Trí thức là ai?

  • Bởi Admin
    04/07/2018
    2 phản hồi

    Nguyễn Tuấn

    Hôm nọ, báo Đất Việt có "Diễn đàn trí thức", và tôi cũng có vài suy nghĩ liên quan. Tôi nghĩ nhiều khi báo chí và công chúng nói chung dùng chữ “trí thức” để chỉ người có bằng cấp đại học hay hậu đại học. Nhưng cách hiểu đó sai. Trước đây, khi một nhóm người lập ra trang fb và gọi là “mạng trí thức nước ngoài” tôi có góp ý rằng họ chưa phải là “trí thức” mà là người có bằng cấp cao, dùng chữ đó là tự đề cao mình quá đáng. (Sau này mạng đổi tên theo đề nghị của tôi).

    “Trí thức” ở đây phải hiểu theo khái niệm “public intellectual”, tức là [nói đơn giản và cho dễ hiểu là] người làm cho xã hội lúc nào cũng thức tỉnh. Và, người làm cho xã hội thức tỉnh không cần phải có bằng cấp đại học. Nghệ sĩ, nhà văn, nhà báo, nhà giáo, chuyên gia, nhà khoa học, nhà sư, linh mục, v.v. tất cả đều có thể là trí thức. Họ quan tâm đến và phát biểu những vấn đề ngoài chuyên môn của họ. Noam Chomsky là nhà ngôn ngữ học, Einstein là nhà vật lí học, nhưng họ quan tâm đến các vấn đề chính trị - xã hội. Trí thức, từ bản chất, không thân thiện với nhà cầm quyền (nhưng họ không hẳn chống nhà cầm quyền). Bản chất của trí thức là hoài nghi lành mạnh, và họ thường bi quan. Họ nhìn đâu cũng thấy vấn đề. Họ không hài lòng với hiện tại và lúc nào cũng lo lắng đến tương lai. Do đó, họ muốn xã hội phải trăn trở và tỉnh thức như họ.

    Trong thực tế, hàng triệu người có bằng cấp đại học -- trong cũng như ngoài nước -- chỉ ru ngủ với nhau mà thôi. Họ liên kết với nhà cầm quyền để tìm cái danh và cái lợi, chứ không hẳn nhằm đánh thức xã hội. Họ đòi hỏi phải có chức vụ trong bộ máy quản lí. Mục tiêu của họ là chức quyền, chứ không hẳn vì phúc lợi xã hội, cũng chẳng vì giáo dục hay khoa học. Họ hay nói theo và phụ hoạ quan điểm của Nhà nước dù quan điểm đó bị đa số công chúng phản đối. Sự việc đặc khu kinh tế cho chúng ta thấy những người này. Có khi họ im lặng trước bất công xã hội, nhưng họ tự an ủi bằng ngữ vựng nằm lòng của họ là “chỉ quan tâm đến chuyên môn.” Có khi họ tự ru ngủ bằng câu kinh “thể chế nào cũng được, miễn kinh tế phát triển là ok.” Họ không phải là trí thức.

    Nhưng trí thức theo nghĩa 'public intellectual' khó tồn tại ở các nước như Việt Nam. Xã hội Việt Nam xem trọng trạng thái 'tĩnh' và ổn định, mà trí thức thì lúc nào cũng thách thức trạng thái tĩnh, nên họ trở thành cái gai trong giới cầm quyền. Những trí thức đích thực như Nguyễn Quang A, Phạm Chi Lan, Nguyễn Huệ Chi, Trần Huỳnh Duy Thức, v.v. là những trường hợp minh chứng cho sự khó tồn tại của giới trí thức trong xã hội Việt Nam.

    Hơn thế nữa, những người cầm quyền hay nghĩ theo kiểu "dân chi phụ mẫu", và họ xem người đại diện của nhà nước là cha mẹ và thần dân là con. Con không có quyền chất vấn cha mẹ. (Ngoài miệng thì họ nói họ là đầy tớ của dân, nhưng trong đầu thì họ nghĩ là cha mẹ của dân). Bởi suy nghĩ đó nên bà Chủ tịch Quốc hội và bà Thị Ninh có lần nói ví von rằng nhà cầm quyền có thể trừng phạt dân của họ và không muốn nước ngoài can thiệp vì việc đó cũng giống như cha mẹ trừng phạt con cái trong nhà! Dĩ nhiên, quan điểm đó không đúng và lạc hậu, nhưng sự thật là nó xuất phát từ những người cầm quyền nói lên rằng trí thức đúng nghĩa khó có “đất dụng võ” ở VN.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Trí Thức Xã Hội Chủ Nghĩa

    Mao xến Xán nói thế mà cũng đúng
    “Trí thức bọn mày thua một cục phân”
    Nhưng mà lão chỉ đúng được một phần
    Phần còn lại là trí thức xã nghĩa

    Một chế độ nhằm vét vơ chôm chĩa
    Thì làm gì có trí thức nhân văn
    Những con người chuyên phục vụ nhân dân
    Ngoài đám trí thức bầy đàn xả ỉa

    Đất nước hôm nay rơi vào mộ địa
    Đảng dẫn đường đón rước giặc Tàu ô
    Trí thức theo đuôi nịnh nọt tung hô
    Như bầy chó chờ khúc xương của chủ

    Ôi trí thức hay chỉ là trí ngủ?
    Mà đui mù không thấy đảng lưu manh
    Mà điếc câm trước tiếng gọi toàn dân
    Đòi độc lập, tự do, và quyền sống.

    https://fdfvn.wordpress.com

    Cái đề tài trí thức đã được bàn thảo vài ba lần (tôi chỉ được biết thế thôi) nhưng có lẽ cần được bàn hơn nữa, vì nước ta (theo định nghĩa trí thức của tác giả) thiếu một đội ngũ trí thức, mà lại thiếu trầm trọng, mà thí thức chính là đội ngũ rường cột của xã hội. Nếu thiếu trí thức thì xã hội không thể tiến lên.
    Ngay từ thế kỷ XVI Wiliam Shakespear đã nói :"Trí thức phải biết nghi ngờ tất cả". Nghi ngờ là phải biết phản biện đấy. Ở ta ai mà nghi nghi Đảng (sự lãnh đạo của Đảng), phản biện ý của Đảng thì mời vào nhà đá.
    Ngay ở nước ta, cách đây vài trăm năm thì nhà bác học Lê Quý Đôn đã nói "Phi trí bất ổn" tức là thiếu trí thức thì xã hội bất ổn định, điều đó đúng hệt thời nay.
    Còn cụ Hồ nhà ta thì đưa thành khẩu hiệu "trí phú địa hào đào tận gốc ...". Nay đội ngũ lãnh đạo của ta không có trí thức nên bọn lâu la mới ngóc đầu lên cầm quyền, làm đảo lộn tất cả các tôn ti trật tự kỷ cương xã hội.
    Điều xẩy ra trước mắt thì thế, nhưng làm thế nào để có đội ngũ trí thức theo đúng nghiã của nó thì lại chưa thấy ai tìm ra cách giải quyết. Ta cũng có một số trí thức (theo nghĩa học có bằng cấp cao, đó là điều cơ bản hay nền tảng của sự tiếp thu tri thức) được đào tạo ở nước ngoài nhưng hầu như chưa thấy phát huy tác dụng dù nhỏ nhất. Cũng cần nhắc lại quan điểm của cụ Phan BỘ Châu hồi đầu thế kỷ XX là muốn làm cách mạng thì trước hết phải học để biết nhìn xa trông rộng, khác hẳn quan điểm của cụ Hồ là muốn làm CM thì phải hòa vào quần chúng lao động thợ thuyền để lãnh đạo họ đấu tranh theo đường lối Mác Lên nin. Nay thì vì người vô sản (kèm theo cả vô học) nên mới để tình hình đất nước "tiến bộ" nhất trong khối Asean là đi theo con đường XHCN, xây dựng nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á, độc lập trong phe XHCN do Liên xô lãnh đạo và rồi sẽ "Liên xô ngày nay là Việt Nam ngày mai". Ngày mai đến thì cả nước mở hội ăn mừng.