Uber và Grab đang làm rạn nứt lý thuyết kinh tế học chính trị Marxist

  • Bởi Admin
    18/12/2017
    11 phản hồi

    Vũ Cao Đàm

    Bài viết này đã được đăng trên Tạp chí Nghiên cứu chính sách và quản lý Vol.33, Số 3, 2017 của Đại học Quốc gia Hà Nội với tiêu đề “Uber và Grab bổ sung một luận điểm mới vào lý thuyết kinh tế học chính trị và chính sách kinh tế”.

    Nhân đọc bài “Từ bà bán rau tới các chuyên gia đều đặt câu hỏi: Cơ chế là cái gì?” của tác giả Hoàng Nhật đăng trên BVN số ra ngày 14/12/2017, trong đó có đề cập hiện tượng Uber bị hệ thống quản lý gây khó dễ, tác giả đã sửa lại bài viết của mình với tiêu đề mới “Uber và Grab đang làm rạn nứt lý thuyết kinh tế học chính trị marxist” và gửi đăng trên BVN.

    Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc tiếng nói mở đầu việc trở lại diễn đàn của một cộng tác viên quen thuộc..

    Bauxite Việt Nam

    1. Dẫn nhập

    Năm 1990, sau “Future shock” (1970) và “The Third Wave” (1980), Alvin Toffler cho ra mắt cuốn sách đặc sắc “Powershift”. Bản dịch tiếng Việt đặt tên cuốn sách là “Thăng trầm quyền lực”, nhưng thực ra cuốn sách không nói về sự thăng trầm của quyền lực, mà nói về sự chuyển dịch của quyền lực, đúng như tên gọi tiếng Anh “Power-shift”. – Ở đây, Toffler bàn về sự chuyển dịch từ quyền lực tài chính sang quyền lực thông tin, bản chất sự chuyển dịch về quyền lực đang diễn ra từng ngày trong thế giới đương đại. Nó được thể hiện ngày càng rõ nét từ khi bắt đầu cuộc Cách mạng Công nghiệp Thứ Tư.

    Sau hơn hai thập niên, từ khi cuốn sách Powershift ra mắt công chúng đến nay, trên đường phố Việt Nam xuất hiện một hình thức kinh doanh dịch vụ mới, Uber và Grab, đang làm chấn động giới kinh doanh và giới quản lý và dẫn đến đau đầu các nhà hoạch định chính sách.

    Đây là những hãng taxi khổng lồ, với quyền lực kinh doanh vượt mọi hãng taxi truyền thống, mà không sở hữu bất kỳ một cái taxi nào xét trên giác độ là một tư liệu sản xuất. Điều này trái với luận điểm của lý thuyết kinh tế học chính trị marxist: Quyền lực thuộc về những kẻ sở hữu tư liệu sản xuất.

    Luận điểm của Alvin Toffler trong Powershift đang được thể hiện sinh động ngay trên đường phố Hà Nội, các thành phố lớn khác của Việt Nam và ở nước ngoài, dẫn đến những phản ứng xã hội khác nhau và vô cùng thú vị.

    Xét cho cùng, Uber và Grab không chỉ là một giải pháp công nghệ mới, mà, hơn thế nữa, còn là một sự kiện xã hội và một hiện tượng kinh tế hết sức mới mẻ, chúng ta có thể xem đó chính là một biểu hiện thực tế của cuộc Cách mạng Công nghiệp thứ Tư, đáng bàn cả trên phương diện lý thuyết và thực tiễn.

    2. Xung đột xã hội tất yếu

    Trong trang “Nhịp sống số” có bài “Uber và Grab Taxi bị kiện tại Hà Nội” (1) cho chúng ta biết một số sự kiện thú vị. Tiếp đó chúng ta được biết các hãng taxi ở thành phố Hồ Chí Minh cũng lên tiếng khởi kiện Uber và Grab. Đà Nẵng và một số nơi trên thế giới còn cấm Uber và Grab hoạt động.

    Trong các sự kiện vừa dẫn, các hãng taxi truyền thống cho rằng Uber và Grab đang cạnh tranh không lành mạnh, gây bất cập về an toàn giao thông, quản lý giá cước vận tải, chất lượng dịch vụ. Các nhà quản lý giao thông cũng lên án Uber và Grab đã không được đặt trong hệ thống quản lý truyền thống.

    Qua các sự kiện, chúng ta được biết, Uber và Grab bị lên án sử dụng taxi không biển hiệu, không logo, không mào, trái với quy định về taxi công cộng, gây khó khăn cho cơ quan quản lý khi điều hành giao thông.

    Uber và Grab cũng bị lên án về việc tự đặt giá vận chuyển, không phù hợp với Luật giá hiện hành, không đảm bảo quyền lợi cho khách hàng (!), gây xáo trộn thị trường taxi.

    Uber và Grab cũng bị lên án, vì chưa có chế tài kiểm soát về nghiệp vụ của lái xe và niên hạn sử dụng phương tiện, không gắn thiết bị giám sát hành trình, không chịu trách nhiệm khi gặp rủi ro, không đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội cho lái xe… Dư luận cho rằng đó là những bất cập khó có thể chấp nhận.

    Theo Điều 67 Luật Giao thông đường bộ và Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10/9/2014 của Chính phủ về điều kiện kinh doanh vận tải bằng ô tô thì kinh doanh taxi là một loại kinh doanh có điều kiện, đơn vị kinh doanh phải đáp ứng những điều kiện nhất định như đăng ký kinh doanh, bảo đảm số lượng, phẩm chất và niên hạn sử dụng phương tiện phù hợp với loại hình kinh doanh; xe phải gắn thiết bị giám sát hành trình, lắp đặt bảng hiệu, logo, đồng hồ tính cước.

    Các nhà quản lý đòi hỏi, nếu Grab hay Uber muốn tham gia thị trường cung cấp dịch vụ taxi ở Việt Nam thì họ chỉ có thể lựa chọn hoặc hình thức lập doanh nghiệp taxi theo đúng quy định của pháp luật, hoặc ký hợp đồng cung cấp giải pháp công nghệ mới cho các doanh nghiệp taxi hiện có.

    Thậm chí, các nhà quản lý cho rằng, Uber và Grab không phải là đơn vị thuộc loại hình kinh doanh taxi như quy định của Luật Giao thông đường bộ và Nghị định 86. Và vì vậy, cả Uber, Grab đều vi phạm pháp luật, phải bị xử lý theo pháp luật kinh doanh taxi hiện hành.

    Qua các thông tin trên, chúng ta thấy, xung đột giữa Uber và Grab với các hãng taxi truyền thống và với hệ thống quản lý vận tải là rất gay gắt. Đó chính là xung đột giữa một hình thức kinh doanh mới, với nếp kinh doanh và quản lý kinh doanh truyền thống.

    Hình thức kinh doanh mới này không phải ngẫu nhiên được sinh ra. Nó chính là biểu hiện những tương tác trong “Cyber-Physical System”, một sản phẩm rất đặc trưng của Cách mạng Công nghiệp thứ Tư.

    3. Những dị lý buộc tư duy lại về lý thuyết Marxist

    Tuy nhiên, đây không đơn thuần là chúng ta đang chứng kiến sự chuyển đổi của xã hội trước các thành tựu mới của cuộc Cách mạng Công nghiệp thứ Tư, mà trên thực tế, chúng ta đang chứng kiến một cuộc chuyển giao quyền lực, từ quyền lực tài chính sang quyền lực thông tin.

    Chúng ta đã rất quen biết một luận điểm trong các bài giảng về kinh tế học chính trị marxist: Quyền lực thuộc về kẻ sở hữu tư liệu sản xuất. Chúng ta cũng đã quá quen thuộc với đặc trưng vật chất của tư liệu sản xuất.

    Đến khi xuất hiện Uber và Grab thì luận điểm này không còn đứng vững nữa, và có lẽ phải được nhìn nhận lại: Quyền lực thuộc về kẻ sở hữu thông tin. Đến đây, chúng ta có thể nghe những lập luận ngụy biện rằng thông tin cũng là vật chất.

    Vào thập niên 1950, sau khi xuất hiện cuốn sách Lý thuyết thông tin của Claude E. Shannon (1948), trong đó, tác giả đã đưa ra định nghĩa khái niệm thông tin như chúng ta hiểu ngày nay, giới nghiên cứu trên thế giới đã nảy ra những cuộc tranh luận thú vị, về luận điểm thông tin là “vật chất” hay “ý thức”, xét theo tiếp cận triết học; cũng như vậy, thông tin là “trường” hay là “chất” xét theo tiếp cận vật lý học.

    Trong phạm vi liên quan chủ đề của bài viết này, chúng tôi giới hạn xem xét thông tin từ tiếp cận triết học.

    Đương nhiên, vật mang thông tin chắc chắn là vật chất, song, bản thân thông tin là vật chất hay ý thức lại là vấn đề không dễ đi đến nhất trí.

    Giới nghiên cứu lúng túng, không thể xem thông tin là ý thức, vì một thông tin, chẳng hạn, ngoài phố đang bán ma túy giá rẻ, luôn dẫn đến dăm bảy ý thức khác nhau: anh nghiện nảy ý thức mua mấy tép về xài lai rai; con buôn có ý thức mua mươi lố về bán kiếm lời; anh cảnh sát nảy ý thức ra tóm gọn cả bọn nghiện lẫn con buôn; nhà nghiên cứu có ý thức phanh phui sự kiện này để phân tích, v.v…

    Họ cũng lúng túng, không thể xếp thông tin vào vật chất, vì thông tin không có thuộc tính nào của vật chất, xét cả trên phương diện vật lý học, hóa học, sinh học, hoặc triết học.

    Và giới nghiên cứu đành thở dài: “Thông tin không phải vật chất, thông tin cũng chẳng phải ý thức, mà thông tin là… thông tin”, và điều này kéo theo một hệ lụy, là dẫn tới sự khủng hoảng các phạm trù cơ bản của triết học: Ngoài hai phạm trù cơ bản, là “Vật chất” và “Ý thức”, có lẽ phải xem xét một phạm trù thứ ba: Đó là “Thông tin”, và đi xa hơn nữa, ngoài hai trường phái “Duy vật” và “Duy tâm”, phải chăng sẽ xuất hiện thêm một trường phái mới: “Duy tin” (?!).

    Cuối thập niên 1990 ở Nga xuất hiện một cuốn sách rất thú vị, được tác giả người Nga, Lixin A.I. (Лисин А. И.), đặt tên tiếng Nga là “Информацилогия” xem xét hoạt động của vũ trụ này từ góc nhìn của quá trình trao đổi thông tin (2), bất kể đó là sự trao đổi vật chất hay trao đổi ý thức.

    Tuy nhiên, vấn đề không dừng ở đây, mà còn bị đẩy xa hơn nữa. Đó là luận điểm của Toffler trong Powershift: Quyền lực trong xã hội đã tuột tay khỏi các chủ nhân của tư liệu sản xuất. Với sự tấn công của quyền lực thông tin, thì các doanh nghiệp với hàng núi tư liệu sản xuất khổng lồ hoàn toàn có nguy cơ trở thành nhà chứa đống rác thải (!).

    Đúng vậy, chúng ta đang chứng kiến: Với sự phát triển của các “hãng taxi” Uber và Grab, trong tay không có một cái taxi nào, cuộc sống của hàng ngàn người lao động của các hãng taxi truyền thống đang bị đe dọa nghiêm trọng, thậm chí, nếu không có giải pháp ứng phó kịp thời, có thể biến các taxi của các hãng truyền thống thành một đống sắt vô dụng.

    Thực tế này đặt ra một vấn đề hết sức thú vị về mặt lý luận, cả trong triết học, cả trong kinh tế học chính trị.

    Đòi hỏi điều chỉnh trong chính sách

    Qua các thông tin trên mạng, chúng ta biết được các cơ quan quản lý đang đau đầu trong việc điều chỉnh chính sách quản lý taxi.

    Cũng qua các thông tin trên mạng, chúng ta hiểu, các nhà hoạch định chính sách hiện còn lúng túng, chưa tìm ra được giải pháp khả dĩ, vừa không cản trở xu thế tiến bộ công nghệ, vừa tạo được sự kết hợp hài hòa giữa tiến bộ công nghệ với hoạt động truyền thống.

    Đương nhiên, không thể đưa ra những chính sách nhằm bóp chết xu thế tiến bộ công nghệ. Uber và Grab là những tiến bộ công nghệ. Nó đang mở ra cho người dân những thuận lợi mới, chưa từng tồn tại. Không thể vì bảo vệ những non kém của taxi truyền thống mà tìm cách cản trở sự phát triển Uber và Grab.

    Và cũng đương nhiên, không thể chấp nhận sự tiến bộ công nghệ để làm chết một cách tức tưởi các ngành nghề truyền thống.

    Đây là vấn đề của các nhà hoạch định chính sách.

    Thế hệ những người đang sống cùng thời với chúng ta đã chứng kiến: Xe kéo tay đã làm chết nghề khiêng võng kiệu. Đến lượt xe xích lô đã làm chết nghề xe kéo tay. Rồi taxi lại đào mồ chôn nghề đạp xích lô… Và giờ đây, không chừng Uber và Grab sẽ đẩy nghề lái taxi đi vào các bảo tàng lịch sử

    Chúng ta nhớ lại, gần đây nhất, thập niên 1980, sau khi chế độ “Khoán” trong nông nghiệp ra đời, hàng loạt trạm xay xát cơ giới xuất hiện, đã bóp chết nghề thủ công truyền thống về đóng cối xay tre hoặc cối xay đất. Đến nay, mới hơn ba thập niên, mà tìm một thợ đóng cối xay thủ công để đưa vào nhà bảo tàng mà tìm không ra.

    Vấn đề đặt trước các nhà hoạch định chính sách, là phải đưa ra các chính sách cập nhật trình độ công nghệ cao trong dịch vụ và trong quản lý dịch vụ.

    Tác giả bài viết này không có nhiệm vụ đề xuất giải pháp chính sách, mà chỉ nêu quan điểm về sự cần thiết phải cập nhật những vấn đề lý luận của thời đại, và hơn nữa, bàn về sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách thúc đẩy tiến bộ công nghệ để giảm thiểu xung đột xã hội giữa cái mới và cái cũ, và hội nhập với thế giới trong Cuộc Cách mạng Công nghiệp thứ Tư.

    Vấn đề là, phải sắm cái áo khoác mới trong các giải pháp quản lý cho một cơ thể xã hội đang lớn nhanh trong cuộc Cách mạng Công nghiệp thứ Tư.

    5. Tín hiệu chuyển mình của xã hội

    Thông điệp tác giả mong muốn gửi gắm trong bài viết này, khởi phát từ một sự kiện rất nhỏ, là Uber và Grab, xuất hiện trong cuộc Cách mạng Công nghiệp thứ Tư đang gây những xáo trộn xã hội một cách bất ngờ và thú vị. Đó là những xung đột xã hội tất yếu giữa cái mới đang lên và cái cũ chưa đến lúc lụi tàn.

    Điều thú vị, là trong khi bài viết này đang trên đường hoàn tất, thì tác giả đọc được bài viết của một số giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội bàn về việc sử dụng mô hình Uber trong chính sách thu hút nhân lực KH&CN (3). Từ đây cho thấy một gợi ý, không chỉ tồn tại thực tế Uber và Grab trong lĩnh vực dịch vụ taxi, mà đây là một gợi ý nhân rộng mô hình Uber và Grab trong hàng loạt hoạt động xã hội khác.

    Trong mô hình Uber và Grab, nếu quan sát kỹ, chúng ta nhận ra một hệ thống cam kết rất đặc biệt trong khuôn khổ của một phần mềm ứng dụng được gọi là “Blockchain”. Đó là một cơ sở dữ liệu phân cấp thông tin, được liên kết với nhau và mở rộng theo thời gian. Blockchain tạo ra một cơ chế đồng thuận phi tập trung (decentralized consensus), thực hiện những cam kết trong khuôn khổ một loại hợp đồng thông minh (smart contracts), dựa trên một hệ thống tính toán tin cậy (trust computing). Từ đây hình thành sự minh bạch trong giao dịch, loại trừ sự can thiệp của các hành vi đạo đức hoặc phi đạo đức của các thành viên tham gia.

    Với sự tồn tại hệ thống “Blockchain”, mô hình Uber và Grab mở ra một tín hiệu chuyển mình của xã hội, đáng để chúng ta suy nghĩ từ giác độ chính sách về việc hình thành hệ thống quản lý các hoạt động xã hội, và trực tiếp là quản lý các hoạt động kinh doanh thông qua “Blockchain”.

    6. Kết luận

    Cách đây không lâu, lý thuyết kinh tế XHCN của Lênin cho rằng, một nền kinh tế nhà nước hóa sẽ xóa bỏ được bóc lột và tạo ra năng suất lao động vượt trội chủ nghĩa tư bản. Nhưng sự sụp đổ hệ thống xã hội chủ nghĩa đẩy lý thuyết kinh tế XHCN của Lênin phá sản. Hơn 70 năm xây dựng hệ thống kinh tế XHCN theo Lênin đã buộc những thế lực XHCN bảo thủ nhất phải xóa bỏ hệ thống kinh tế XHCN theo Lênin.

    Lý thuyết kinh tế học chính trị của Marx cho rằng kẻ sở hữu tư liệu sản xuất sẽ có quyển lực, những ngày này đang bị Uber và Grab làm rạn nứt.

    Chính giới đang cổ xúy cho hội nhập quốc tế và đi vào Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư. Vậy họ nghĩ gì khi hệ thống lý luận Mác-Lê đang sụp đổ giữa thanh thiên bạch nhật trước mắt chúng ta: Ngay tại Quận Ba Đình và khắp nơi trên đường phố Hà Nội?

    Tác giả bài viết này giật mình chợt nhớ đã đọc ở đâu đó, văn hào Nga Maxim Gorky có một câu nói thật dí dỏm, rất hợp trong trường hợp này: “Trời đã sáng bảnh, nhưng các cụ lớn không tin. Các cụ gọi bọn kẻ hầu phán bảo: Các người hãy mở Bách khoa Toàn thư tra xem có đúng thật như thế không?”.

    Hy vọng, những người sống cùng thời với chúng ta sẽ không trở thành các “Cụ lớn” của Maxim Gorky, không nhìn thấu hiểu những gì diễn ra trong cuộc sống thực tại, suốt ngày sai bọn kẻ hầu tra Bách khoa Toàn thư, xem có thật đang tồn tại hiệu ứng Uber và Grab, tuy mới hình thành không lâu, nhưng đang rung chuyển cả một hệ thống lý thuyết kéo dài từ giữa thế kỷ 19 đến nay, và hệ thống quản lý truyền thống ngay trong đời sống thường nhật của chúng ta.

    V.C.Đ.

    Chú thích:

    (1) http://nss.vn/ca21-n30055-uber-va-grab-taxi-bi-kien-tai-ha-noi.htm

    (2) Лисин А. И. (Moskva, 1999), Информацилогия. Khái niệm “Информацилогия” được chính Lixin phiên âm tiếng Anh là Informationlogy. Khái niệm này rất khó chuyển ngữ sang tiếng Việt. Rõ ràng không thể dịch là “Thông tin học”, vì đã tồn tại một lĩnh vực khoa học mang tên là “Theory of Information”.

    (3) Đào Thanh Trường và Nguyễn Thị Quỳnh Anh, “UBER” nhân lực R&D – Một tiếp cận trong thu hút và sử dụng nhân lực hiện nay, Tạp chí Khoa học, Nghiên cứu Chính sách và Quản lý, Vol. 99, No. 1, 2017.

    Tác giả gửi BVN

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    11 phản hồi

    Vũ Cao Đàm viết:
    Và cũng đương nhiên, không thể chấp nhận sự tiến bộ công nghệ để làm chết một cách tức tưởi các ngành nghề truyền thống.

    Đây là vấn đề của các nhà hoạch định chính sách.

    Thế hệ những người đang sống cùng thời với chúng ta đã chứng kiến: Xe kéo tay đã làm chết nghề khiêng võng kiệu. Đến lượt xe xích lô đã làm chết nghề xe kéo tay. Rồi taxi lại đào mồ chôn nghề đạp xích lô… Và giờ đây, không chừng Uber và Grab sẽ đẩy nghề lái taxi đi vào các bảo tàng lịch sử.

    Nghĩ lại, nghề khiêng võng kiệu chết là đáng.

    Dân chúng một thành phố hay một nước (dân chủ) nếu thích Uber và Grab có thể lên tiếng qua các đại diện của dân hoặc những thỉnh nguyện thư dẹp mọi hạch sách về hành chính đang muốn gò con chiến mã thành con lừa. Làm vậy không phải vì lo công nghệ mới sẽ bị bóp chết, mà để thành phố và quốc gia của mình khỏi lạc hậu!

    Bác TUAN nên tập trung tư tưởng lại để hiểu đúng mình đọc cái gì. "Xác nhận lại" chứ không phải "đính chính lại". Nhưng qua đó thì cũng hiểu được tâm địa.

    Trích dẫn:
    Xin nói leo một chút: Tương tự như ánh sáng mang lưỡng tính "sóng và hạt" (có lẽ tương đương với nhóm chữ "trường và chất" được t/g VCĐ dùng) thì thông tin cũng có thể mang lưỡng tính "vật chất và ý thức". Chứ không hẳn thông tin là một dạng thứ ba khác biệt với hai dạng kia là vật chất và ý thức.
    Trích dẫn:
    Xác nhận lại tôi đã nói ánh sáng mang lưỡng tính sóng và hạt. Còn thông tin có lẽ theo cách tương tự mang lưỡng tính vật chất và ý thức. Chứ tôi không nói ánh sáng / năng lượng có lưỡng tính "vật chất - ý thức".

    Tôi thấy phần góp ý của bác Trumpet:
    "Xác nhận lại tôi đã nói ánh sáng mang lưỡng tính sóng và hạt. Còn thông tin có lẽ theo cách tương tự mang lưỡng tính vật chất và ý thức. Chứ tôi không nói ánh sáng / năng lượng có lưỡng tính "vật chất - ý thức". ...
    làm sáng tỏ vấn đề, chứng tỏ là khi bác có đối tượng để bàn thảo vấn đề thì bác có khả năng tập trung tư tưởng và diễn tả ý tưởng mạch lạc :) Đáng nể!


    Bác Mở Miệng: Bác biện minh lại như vậy thì tôi hiểu được ý của bác rồi, nên thấy không cần phải bình phẩm hay biện luận gì thêm nữa. Cám ơn lời góp ý của bác.

    TUAN344 viết:
    Đoạn viết này của bác Mở Miệng có vài điều nhận định không được ổn lắm:
    "Năng lượng chuyển động dưới dạng ánh sáng, ánh sáng có hai tính chất: sóng (wave) và hạt (photon); như vậy "sóng và hạt" đều là năng lượng. Mà đã là năng lượng thì đương nhiên không thể có lưỡng tính " vật chất - ý thức". Hơn nữa, 'hạt" trong sóng ánh sáng không phải là hạt đậu, hay hạt nhân, vì vậy nó không phải là hạt vật chất. Nó là một đơn vị năng lượng ( như lít là đơn vị của nước) hay có thể nói nôm na là một "bó năng lượng" (bunch of energy) cũng được."

    - Câu đầu tiên: nếu bác viết là "Lấy thí dụ trường hợp năng lượng chuyển động dưới dạng ánh sáng..." thì nghe còn tạm được, vì không phải năng lượng lúc nào cũng chuyển động dưới dạng ánh sáng, chẳng hạn như: năng lượng hấp dẫn, năng lượng tối, năng lượng chân không (vaccum energy) vv.

    Thứ nhất, nếu dựa theo ngôn từ để lý luận tôi có thể nói tôi không nói: tất cả năng lượng chuyển động dưới dạng ánh sáng. Suy diễn câu này có nghĩa tất cả là theo cách nhận thức của bạn, và phải nói tôi có chút bất ngờ.

    Thứ hai, tôi cho rằng nếu bạn TRUMPET đã có thể bình luận "Tương tự như ánh sáng mang lưỡng tính "sóng và hạt"" bạn ấy ắt phải hiểu rõ năng lượng là gì, và khi đã biết năng lượng là gì thì thừa biết nó có nhiều loại và tôi đang nói loại chuyển động dưới dạng ánh sáng (theo bình luận của bạn ấy).

    Thứ ba, nếu cần phân biệt một với tất cả tôi chỉ cần thêm khi vào câu của tôi là đủ, không cần phải "Lấy ví dụ trường hợp" dài dòng như cách của bác.

    TUAN344 viết:
    - Câu thứ nhì: năng lượng là vật chất, và ngược lại (qua công thức E = MC2). .

    Qua phần này tôi thấy nhận thức của bác có xu hướng đánh đồng. Phần trên thì bác đánh đồng một với tất cả, phần này thì bác đánh đồng các loại năng lượng. Bác dẫn chứng E = MC2 để nói năng lượng là vật chất vậy tôi hỏi bác có gì khác giữa E trong E = MC2 với E trong E = -13.6 eV / n2 (rất gần nhau), và với kE = 1/2 mV2 (động năng), pE = mgh (thế năng). Đồng thời bác chỉ ra dùm các E này hoán đổi thành vật chất bằng cách nào.

    TUAN344 viết:
    Trong trường hợp vật chất có kích thước lớn, chẳng hạn hạn bột, hạt bụi vv. thì ta không thấy biểu hiện lưỡng tính. Nhưng nếu vật ấy cực nhỏ, kích thước cỡ nguyên tử hay nhỏ hơn thì chỉ có vật lý lượng tử, chứ không phải cơ học Newton/thuyết tương đối, mới mô tả được cách tương tác hay chuyển động của chúng. Điều này có nghĩa là hiện tượng lưỡng tính của vật chất (hay năng lượng) cực nhỏ ấy sẽ xảy ra. Như vậy năng lượng có thể mang lưỡng tính sóng/hạt đấy chứ. Máy gia tốc hạt lớn (LHC) đã phát hiện ra hạt Higgs. Thật ra không ai "thấy" được hạt cả, mà chỉ đo được năng lượng tương ứng với hạt Higgs theo lý thuyết trường lượng tử, nên biết đấy là hạt Higgs. Điều ấy không hề hấn gì cả vì năng lượng là vật chất. Trong trường hợp này người ta cũng đã phát hiện được đặc tính hạt lẫn đặc tính sóng của nó

    Theo những gì bác diễn giải ở phần này tôi chỉ cần nói: năng lượng là vật chất vì vũ trụ hình thành từ Big Bang. Ngắn gọn, chính xác, không cần dài dòng như bác.

    Nói tới gia tốc lớn, nói tới hạt Higgs là nói tới nghiên cứu cấu trúc của vật chất trong Vật Lý Lượng Tử. Nó liên quan rất ít nếu không nói là chẳng liên quan gì tới lưỡng tính sóng và hạt của ánh sáng.

    Muốh thảo luận có hiệu quả cần xác định đúng phạm vi và nội dung của chủ đề.

    Số là vài hôm nay thấy DL vắng vẻ nên xin phép được nói leo để wậy lên một chút. Và bi giờ xin leo tiếp để giúp vui :D

    Xác nhận lại tôi đã nói ánh sáng mang lưỡng tính sóng và hạt. Còn thông tin có lẽ theo cách tương tự mang lưỡng tính vật chất và ý thức. Chứ tôi không nói ánh sáng / năng lượng có lưỡng tính "vật chất - ý thức".

    Một nhận xét về câu của bác MM: "sóng và hạt" đều năng lượng. Mà đã là năng lượng thì đương nhiên không thể có lưỡng tính...

    Theo tôi thì nên nói hai tính "sóng và hạt" đều là cơ chế mà ánh sáng chuyên chở năng lượng. Chứ sóng và hạt không là cái gì cả, không là vật chất, và càng không là ý thức.

    Ánh sáng biểu hiện tính hạt qua hiện tượng gió Mặt Trời làm cho cánh quạt quay, hay đẩy cánh buồm di chuyển nhờ hiệu ứng sinh ra do động lượng. Nó tương tự như một chiếc xe đang chạy tông vào một vật nào thì vật đó cũng chuyển động theo. Vậy hạt hiểu như thế có là hạt đậu hay hạt nhân? Theo tôi câu trả lời là không. Hạt là một tính của ánh sáng (tỏ ra giống như hạt), là một cơ chế truyền năng lượng. Ánh sáng mang tính hạt, chứ không hề có hạt ánh sáng. Thật ra tôi cũng phân vân khi so với đoạn dưới đây.

    Còn tính sóng của ánh sáng thì qua các hiện tượng giao thoa và nhiễu xạ, tương tự như sóng âm thanh. Ánh sáng mang tính sóng, nhưng có sóng ánh sáng không? Tôi lờ mờ cảm nhận là có, nhưng nếu có thì tại sao lại trái ngược với câu trả lời cho tính hạt?

    Phần bác TUAN nói "Trong vật lý chỉ có vật chất, không có cái gì khác hết (dĩ nhiên, năng lược là vật chất và ngược lại)". Thật ra trong vật lý còn có "phản vật chất", mà cái này nói chung cũng là "vật chất" thôi. Một ví dụ cho dễ hiểu theo cách bình dân của tôi: 3 là một con số vì nó có thể dùng để đếm, còn -3 không thể đếm nên không là con số đếm, nhưng trong toán học thì -3 vẫn là một con số.

    Đoạn viết này của bác Mở Miệng có vài điều nhận định không được ổn lắm:
    "Năng lượng chuyển động dưới dạng ánh sáng, ánh sáng có hai tính chất: sóng (wave) và hạt (photon); như vậy "sóng và hạt" đều là năng lượng. Mà đã là năng lượng thì đương nhiên không thể có lưỡng tính " vật chất - ý thức". Hơn nữa, 'hạt" trong sóng ánh sáng không phải là hạt đậu, hay hạt nhân, vì vậy nó không phải là hạt vật chất. Nó là một đơn vị năng lượng ( như lít là đơn vị của nước) hay có thể nói nôm na là một "bó năng lượng" (bunch of energy) cũng được."



    - Câu đầu tiên: nếu bác viết là "Lấy thí dụ trường hợp năng lượng chuyển động dưới dạng ánh sáng..." thì nghe còn tạm được, vì không phải năng lượng lúc nào cũng chuyển động dưới dạng ánh sáng, chẳng hạn như: năng lượng hấp dẫn, năng lượng tối, năng lượng chân không (vaccum energy) vv.
    - Câu thứ nhì: năng lượng là vật chất, và ngược lại (qua công thức E = MC2). Trong trường hợp vật chất có kích thước lớn, chẳng hạn hạn bột, hạt bụi vv. thì ta không thấy biểu hiện lưỡng tính. Nhưng nếu vật ấy cực nhỏ, kích thước cỡ nguyên tử hay nhỏ hơn thì chỉ có vật lý lượng tử, chứ không phải cơ học Newton/thuyết tương đối, mới mô tả được cách tương tác hay chuyển động của chúng. Điều này có nghĩa là hiện tượng lưỡng tính của vật chất (hay năng lượng) cực nhỏ ấy sẽ xảy ra. Như vậy năng lượng có thể mang lưỡng tính sóng/hạt đấy chứ. Máy gia tốc hạt lớn (LHC) đã phát hiện ra hạt Higgs. Thật ra không ai "thấy" được hạt cả, mà chỉ đo được năng lượng tương ứng với hạt Higgs theo lý thuyết trường lượng tử, nên biết đấy là hạt Higgs. Điều ấy không hề hấn gì cả vì năng lượng là vật chất. Trong trường hợp này người ta cũng đã phát hiện được đặc tính hạt lẫn đặc tính sóng của nó.
    - Điểm thứ ba cần nói: trong vật lý người ta gọi là lưỡng tính hạt/sóng, chứ không ai nói lưỡng tính vật chất/ý thức. Từ ngữ này nghe giống như ngữ vựng của triết học tâm linh hay tôn giáo. Trong vật lý chỉ có vật chất, không có cái gì khác hết (dĩ nhiên, năng lược là vật chất và ngược lại).
    Vì thế khi ta đặt ra vấn đề "thông tin có thể vừa là vật chất vừa là ý thức không", thì điều này không liên quan đến các quy luật lượng tử, mặc dù thông tin là một đề tài nghiên cứu của vật lý lượng tử và trong lãnh vực máy điện toán lượng tử.

    TRUMPET viết:
    Xin nói leo một chút: Tương tự như ánh sáng mang lưỡng tính "sóng và hạt" (có lẽ tương đương với nhóm chữ "trường và chất" được t/g VCĐ dùng) thì thông tin cũng có thể mang lưỡng tính "vật chất và ý thức". Chứ không hẳn thông tin là một dạng thứ ba khác biệt với hai dạng kia là vật chất và ý thức. "

    Liên tưởng của bạn chủ quan, đi ngược với những kiến thức đã được biết từ lâu.

    Năng lượng chuyển động dưới dạng ánh sáng, ánh sáng có hai tính chất: sóng (wave) và hạt (photon); như vậy "sóng và hạt" đều là năng lượng. Mà đã là năng lượng thì đương nhiên không thể có lưỡng tính " vật chất - ý thức". Hơn nữa, 'hạt" trong sóng ánh sáng không phải là hạt đậu, hay hạt nhân, vì vậy nó không phải là hạt vật chất. Nó là một đơn vị năng lượng ( như lít là đơn vị của nước) hay có thể nói nôm na là một "bó năng lượng" (bunch of energy) cũng được.

    Cho đến đầu thế kỳ 20 khoa học vẫn tưởng năng lượng được truyền đi như một dòng chảy kết nối liên tục tương tự nước chảy trên sông. Bất ngờ có người khám phá không phải như vậy, năng lượng khi chuyển động được phân chia thành nhiều đơn vị (như nước chảy trên sông nhưng được chứa trong nhiều thùng). Khám phá này mở ra trong khoa học bộ môn Vật Lý Lượng Tử (quantum physics) rất phổ biến ngày nay. (Nếu muốn rõ hơn về cái "hạt" này tham khào hiện tượng các điện tử trong một nguyên tử tiếp nhận năng lượng (electron excitation) như thế nào, cái này dễ hiểu hơn hiện tượng photon trong ánh sáng).

    Trumpet viết:
    Có sự lấn cấn giữa hai hướng tiếp cận: triết học và vật lý học. Tuy tác giả xác định hướng tiếp cận của mình là triết học, nhưng lại dùng "Và giới nghiên cứu đành thở dài" nghĩa là bị lạc vào hướng vật lý học. Bởi trong triết học thì có những nhà tư tưởng chứ làm gì có nhà/giới nghiên kíu!

    Đa số các triết gia thời cổ Hy Lạp là các nhà tư tưởng, nhưng càng ngày các ý tưởng càng phức tạp bao gồm nhiều chi tiết và sự kiện hơn nên các nhà triết học cũng phải nghiên cứu rồi mới đề xuất tư tưởng được, nếu không thì chỉ lập đi lập lại những điều người đi trước đã phát biểu.
    Ngay cả Mác với lý thuyết kinh tế quái gở như vậy mà cũng phải nghiên cứu lịch sử phát triển xã hội và tư tưởng để đề xuất ra duy vật biện chứng.
    Mác có thể nghiên cứu bá vơ bá láp nhiều hơn là thấu hiểu căn bản của vấn đề, nhưng ngày nay bất kỳ một nhà tư tưởng nào viết về triết học tâm thức (philosophy of consciousness) cũng phải là một nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực khác nhau như tâm lý học, khoa học thần kinh, trí thông minh nhân tạo vv. Triết học ngôn ngữ cần nhiều nhà nghiên cứu (về văn chương, ngôn ngữ học và lịch sử) hơn là các nhà tư tưởng thuần túy ngồi nhẩm trà trên ghế bành và vẽ vời ra lý thuyết.
    Chỉ có điều, "nghiên cứu" của các triết gia thường dựa vào cơ chế hái dâu chín (chỉ hái trái nào mình muốn thôi), chứ không như nghiên cứu của các nhà làm khoa học: tài liệu nghiên cứu phải được hỗ trợ bởi chứng cớ và qua quá trình thử lại mà kết quả vẫn y nguyên.

    Có sự lấn cấn giữa hai hướng tiếp cận: triết học và vật lý học. Tuy tác giả xác định hướng tiếp cận của mình là triết học, nhưng lại dùng "Và giới nghiên cứu đành thở dài" nghĩa là bị lạc vào hướng vật lý học. Bởi trong triết học thì có những nhà tư tưởng chứ làm gì có nhà/giới nghiên kíu!

    Trích dẫn:
    Và giới nghiên cứu đành thở dài: “Thông tin không phải vật chất, thông tin cũng chẳng phải ý thức, mà thông tin là… thông tin”, và điều này kéo theo một hệ lụy, là dẫn tới sự khủng hoảng các phạm trù cơ bản của triết học: Ngoài hai phạm trù cơ bản, là “Vật chất” và “Ý thức”, có lẽ phải xem xét một phạm trù thứ ba: Đó là “Thông tin”, và đi xa hơn nữa, ngoài hai trường phái “Duy vật” và “Duy tâm”, phải chăng sẽ xuất hiện thêm một trường phái mới: “Duy tin” (?!).

    Xin nói leo một chút: Tương tự như ánh sáng mang lưỡng tính "sóng và hạt" (có lẽ tương đương với nhóm chữ "trường và chất" được t/g VCĐ dùng) thì thông tin cũng có thể mang lưỡng tính "vật chất và ý thức". Chứ không hẳn thông tin là một dạng thứ ba khác biệt với hai dạng kia là vật chất và ý thức.