Yoani Sanchez - Bên nhau vì quê hương

  • Bởi Admin
    28/02/2020
    11 phản hồi

    Yoani Sanchez
    Trần Quốc Việt dịch

    Lời người dịch: Nhân dịp đến Mỹ vào năm 2013, blogger nổi tiếng nhất Cuba Yoani Sanchez đã đọc bài diễn văn sau ở Freedom Tower tại thành phố Miami, tiểu bang Florida trước đông đảo những người Cuba tỵ nạn tại Mỹ. Nhiều người, đặc biệt giới trẻ, đã chào đón chị nồng nhiệt. Và bài diễn văn này tạo ra tiếng vang lớn trong lòng những người Cuba lưu vong.

    Cách đây nhiều năm, khi lần đầu tôi rời Cuba, tôi ở trên chuyến tàu chạy từ Berlin về hướng bắc. Một Berlin đã thống nhất nhưng vẫn còn giữ lại những mảnh vỡ của vết sẹo xấu xí, bức tường chia cắt quốc gia. Trong toa tàu hôm ấy, trong lúc nghĩ về cha và ông mình-cả hai đều kỹ sư- những người sẵn sàng đánh đổi bất kỳ thứ gì để được đi trên những toa và đầu máy tuyệt vời này, tôi bắt đầu nói chuyện với một người đàn ông trẻ ngồi ngay trước mặt mình.

    Chúng tôi chào nhau. Do dùng sai tiếng Đức "Gutten Tag" nên tôi nói rõ rằng "Ich spreche ein bisschen Deutsch." Ngay lập tức, anh hỏi tôi người gì. Thế là tôi đáp "Ich komme aus Kuba." (1)

    Như luôn luôn diễn ra sau câu nói ta đến từ đảo lớn nhất thuộc quần đảo Antilles, người đối thoại liền chứng tỏ họ biết nhiều về nước chúng ta. "À... Cuba, nhớ ra rồi, thành phố nghỉ mát Varadero, rượu rum, nhạc salsa." Một đôi lần tôi còn biết sự liên tưởng duy nhất mà họ dường như có về nước chúng ta là album nhạc " BuenaVista Social Club" đang thịnh hành vào những năm ấy.

    Nhưng người đàn ông trẻ trên chuyến tàu Berlin ấy đã khiến tôi ngạc nhiên. Khác với những người khác, anh không đáp lời tôi bằng những định kiến về nhạc hay du lịch, anh đi xa hơn nhiều. Anh hỏi tôi, "Chị là người Cuba. Cuba của Fidel hay Cuba của Miami?" (2)

    Mặt tôi chợt đỏ ửng lên, tôi quên mất tất cả vốn liếng tiếng Đức ít ỏi của mình, nên tôi trả lời anh bằng tiếng Tây Ban Nha chính giọng Havana. "Này anh, tôi là người Cuba của José Marti."(3) Cuộc trò chuyện ngắn ngủi của chúng tôi kết thúc như thế. Nhưng từ đấy trong suốt đoạn đường còn lại, và suốt cuộc đời còn lại, lần trò chuyện ấy cứ vương vấn mãi trong đầu tôi. Nhiều lần tôi tự hỏi điều gì đã khiến người Berlin ấy và rất nhiều người khác trên thế giới thấy những người Cuba ở trong nước và ngoài nước như hai thế giới cách biệt, hai thế giới không thể hòa giải được.

    Câu trả lời cho câu hỏi đó cũng xuyên suốt qua phần nào các bài viết trên blog của tôi, Thế hệ Y. Làm thế nào họ đã ngăn chia nước chúng ta? Làm thế nào một chính quyền, một đảng, một kẻ nắm quyền có quyền quyết định ai nên được giữ quốc tịch của chúng ta, ai nên không?

    Quý vị biết rõ hơn tôi những câu trả lời cho những câu hỏi này. Quý vị là những người đã trải qua bao đau đớn của cuộc đời lưu vong. Quý vị thường là những người ra đi tay trắng. Quý vị là những người từ biệt gia đình, ra đi mà không bao giờ gặp lại người thân. Quý vị là những người đã cố gắng gìn giữ Cuba, một Cuba trọn vẹn, không thể nào chia cắt, trong tâm tưởng và trong lòng mình.

    Nhưng tôi hôm nay vẫn không biết, điều gì đã xảy ra? Cơ sự nào mà định nghĩa về người Cuba lại trở thành một điều chỉ được ban phát dựa trên ý thức hệ? Hãy tin tôi, khi ta sinh ra và lớn lên với một cách hiểu lịch sử duy nhất, một cách hiểu lịch sử bị cắt xén và tùy tiện, ta không thể nào trả lời câu hỏi ấy.

    May mắn, ta có thể thức tỉnh sau đêm dài bị tuyên truyền. Chỉ cần mỗi ngày một câu hỏi, như chất a xít ăn mòn, hiện ra trong đầu. Chỉ cần không nghe những gì họ nói với chúng ta. Tuyên truyền không thể nào tồn tại với hoài nghi, quá trình tẩy não chấm dứt ngay lúc não ta bắt đầu nghi ngờ những lời lẽ nó nghe. Tựa như sự lạnh nhạt, quá trình thức tỉnh diễn ra chậm chạp như thể bề mặt hiện thực bất ngờ bắt đầu lộ ra.

    Trong trường hợp của tôi mọi thứ bắt đầu như thế. Tất cả quý vị đều biết lúc nhỏ tôi là một thiếu niên Tiền phong bình thường. Hàng ngày vào lúc chào cờ buổi sáng ở trường tiểu học tôi luôn luôn hô vang khẩu hiệu "Chúng tôi, những thiếu niên Tiền phong vì chủ nghĩa cộng sản, sẽ noi gương Che." Biết bao nhiêu lần tay ôm mặt nạ chống hơi độc tôi chạy đến hầm trú ẩn, khi các thầy cô giáo quả quyết rằng chúng tôi sắp bị tấn công. Tôi tin lời họ. Trẻ em luôn luôn tin lời người lớn.

    Nhưng có những điều gì đấy đã không khớp. Mọi quá trình tìm kiếm sự thật đều có điểm kích hoạt, một khoảnh khắc khi một phần không khớp với toàn bộ, khi điều gì đấy không hợp lý. Và sự không hợp lý này tồn tại ở cuộc đời bên ngoài trường học, tại nơi tôi ở và ở trong gia đình tôi. Tôi đã không hiểu, nếu những người vượt biển trong cuộc thủy vận Mariel cứu vớt thuyền nhân (4) là "những kẻ thù của Nhà nước" thì tại sao bạn bè tôi rất sung sướng khi một trong những người thân lưu vong ấy gởi về cho họ thực phẩm hay áo quần.

    Tại sao những người hàng xóm ấy, những người bị tiễn đưa bằng những lời bêu xấu tại chung cư Cayo Hueso nơi tôi chào đời, vẫn lo cho người mẹ già còn ở lại quê nhà? Người mẹ già ấy lại đem một phần đồ con cái gởi về cho lại chính những người đã lăng mạ và bêu riếu con bà. Tôi không hiểu được. Và từ chính sự không hiểu được này, mà đau đớn như mỗi lần sinh nở, đã sinh thành nên con người tôi hôm nay.

    Vì thế khi người Berlin ấy chưa bao giờ đến Cuba mà lại cố tình chia cách nước tôi, tôi nhảy đựng lên để phản đối anh ta. Cho nên nhờ thế hôm nay tôi đứng đây trước mặt quý vị để khẳng định rằng không ai lại có thể phân chia chúng ta thành người Cuba này hay người Cuba khác. Chúng ta sẽ cần lẫn nhau cho một Cuba tương lai và chúng ta cần lẫn nhau trong Cuba hiện tại. Không có quý vị, nước chúng ta sẽ trở nên không trọn vẹn, như thể thân thể quê hương bị cắt hết tay chân. Chúng ta không thể cho phép họ tiếp tục chia cắt chúng ta.

    Như chúng tôi đang đấu tranh để sống trong quốc gia nơi chúng tôi có quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội, và rất nhiều quyền tự do khác mà đã bị cướp đoạt từ chúng tôi; chúng tôi phải làm tất cả mọi điều - những điều có thể và những điều bất khả - để quý vị có thể lấy lại những quyền tự do họ cũng cướp đoạt từ quý vị. Không có " các anh chị" và "chúng tôi". Chỉ có một chúng tôi. Chúng ta sẽ không cho phép họ tiếp tục chia lìa chúng ta.

    Tôi có mặt ở đây hôm nay vì tôi không tin lịch sử họ kể tôi. Với rất nhiều người Cuba khác lớn lên dưới một "sự thật" chính thức duy nhất, chúng tôi đã thức tỉnh. Chúng tôi cần xây dựng lại đất nước của chúng ta. Chúng tôi không thể thực hiện điều này một mình. Những người hiện diện ở đây-như quý vị biết rõ-đã giúp đỡ rất nhiều gia đình ở trong nước có thực phẩm để nuôi con cái. Quý vị đã thăng tiến trong các xã hội nơi quý vị khởi sự từ tay trắng. Quý vị ra đi đã mang theo cả Cuba trong lòng và quý vị thương yêu quê hương. Hãy giúp chúng tôi đoàn kết quê hương lại, phá tan bức tường này mà, khác với bức tường ở Berlin, không làm bằng bê tông hay gạch đá, mà làm bằng những lời nói láo, sự im lặng, và bao ác ý. Trong nước Cuba mà rất nhiều người trong chúng ta mơ ước, không cần phải xác định chúng ta là người Cuba nào. Chúng ta sẽ chỉ là người Cuba, thế thôi.

    Nguồn: Blog Thế hệ Y. Tựa đề của người dịch. Tựa đề tiếng Anh "Cubans, period".
    generacionyen.wordpress.com/2013/04/01/cubans-period/

    Chú thích của người dịch:

    (1) "Guten Tag" là "Chào";
    "Ich spreche ein bisschen Deutsch." là "Tôi nói chút ít tiếng Đức."
    "Ich komme aus Kuba" là "Tôi là người Cuba"
    (dịch từ Google Translate)

    2. Miami là nơi có rất nhiều người Cuba sống.

    3. Joses Marti (1853-1895) là anh hùng cách mạng và là nhà thơ người Cuba

    4. Cuộc thủy vận cứu người vượt biển ra đi từ cảng Mariel vào năm 1980 đã cứu và đưa hơn 100 ngàn người tỵ nạn Cuba đến định cư ở Hoa Kỳ.

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    11 phản hồi

    Lên phây, tìm kiếm xem con "hội chứng thiêng liêng" virus nó lan như thế nào thì chớp đuợc môt con đ/c Nguyễn Quang Vinh nhà đạo diễn nhà nước Quảng Bình quê bác, nhà đạo diễn chữ nghĩa bá đạo như thế này, làm mất tính trong sáng dù đang đấu tranh đòi hỏi sự trong sạch từ các quan chức nhà nước VN

    Nguyễn Quang Vinh viết:
    Trên tinh thần đó, trong giờ phút thiêng liêng này, Trưởng thôn Khoai Lang kết luận: Các ông lãnh đạo Hải Phòng đã hùng hồn cho thấy, dù vẫn ngoạc mồm nói đấu thầu nhưng thực chất nhà thầu đã được chọn, cỗ đã chia, mâm đã dọn.
    TRẦN H. CÁCH viết:
    Thầy thuốc Mở Miệng đã gọi đúng tên căn bệnh đang hoành hành nơi hàng triệu bệnh nhân. Các bằng chứng cho thấy bệnh đã nhuốm rất sâu. Người không mắc "hội chứng thiêng liêng" cũng nên quan tâm để nhắc nhở bệnh nhân tự chữa trị.

    Tui không nghĩ "hội chứng thiêng liêng" là con corona virus, bởi gôgle trên mạng "hội chứng thiêng liêng" thật khó khăn tìm. Vô tình thầy thuốc Mở Miệng lại đánh bóng chuyên này, và mấy tên bồi bút báo đảng csvn lại có thưởng bởi báo đảng chỉ đáng gói xôi nay có thầy thuốc quan tâm thì xã hội nào mà không hoang mang như "hàng triệu bệnh nhân". Hoang mang thì nhìn đâu cũng thấy địch, địch chưa uống thuốc tâm thần thì chính kẻ hoang mang uống thuốc trước, thuốc nào mà không có phản ứng phụ !

    Thầy thuốc Mở Miệng đã gọi đúng tên căn bệnh đang hoành hành nơi hàng triệu bệnh nhân. Các bằng chứng cho thấy bệnh đã nhuốm rất sâu. Người không mắc "hội chứng thiêng liêng" cũng nên quan tâm để nhắc nhở bệnh nhân tự chữa trị.

    Cám ơn còm sĩ Mở Miệng cho nguồn nay lại có chuyện bình.

    Theo định nghĩa từ "Thiêng Liêng" luôn liên quan đến tôn giáo, Thiêng Liêng là thánh khiết, không ô uế.

    Trước 1975 nữa nước VNCH, chỉ cần học xong lớp 12, nhà trường đã trang bị cho học sinh khả năng viết, đọc, làm văn, luận án, ngôn từ rất trong sáng và đúng chính tả.

    Nay nói về giáo dục nhà trường XHCN, vì mang tính Mác Lê, lại nhập thứ lai căng từ ngoại bang, nên ngôn từ hết còn trong sáng, học sinh học văn không phải để viết, đọc trong sáng mà học để lên gân tuyên truyền nên ngôn từ trở thành bá đạo.

    Phân tích ngôn từ, văn đúng không ai viết "làm nên những chiến công thần thánh" mà phải là "làm nên những chiến công hiển hách", khi không liên hệ đến tôn giáo, văn đúng không ai viết "giờ phút linh thiêng" mà phải là "giờ phút trọng đại" hãnh diện khi được đứng trước lá cờ đảng vv..

    Trong bài viết từ báo đãng csVN trong đoạn trích đoạn dưới đây của còm sĩ Mở Miệng, người viết chính là kẻ học không sâu, chưa đến chốn như tui đã phân tích từ trên, bởi dù có bảo vệ nền tảng tư tưởng của đảng là nhiệm vụ "cao cả", chứ không là "thiêng liêng".

    Vì vậy, người bình vô tình lại đi vào vết xe lăn, bị dẫn dắt bởi những tên hồng hơn chuyên nên mới có chuyện trớ trêu, cứ như thằng mù lại dắt được thằng chột.

    "hội chứng linh thiêng", đọc những từ này nó như ngôn ngữ Bùi Hiền, chẳng có một ý nghĩa gì thì tại sao ta phải quan tâm !

    Có lẽ phải dẫn chứng thêm chút nữa về "đảng thiêng liêng".

    dangthienglieng6.jpg
    dangthienglieng.jpg
    dangthienglieng3.jpg

    Bấy nhiêu đủ để thấy có môt "hội chứng thiêng liêng" ở trong nước, đặc biêt là với những người gần với đảng cộng sản.

    Nhân đây tôi muốn tiến thêm một chút nữa với câu hỏi cho bạn đọc, những người nhận thức theo xu hướng thực chứng, những người muốn thay đổi đảng cộng sản nhưng chưa bao giờ là đảng viên, và người Việt hải ngoại: đây ("đảng thiêng liêng") là những lời bốc đồng, sáo rỗng hay lời tâm huyết thực lòng?

    MỞ MIỆNG viết:
    Hãy nghe diễn văn của Nông Đức Mạnh trong tang lễ Võ Văn Kiệt

    https://www.youtube.com/watch?v=9zU3_xrILQo

    Thiệt tình còm sĩ Mở Miệng, chơi tui quá trời luôn, chỉ vì mong tìm học từ mới mà tui phải tham dự và nghe lại bài phúng điếu của đ/c Nông Đức Mạnh trên youtube từ phút 4.4 đến phút 15, không thấy một từ nào về thiêng liêng.

    Giá mà xem youtube đ/c Nông Đức Mạnh và cô vợ trẻ, có lẽ tui đã có một ngày vui hơn là tiếc thương đ/c Võ Văn Kiệt, bởi cs thì thằng nào cũng cs, không có thằng cs tốt xấu, có phải Gorbachev nói thế có đúng không ?

    Ba Lúa viết:
    @ Mở Miệng, còm sĩ có thể trích đoạn đâu đó từ các bài viết hay diễn văn của người Việt trong nước có các từ như: đảng thiêng liêng, lãnh tụ thiêng liêng, đất nước thiêng liêng.

    Hãy nghe diễn văn của Nông Đức Mạnh trong tang lễ Võ Văn Kiệt

    @ Mở Miệng, còm sĩ có thể trích đoạn đâu đó từ các bài viết hay diễn văn của người Việt trong nước có các từ như: đảng thiêng liêng, lãnh tụ thiêng liêng, đất nước thiêng liêng.

    Thực sự cả đời tui chưa từng được nghe từ "hội chứng Thiêng Liêng", nay cố liên tưởng về hội chứng này mà vẫn không thông ! nếu đọc được một trích đoạn có lẽ tui sẽ hiểu được chăng ?

    @ Ba Lúa: Thứ nhất, tôi dùng "thiên liêng" cho bạn đọc dễ nhận ra nó nhan nhản trong các bài diễn văn, bài báo, và ở cữa miệng của các cán bộ tuyên giáo trong nước. Thứ hai, ở trong nước quảng đại quần chúng không "tôn thờ" cái cây, cái giếng, mồ mả vô danh ...v.v, nhưng khi cần đốn hạ một cái cây sống lâu năm ( như cây da trong sân đình hay cây me vài trăm tuổi ở đầu làng), lấp một cái giếng hay làm gì đó động chạm đến mồ mả vô danh, người ta phải khấn vái trước vì tin rằng những thứ này "thiêng". Thứ ba, thiêng liêng diễn tả tính chất quan trọng, cao cả, phi thường, mơ hồ, không định hình được; và như tôi đã nói thành phần tinh hoa có học trong nước tương đối ít có người mù quáng tới mức tôn thờ lãnh tụ hay tôn thờ đảng, họ chỉ mơ hồ đó là quan trọng, cao cả hoặc không định hình được những thứ đó là gì. Như vậy khi nói chung về người Việt trong nước "hội chứng thiêng liêng" chuẩn hơn "hội chứng tôn thờ".

    @ còm sĩ Mở Miệng

    Đọc lời bình, tui thấy còm sĩ đã nêu lên được sự khác biệt giữa người Việt trong nước hay người Việt hải ngoại.

    Tuy nhiên cách dùng từ của còm sĩ tui nghĩ nó chưa được chuẩn, nếu tui sai còm sĩ có quyền phản biện.

    Ít ai dùng từ hội chứng thiêng liêng (sacred syndrome) mà phải là hội chứng tôn thờ (worship syndrome) như trong lời bình của còm sĩ về tôn thờ lãnh tụ, tôn thờ đảng cs vv. Nói một cách châm biếm là người Việt trong nước có "hội chứng lên đồng" khi thần thánh hoá lãnh tụ (godship) hay đảng phái

    Người Cuba của Fidel khác với người Cuba ở Miami thì cũng như người Việt trong nước (có thể nói đặc biệt là ở miền Bắc) khác với người Việt hải ngoại.

    Đã có nhiều người nhanh chóng nhận ra trong cùng một hoàn cảnh như trước các định chế xã hội, các định chế luật pháp, trước viên chức chính quyền hay hành vi nơi công cộng, người Việt hải ngoại cư xử rất khác với người Việt trong nước. Nhiều người cũng nhận thấy khi ra nước ngoài phần lớn người Việt nhanh chóng thay đổi cách hành xử.

    Theo tôi, khác biệt này là hố ngăn cách giữa hai bên. Và muốn có hòa hợp thật sự phải xóa đi sự khác biệt này.

    Người Việt trong nước vẫn còn mang nặng trong đầu cái tôi gọi là "hội chứng thiêng liêng". Người Việt hải ngoại thì phần lớn đã được "giải thiêng". Đây là khác biệt.

    Chịu di chứng từ ngàn xưa trong đầu nguời Việt có quá nhiều thứ "thiêng liêng". Đặc biệt gây chia rẽ là "đảng thiêng liêng, lãnh tụ thiêng liêng... đất nước thiêng liêng". Chịu di chứng từ hàng chục ngàn năm, lại thêm bị nhồi nhét có hệ thống từ ngày có đảng cộng sản, đầu óc người Việt trong nước trở nên gò bó, khuôn khổ, đôi lúc thành tối tăm.

    Nhiều người nói đây là "dân trí thấp". Tôi nói đây là sự "đứt gãy trong tư duy". Sự đứt gãy này có trong hầu hết các tầng lớp người Việt trong nước, từ nhóm cầm đầu đảng đến thành phần tinh hoa có học, đến quảng đại quần chúng.

    Từ hiện tượng người Việt nhanh chóng thay đổi cách hành xử khi ra nước ngoài, có thể nói sự đứt gãy tư duy không phài quá khó nếu muốn gắn kết. Chỉ có điều đảng CS cầm quyền hiện nay đang ra sức chống phá mọi cố gắng để người Việt có sự liền lạc trong tư duy về con người, xã hội, đất nước và chính quyền.

    Tôi tin rằng sự phân biệt của người bạn Đức là phân biệt ở khía cạnh này.

    Cũng như người Cuba của Fidel và người Cuba ở Miami, người Việt trong nước (đặc biệt là người Việt trong đảng) khác với người Việt hải ngoại ở chỗ đứt gãy tư duy. Khắc phục sự đứt gãy hai bên sẽ hòa hợp, sẽ không còn bị người ngoài phân loại nữa.

    Trích: "Như chúng tôi đang đấu tranh để sống trong quốc gia nơi chúng tôi có quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội, và rất nhiều quyền tự do khác mà đã bị cướp đoạt từ chúng tôi; chúng tôi phải làm tất cả mọi điều - những điều có thể và những điều bất khả - để quý vị có thể lấy lại những quyền tự do họ cũng cướp đoạt từ quý vị. Không có " các anh chị" và "chúng tôi". Chỉ có một chúng tôi. Chúng ta sẽ không cho phép họ tiếp tục chia lìa chúng ta."

    Nhiều người Việt trong nước bây giờ không nói được những lời chân thành như thế này với người Việt hải ngoại! Có những đám đông gần như mỗi ngày nhắn với chúng tôi (người Việt đang sống ở hải ngoại) rằng quý vị (viết cho lịch sự, chứ nguyên văn hầu hết là "tụi mày") không chịu được cuộc sống dưới chế độ này thì đừng trở về nữa, để lại đất nước cho chúng tôi (nguyên văn hầu hết là "bọn tao")... quản lý. Cách đối xử của các quan chức chế độ với kiều bào, mà họ dễ dàng gọi là "phản động lưu vong", cũng phản ánh thái độ chủ nhân ông đất nước kể trên. Không có "chúng ta" nào hết, và càng ngày đại danh từ ấy càng xa lạ.