Thấy gì từ những chiếc "cửa sổ vỡ" ở Hà Giang???

  • Bởi Admin
    18/07/2018
    0 phản hồi

    Mã Hoàng Hải

    Trong cuốn “Điểm bùng phát” (The tipping point) của Malcom Gladwell đề cập tới cách mà hai thám tử của thành phố New York là dẹp nạn hoành hành của tội phạm trên các chuyến xe buýt trong thành phố.

    Mỗi năm, tại thành phố này có đến hơn 650.000 vụ tội phạm và giết người nghiêm trọng. Từ duy nhất có thể mô tả chính xác tình trạng của các nhà ga, trên những con tàu điện ngầm lúc đó là hỗn loạn.

    Những nhà ga ánh sáng lờ mờ, bủa vây bốn phía là bóng tối và những bức tường ẩm ướt, bị sơn vẽ chằng chịt. Những chiếc xe dơ dáy, sàn xe đầy rác rưởi, vách và trần dày đặc hình sơn, vẽ và thường về trễ. Nạn nhũng nhiễu hành khách từ những kẻ ăn mày và trộm cắp vặt cũng hết sức phổ biến. Đã từng có thời điểm tại các khu lân cận quanh New York như Brownville và đông New York, các con phố thường trở nên u ám khi bóng chiều chạng vạng.

    Lúc đó dọc vỉa hè hai bên, dân lao động không còn ai đi lại, lũ trẻ con không dám đạp xe trên đường, các cụ già cũng vắng bóng trên những bậc lên xuống hay ghế đá trong công viên. Những phi vụ buôn bán ma túy, những vụ thanh toán băng đảng diễn ra nhan nhản khắp mọi ngóc ngách của Brooklyn khiến hầu hết dân chúng vì sự an toàn của mình đều ở hết trong nhà khi màn đêm buông xuống. Bộ phận cảnh sát làm việc ở Brooklyn trong khoảng những năm 1980 và đầu 1990 thừa nhận rằng vào thời điểm đó, khi trời vừa tắt nắng là máy bộ đàm của họ liên tục réo lên những đoạn trao đổi báo cáo giữa cảnh sát tuần tra với nhân viên trực tổng đài về đủ loại bạo lực xã hội, tội phạm nguy hiểm vốn đã quá quen thuộc.
    Không ai giải quyết nổi tình trạng này.

    Thế rồi, hai thanh tra cảnh sát là David Gunn và William Bratton được phái đến để làm trong sạch hệ thống tàu điện ngầm của New York, vốn là huyết mạch giao thông của gần 97% người dân thành phố. Chỉ sau một vài năm, tình hình tội phạm ở New York đã tụt giảm nhanh xuống 65%. Hai “chuyện nhỏ bé” là xóa sạch những hình sơn vẽ và đưa nhân viên cảnh sát mặc thường phục có mặt tại các nhà ga… đã làm thay đổi bộ mặt và nét văn hóa của New York.

    1. Những hình vẽ Graffiti không bao giờ nhìn thấy bình minh

    Quan tâm đến những hình sơn vẽ graffiti trong thời điểm toàn bộ hệ thống đã rệu rã, sắp sụp đổ dường như cũng vô ích như cố cọ chùi tất cả bàn ghế trên con tàu Titanic lúc nó đang tiến về tảng băng trôi.

    Thế nhưng, Gunn vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm của mình. Những hình sơn vẽ đó mới là dấu hiệu cho sự sụp đổ của cả hệ thống. Gunn phân tích: khi quyết định xây dựng lại tổ chức cũng như tinh thần làm việc trong hệ thống, anh buộc phải giành chiến thắng trong cuộc chiến chống lại những hình sơn vẽ bẩn thỉu. Nếu anh thất bại thì tất cả những cải tổ trong hệ thống và những biến chuyển vật chất kia sẽ không thể diễn ra được. Gunn soạn ra một cơ cấu quản lý mới và một loạt mục tiêu cụ thể, chính xác, trong đó có điều luật ngăn chặn những can thiệp hậu kỳ, tức là khi chiếc xe đã được phục hồi thì cần phải đảm bảo nó không bị phá hoại thêm lần nữa.

    Gunn nói: “Chúng tôi có một gara ở Harlem tại đường 135 nơi đoàn xe đỗ qua đêm. Đêm đầu tiên, bao giờ bọn trẻ cũng tới sơn sườn xe thành màu trắng. Rồi tối hôm tiếp theo, khi phần sơn hôm trước đã khô chúng đến vẽ phác họa. Cuối cùng, đến tối thứ ba, chúng đến tô màu. Đó gọi là công việc trong ba ngày. Chúng tôi biết bọn trẻ đang làm thế lên một trong những chiếc xe “nhem nhuốc”, và những gì chúng tôi làm là chờ cho chúng hoàn thành xong bức họa của mình, sau đấy dùng ống lăn sơn trùm lên tất cả. Bọn nhóc khóc mếu nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục. Đó là một thông điệp cho bọn nhóc: nếu các cậu muốn mất tới ba đêm để làm bẩn một chiếc xe, điều đó cũng được thôi. Nhưng không bao giờ những hình ảnh đó được thấy ánh bình minh đâu”.

    2. “Những hành khách với ý đồ xấu đã khôn ngoan hơn, họ mua vé và không mang theo vũ khí”

    Theo ước tính, mỗi ngày có đến 170.000 người đi lậu vé trên các tuyến vận tải ngầm. Một phần trong số đó là bọn trẻ vì chúng có thể dễ dàng nhảy qua cổng quay. Số khác thì chỉ cần cúi thấp xuống và rướn người qua phía dưới cổng quay là qua được. Và khi có một, hai hoặc ba người thực hiện được các khóe trốn lậu vé, những hành khách khác – những người có thể không bao giờ nghĩ tới việc vi phạm luật lệ – cũng sẽ hùa theo và viện cớ rằng nếu những người khác không phải trả tiền vé, họ cũng sẽ không trả. Chính vì thế vấn đề phát sinh lên theo cấp số nhân, và càng trở nên nghiêm trọng hơn trước thực tế không dễ gì dẹp bỏ được nạn lậu vé.

    Vì số tiền phạt đối với mỗi trường hợp lậu vé chỉ là 1,25 đôla nên các nhân viên cảnh sát nhà ga cho rằng không cần thiết phải tốn thời gian bắt bớ những vụ vi phạm như vậy, đặc biệt khi có nhiều loại tội phạm nghiêm trọng khác đang xảy ra trên sân ga cũng như trên các tuyến tàu.

    Ban đêm, Bratton thường lang thang đi tuần khắp các hệ thống giao thông ngầm trong thành phố. Đầu tiên ông chọn ra những nhà ga mà nạn trốn vé là vấn đề trầm trọng nhất, rồi cử mười nhân viên an ninh mặc thường phục ở mỗi khu cổng xoay. Những nhân viên an ninh này sẽ giữ những kẻ trốn lậu vé, từng người từng người một, còng tay và bắt tất cả đứng tập trung tại phòng chờ cho đến khi họ “tóm được đủ số”.

    Việc làm này nhằm cảnh báo hành khách rằng lực lượng an ninh nhà ga đang có những biện pháp xử lý kiên quyết với những kẻ trốn vé. Trước đây, các nhân viên an ninh chỉ làm qua loa, lấy lệ với loại vi phạm này bởi vì tính từ lúc bắt giữ, áp giải đến phòng thường trực, khai điền vào giấy tờ cần thiết, rồi lại chờ cho đến khi những giấy tờ này được thông qua cũng phải mất cả một ngày – tất cả chỉ cho một tội nhỏ chỉ đáng phạt một cái bạt tai cảnh cáo. Bratton còn nhất quyết tiến hành việc khám xét những người bị bắt giữ. Và gần như cứ bảy người bị khám xét sẽ có một người đang có lệnh bắt giữ do phạm tội từ trước đó, trong 20 người sẽ có một người mang theo một loại vũ khí nào đó.

    Bratton viết lại: “Không bao lâu sau, những hành khách có ý đồ xấu đã khôn ngoan hơn, họ không mang theo vũ khí bên mình nữa và bắt đầu trả tiền vé đầy đủ.

    Thuyết “cửa sổ vỡ” là gì?

    “Nhân tố khác” ấy, được đặt tên là “Thuyết cửa sổ vỡ”. Lý thuyết này do hai nhà tội phạm học James Q. Willson và George Kelling đưa ra. Hai ông cho rằng tội phạm là hệ quả tất yếu của sự mất trật tự, vô tổ chức. Nếu một chiếc cửa sổ bị phá hỏng, vỡ vụn mà cứ để vậy không sửa chữa thì những người đi ngang qua sẽ kết luận rằng không ai quan tâm và không ai chịu trách nhiệm trước hiện trạng này. Rồi không lâu sau, nhiều cánh cửa sổ khác sẽ bị đập vỡ, dần dà ý thức về sự vô chủ, hỗn loạn sẽ lan rộng, truyền tải đi dấu hiệu về những gì đang diễn ra. Cũng theo hai ông, trong một thành phố, những vấn đề tương đối nhỏ như sơn vẽ lên tường, gây mất trật tự công cộng và kiểu ăn xin “đểu” đều là những chuyện tương tự như những cánh cửa sổ vỡ, những “tấm vé qua cửa” cho ngày càng nhiều tội ác nghiêm trọng.

    Malcolm Gladwell trong The tipping point đã viết: “Đừng nên xem nhẹ những chuyện nhỏ. Chúng có thể tạo nên những biến đổi to lớn”.

    Nếu có thể tạo nên những thay đổi cho một thành phố thì “những chuyện nhỏ bé” cũng có thể tạo nên những thay đổi cho một đất nước.

    Cuộc sống được tạo thành từ “những chuyện nhỏ bé”. Sự lớn lao sẽ diễn ra nếu ta biết làm những việc nhỏ với một suy nghĩ lớn.

    4. Chúng ta nên làm gì với những tấm "cửa sổ vỡ" ở Hà Giang

    “Cửa sổ Hà Giang đã thực sự vỡ lở rồi!” Giờ đã là lúc chúng ta vận dụng thuyết “cửa sổ vỡ” vào cuộc chiến chống lại sự gian lận chưa nhỉ?

    Ai sẽ vào vai hai thanh tra cảnh sát David Gunn và William Bratton lên Hà Giang mùa hoa tam giác mạch năm nay???

    Fbker Linh Hoàng Vũ: Đúng là thời của sự giả dối. Cả ba bạn thủ khoa Hà Giang (trong số 11 thủ khoa cả nước năm nay) đều có điểm thi gian dối, và nếu đúng điểm thật của các bạn thì chắc khó lòng đỗ được Đại học. Và hầu hết (hay là tất cả?) những bạn được có điểm cao nhất ở Hà Giang đều là sản phẩm của dối trá, có bạn từ tổng điểm 6,75 và lẽ ra sẽ trượt thi tốt nghiệp thì giờ điểm cao ngất 27,5 và suýt nữa có thể đàng hoàng vào những trường Đại học lớn nhất, có uy tín nhất cả nước.

    Câu hỏi bây giờ còn là nên xử lý các bạn thí sinh này cũng như gia đình của họ thế nào? Có quan điểm coi các bạn í là nạn nhân, và Bộ Giáo dục cũng đang xử lý theo hướng đó, bằng việc chấm lại điểm các bài thi chứ không hủy kết quả. Nhưng coi họ là nạn nhân có ổn ko? Một mặt, họ có thể là nạn nhân cho sự tham lam, gian trá của cha mẹ và thầy cô giáo của họ. Nhưng mặt khác, họ cũng là những đồng phạm, khó có thể cho rằng họ không biết gì về những việc đang làm và vẫn yên tâm là mình được 9 điểm là đúng trong khi điểm thật chỉ là 1 điểm. Hơn nữa, về nguyên tắc, nếu 1 bài thi bị can thiệp và có sự gian dối như thế, thì có lẽ nên hủy kết quả và để các bạn đó sang năm thi lại. Làm như thế may ra mới cảnh tỉnh được phần nào hiện tượng chạy chọt, mua điểm để con em vào Đại học như vậy. Việc khởi tố vụ án, làm rõ đường dây chạy điểm này là cần thiết (chỉ có trẻ con mới tin là mình tay Lương làm được việc này), cũng như cần phải kiểm tra lại về kết quả điểm thi và quy trình tổ chức thi và chấm điểm trên toàn quốc.

    Chúng ta có thể thương hại 100 bạn học sinh ở Hà Giang này (như một số bài báo hay Facebooker đang lên tiếng). Nhưng nghĩ sao nếu như ở đâu đó là hơn 100 bạn khác, học giỏi hơn và lẽ ra đã vào được ĐH, nhưng cánh cổng vào ĐH của họ đã bị khép lại để nhường chỗ cho những sản phẩm của man trá kia? Và không chỉ ở Hà Giang. Còn những nơi khác nữa chứ?

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi