Xin cảnh giác về ngụy biện của một bài báo

  • Bởi Admin
    23/09/2019
    3 phản hồi

    Nguyễn Đình Cống

    Báo Đại Đoàn Kết ngày 19-9-2019 đăng bài “Tâm sự với ‘người hay cãi’ của HTQ (gọi tắt là Bài báo). Tôi đọc và phát hiện thấy một số ngụy biện, xin vạch ra, phê phán vài điều để tránh những nhầm lẫn đáng tiếc.

    Người hay cãi là cố nhà báo Hữu Thọ, có danh tiếng. Có lẽ bài báo định dựa vào danh tiếng này để trình bày “Lời khuyên” đối với các trí thức, các nhà báo khi thực hành “Phản biện”. Nó gồm một số ý sau:

    + Ở VN phản biện phải theo cách VN, phải vừa có lý vừa có tình (trăm cái lý không bằng một tí cái tình) (xem ngụy biện 2).

    + Người trí thức khi phản biện cũng nên hiểu rằng, anh có nghĩa vụ bảo vệ chân lý nhưng còn có nghĩa vụ công dân trong quá trình phản biện, tức là phản biện một cách xây dựng. Anh phản biện, phê phán, thì anh phải đứng ở tâm thế như người trong cuộc… Đó là trách nhiệm công dân (xem ngụy biện 3).

    + Nếu anh xây dựng cho Tổ quốc mình thì đừng gây nên sự mất ổn định, gây ra sự phân tâm (xem nguỵ biện 4).

    + Nếu người trí thức cho rằng ý kiến mình là phải, nhưng nếu không làm cho điều phải ấy được người cần nghe thông hiểu thì cũng không nên chỉ trách người nghe mà phải tự trách mình trước (xem nguỵ biện 5).

    + Bây giờ, suy cho cùng vẫn phải trở về những nguyên tắc căn bản của Đảng ta (xem nguỵ biện 6).

    Mới xem qua thì tưởng là các lời vàng ý ngọc, nhưng chỉ chú ý một chút, chưa cần suy nghĩ sâu xa, cũng đã phát hiện ra những lỗi ngụy biện.

    Phản biện nói ở đây là của các trí thức, các nhà báo có một số bất đồng quan điểm, tạm gọi là bên B. Họ gồm những người ngoài đảng, đảng viên đang sinh hoạt hoặc đã từ bỏ Đảng. Họ phản biện lại những đường lối, chính sách của ĐCSVN, của Nhà nước, tạm gọi là bên A. Đó là những đường lối, chính sách mà B cho rằng sai lầm, trái quy luật.

    – Ngụy biện 1: Dựa dẫm

    Dựa dẫm cũng là một dạng ngụy biện, tuy không thật điển hình.

    Bài báo dựa vào uy tín của ông Hữu Thọ (1932-2015), từng là cán bộ cao cấp của Đảng và Quốc hội, là nhà báo lớn của ĐCS, nổi tiếng trong làng báo quốc doanh. Tuy vậy số đông trí thức phản biện chỉ xem ông như công cụ của Đảng, không kính phục, vì ông chỉ hăng hái vạch ra các tiêu cực của xã hội khi mọi người đã thấy rõ, mà không dám đụng đến sự thống trị độc quyền của Đảng. Sự thống trị này là nguyên nhân cơ bản của nhiều tai họa. Nếu ông không thấy thì quá kém về trình độ. Nếu thấy mà không dám nói thì kém về nhân cách. Con người như vậy không thể làm gương cho các trí thức chân chính.

    Để có thêm sức mạnh cho lập luận, bài báo dẫn ra nhiều câu có nội dung hay, khá chính xác như là: Phải sống thật với mình; Mỗi con người còn có tâm luật, tức là luật trong lòng của mình; Sống với nhau có tình nghĩa là một nội dung của những người Việt Nam theo chủ nghĩa Mác-Lênin (sic); Cần hài hòa bổ sung các nguyên tắc với nhau để vừa giữ được tính chiến đấu trong nội bộ vừa giữ được ổn định chung; Trí thức là phải có tư duy độc lập, sáng tạo, có khả năng truyền bá; Phải phản bác những gì không đúng, không tốt… Phê phán rất cần, nhưng nếu cường điệu những khuyết điểm, thậm chí những khó khăn để bầu trời ấy đang xanh mà mọi người nhìn nó như u ám thì cũng không được…

    Nghe ra thì hay cả. Nhưng những điều đó không che lấp được các ngụy biện sau.

    – Ngụy biện 2: Tình và Lý

    Dân Việt rất coi trọng tình nghĩa, nhưng chủ yếu là trong cuộc sống cộng đồng dân cư (tối lửa tắt đèn có nhau). Phản biện về chủ trương, đường lối chủ yếu không trực tiếp liên quan đến tình cảm xóm làng, không chống lại con người và tình cảm của họ mà chủ yếu là nhận xét, đánh giá quan điểm, chủ trương, việc làm của lãnh đạo. Trong phản biện phải đặt lý trí lên hàng đầu.

    Về tình và lý trong phản biện, có câu nói nổi tiếng: “ Tôi không tán thành quan điểm của bạn, nhưng tôi sẽ đấu tranh hết sức để bảo vệ bạn được tự do nói ra quan điểm của mình”.

    Phải phân biệt, tình là để xử lý quan hệ giữa các con người, lý là để giải quyết quan hệ giữa các nhận thức/ hành động. Trong việc phản biện, đem trộn tình và lý dễ dẫn đến sai lầm.

    Nếu phải xét về tình và lý giữa A và B thì thấy rằng B chưa có những vi phạm đáng kể. Trái lại A đã dùng quyền uy gán cho B là thế lực thù địch để đàn áp. Bài báo muốn B đề cao tình khi phản biện A. Liệu trong thâm tâm tác giả có nghĩ tới việc kêu gọi A cũng phải có tình với B?

    – Ngụy biện 3: Nghĩa vụ công dân

    Trong Hiến pháp 2013, nghĩa vụ công dân được ghi ở các điều 39; 44; 45; 46; 47. Tôi không tìm thấy nghĩa vụ nào liên quan đến phản biện.

    Bạn là một công dân, bạn phải thực hiện nghĩa vụ và tuân thủ pháp luật. Nếu bạn làm trái nghĩa vụ hoặc vi phạm pháp luật, tòa án sẽ kết tội bạn. Không thể dùng khái niệm thực hiện nghĩa vụ để hạn chế phản biện. Những điều khoản về Nhân quyền và Dân quyền bảo đảm cho bạn khả năng tự do tư tưởng, tự do ngôn luận. Bạn có thể tự do phản biện bất cứ việc gì khi luật pháp không cấm.

    Bài báo cho rằng khi phản biện bạn phải đứng ở tâm thế như người trong cuộc. Đây là điều có được thì tốt, nhưng không bắt buộc. Nếu người phản biện có gì đó chưa thông cảm với người trong cuộc thì người trong cuộc nên giải trình. Trách nhiệm công dân không hề bắt buộc người phản biện phải đứng ở tâm thế như người trong cuộc.

    Tuy vậy những người trí thức phản biện hiện nay thừa hiểu mưu mô và tâm trạng của người trong cuộc, điều mà những người này tìm cách che giấu.

    – Ngụy biện 4: Sự đánh tráo

    Bài báo viết: “Nếu anh xây dựng cho Tổ quốc mình thì đừng gây nên sự mất ổn định, gây ra sự phân tâm”.

    Sự phản biện của B khi được A tiếp nhận có văn hóa thì không gây nên sự mất ổn định nào cả. Rất nhiều người của B đã từng góp ý, viết thư, kiến nghị gửi theo đường chính thống lên tận cấp cao nhất của A. Nhưng rồi tất cả các ý kiến đó đều không được trả lời. Việc đó buộc B nêu công khai các ý kiến trên các trang mạng xã hội.

    Xã hội VN đang rất kém ổn định, điều này chủ yếu do sai lầm và bất lực của chính quyền chứ không phải do phản biện của trí thức.

    Đúng là phản biện tạo ra sự phân tâm để giúp mọi người thấy được sự tuyên truyền dối trá, để họ nhận thức và tiếp cận chân lý. Khi A thật sự tự tin vào chính nghĩa thì tại sao không chấp nhận đối thoại công khai với B?

    Nếu B phản biện A mà không tạo ra nhận thức khác, chỉ phụ họa và thống nhất với A thì phản biện cái gì?

    – Ngụy biện 5: Tự trách mình

    Trong việc phản biện cần phân biệt 2 trường hợp: Một là phê bình góp ý trong phạm vi nội bộ, giữa chốn thân thiết, bạn bè. Hai là chỉ trích giữa phe phái đối lập.

    Trong nội bộ, khi B góp ý phê bình A, cần phân biệt thái độ hai bên.

    Với B, nên dịu dàng, theo thuật “đắc nhân tâm”, nên làm cho A thông hiểu, nếu B có gì chưa vừa lòng thì nên tự trách mình trước.

    Còn với A, thái độ phải ngược lại. Điều A cần là nội dung chứ không phải thái độ góp ý. Nếu B vừa mắng vừa chửi mà vạch ra được đúng chỗ sai thì A phải tiếp nhận và biết ơn. Như thế A mới là người có hiểu biết, có văn hóa. Nếu A đòi hỏi B phải lịch sự, dịu dàng khi phê phán mình thì A chỉ là hạng quá tầm thường, mồm nói cám ơn và sẽ tiếp thu, nhưng trong lòng chống lại.

    Phản biện của đối lập, của người bất đồng chính kiến nặng về chỉ trích chứ không phải là kiểu góp ý nhẹ nhàng. Chỉ trích càng mạnh càng tốt. Quan trọng là những chỉ trích đó phản ảnh sự thật chứ không bịa đặt.

    Về phê phán hoặc phản biện có câu rất hay như sau: Khi cố tình moi móc khuyết điểm của bạn bè, hàng xóm thì bạn là người có phẩm chất thấp kém. Nhưng khi bạn vạch ra được sai lầm của học thuyết hoặc của đường lối chính trị thì bạn là nhà triết học.

    – Ngụy biện 6: Nguyên tắc của Đảng

    Nguyên tắc của Đảng là kiên định chủ nghĩa Mác Lê. Đó là cái Vòng kim cô kẹp chặt và bóp chết mọi sáng tạo về chính trị.

    Phản biện của trí thức chủ yếu vạch ra sai lầm của Mác Lê và đường lối của Đảng. Phản biện theo nguyên tắc của Đảng thì còn làm được cái gì?!

    Lời cuối

    Ngụy biện là cách tuyên giáo cộng sản rất hay dùng để đổi trắng thay đẹn.

    Đối với những người nhẹ dạ cả tin thì ngụy biện dễ phát huy tác dụng vì mới nghe qua thấy nó có lý. Để phát hiện ra ngụy biện thường không khó lắm khi nắm được phương pháp phân tích và đối chiếu, so sánh với thực tế.

    Để dễ bề dùng ngụy biện thì người ta tìm cách làm ngu dân và triệt hạ tầng lớp tinh hoa không chịu quỳ gối cúi đầu. Vì vậy xin hãy cảnh giác, chớ bị nhầm lẫn, chớ bị lừa gạt.

    N.Đ.C.
    Tác giả gửi BVN

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Ngụy biện Công Sản tuy không mới nhưng không dễ nhận ra, vì ngụy biện nó được hun đúc từ lâu lắm rồi, gần như nó đã nằm trong máu của người Việt ngày nay. Nếu ai muốn có bằng chứng thì gặp mấy ông nhà quê ở miền Bắc, 70% nhận định về chính trị là ngụy biện, họ nói mà chính bản thân họ còn không biết thì làm sao nhận ra người khác ngụy biện được. Nếu một ngày có một cú sốc nào đó đánh bật cho họ thức tỉnh thì đó là ngày Cộng Sản kết thúc ở VN. Cộng Sản vênh vang cứ vênh vang đi, cái ngày ấy không xa đâu, vì sự thật thì trước gì cũng sẽ phải đối mặt.

    Nếu chỉ đọc báo chí mình thì thấy Hữu Thọ giỏi thật, nhưng nếu đọc báo các nước khác thì thấy Hữu Thọ không đáng đồng xu, ông ta nổi tiếng về lãnh đạo (quan chức) chứ sự nghiệp báo chí của ông ta có gì đâu, ông chết sau 3 ngày thi người ta quên cả con người ông cũng như sự nghiệp báo chí của ông ta, ông có để lại tác phẩm báo chí để đời nào đâu. Xuất phát từ nhà báo viết về nông nghiệp nên trình độ của ông chỉ đủ để cãi với mấy anh chủ nhiệm HTX thôi, chứ ông ta không đủ trình độ và không đủ bản lĩnh cãi mấy ông lãnh đạo. Cái quan điểm về nông nghiệp mà ông ca ngợi sụp đổ ngay từ khi ta đổi mới. Tầm nhìn của ông ta quá thấp, không đủ trình độ nhìn xa trông rộng, chưa ra khỏi biên giới nước ta đến Asean chứ chưa nói gì đến thế giới. Cái kiểu phản biện của ông ta là ngụy biện, "lý bất túc tắc đa biện", tức là phản biện kiểu Chí Phèo.

    Đọc bài "Tâm sự với ‘người hay cãi’" trên báo Đại Đoàn Kết, trước tiên tôi thấy đây là hai anh "cộng sản" trâng tráo tâng bốc nhau trên mặt báo về những cái hiểu lệch lạc về chủ nghĩa cộng sản(!), về báo chí, và về sự phản biện.

    Cái hiểu nực cười của họ về chủ nghĩa cộng sản đã được tác giả Nguyễn Đình Cống chỉ ra trong bài, đó là những câu như: "Sống với nhau có tình nghĩa là một nội dung của những người Việt Nam theo chủ nghĩa Mác-Lênin (sic)".

    Ở đây, tôi xin điểm qua một số phát ngôn của họ về báo chí và sự phản biện.

    1. Về báo chí, họ cho thấy quan niệm báo chí nô lệ đảng.

    Hồng Thanh Quang dẫn lời Hữu Thọ viết:
    Đúng là báo chí có quyền lực, nhưng cái quyền lực đó là Đảng giao cho mình, Nhà nước giao cho mình, nhân dân giao cho mình. Nếu mình tách ra khỏi ba cái kia thì mình là cái gì?

    Ở đây, họ không xét tới thực tế báo chí độc lập là quyền lực thứ tư ở các nước dân chủ.

    Hữu Thọ còn nói một câu có thể được hiểu theo nhiều nghĩa.

    Hữu Thọ viết:
    ... một nhà báo Việt Nam đều là công dân của Việt Nam, hoạt động theo luật pháp đã đành rồi, nhưng mỗi con người còn có tâm luật, tức là luật trong lòng của mình.

    Khi "luật trong lòng" bất đồng với luật pháp đã được quốc hội thông qua và nhà nước thi hành, thì trường hợp đó là gì?

    2. Về sự phản biện, họ khá... khoác lác trong thân phận bị trói -- "phản biện nhưng không phản bác".

    Hữu Thọ viết:
    Trên thế giới người ta đều nói rằng, báo chí làm nhiệm vụ phanh phui là biểu hiện sự dũng cảm, nhưng khi báo chí đưa ra được các giải pháp cho các khúc mắc còn tồn tại thì mới là báo chí xây dựng, đóng góp…
    Hồng Thanh Quang viết:
    Mới là báo chí anh minh…
    Hữu Thọ viết:
    Cái này thì trên thế giới người ta cũng đã kết luận rồi, chứ không phải ở nước ta đâu. Báo chí giải pháp mới là báo chí đàn anh, mà người làm báo có đưa được ra giải pháp thì mới là người làm báo đỉnh cao. Người làm báo phanh phui giỏi lắm cũng bằng anh công an, anh điều tra viên, thám tử tư thôi, chứ chưa phải là anh xây dựng…

    Từ khoác lác, họ đi tới tâng bốc... nhau.

    Hữu Thọ viết:
    Tôi nhớ, khi tôi tham gia vào việc chuẩn bị dự thảo của Bộ Chính trị trình Ban Chấp hành TW thông qua Nghị quyết Trung ương 6 lần 2, chúng tôi đã có một câu mà về sau được Bộ Chính trị chấp nhận để trình TW. Câu đó thế này: Có những người dùng cả những âm mưu hèn hạ để hãm hại nhau (...) Và sự thật làm cho chúng tôi xúc động mà viết một câu phải nói là mang tính văn học nhiều hơn là chính luận.
    Hồng Thanh Quang viết:
    Những người cộng sản chân chính không thể chấp nhận những tiểu xảo giữa đội ngũ của mình. Và khi buộc phải chứng kiến những cảnh đó thì trong trái tim tỉnh táo của chính trị gia cũng vang lên những giai điệu đầy phẫn nộ của văn học!

    Một câu tầm thường hàm chứa thuyết âm mưu được ca tụng là "mang tính văn học" và là "giai điệu đầy phẫn nộ của văn học"!

    Vì "nổ" cũng là một dạng nói mê sảng, người đọc tinh ý dĩ nhiên phát hiện được họ... lòi đuôi, cũng y như loại diễn ngôn mê sảng của vô số quan chức, cán bộ cộng sản xưa và nay.

    Hữu Thọ viết:
    Và người trí thức khi phản biện cũng nên hiểu rằng anh có nghĩa vụ bảo vệ chân lý nhưng còn có nghĩa vụ công dân trong quá trình phản biện, tức là phản biện một cách xây dựng...
    Hồng Thanh Quang viết:
    Một mặt, người lãnh đạo rất cần được nghe người trí thức phản biện, góp ý kiến, nhưng mặt khác, về phần người trí thức thì cũng rất cần biết không phải nói theo bất kỳ kiểu nào, mà phải nói thế nào đấy để người ta nghe lọt và mình có tính xây dựng chứ không phải nói thế nào để làm tan “cuộc chơi”.

    Theo tôi, từ ngữ "cuộc chơi" của Hồng Thanh Quang có nội hàm rộng. "Cuộc chơi" ở đây là của ai? Họ đang "chơi" những trò gì? Và quan trọng nhất, tại sao gặp phản biện thì "cuộc chơi" của họ có thể bị... "tan"?

    Chưa hết, "đuôi" vẫn tiếp tục "lòi".

    Hữu Thọ viết:
    xây dựng văn hóa phát ngôn chung cho phù hợp với luân thường đạo lý, hợp với không khí đương thời": Người dân sống ở Hà Nội trước Cách mạng Tháng Tám đều nhớ rằng, ở trong nhà anh muốn treo gì thì treo, nhưng cái mặt tiền ngôi nhà là của xã hội, anh treo cái quần đùi ở mặt tiền là đội sếp đến phạt ngay.

    Tại sao khi khuyên bảo người phản biện phải "phù hợp với luân thường đạo lý, hợp với không khí đương thời", ông ấy lại nhắc đến thời gian "trước Cách mạng Tháng Tám"? Đây không phải là ngụy biện mà là đạo đức giả!