Làm báo không dễ!

  • Bởi Admin
    12/08/2019
    5 phản hồi

    Trung Bảo

    Không phải dễ mà làm báo, trở thành nhà báo và để thành danh trong nghề thì càng trần ai lai khổ. Nhiều người cứ hay bĩu môi cười khẩy khi nói về nghề báo và nhà báo, nhưng thật ra những thứ họ thường và thích đọc đâu có phải là báo chí. Cũng chẳng phải lỗi tại người đọc, lỗi ở chỗ chúng ta hoàn toàn không có một nền báo chí đúng nghĩa. Độc lập - Trung lập - Tự lập.

    Không muốn nhắc nhưng sự việc liên quan đến chuyện gia đình của một cô giáo ở Bình Thuận xứng đáng trở thành một ví dụ để thảo luận nghề nghiệp với những ai, bất hạnh thay, muốn chọn nghề báo.

    “Sau 6 ngày, sau khi quẳng hết lên trang báo, báo chí dường như đang bỏ ngỏ việc xác định đúng - sai. Đó là con đường tiếp cận với việc tự sát hơn là mưu sinh”, Cựu Phó Tổng Biên Tập báo Tuổi Trẻ - nhà báo Trương Quang Vĩnh viết trên facebook của mình.

    Nghề báo ngày nay đã thay đổi rất lớn so với nghề báo của thời giáo sư John Hohenberg (Mỹ), người viết cuốn cẩm nang KÝ GIẢ CHUYÊN NGHIỆP, được nhà xuất bản Hiện Đại (Sài Gòn) phát hành vào những năm 1960 với bản dịch của Lê Thái Bằng và Lê Đình Điểu. Dù thay đổi thế nào với internet, multimedia, new media... hãy đọc những dòng sau đây trong cuốn sách mà thế hệ tôi khi bước vào nghề báo thường được những nhà báo kỳ cựu của Sài Gòn khuyên tìm mua trong các tiệm sách cũ.

    Giáo sư J. Hohenberg viết: “Không có gì lạ khi ký giả có khả năng và lương tâm thường có khuynh hướng đòi hỏi những giá trị hẳn hoi và đức tính thận trọng trong công việc nhiều hơn những người hành nghề khác”.

    Một cái tên vô cùng nổi tiếng của báo chí thế giới là Joseph Pulitzer lại định nghĩa về nghề nghiệp như sau: “Một ký giả là một người canh chừng trên chiếc cầu của con thuyền nhà nước. Anh ghi nhận mỗi cánh buồm lướt qua, những dấu hiệu nhỏ nhoi ở chân trời khi thời tiết tốt. Anh tường thuật những gì đang nổi lềnh bềnh mà chiếc tàu có thể cứu vớt được. Anh xuất hiện qua sương mù và bão tố để dẫn đầu trong việc báo trước những hiểm nguy. Anh không nghĩ đến tiền lương của anh hoặc đến số lời của ông chủ anh. Anh ở đó để coi chừng an ninh và hạnh phúc của nhân dân tín nhiệm ở nơi anh”. Ông viết điều này vào năm 1904, cách nền báo chí cách mạng Việt Nam 115 năm.

    Báo chí cho dù đổi thay về công nghệ, phương pháp phát hành hay loại hình chuyển tải... thì không ai có thể phủ nhận hay thay đổi được những điều cốt lõi mà các nhà báo tiền bối đúc rút ở trên. Nếu khác đi, đó không phải là nghề báo.

    Làm báo có dễ không? Làm báo là một công việc cực nhọc và đòi hỏi một trình độ lẫn lương tâm nhất định. Không thể có chuyện một kẻ mới hôm qua còn là du đãng đánh người bằng nắm đấm hay lưu manh trấn lột tiền bằng con chữ mà thoắt trở thành nhà báo chỉ trong sớm hôm.

    Bạn có thể giải thích cho con bạn về một nghề nghiệp với công việc cụ thể nhưng bạn sẽ khó hơn nếu nó hỏi: “nhà báo làm việc gì?” Nếu coi thông tin là một món hàng và người đọc là người mua thì nhà báo là kẻ “chế tác”. Không thể nhặt thông tin thô đem về và để vậy đưa lên mặt báo. Nó đòi hỏi được “mài giũa” bằng các kỹ năng và nguyên tắc nghề nghiệp để trở thành một “món hàng” tinh xảo. Thậm chí, cho đến lúc đó có nên “bán” món hàng ấy không còn phụ thuộc vào lương tâm hoặc trách nhiệm xã hội của người ký giả.

    Những tin tức đi ngược đạo đức hay tội ác quá rùng rợn phải được cân nhắc thật kỹ càng trước khi đưa đến với công chúng. Bản tin về chuyện gia đình của cô giáo ở Bình Thuận hay người cha giết con ruột để sống với nhân tình ở Đà Nẵng là những ví dụ như vậy.

    Hai năm trước, trong loạt bài về vụ việc công ty Oglivy VN kết hợp với các báo để dìm chết nước mắm truyền thống, tôi đã bỏ đi một bài cuối cùng không công bố. Bởi, nếu công bố những thông tin đó thì có thể đâu đó những người đã âm thầm chuyển thông tin đến cho tôi sẽ gặp rắc rối. Đó không hề là một ví dụ cho vấn đề đạo đức, đó là một ví dụ đối với việc nhà báo phải biết chọn lựa nên công bố cái gì và giữ lại điều gì.

    Nghề báo ở Việt Nam đang tự rẻ rúng chính mình bằng việc chạy đua theo lượng view và trả cho người làm một mức thù lao rẻ mạt. Không có người làm báo nào dám vỗ ngực tự hào mình sống được bằng đồng lương và nhuận bút, như nó lẽ ra phải vậy. Đôi khi nhìn một nhà báo mà mình quý mến lại bẻ cong ngòi bút trong một số vấn đề, chỉ thấy xót xa cho nghề nghiệp.

    Các bạn vẫn thường chửi rủa nhà báo, thôi tạm bỏ qua chuyện nhiều bạn không phân biệt nổi đâu là một bài báo, hãy nhớ rằng các bạn đang đọc gần như miễn phí mọi công sức của chúng tôi. Các bạn muốn phải có những tác phẩm báo chí kinh thiên động địa nhưng các bạn không muốn trả tiền cho điều đó.

    Nghề nghiệp nào tiên quyết cũng phải nuôi sống nổi người làm. Nhưng, nghề báo không đơn giản “chỉ là nghề kiếm cơm” như cách nhiều viên chức báo chí tâm sự. Nghề báo thật sự luôn luôn lấp lánh tinh thần hiệp sĩ của những người muốn tiến lên phía trước, giành lấy ngọn đuốc để canh gác, để hướng dẫn cho xã hội vượt qua đám mây mù mờ mịt của thời cuộc. Như vậy cũng chưa đủ, nhà báo cần phải được trang bị những kỹ năng làm việc hết sức chuyên môn và một lượng kiến thức rộng lớn.

    Nghề báo không hề dễ làm và cũng không hề thấp kém như nhiều kẻ đang cố vấy bẩn nó, hoặc những kẻ cười cợt khinh khi nó.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    5 phản hồi

    Làm nghề gì cũng vậy, làm việc gì cũng vậy, dễ với người dễ, khó với người khó. Đánh Mỹ là điều khó nhất , chết hàng triệu người mà còn làm được. Làm báo có khó bằng đánh Mỹ hay không? Thử làm cái đường sắt Cát Linh - Hà Đông khó hây làm nhà báo khó? Làm nhà báo khó sao hiện nay ở nước ta có hơn hai vạn nhà báo thì có phải đó là những vĩ nhân hay không? Nhưng lại còn một yếu tố nữa chứ, đó là do hoàn cảnh xã hội là yếu tố khách quan giữa viết hay, viết dở thì có khi được khen được tâng bốc, nhưng có khi thì vào nhà đá. Có điều dễ thấy là nhà báo nằm trong khung của xã hội, xã hội xuống cấp thì bây giờ nhà báo xuống cấp nhiều quá, Ngay trong dịp 21-6 vừa qua là ngày báo chí CM Việt Nam thì đài Tiếng Nói VN là cơ quan phát ngôn quốc gia lên án mạnh về đạo đức một bộ phận nhà báo. Nhiều người khen chương trình này. Có điều dễ nhận thấy là lương nhạ báo thấp quá nên nhiều khi nhà báo bán lương tâm , bán ngòi bút nuôi dạ dày, giống như cô gái bán trôn nuôi miệng, gọi theo ngôn từ thời đại là ca ve. Có ca ve báo chí, rất ít đọc sách và hầu như không hề mua sách, đã luời đọc lại còn lười cả suy nghĩ thì làm sao nhà báo là người hướng dẫn dư luận cho quần chúng được, viết theo chỉ thị thì người đọc cũng chán đọc, nghe cũng vậy thôi.
    Thời bao cấp, dân có câu
    Báo Nhân dân người đọc không đọc, người viết đọc
    Hàng mậu dịch người mua không mua, người bán mua
    Báo chí là món ăn tinh thần, hàng hóa là món ăn vật chất, cả hai thứ có liên quan biện chứng với nhau là như thế.

    Mới đọc bài của Nguyễn Thông cũng hay, nhưng xin ghi tiếp ở đây cho liền mạch.
    + Đã đọc từ lâu bài Dân Luận phỏng vấn Nhà văn Vũ Thư Hiên có nhiều điểm hay về cách viết báo cũng như nội dung. Có tìn lại ma2 chưa thấy.
    + Đã khảo từ mục "Geschichte der Zeitung", "Géchichte des Jurnalismus" đều không có phiên bản tiếng Việt. Như vậy là giới chuyên môn ít quan tâm và nhà nước bỏ mặc.
    Phươngg châm gia trị là: Wer Medien hat, hat Macht - Ai nắm giữ truyền thông thì kẻ đó nắm quyền lực.
    Báo chi, văn học thuộc về văn hoá, là nền tảng của Văn minh, tiến bộ.
    T.M., Tr.L.

    Làm báo theo đúng tinh thần khách quan, không thiên vị chính trị, đâu phải là dễ. Ngay cả ở nước Mỹ, có nhiều tờ báo đứng hẳn qua bên này hay bên nọ của vị thế trung lập chính trị (và phe tả chiếm thượng phong), vì vậy, rất nhiều ký giả Mỹ viết bài hay đăng tin với tất cả ý đồ và thành kiến đã có sẵn, bất chấp dữ kiện có hỗ trợ quan điểm và khẳng định của mình hay không.
    Ở đây, ký giả là một người canh chừng trên chiếc cầu của con thuyền nhà nước. Nếu ủng hộ đảng của phái cầm quyền thì anh ta nói biển êm, thuyền trôi lướt ngon lành nhờ thuyền trưởng giỏi. Ngược lại, nếu ủng hộ đảng đối lập thì anh ta sẽ nói thuyền bấp bênh xém chìm vì sóng to bão lớn. Mỹ đang ở trong tình trạng phân rẽ ý thức hệ này, và rất nhiều tờ báo có lập trường "chính trị cùng phe nhóm".

    Thí dụ ở trên cho thấy một nền báo chí dân chủ và có trình độ như vậy (về đào tạo và phát triển tư duy) mà còn gặp vấn đề về việc tạo dựng niềm tin của độc giả, thì nói gì đến những nền báo chí bị quản lý có hệ thống như VN hay Tàu. Ký giả của mình không những bị chụp bao bố lên đầu mà còn phải ráng hé mắt nhìn xuyên qua lớp sương mù đóng trên mặt đại dương. Ngoài ra, ký giả Việt còn có cái tật viết tới tấp mà không dẫn chứng, hay là có nêu tên cái nguồn cung cấp tin, nhưng không ai kiểm chứng được nguồn ấy.

    Bài hay và cần đọc.
    Chuyện mấy chữ qua tiếng Đức cho dễ hiểu:
    Độc lập = Überparteilich
    Trung lập = Neutral
    Tự lập = Selbstbewußtsein.
    T.M., Tr.L.