"Thủ khoa chăn lợn": Nghịch lý phân công lao động xã hội

  • Bởi Admin
    20/10/2017
    0 phản hồi

    Trúc Nguyễn


    Nghịch lý thủ khoa vẫn thất nghiệp.

    "Thủ khoa chăn lợn", "Thạc sĩ sư phạm đi bán cá", "Cử nhân chạy xe ôm"... là những câu chuyện cá biệt nhưng mang tính khái quát. Anh là cử nhân chị là thạc sĩ tuy không "chạy xe ôm" không "đi bán cá", nhưng rất có thể là một nhân viên giao hàng (shipper) hay là nhân viên sales một nhãn hàng tiêu dùng nào đó.

    Ra trường bạn không đỗ thủ khoa nhưng cũng có thể bạn đã nhận được tấm bằng tốt nghiệp đại học hệ chính quy loại giỏi, không phải bạn đang "chăn lợn" nhưng biết đâu đang ở nhà đuổi vịt, bồng em...

    Khi đứng trước cánh cửa cuộc đời nếu bạn không có ô dù, không quen biết chạy chọt, bạn mang một chữ "Sĩ" của người trí thức ra thi thố với cơm áo gạo tiền... hẳn là bạn đã đọc thấy thấp thoáng số phận của mình trong những câu chuyện mang tính cá biệt trên.

    Đấy không phải hoàn toàn là lỗi của bạn, có phần lỗi của quy chế, quy hoạch... nhưng bạn là người nhận lãnh hậu quả: bạn phải đối diện với một tiền đồ bất định, phải mất thời gian công sức tiền của để tái đào tạo, thậm chí có người buông xuôi con đường tiến thân cho sự may rủi...

    Nghiên cứu học thuyết "Phân công lao động xã hội" của kinh tế gia người Scotland, Adam Smith (1723 - 1790), các nhà nghiên cứu nêu hình ảnh sát sườn: Một anh phu khuân vác và một nhà triết học đứng trước một bao hàng! Công việc mà thoắt cái là xong đối với người này thì rất là "rách việc" đối với sự thông thái của người kia!

    Émile Durkheim (1858-1917) nhà Xã hội học người Pháp kế thừa học thuyết của Adam phân tích: "Phân công lao động thậm chí được tiến hành trên chức năng các bộ phận của cơ thể sinh vật sống". Nói nôn na là, cái tay thì không thể làm thay chức năng nhai thức ăn của đôi hàm răng...

    Trong một môi trường lao động mang tính tự phát nếu không lột bỏ cái nhãn "thủ khoa", "thạc sĩ"... thì nhiều người trong chúng ta đã từng bị đặc trước những tình cảnh oái ăm của vị triết gia kia.

    Học thuyết phân công lao động xã hội thông qua nghiên cứu phát triển ở các nước công nghiệp đã cho thấy: một xã hội muốn tiến hành công nghiệp hóa thành công thì lao động tách biệt, nguồn lực lao động có tính chuyên môn hóa cao là một trong những vấn đề mang tính cốt lõi. Sự chuyên môn hóa và lao động tách biệt tạo ra sản phẩm có chất lượng khối lượng lớn (mass production), hiệu suất lao động nâng cao, giảm thiểu tai nạn rủi ro... Mặc khác, sự phân công lao động xã hội làm phát sinh nhu cầu trao đổi lưu thông hàng hóa, chính là điều kiện tạo ra thị trường thúc đẩy thương mại buôn bán phát triển....

    Vấn đề của nước ta hiện nay không phải chỉ là ở chỗ tỷ lệ thất nghiệp cao, sinh viên ra trường khó tìm được việc làm phù hợp với chuyên môn... mà còn cho thấy một bức tranh giáo dục và thị trường lao động phát triển tự phát. Khả năng dự báo thấp và thiếu tính quy hoạch của giáo dục và thị trường lao động kéo theo những tiêu cực xã hội như sự lãng phí, nạn chạy chọt quan hệ dây mơ rễ má, hiệu suất lao động thấp, giá trị gia tăng của sản phẩm hàng hóa kém v.v...

    Thâm nhập vào nghiên cứu xã hội nước Anh thời kỳ sơ khai của nền kinh tế thị trường, Adam và nhóm nghiên cứu của ông đã nêu kiến nghị mạnh mẽ: chính phủ phải chịu đựng "cơn đau đẻ" để giải phẩu vấn đề giáo dục, tái quy hoạch lại thị trường lao động gắn với nhu cầu thực tế của phát triển xã hội.

    Nhật Bản là nước có tỉ lệ dân số già, thiếu trầm trọng nhân sự lao động trẻ nhưng họ đặt ra những quy định nghiêm ngặt số giờ tối đa một sinh viên được làm thêm! Tại sao không khai thác sức lao động giá rẻ của lực lượng sinh viên, đặc biệt là lực lượng du học sinh đến từ các nước kém phát triển, con số lên đến trăm ngàn người? Phải chăng là để bảo đảm chất lượng của giáo dục, là để không phá vỡ tính quy hoạch của thị trường lao động?...

    "Ở ngoài biên chế vẫn sống khỏe" là những câu chuyện mang tính cá nhân còn ở cấp độ quản lý nhà nước thì ngành giáo dục và thị trường lao động phải có quy hoạch bài bản, giáo dục phải gắn với thị trường.

    Việc một thủ khoa cử nhân mong muốn làm việc trong biên chế đúng ngành nghề chuyên môn là một mong muốn chính đáng và có phần chuyên nghiệp nhưng đã bị dư luận phê phán dạy dỗ! Cái đáng phê phán là sự buông lỏng quy hoạch giáo dục và thị trường lao động, rộng hơn nữa là cơ chế tuyển dụng thì đề cập khá hời hợt.

    Qua rồi cái thời "làm nghề gì cũng được miễn là lương thiện"! Công nghệ 4.0 đang phả hơi nóng lê toàn xã hội, cho nên không chỉ ở cấp độ nhà nước mà từng doanh nghiệp mỗi cá nhân cũng phải chấp nhận một "cơn đau đẻ" để giải phẩu lại tư duy và nghề nghiệp theo hướng chuyên nghiệp hóa, chuyên môn hoá.

    TRÚC NGUYỄN

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi