Trung Quốc và Hệ Thống Tính Điểm Tín Dụng Xã Hội

  • Bởi Admin
    12/11/2017
    0 phản hồi

    Hải Lý

    Khi cơn ác mộng của “1984” và “Gương Đen” thành sự thật

    Sống trong xã hội hiện đại, hẳn không ai lạ gì về cái gọi là “credit score,” hay “điểm tín dụng.” Điểm tín dụng của bạn cao hay thấp tùy thuộc vào bạn có trả tiền nợ (tín dụng hoặc các khoản vay khác) đúng thời hạn không, tổng cộng số tiền nợ của bạn là bao nhiêu, v.v… Với điểm tín dụng cao, bạn sẽ dễ dàng mượn được tiền mua nhà (hay xe, v.v…) và hưởng lãi suất ưu đãi.

    Nói chung, điểm tín dụng dựa hoàn toàn vào sự trách nhiệm của bạn trong chuyện tiền bạc.

    Đơn giản, phải không?

    Trong khi đó ở Trung Quốc, chính phủ hiện đang tiến hành thực nghiệm một hệ thống tính điểm tín dụng khác, Social Credit System (SCS), tạm dịch là Hệ Thống Tính Điểm Tín Dụng Xã Hội. Vậy hệ thống này vận hành như thế nào?

    Với sự hợp tác của những công ty lớn hàng đầu Trung Quốc như WeChat (ứng dụng tin nhắn), Sesame Credit (tài chính và bảo hiểm) và AliPay (thuộc Alibaba - thương mại điện tử), điểm tín dụng xã hội của một công dân dựa vào năm tiêu chí sau đây:

    1. Lịch sử tín dụng

    2. Khả năng thanh toán hợp đồng

    3. Đặc điểm cá nhân

    4. Hành vi cư xử và phẩm hạnh

    5. Các mối quan hệ xã hội

    Ở hai tiêu chí cuối cùng, một người công dân ở Trung Quốc sẽ không còn cái gì gọi là quyền riêng tư nữa. Mọi hành vi (ăn uống, mua sắm, v.v…), thói quen (đọc sách, xem phim, v.v…), chia sẻ đều nằm trong kho tàng dữ liệu của chính phủ. Mọi mối quan hệ - cha mẹ, bạn bè, người yêu, đồng nghiệp - đều nằm trong tầm ngắm của nhà chức trách. Sống trong một xã hội như thế, hãy cứ yên tâm là cho dù bạn đang ở đâu, làm gì, hay thậm chí là đang ngủ, vẫn mãi còn đó đôi mắt của người Anh Cả (Big Brother) trìu mến dõi theo bạn từng giờ từng phút.

    Vậy những điều gì sẽ khiến bạn tụt điểm tín dụng xã hội (dựa vào tiêu chí 4 và 5)?

    Ví dụ, nếu hệ thống theo dõi của chính phủ phát hiện ra bạn dán mắt vào trò chơi điện tử mỗi ngày, họ sẽ quyết định bạn là kẻ nhàn rỗi, lười biếng. Tụt hạng.
    Ví dụ, nếu trong tin nhắn bạn gửi cho người yêu có nhắc đến những điều cấm kị như “Thiên An Môn” hay “Phong trào Dù Vàng” chẳng hạn, họ chắm mẩm tên này đang gieo rắc các tư tưởng phản động hoặc không thân chính quyền. Tụt hạng.

    Ví dụ, nếu bạn đưa ra lời bình phẩm không hay ho nào đó trong một đề tài được bàn tán trên mạng, bạn sẽ bị cho là đang phát tán năng lượng tiêu cực. Tụt hạng.

    Và những hành vi, thói quen và cử chỉ của cha mẹ, anh em, bạn bè, vợ chồng cũng sẽ ảnh hưởng đến bạn. Nếu họ bị tụt điểm tín dụng xã hội thì điểm của bạn cũng sẽ bị tụt theo.

    Ngược lại, để tăng điểm tín dụng xã hội, bạn cần tỏ cho Anh Cả thấy bạn là người sống có trách nhiệm (ví dụ như qua việc bạn thường xuyên mua tả em bé). Nếu khen ngợi chính phủ trên mạng hoặc tỏ thái độ giận dữ trước việc bành trướng của đế quốc Mỹ (chẳng hạn), bạn sẽ được cho là công dân gương mẫu với thái độ chính trị đúng đắn, và dĩ nhiên là lên hạng. Ngoài ra, nếu cha mẹ, bạn bè, người yêu của mình có những hành vi và thái độ hợp ý với chính quyền thì bạn cũng được lợi ích theo (vì thế sẽ không bao giờ thừa nếu bạn thường xuyên nhắc nhở họ nên coi chừng lời ăn tiếng nói - không cần lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau, chỉ cần vừa lòng chính quyền là đủ!)

    Tiếp theo, điểm tín dụng xã hội sẽ tác dụng thế nào đến cuộc sống của bạn?

    Tác dụng rất lớn. Điểm tín dụng xã hội sẽ quyết định bạn có thể mượn tiền nhà băng (để mua nhà, xe) hay không, mượn với lãi suất nào; nó sẽ quyết định bạn có người yêu hay lập gia đình được không, hoặc lập gia đình với ai; nó sẽ quyết định bạn tìm được việc làm ở đâu; nó sẽ quyết định con cái của bạn được đi học trường nào; nó sẽ quyết định ngay cả những điều nhỏ nhặt nhất, như vận tốc Internet trong nhà bạn, bạn được đi ăn ở những nhà hàng nào hoặc nghỉ ngơi ở những khách sạn nào, v.v…

    Nói chung, bạn cần phải sống một cuộc sống gần như hoàn hảo, theo sát với sự mong đợi của chính quyền, thì mới mong có địa vị cao trong xã hội như vậy.
    Xã hội hiện đại của Trung Quốc như một tấn bi hài kịch, tiền thì có thể thừa mứa, nhưng sự tin tưởng lẫn nhau như một chiếc giếng đang dần dần khô cạn. Theo thống kê, có khoảng 63% các mặt hàng giả (và kém chất lượng) trên thế giới đến từ Trung Quốc, từ đồng hồ, túi xách cho đến thức ăn cho trẻ em. Không có một hệ thống tính điểm tín dụng, chuyện làm ăn ở đất nước này là chuyện đầy rủi ro, vì có đến khoảng 50% các hợp đồng đã ký bị phá vỡ.

    Ít nhất, đây là một trong vài lý do chính mà chính phủ Trung Quốc đưa ra để biện minh cho việc thành lập hệ thống này. Họ cần nâng cao tính cạnh tranh kinh tế của quốc gia.

    Nhưng cũng không khó để nhận ra rằng đây là một công cụ hoàn hảo để Trung Quốc kiểm soát tư tưởng và hành động của mỗi công dân. Hiện giờ Hệ Thống Tính Điểm Tín Dụng Xã Hội vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm, nhưng năm 2020 Trung Quốc sẽ chính thức áp đặt hệ thống này lên cả nước. Khi đó, cuộc đời của mỗi công dân sẽ gắn chặt với những con số, và nhiều người (nếu không muốn nói là đa số) họ sẽ luôn phải sống trong sự phập phồng, dè chừng với sự lên xuống của con số quyết định vận mạng này.

    Tôi không nói nhiều về 1984 của Orwell, vì tin chắc nhiều người đã đọc hoặc nghe nhiều về nó.

    Trong bộ phim truyền hình nhiều tập “Gương Đen” (Black Mirror), có một tập (Nosedive) nói về hệ thống tính điểm tín dụng xã hội tương tự như hệ thống ở Trung Quốc.

    Trong phim, Lacie Pound (nhân vật chính) sống với người anh ruột Ryan trong một căn hộ nhỏ, cô đang tìm cách nâng điểm tín dụng xã hội của mình từ 4.2 lên 4.5 để có thể tậu một căn hộ sang trọng cho riêng mình. Lacie tìm một chuyên gia tư vấn nhờ giúp đỡ, và người này khuyên ngoài việc lúc nào cũng phải giữ một thái độ thân thiện, vui vẻ với mọi người trong xã hội, thì nên tìm kiếm sự ủng hộ của những người với điểm tín dụng cực cao, vì cô sẽ được lợi ích rất nhiều từ họ.

    Lacie trở về nhà, chụp hình con gấu nhồi bông (cô đặt tên là Mr. Rags) mà cô và Naomi - người bạn thời niên thiếu - đã chung tay làm ra. Tấm hình của Mr. Rags sau đó được cô đăng lên mạng xã hội và được Naomi cho điểm cao. Ít lâu sau Naomi gọi cho Lacie, thông báo rằng cô đã đính hôn, ngỏ ý muốn Lacie làm phù dâu danh dự và nói vài lời trong buổi hôn lễ. Lacie háo hức nhận lời, và chuyên gia tư vấn cũng khẳng định là nếu cô tạo một ấn tượng tốt trước mặt quan khách của Naomi (tất cả đều có điểm tính dụng xã hội 4.5 trở lên) thì điểm của cô sẽ được nâng lên đáng kể.

    Ngày ra sân bay để đến dự lễ cưới, Lacie đã chịu áp lực nặng nề - từ việc dọn nhà, thu dọn hành lý cho đến việc tập dượt bài diễn văn nói trước quan khách. Cô cãi vả với Ryan, từ đó trễ chuyến xe, rồi đụng vào một người đi ngang qua khiến cô văng tung tóe ly cà phê trên tay. Hai người ấy giáng điểm cô xuống dưới 4.2.

    Ra phi trường, Lacie được thông báo rằng máy bay đã đầy người và với mức điểm tín dụng hiện giờ của cô, họ không thể để cô lên một chuyến bay khác. Lacie tỏ thái độ hằn học, rồi nhân viên an ninh chạy đến can thiệp, và điểm tín dụng của cô bị giáng xuống một lần nữa, cộng thêm nhiều lời bình luận không hay nhắm vào cô.

    Vì điểm tín dụng thấp, nên Lacie chỉ có thể mướn được một chiếc xe cũ kỹ chạy bằng điện để lái tới dự buổi hôn lễ. Cô đành bỏ lỡ buổi ăn tối và tập dượt với Naomi. Vận đen chưa hết, xe chạy được một lúc thì bị hết điện (và không thể nạp thêm điện), Lacie đành phải ra đường vẫy xe đi nhờ.

    Người cho cô đi nhờ xe là Susan, là một tài xế xe vận tải với mức điểm tín dụng dưới 2.0. Susan bảo Lacie rằng bà từng quan tâm nhiều về điểm tín dụng, cho đến khi chồng bà qua đời vì ung thư, và vì ông chỉ còn thiếu 1/10 điểm cho thứ hạng tín dụng cần thiết để được hưởng sự điều trị cần thiết. Ông mất, và giờ Susan cảm thấy tự tại và thanh thản hơn rất nhiều khi bà không còn bị điểm tín dụng ám ảnh nữa.

    Ngày hôm sau, lúc đang trên chuyến xe bus tới địa điểm hôn lễ thì Naomi điện thoại bảo Lacie là thôi cô đừng đến nữa, vì mức điểm tín dụng tệ hại của cô sẽ ảnh hưởng đến mức điểm của Naomi. Nổi trận lôi đình, Lacie tìm đủ mọi cách để xâm nhập vào buổi tiệc cưới. Cô giật micro, bắt đầu bài diễn văn. Nhưng càng lúc càng trở nên kích động, cô cầm lên con dao và đe dọa sẽ cắt đầu con gấu nhồi bông Mr. Rags kia. Khỏi phải nói, quan khách có mặt ở đó bắt đầu giáng điểm cô, và cuối cùng điểm tín dụng xã hội của Lacie thành con số không to tướng.

    Bị tống vào tù, bị gỡ bỏ thiết bị theo dõi và chấm điểm, Lacie bắt đầu gây sự với một người đàn ông ở phòng giam bên cạnh, vốn cũng bị gỡ bỏ thiết bị như cô. Hai người chửi qua chửi lại, dùng những từ ngữ tục tằn nhất, và đột nhiên họ cảm thấy sảng khoái biết bao khi những gì họ nói không còn bị ai theo dõi và đánh giá.

    Lúc xem Nosedive, tôi vẫn nghĩ đó vẫn là chuyện giả tưởng, hoặc ít nhất nó sẽ không thành sự thật trong tương lai gần. Xem ra, tôi đã nghĩ sai.

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi