Vài khía cạnh pháp lý về việc quay trở lại Việt Nam của Lê Thu Hà

  • Bởi Admin
    21/11/2018
    10 phản hồi

    Phạm Vương Lê Các

    Dân Luận: Tin tức mới nhất về trường hợp chị Lê Thu Hà từ luật sư Nguyễn Văn Đài: "Thông tin chính thức về chị Lê Thu Hà.

    Từ khi sang Đức chị Lê Thu Hà đã có nguyện vọng trở lại VN. Nhưng lúc ban đầu mọi người và gia đình khuyên nên chị ở lại. Nay chị Hà hoàn toàn tự do để thực hiện nguyện vọng của mình.

    Chị đã không nhận giấy thông hành, giấy phép cư trú và giấy phép lao động do chính phủ Đức cấp.

    Khi về tới sân bay Nội Bài, chị Hà đã bị an ninh giữ lại và chờ chuyến bay tiếp theo đưa chị Hà trở lại Đức.

    Tôi đã nhận được tin chị Hà đã tới Bangkok, Thai Lan.

    Hiện nay, khi chị Hà về tới sân bay của Đức sẽ rất phức tạp, vì các giấy tờ chị Hà có đã gần hết hạn.

    Anh em bên Đức đang cố gắng can thiệp với các cơ quan hữu quan của Đức về việc của chị Hà.

    Chúng tôi sẽ thông báo tới quí vị sau."

    Theo như trang thoibao.de ở Đức loan tin, bà Lê Thu Hà, một cộng sự của luật sư Nguyễn Văn Đài đã từ Đức quay trở lại Việt Nam sau 5 tháng tị nạn chính trị tại đây.

    Đây là trường hợp khá hy hữu lần đầu tiên xảy ra tại Việt Nam, khi một người đang chấp hành án tù được đưa thẳng từ nhà tù ra máy bay để đến Đức tị nạn, rồi tự nguyện quay trở lại Việt Nam chỉ sau 5 tháng tị nạn.

    Sự việc chưa có tiền lệ này có thể làm nhiều người thắc mắc làm cách nào bà Hà có thể quay lại Việt Nam và khi quay trở lại bà Hà có bị bắt giam để thi hành tiếp án tù tại Việt Nam không? Bài viết này xin trình bày vài vấn đề pháp lý cơ bản trong câu chuyện này.

    1. Quyền tị nạn và quyền được trở về

    Tình trạng pháp lý tiếp nhận bà Lê Thu Hà từ nhà tù Việt Nam đến Đức thuộc diện “tị nạn chính trị”. Phía Đức cấp quy chế tị nạn cho bà, không đồng nghĩa với việc phía Đức được phép tước bỏ quyền trở về đất nước của bà.

    Nguyên tắc “công dân được quyền trở về đất nước của mình” đã được ghi nhận trong nhiều văn kiện của Luật Nhân quyền Quốc tế. Chẳng hạn tại điều 12 và 13 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị nêu rõ: "Mọi người đều có quyền tự do rời khỏi bất kì nước nào, kể cả nước mình… Không ai bị tước đoạt một cách tùy tiện quyền được trở về nước mình”.

    Công ước về người tị nạn của LHQ cũng ghi nhận người tị nạn có quyền hồi hương theo ý nguyện của họ.

    Và Điều 23 Hiến pháp Việt Nam năm 2013 cũng quy định rõ: “công dân có quyền ra nước ngoài và từ nước ngoài về nước.”

    Từ các cơ sở pháp lý trên để khẳng định, bà Hà dù trong tư cách là người tị nạn tại Đức vẫn có quyền quay trở lại Việt Nam vào bất kỳ lúc nào theo ý nguyện của bà ấy. Khi rời khỏi Việt Nam đi tị nạn và cho đến thời điểm hiện tại, bà ấy vẫn là một công dân Việt Nam (vì chưa từng bị Chủ tịch nước ra quyết định tước quốc tịch), nên bà ấy đương nhiên có quyền trở về đất nước.

    Sự tự nguyện trở về sẽ đồng nghĩa với việc bà Hà sẽ phải chấp nhận từ bỏ tư cách “người tị nạn” được sự bảo hộ của chính phủ Đức. Tình trạng này được pháp lý mô tả là “người tị nạn tự nguyện hồi hương”. Trong trường hợp này Chính phủ Đức cũng không thể ngăn cản được sự trở về của bà Hà, dù họ đã phải trải qua một quá trình gian truân để “giải cứu” bà ra khỏi nhà tù Việt Nam. Khi bà Hà tự nguyện hồi hương thì phía Đức cũng buộc phải chấp nhận và cấp các các loại giấy tờ cần thiết để bà lên máy bay trở về.

    Khi bà Hà đặt chân xuống Việt Nam, trong trường hợp này chính quyền Việt Nam buộc phải tiếp nhận bà vì bà là công dân Việt Nam, cũng như không thể tống xuất bà sang quốc gia khác vì bà chỉ có duy nhất một quốc tịch Việt Nam.

    2. Có bị tống giam lại không?

    Cơ sở pháp lý để bà Hà rời khỏi nhà tù Việt Nam đi thẳng sang Đức được dựa vào quyết định tha tù trước thời hạn theo Luật Đặc xá, dành cho trường hợp đặc biệt để đáp ứng yêu cầu đối nội, đối ngoại của Nhà nước Việt Nam.

    Luật pháp Việt Nam cũng không quy định rõ ràng và chi tiết cho các trường hợp tha tù này. Nhưng trên thực tế việc tha tù trong trường hợp này luôn bị phía chính quyền Việt Nam “đặt ra điều kiện”. Điều kiện đó là buộc người được tha tù đồng ý rời khỏi Việt Nam và không được quay lại nếu không có sự cho phép của giới chức Việt Nam.

    Quyết định tha tù chỉ là một quyết định hành chính, nên về mặt pháp lý nó không đủ thẩm quyền để làm bản án của toà án mất đi hiệu lực pháp luật. Và vì vậy, bản án Toà đã tuyên đối với bà Hà trước đây vẫn còn giá trị thi hành.

    Qua sự trở về của bà Hà, có thể chia ra làm 2 trường hợp: “thỏa thuận trở về” hoặc “tự ý trở về”.

    Trong trường hợp “thoả thuận trở về”, tức là có sự thỏa thuận giữa Chính phủ Đức và Chính phủ Việt Nam đã dàn xếp cho sự trở về của bà Hà (dưới sự đồng ý của bà), hoặc chính bà Hà đã trực tiếp dàn xếp với giới chức Việt Nam, thì nhiều khả năng bà sẽ không bị tống giam lại. Vì nếu có sự thỏa thuận này thì sự trở về của bà Hà đã được sự cho phép từ giới chức có thẩm quyền của Việt Nam.

    Nếu trong trường hợp không có sự dàn xếp thỏa thuận trước đó, hay chưa có sự cho phép của giới chức Việt Nam, mà bà Hà đã “tự ý trở về”, là bà đã vi phạm vào điều kiện hay cam kết để được tha tù. Dựa vào việc “người được tha tù có điều kiện” đã vi phạm vào điều kiện hay cam kết đã đưa ra, giới chức Việt Nam có thể đi đến quyết định “hủy bỏ quyết định hành chính tha tù” trước đây, và điều này sẽ dẫn đến hệ quả là bà Hà buộc phải tiếp tục thi hành bản án 9 năm tù giam và 2 năm quản chế.

    Điều đáng tiếc là bà Hà đã không loan báo về sự trở về của mình rơi vào trường hợp nào, nên không ai biết tình trạng tương lai của bà ra sao. Bà đã mất tích tại sân bay Nội Bài khi vừa đặt chân trở về Việt Nam vào hôm qua, ngày 20/11/2018.

    Trước khi viết bài này tôi đã trò chuyện với một người bạn của bà Hà và được bạn của bà cho biết, từ khi đến Đức bà Hà có dấu hiệu “san chấn tâm lý”. Bà hay thổ lộ nỗi “nhớ nhà, nhớ mẹ, và nhớ Việt Nam”. Cách đây 3 tháng, bà cho biết ý định sẽ trở về Việt Nam bất chấp việc phải tiếp tục ngồi tù.

    Thông tin thêm về Lê Thu Hà:

    Lê Thu Hà sinh trưởng tại Quảng Trị, là một giáo viên dạy Anh ngữ tự do tại Hà Nội. Bà chưa lập gia đình, có một mẹ già cần phụng dưỡng. Bà được biết đến là phát ngôn nhân của Hội Anh Em Dân Chủ. Bà bị bắt cùng luật sư Nguyễn Văn Đài vào ngày 16/12/2015. Sau 2 năm bị tạm giam, bà bị toà án kết án 9 năm tù giam và 2 năm quản chế vì tội “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”. Nhờ vào sự can thiệp tích cực của Chính phủ Đức, ngày 7/6/2018, Bà và LS Nguyễn Văn Đài đã được đưa thẳng từ trại giam B.14 của Bộ Công an lên thẳng máy bay đi sang Đức tị nạn.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    10 phản hồi

    Phản hồi: 

    Wenn die Betroffenen glaubhaft machen können, dass ihnen die Passbeschaffung unzumutbar ist, kann die Ausländerbehörde davon absehen, die Mitwirkung bei der Passbeschaffung einzufordern.
    Duong Tran : Câu trên tôi dẫn lại, là vì anh đã HIỂU HOÀN TOÀN SAI câu nói này ( của Luật Đức) : Người TỊ NẠN LUÔN LUÔN PHẢI Thi hành NGHĨA VỤ CÓ REISEPASS . Và khi họ chứng minh được rằng, VIỆC Có pass mới là KHÔNG THỂ ( do Đại sứ quán không chịu cấp phát hoặc gia hạn), chứ không liên can tới chuyện Nguòi xin cấp pass đó gặp nguy hiểm hay không , thì Sở ngoại kiều CÓ THỂ BỎ QUA ( absehen), chứ không MIỄN TRỪ( verzichten) nghĩa vụ này . Và vì người xin gia hạn Aufenthalt đã có Reisepass khi nhập cảnh, nên sự "Bỏ qua" này được hiểu là : Người xin gia hạn Giấy phép Cư trú không bị YÊU CẦU ( einfordern) phải GIA HẠN HỘ CHIẾU của Quốc gia xuất xứ nữa .

    Phản hồi: 

    Duong Tran : Anh bạn mâu thuẫn với lập luận của chính bản thân trong việc suy xét sự việc .
    Chị Hà và Anh Đài SANG Đức theo thoả thuận của HAI QUỐC GIA, do đó, chuyện chị Hà SẼ được chấp nhận tị nạn CHỈ LÀ VẤN ĐỀ THỜI GIAN, và tôi cũng đã nói, chị Hà Nhận Sự Bảo Vệ của Đức hay không, là QUYẾT ĐịNH cá nhân của chị ấy, không ai có thể bắt ép !
    Chính phủ VN cũng không thể không biết, rằng LS Đài và chị Hà sẽ được Nước Đức xem xét chuyện TỊ NẠN, vì CHÍNH HỌ đã ĐƯA THẲNG hai người từ TRẠI GIAM ra SÂN BAY !!!

    Phản hồi: 

    Tôi không đồng tình về đoạn dịch của anh, Duong Tran !
    Nhưng tôi không muốn tranh luận sâu thêm về vấn đề này, vì ngay từ câu đầu tiên của anh, ANH ĐÃ CHỨNG TỎ RẰNG, Anh không ( hoặc cố tình) hiểu sai LUẬT PHÁP ĐỨC và những người có trách nhiệm HÀNH PHÁP ( beamter) : Nước ĐỨC luôn LÀM THEO LUẬT, không CÓ LỆ, và cũng không có Trường hợp NGOẠI LỆ . Kể cả khi TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT ( Sonderfälle ), thì cũng đã có những Regels đã được thống nhất trước tại các sở ngoại kiều địa phương !
    Bài báo mới nhất của Hiếu Bá Linh đã giải thích tương đối rõ và cũng khá chính xác về tình trạng pháp lí hiện thời của chị Hà !
    Mến !

    Phản hồi: 

    Không đâu. Có luật, ắt cũng có lệ. Đoạn văn bản (đã dẫn) nói rằng để xin phép cư trú ở Đức, bạn phải nhập cảnh hợp pháp, nghĩa là _thông thường_ phải có hộ chiếu hợp lệ dán visa Đức. Bạn phải hợp tác (với nhà chức trách Đức) để làm hộ chiếu. Khi xin phép cư trú và xin gia hạn giấy phép cư trú phải xuất trình hộ chiếu. Yêu cầu hộ chiếu sẽ được miễn trừ nếu người tỵ nạn có thể chứng minh rằng không thể làm được (hay gia hạn được) hộ chiếu.

    VN đã cấp hộ chiếu cho công dân của mình nhưng nếu biết công dân ấy đã tỵ nạn thì họ sẽ không gia hạn hộ chiếu đó, hoặc thậm chí sẽ huỷ hộ chiếu. Kể cả khi công dân ấy đã tự nguyện từ bỏ tỵ nạn và muốn quay trở về Tổ quốc thì nhà chức trách VN cũng sẽ xem xét chứ không cấp hộ chiếu một cách tự động. Ngay cả việc công dân VN đang xin tỵ nạn hoặc đã được tỵ nạn đặt chân đến cơ quan lãnh sự VN cũng là mạo hiểm rồi.

    Vậy, VN rơi vào trường hợp mà điều ngoại lệ trên có thể áp dụng. Nhà chức trách Đức biết rõ điều này, nên họ cấp cho người tỵ nạn VN giấy thông hành (vốn là 1 loại hộ chiếu không có quốc tịch) để tiện đi lại trên thế giới. Người tỵ nạn VN không bao giờ cần phải đặt chân đến lãnh sự quán VN để gia hạn bất cứ cái gì hay làm bất cứ thủ tục nào. Người đó ở đâu, làm gì, ngay cả việc người ấy đang xin tỵ nạn hay không, đã được tỵ nạn hay chưa, nhà chức trách Đức cũng không tiết lộ đối với phía VN. Việc chị Hà chưa nhận thẻ cư trú và giấy thông hành bị lộ ra từ miệng người khác chứ không bao giờ là từ nhà chức trách Đức.

    Phản hồi: 

    @Duong Tran :
    Đây, chị Hà và anh Đài nằm ở trong trường hợp này :
    -------
    6. Geflüchtete, die über Aufnahmeprogramme des Bundes oder der Länder kamen
    (23 Abs. 1 AufenthG oder § 23 Abs. 2 AufenthG)

    Personen, die über Aufnahmeprogramme des Bundes oder der Länder nach Deutschland kommen, müssen schon vor der Einreise Visaverfahren durchlaufen, in denen in der Regel ein gültiger Pass erforderlich ist. Sie sind daher in der Regel verpflichtet, bei der Passbeschafung mitzuwirken und müssen auch Pässe vorlegen, um Aufenthaltstitel erteilt oder verlängert zu bekommen. Wenn die Betroffenen glaubhaft machen können, dass ihnen die Passbeschaffung unzumutbar ist, kann die Ausländerbehörde davon absehen, die Mitwirkung bei der Passbeschaffung einzufordern.
    Nguồn : https://fluechtlingshelfer.info/fuer-engagierte/detail-spezielle-arbeits...
    ------
    Như vậy, trên LÝ THUYẾT, thì Đaị Sú quán VN Phải GIA HẠN cho những Passport của những người TỊ NẠN như chị Hà và anh Đài .

    Phản hồi: 

    Dương Tran : Chị Hà chắc chắn ĐÃ hoặc SẼ được Công nhận tị nạn theo Công ước Giơ ne vơ, vì CHÍNH PHỦ Đức trực tiếp can thiệp và đưa chị ấy sang Đức !
    Còn chị Hà có quyền khước từ sự BẢO VỆ ấy, không cần phải nêu lí do, TẠI SAO MÌNH TỪ CHỐI !
    Passport chỉ là Personal Dokument, không dính dáng tới QUY CHẾ TỊ NẠN ! Nghĩa là : Người TỊ NẠN vẫn tiếp tục sử dụng Reisepass ấy, cho tới khi NHẬP QUỐC TỊCH Đức !
    Và Đại sứ quán VN có NGHĨA VỤ phải gia hạn cho Passport ấy, khi Passport ấy cần phải được GIA HẠN (Verlängerung) !

    Phản hồi: 

    Anh Lúa : Tôi công nhận, đúng là tôi đã nghĩ như thế , rằng "hỏi trước khi quay trở lại bản quán" chỉ là một "ÂM MƯU" theo cách diễn đạt của anh Lúa . Còn theo ngôn ngữ bình thường, thì là "Dự định" và cách để "hiện thực hoá Dự định" đó !
    Và ai cũng biết rằng, khi bị một chính quyền trục xuất ra khỏi một quốc gia, thì người bị trục xuất đó muốn "quay trở về quê hương", bắt buộc phải suy tính những "ÂM MƯU" để có thể "Biến mong ước của mình thành sự thực" !
    Mến !

    Phản hồi: 

    [quote="CÁNH CÒ"]Không hiểu tại sao chị Hà lại "tự làm khó mình" như thế này ? Nước Đức đâu có ngăn cản một TỊ NẠN CHÍNH TRỊ hồi hương đâu , nếu người ấy TỰ TỪ CHỐI sự BẢO VỆ của Đức quốc ?
    Đáng lẽ phải hỏi trước, rằng VN có chịu thâu nhận chị trở lại hay không đã chứ ?[/quote]

    Nếu chị hỏi trước thì lại có cái cớ nói rằng đây là một âm mưu, và âm mưu ấy là gì thì lại không ít bút mực mà phân tích.

    Vì vậy chuyện chị làm là bức xúc thật, chẳng ở đâu bằng quê hương và có gia đình thân thuộc, tù đày nhưng biết rằng bên cạnh còn có người thân, hay các bạn đồng hành, nên không thấy cô đơn và bất an. Ở bên ngoài này được ăn những chén cơm ngon, ngũ trên giường êm ấm nhưng lại đau khổ tinh thần hàng giây phút khi nghĩ về những người thân yêu của mình, nhất là người mẹ già mà chị hằng mong được gần, mẹ con con gái mà.

    Nếu nước Đức không cho chị có lại qui chế tỵ nạn, thì có nghĩa chị là người không quốc gia, thế thì cũng tốt, trường hợp này Mỹ không bỏ chị đâu, nếu chị xin đi đinh cư tại Mỹ vì chị không phải di dân bất hợp pháp mà cái diên của chị có liên quan đế chính trị.

    Phản hồi: 

    Thật ra, chị là người xin tỵ nạn nhưng chưa có quy chế tỵ nạn bởi vì chị đã từ chối nhận thẻ cư trú Đức và giấy thông hành (vốn là hộ chiếu Liên hiệp quốc, nước Đức chỉ đại diện Liên hiệp quốc cấp cho chị).

    Chính bởi thế, chị mới còn hộ chiếu VN dán visa Đức để bay về. Khi nhận giấy thông hành, nhà chức trách sẽ huỷ visa, hoặc tạm giữ luôn hộ chiếu VN.

    Phản hồi: 

    "Schutzberechtigten, die in ihr Herkunftsland reisen, droht der Verlust ihrer Aufenthaltserlaubnis. Das Bundesamt spricht die Flüchtlingsanerkennung oder subsidiären Schutz zu, um die betroffene Person vor Verfolgung oder einem schwerwiegendem Schaden im Herkunftsland zu schützen. Bei einer Rückkehr kann es passieren, dass die deutschen Behörden ein Widerrufsverfahren einleiten. Es besteht die Gefahr, dass die Aufenthaltserlaubnis widerrufen wird."
    https://www.unhcr.org/dach/de/was-wir-tun/asyl-in-deutschland/rechte-nac...
    Như vậy, chị Hà quay trở về bản quán, thì có khả năng mất quyền tị nạn, và sau đó sẽ chỉ được Tạm dung tại Đức, nếu như SỰ HỒI HƯƠNG là KHÔNG THỂ ( do quốc gia bản quán không chịu tái thu nhận)
    Không hiểu tại sao chị Hà lại "tự làm khó mình" như thế này ? Nước Đức đâu có ngăn cản một TỊ NẠN CHÍNH TRỊ hồi hương đâu , nếu người ấy TỰ TỪ CHỐI sự BẢO VỆ của Đức quốc ?
    Đáng lẽ phải hỏi trước, rằng VN có chịu thâu nhận chị trở lại hay không đã chứ ?

    Phản hồi: 

    Chị nghĩ rằng về VN để đi tù. Nhưng chính quyền thì nghĩ khác: ai về được VN, người ấy tự do. Có phù hợp với luật quốc tế không, họ chả quan tâm.

    Về đến sân bay Nội Bài chị không bị bắt ngay bởi vì visa Đức trong hộ chiếu VN của chị vẫn còn hiệu lực. Chị có thể bay sang Đức để xin tỵ nạn. Nếu chị muốn đoàn tụ với gia đình, chị phải đón gia đình sang.