Văn nghệ cuối tuần - ký ức nước Đức sau 50 năm, ngày đầu tiên

  • Bởi Biên tập viên
    19/08/2017
    0 phản hồi

    Tản văn của Xuân Thọ

    Trong những năm đầu của cuộc chiến tranh Việt Nam, một số thanh niên miền Bắc đã được cử sang các nước XHCN Đông Âu học nghề. Dân Luận xin đăng từ FB của tác giả Xuân Thọ một số trích đoan trong loạt bài viết "Ký ức nước Đức sau 50 năm" để giới thiệu với bạn đọc cái nhìn về "chiến tranh lạnh" của một người đến từ chiến tranh nóng.

    Ngày này 50 năm trước, tôi và hàng trăm thanh niên Việt Nam từ khói lửa của chiến tranh đến được nước Đức sau 11 ngày trên chuyến tàu hỏa liên vận quốc tế từ Bằng Tường, qua Bắc Kinh, Moskva, Warsawa, đến Berlin.

    Mấy trăm thanh niên VN, gầy gò vì thiếu ăn, tóc tai bù xù bởi mấy tuần trên tàu, quần áo kaki, giày vải, bỡ ngỡ nhìn xuống sân ga Ostbahnhof đầy hoa và người. Quân nhạc cử các bài ca cách mạng làm cho không khí rất hào hùng. Các cô gái Đức xinh đẹp, mặc áo xanh của đoàn thanh niên FDJ, ôm hoa đến tặng các chiến sỹ Việt Nam hôi như cú. Khổ cái hồi đó ai ở VN sang cũng được coi là anh hùng, là Partisan (Du kích).

    Rồi mấy trăm người được khoảng chục chiếc xe bus Ikarus chở về hội trường chính phủ (Haus der Ministerien), có xe cảnh sát dẫn đường phía trước và hộ tống phía sau. Dân hai bên đường cũng đoán ra là đón đoàn "du kích quân" đánh Mỹ từ VN sang.

    Tại hội trường, tôi chỉ biết hai bên chủ khách phát biểu gì đó mà không thèm để ý. Vì bụng đói tôi chỉ nhìn mâm hoa quả kẹo bánh bày trên bàn và cứ liếc nhìn xem anh Sỹ đội trưởng có cho phép ăn hay không. Rồi cơm gạo nấu sống nhăn với quế, có mùi sữa cùng món thịt gulasch được bày ra. Tuy lạ miệng nhưng bọn mình ăn như quên cả trời đất.

    Sau đó tụi tôi chia tay nhau, mỗi đội đi về một địa phương của nước CHDC Đức, tiền đồn phía cưc tây của phe XHCN. Đội của tôi 25 người được ngành bưu điện Đức nhận đào tạo về kỹ thuật truyền hình. Các đôi khác cùng cơ quan Tổng cục bưu điện VN cử đi thì được đào tạo về sản xuất cáp, dây điện và các loại biến thế. Có đội của bộ CN nặng cử đi được gọi là đội Bọ xít, vì được Đức đào tạo về công nghệ bô-xit, nhôm v.v

    Trường kỹ thuật bưu điện trung ương Đức ở Königs Wusterhausen, cách Berlin 30 km về phía tây nam là tổ ấm mới của 25 đứa trong gần 4 năm sau. Những người Đức ở đó yêu quý tụi tôi thực sự, có ông bà coi chúng tôi như con và tôi coi họ như mama, papa.

    Trong đoàn chỉ có vài đứa là học sinh phổ thông, còn thì đều từ cán bộ có công lao được đi học nghề ở Đông Âu. Các anh chị đó, đảng viên có, đoàn viên có, luôn nhận được chỉ thị phải thay mặt đảng và nhà nước làm công tác tuyên truyền và đối ngoại cho sự nghiệp chống Mỹ cứu nước nên các anh chị rèn tụi tôi ghê lắm, những đứa trẻ luôn muốn tìm hiểu cái mới. Nhưng dù sao, sau 4 năm chung sống với nhau, tình cảm cũng dần gắn bó.

    Mặc dù đã có 11 ngày ăn uống no đủ trên tàu hỏa Trung Quốc, Liên Xô, nhưng tụi tôi vẫn suy dinh dưỡng nặng. Tôi cao 1m67 mà chỉ nặng có 47kg. Buổi tối đầu tiên mama Inge Henk đi căp nhiệt độ cho cả bọn và phát hiện ra là hầu hết không ai có thân nhiệt trên 36°c như người thường mà đều dưới 36°. Các bác sỹ Đức đến tìm hiểu tại sao và họ phát hiện ra là đứa nào cũng đầy giun. Thế là tất cả phải uống thuốc xổ giun (mua tận bên Anh bằng ngoại tệ cứng) ba, bốn ngày liền.

    Mấy hôm sau thì tôi sinh nhật, chẳng biết làm gì để mời bạn bè và các anh chị trong đoàn (tôi thuộc loại ít tuổi nhất). Anh Tửu ở cùng phòng bảo: tao thèm ăn trứng luộc. Mai, hơn tôi một tuổi, ở cùng nhóm tam tam (3 người một phòng) cũng nói vậy.

    Thế là tôi ra phố, bỏ ra mấy Mark Đông Đức mua một túi xách trứng và hai chai Maggi. Tối đến, cả đội được một phen phủ phê. Buổi sinh nhật trứng luộc đó cũng là một kỷ niệm không thể quên......

    18.06.2017
    --------

    .....Cộng hòa Dân chủ Đức (DDR) năm 1967 đối với chúng tôi là một thiên đường XHCN, nhưng đối với dân tộc Đức là một bi kịch lớn. Bức Tường Berlin xây vào đêm 13.8.1961 tuy chặn được dòng người tỵ nạn bỏ chế độ XHCH chạy sang phương tây trù phú, tự do, nhưng đã chia ly hàng trăm ngàn gia đình. Đã có những bộ phim nói về tình yêu đôi lứa bỗng qua đêm bị xé tan, những bà mẹ mất con, tuy chỉ cách nhau một con đường.

    Nhiều người Việt hôm nay chỉ biết là Việt nam bị chia cắt theo sông Bến Hải hay Triều Tiên bị chia cắt bởi giải biên giới chạy qua Bàn Môn Điếm, nhưng ít ai biết rằng nước Đức không chỉ bị chia cắt bởi biên giới Đông Tây Đức dài 1400km mà lọt thỏm trong lòng nhà nước CHDC Đức, còn có thủ đô Berlin cũng bị chia cắt thành Đông và Tây Berlin. Đông Berlin là thủ đô nước CHDC Đức, còn Tây Berlin là một thành phố tư bản 100%, được bảo hộ bởi Mỹ, Anh và Pháp.


    Sơ đồ chia cắt thành phố Berlin thành 4 vùng chiếm đóng của Mỹ, Anh, Pháp và Liên Xô. Đông Berlin là thủ đô nước CHDC Đức XHCN, phần trắng bao quanh là lãnh thổ nước CHDC Đức. Ba vùng Mỹ, Anh, Pháp hợp lại thành Tây-Berlin, bao quanh bởi bức tường Berlin và hàng chục trạm kiểm soát (checkpoint)

    Hãy tưởng tượng là trước năm 1975, giữa miền Bắc còn có một Nam Hà Nội do Mỹ, Anh, Pháp quản, trong khi Bắc Hà Nội là thủ đô của nước VN Xã hội chủ nghĩa. Hãy tưởng tượng phố Trần Hưng Đạo kéo đến Ga Hàng Cỏ, vòng qua phố Khâm Thiên, Nam Đồng là đường biên chia cắt Hà Nội ra thành hai vùng Nam Bắc. Hai bên phố là hai chế độ xã hội. Ở giữa là "bức tường Hà Nội" có lính biên phòng đi ở trên.


    Hình ảnh Tây Berlin nằm lọt thỏm trong lòng nước Cộng hòa Dân chủ Đức XHCN. Mọi thông thương với Tây Đức đều qua các hành lang đường bộ, đường sắt và hàng không

    Tường tượng tiếp: Để cho dân chúng Nam Hà Nội có thể duy trì nền kinh tế thị trường tự do, đảng Lao Động VN đã phải cho phép chính quyền VNCH mở 1 đường sắt, một đường ô tô cao tốc và một đường bay để giao thương từ Sài Gòn tới Nam Hà Nội. Dân Bắc Hà nội ngồi ở Tràng Tiền ăn phở không người lái, nhưng có thể suốt ngày nghe trộm nhạc vàng ỷ eo phát sóng từ Thanh Trì lên. Hàng ngày từng đoàn xe tải miền Nam cắm cờ vàng chở các loại thuốc lá thơm Capstan, 555, rượu Napoleon, Cà phê Nestle, đứng chờ ở Checkpoint Văn Điển để vào cung cấp hàng cho Nam Hà Nội. Các anh biên phòng đi giày vải, hút thuốc lào vừa làm thủ tục vừa khó chịu với những đồng bào nhưng „khác giai cấp“ kia.

    Nước Đức năm 1967 mà tôi chứng kiến là như vậy, hai nhà nước với hai tốc độ phát triển kinh tế và hai nền văn hóa đi ngược chiều nhau. Trường tôi nằm trên đồi Funkerberg. Ngày đẹp trời, leo lên tháp là có thể nhìn thấy Tây Berlin rực rỡ sau 2 hàng rào dây thep gai, ở giữa là vùng đất chết, chỉ dành cho biên phòng CHDC Đức đi tuần. Đó là chiến tranh lạnh !

    Mặc dù ngày nay, sau khi mọi sự thật về chế độ Stasi (Mật vụ CHDC Đức) được phơi bày làm cho khá nhiều thầy cô tôi sửng sốt về nhau, bất hạnh hoặc thậm chí căm giận nhau, tình cảm của tôi đối với từng thầy cô hồi đó vẫn không suy chuyển, bất chấp quá khứ của họ. Tôi biết, chế độ đó đã đẩy họ đến chỗ phải theo dõi nhau, phải báo cáo về nhau, thậm chí phải hại nhau vì sự sống.

    Sau khi quay lại Đức năm 1991, tôi đã tìm cách liên hệ với trường Bưu điện và được biết, trường đã giải tán, tập đoàn Deutsche Telekom từ Bonn đã biến trường thành một trung tâm hội nghị của ngành bưu điện Đức. Các thầy cô được giữ lại trong ngành Bưu điện như hiệp định thống nhất nước Đức quy định, nhưng đều được phân công công tác mới. Tất cả họ nay đều có lương hưu tử tế. Thầy Schubert, cô Lanzke đã đưa gia đình sang thăm tôi ở Köln. Các thầy cô ở tuổi hưu đều sống khá cô đơn, Không ai đứng ra tổ chức cho họ gặp nhau nữa.

    Nghĩ vậy, tôi đưa ra sáng kiến một cuộc hội ngộ giữa các thầy cô cũ với nhau, ngay tại khu trường cũ, nay đã thành khách sạn hội nghị của Telekom Đức có sự tham gia của một số học sinh Đức, Việt cũ. Nhưng đó không phải là việc dễ làm. Một số thầy cô hỏi là „mày định mời ai đến?“, nghe tên ông A hay ông B là họ bảo thôi, tao không đi ! Mấy bạn Đức cũ như Edith, Sabine, Günther thì mất hắn liên lạc.

    Mãi đến năm 2006, nhờ có các bạn Thái, Nga chung tay chúng tôi mới tổ chức được một cuộc gặp gỡ như vậy, mời khoảng 10 thầy cô quay về trường cũ họp mặt với 4-5 chúng tôi, cựu học sinh Việt Nam. Cặp nghệ sỹ Manh Hùng, Phương Hoa cũng mang đàn T’rưng, đàn Bầu đến biểu diễn.

    Các thầy bảo thật không ngờ, chính các học sinh VN lại là người đem chúng ta lại với nhau, lại được ăn nem rán và nộm của mấy chục năm trước.

    Cuộc hội ngộ cảm động đó đã lôi cuốn cả mấy cô nhân viên khách sạn mà năm 1967 chưa ra đời. Nhìn cây đàn Bầu của Hoa, một cô bảo chỉ biết đến Việt Nam qua các tin về mafia thuốc lá, về lũ lụt chứ không ngờ đằng sau đó là cả một nền văn hóa như vậy, là những con người ơn nghĩa như vậy.

    Về số phận của một số thầy cô, tôi đã viết trong bài „Sổ Hưu“ như sau:

    1- Bà Magdalena M. vốn là một bà giáo rất đẹp gái, tóc bạch kim, cao ráo, dáng rất sang, dạy kỹ thuật truyền tin. Sau 40 năm gặp lại bà vẫn như vậy và lái xe BMW mui trần đến dự liên hoan. Trước kia tôi không quan tâm đến cuộc sống của bà, nay thấy bà nổi bật lên giữa các vị giáo già nua thanh đạm. Bà bảo: Lương hưu giáo viên của bà thì tạm đủ, nhưng ông chồng bà là đại tá không quân Quân đội Nhân dân Quốc Gia CHDC Đức. Sau khi thống nhất ông được lương hưu tương đương như ông quan năm Tây Đức nên khá lắm! Bà buồn là ông mới mất và nay bà chỉ còn sống bằng lương hưu của bà và 1 phần lương hưu bà góa của ông (Witwenrente).

    Bà M. than phiền với tôi là: So với ông đại tá ở phía Tây Đức thì cái tỷ lệ lương hưu để lại cho bà có ít hơn.
    Tôi không biết điều bà M. nói đúng hay sai, nhưng tôi an ủi bà: Ngày trước ông nhà chỉ lo mỗi việc là tiêu diệt người ta, sau này người ta trả lương hưu hậu như vậy, lúc ổng qua đời, bà còn được lương bà góa của ông nhà thì chắc là sự bất công không bằng đồng bào tôi ở Sài Gòn đã chịu, họ không những không có lương hưu mà còn phải đi cải tạo, có người chết mất cả xác.

    Bà M. không phản đối điều tôi nói và trầm ngâm hẳn. Từ đó đến nay, bà vẫn hay gửi email trao đổi chuyện chính trị với tôi.

    2- Ông bà J và G. là hai người tôi coi như bố mẹ nuôi. Bọn con trai, mấy thằng Erwin, Peter, Michael vẫn chơi bóng đá với đám thanh niên Việt Nam chúng tôi, con bé Tina suốt ngày quấn quít với các bạn gái Việt. Suốt mấy chục năm xa cách tôi vẫn thư từ cho bà. Đùng một cái, từ năm 1990, sau thống nhất đất nước Đức, tôi mất liên lạc với bà. Tôi dò hỏi các thầy cô cũ thì biết cả hai ông bà từng là mật vụ chìm cho STASI (An Ninh CHDC Đức) nên khi chế độ sụp đổ, mọi việc vỡ lở, ông bà xấu hổ quá, đưa cả gia đình đi xa.

    Từ khi sang Đức, tôi đã cất công tìm tung tích của ông bà, vì tôi vẫn nhớ đến tình cảm của họ đối với đám thanh niên Việt chúng tôi khi xưa. Là người Việt Nam, tôi thừa hiểu cái bi kịch "cá chìm" mà hàng triệu người Đông Đức hồi đó phải gánh chịu, dù là nạn nhân hay là thủ phạm. Đối với tôi tình cảm con người là trên hết.

    Nhờ có Internet và hệ thống sổ điện thoại điện tử, tôi đã tìm được gia đình họ. Ông bà có một căn nhà nhỏ trên đảo Usedom, nằm trên biển Baltic, gần Ba-lan. Ông bà rút vào cuộc sống ẩn dật để tránh mọi quan hệ với bạn bè, đồng nghiệp cũ. Câu con cả Erwin làm giám đốc trung tâm điều dưỡng trên đảo và vẫn chăm nom ông bà. Ông bà cảm động lắm và nói là họ đã mất hết bạn bè người Đức, nhưng may mà tôi đã đến với họ.

    21.07.2107
    (còn tiếp)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi