Năm 2013 nó đã giúp TQ chống được dịch cúm gia cầm (H7N9) bùng phát và mới tháng 11 vừa rồi cảnh báo kịp thời một vụ outbreak dịch viêm phổi ở Nội Mông.

    Bất hạnh thay cho TQ và thế giới, phản ứng của CDC Vũ Hán đầu đại dịch là một thảm họa. Văn phòng ở đây đã bị chính quyền địa phương chi phối không thực hiện đúng chức năng của mình, không những không thông báo cho CDC trung ương mà còn thông đồng với sở Y tế Vũ Hán "downplay" tình hình dịch bệnh trong nửa đầu tháng 1. Không cần đợi đến nghiên cứu của đại học Southampton, chỉ cần làm một tính toán "back of the envelope" (xem bên dưới) cũng đủ thấy nếu Vũ Hán khoanh vùng dịch kịp thời đầu tháng 1 thì rất có thể vụ outbreak này sẽ qua đi như vụ hồi tháng 11 ở Nội Mông.

    Như đã viết trong một post trước, bác sĩ Lý Văn Lượng chỉ là một trong một số các y bác sĩ Vũ Hán đã cảnh báo về một dịch viêm phổi lạ. Suốt 2 tuần cuối tháng 12 giới quan chức y tế Vũ Hán đã trì hoãn thông báo dịch bệnh cho CDC trung ương. Thật trớ trêu là CDC ở Bắc Kinh chỉ biết được vụ outbreak ở Vũ Hán khi họ đọc được các cảnh báo online từ những người như bác sĩ Lý và bản chụp xét nghiệm một bệnh nhân do bác sĩ Ai Fen post lên Wechat ngày 30/12. Chỉ một ngày sau khi bác sĩ Lý post cảnh báo, CDC trung ương đã cử người bay tới Vũ Hán xem xét tình hình và thông báo về cho Ủy ban Y tế quốc gia TQ. Trong ngày hôm đó (31/12) CDC Vũ Hán đã phải công khai dịch bệnh đồng thời TQ thông báo cho WHO.

    Điều không may tiếp theo là đại hội Đảng bộ Vũ Hán khai mạc vào ngày 11/1, có lẽ vì thế các quan chức ở đây đã tìm mọi cách che giấu thông tin trong suốt 2 tuần đầu tháng, trường hợp gọi bác sĩ Lý Văn Lượng lên cảnh cáo không phải là duy nhất. Rất đáng tiếc là CDC trung ương đã không can thiệp mạnh hơn trong giai đoạn cực kỳ quan trọng này. Vẫn để cho CDC Vũ Hán khăng khăng virus không lây từ người sang người cho đến tận ngày 13/1. Vũ Hán chỉ thông báo có thêm ca bệnh mới ngày 18/1, một ngày sau khi đại hội Đảng bộ Vũ Hán bế mạc.

    Ngày 19/1, chuyên gia dịch tễ Zhong Nanshan, "người hùng" trong đợt chống SARS, đến Vũ Hán điều tra và nghe tường thuật trực tiếp từ một học trò cũ của mình. Ông khẳng định virus đã truyền từ người sang người và báo ngay về Bắc Kinh, có lẽ đến tận bàn của Tập Cận Bình. Ngày 23/1 Vũ Hán lockdown hoàn toàn, nhưng trước đó đã có 5 triệu người rời khỏi thành phố này ngay trước tết âm lịch. Trong đó có 17 chuyến bay đến London, chắc chắn một con số tương đương như vậy tới đã tới Tokyo, Paris, Rome, Los Angeles và Hà Nội/Sài Gòn.

    Ngày 30/12 có ít nhất 25 bệnh nhân phải nhập viện ở Vũ Hán. Đến ngày 2/1 có 41 bệnh nhân. Điều này chứng tỏ R0 trong giai đoạn cuối tháng 12 đầu tháng 1 ở Vũ Hán rất cao, tốc độ tăng ca nhiễm ít nhất phải bằng tốc độ thời điểm đỉnh dịch ở Ý và New York, nghĩa là khoảng 30-40%/ngày. Nếu tỷ lệ bệnh nặng là 5% thì để có 30-40 bệnh nhân phải cấp cứu trong bệnh viện bên ngoài phải có ít nhất 5-600 ca nhiễm. Số ca nhiễm sẽ tăng khoảng 35%/ngày cho đến khi Vũ Hán lockdown, nghĩa là Vũ Hán đã có gần 250K ca nhiễm. Gần một nửa số này (5 triệu/11 triệu) đã rời khỏi Vũ Hán trước ngày 23/1. Nếu số ca nhiễm chỉ dừng lại ở mức 600 thì thế giới bây giờ đã khác.

    Nhưng dù CDC Vũ Hán che đậy thông tin, CDC Bắc Kinh chậm trễ can thiệp, ngày 31/12 Đài Loan đã gửi một bức thư cho WHO cảnh báo về một dịch bệnh mới ở Vũ Hán có thể lây từ người sang người. Cũng ngày hôm đó Chun Jong-yoon, CEO một công ty biotech Hàn Quốc, yêu cầu nhân viên của mình khẩn cấp nghiên cứu sản xuất test kit cho một loại virus mới mà sau này giúp Hàn Quốc xét nghiệm đại trà. Ở VN có một chi tiết ít ai để ý là trước khi BN17 xuất hiện hồi đầu tháng 3, PTT Vũ Đức Đam trả lời trong một bài phỏng vấn cho biết VN đã chạy đua chuẩn bị chống dịch từ "cuối năm".

    Bất kể những thông tin này chính xác đến đâu, cả 3 quốc gia này đều rất thành công chống Covid-19 có lẽ vì đã có thông tin kịp thời, chắc chắn là yếu tố quan trọng cho việc chống dịch sau này. Nhưng có thông tin kịp thời chưa đủ, đánh giá đúng tình hình để có đối sách phù hợp cũng rất quan trọng. Ở điểm này có vẻ cả 3 quốc gia Đông Á đã làm tốt hơn hầu hết phần còn lại của thế giới. Hay cả 3 quốc gia này có "đặc tình" ở CDC Vũ Hán

    Bài học rút ra từ đây là xây dựng một hệ thống CDC bao trùm thôi chưa đủ, phải đảm bảo nó không bị các chính trị gia can thiệp, không chỉ ở TQ. Phải đảm bảo thông tin minh bạch, thông suốt và nhất là "don't shoot the messenger".

    Bây giờ đến lượt bạn trả lời câu hỏi, một cách lý trí bạn muốn gì ở TQ sau đại dịch này?

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi