Chúng tôi là người Việt Nam

  • Bởi Biên tập viên
    24/06/2017
    0 phản hồi

    Xuân Thọ

    Trong bài trước, khi tôi đưa bức ảnh „Chúng tôi là người Việt nam“ chụp chung với vợ chồng ca sỹ Đỗ Nguyễn Mai khôi mới ghé thăm, có bạn hỏi: Nếu có chiến tranh Đức-Việt thì tôi sẽ đứng về phía nào?

    Tôi không dám nghĩ về một cuộc chiến tranh giữa hai dân tộc này, chỉ dám nghĩ đến vị trí của mình ở đâu trong những trường hợp phải lựa chọn giữa hai tổ quốc.

    Phải nói là mỗi người nhập cư, dù dân tộc nào, tùy theo tuổi tác, luôn có gắn bó và tình cảm đặc biệt với nơi chôn nhau cắt rốn. Người già gắn bó nhiều hơn người trẻ và người ở thế hệ thứ hai, thứ ba sẽ ít gắn bó với quê hương cũ. Người Việt hay người Nga lớn tuổi ở Đức toàn xem phim và TV tiếng Việt, tiếng Nga. Con họ thì thỉnh thoảng còn xem, nhưng cháu họ thì hầu như chỉ còn thưởng thức văn hóa Tây Âu.

    Nhưng cho dù sự gắn bó đó lỏng lẻo đến đâu thì tình cảm dân tộc, nếu được cha mẹ nuôi dưỡng cũng vẫn được lưu giữ cho đến nhiều thế hệ sau này. Vì vậy mà người Do Thái lưu vong khắp thế giới đã khôi phục được tổ quốc sau hai ngàn năm tha hương, thậm chí đã đưa tiếng Hebrew từ một tử ngữ thành một sinh ngữ. Cũng vì vậy mà hậu duệ của vua Lý Anh Tông phiêu bạt sang Nam Hàn từ tám thế kỷ (từ năm 1226) vẫn quay về Bắc Ninh tìm lại nguồn gốc.

    Tình cảm quê hương ở người di cư luôn mạnh mẽ hơn người ở lại quê nhà, đó là một phản ứng tự nhiên để bảo vệ cái gọi là bản sắc (identity). Các „Hội đồng hương“ của người miền Nam tập kết ra Bắc sau năm 1955 là một ví dụ. Đó là những pháo đài nhỏ để họ có thể co cụm lại bảo vệ quyền lợi của nhau, bảo vệ những truyền thống văn hóa mà họ mang theo ra Bắc. Chắc chắn cộng đồng người Bắc di cư vào Nam ở Hố Nai, Biên Hòa cũng vậy. Đó là chuyện ở ngay trong một đất nước.

    Khi di cư sang một nền văn hóa hoàn toàn khác, phản ứng này càng mạnh mẽ hơn. Quê hương không phải là điều gì to tát, mà là những kỷ niệm đơn giản như lũy tre làng, bát nước rau muống luộc với sấu ngày hè nóng nực, là những bài hát ru con vẫn nghe hồi nhỏ. Những kỷ niệm đó, người ở lại không bị thiếu thốn như người di cư. Một lần gia đình tôi đi chơi ở một thành phố nhỏ vùng Bavaria, bỗng cậu con trai lớn nói: Hình như ở đây có người Việt ở?

    Thì ra cháu nghe thấy từ một cửa sổ nào đó phát ra bài Lý ngựa ô mà cháu đã được nghe ở Việt Nam. Bạn nào đang ở Việt Nam lại có những trải nghiệm như vậy?
    Đó chính là sự khác biệt khiến chị Nguyễn Thúy Hạnh đã có lần hỏi tôi: „Tại sao người Việt hải ngoại quan tâm đến tình hình trong nước hơn người ở nhà ?“.

    Không phải vì người Việt hải ngoại không lo kiếm ăn tối mặt tối mũi như một số người biện bạch, mà chính vì tình yêu quê hương của người di cư mạnh mẽ hơn người đang sống trên quê nhà. Tình cảm quê hương này luôn đi kèm trong sinh hoạt của người Việt di cư và là chất keo dính tạo ra các cộng đồng Việt khắp năm châu.

    Bên cạnh những phê phán về việc các cộng đồng khép kín này kìm hãm sự hội nhập vào xã hội nước chủ nhà, bản năng bảo thủ luôn có yếu tố tích cực trong bảo tồn sức sống của dân tộc. Chính các cộng đồng này đã sản sinh ra các tờ báo, các đài truyền hình, các studio âm nhạc tiếng Việt mà sản phẩm của chúng đã thu hút rất nhiều người Việt trong nước. Cộng đồng này là mảnh đất cho giải thưởng Pulitzer 2016 của Nguyễn Thanh Việt và nhiều tác phẩm khác đang khiến dòng văn học hải ngoại khẳng định vai trò của nó trong sinh hoạt văn hóa Việt Nam. Chinh các cố gắng của người Việt hải ngoại đã buộc Google phải chú thích lại nhiều vùng biên giới, nhiều vùng đảo bị Trung Quốc khai man....

    Tuy nhiên vì hoàn cảnh ra đi cũng như hoàn cảnh sống khác nhau nên tình cảm quê hương được thể hiện qua nhiều cách khác nhau và không ai được phép bóp méo. Từ lâu tôi vô cùng dị ứng với cụm từ „Việt Kiều yêu nước“ vốn đã ăn vào tiềm thức nhiều triệu người Việt. Họ nói ra vì quen miệng mà không biết là đang thóa mạ chính đồng bào mình, dân tộc mình. Có lúc khùng lên tôi phải mắng lại: Nếu phân ra Việt kiều yêu nước ắt trong đầu mày cũng có khái niệm Việt kiều bán nước? Đã là thằng tha hương thì còn nắm đâu biển đảo, rừng núi, tài nguyên mà bán với buôn?

    Quay lại câu hỏi phải lựa chọn đứng về phía tổ quốc nào tôi chỉ có thể nói: Sống ở đâu thì phải là công dân ở đó, không được sống ký sinh. Đã là công dân thì phải bảo vệ quyền lợi và uy tín của đất nước và tôi luôn có trách nhiệm với đất nước mà tôi lựa chọn. Không ai nghĩ đến chuyện làm bẩn căn nhà mình đang ở. Tuy nhiên vì văn hóa Việt đã nằm trong máu thịt nên tôi luôn nghĩ mình là người Việt.

    Mỗi con người bên cạnh bản sắc dân tộc còn có bản sắc cá nhân, đây chính là điều người Việt ít để ý đến. Nhân loại phát triển đến ngày nay chính vì sự đa dạng bản sắc cá nhân của từng người. Mọi cố gắng nhằm đồng hóa con người theo một bản sắc chủ quan đều dẫn đến sự thoái hóa mà kết cục là một cậu bé sơ sinh có đuôi con lợn bị kiến ăn thịt, như nhà văn Columbia G. Marquez mô tả trong „Một trăm năm cô đơn“ (1)

    Cũng chính bản sắc cá nhân đưa đến các giá trị khác nhau mà mỗi con người theo đuổi. Trong trường hợp giữa quê hương cũ và quê hương mới có những xung đột về chính trị, ví dụ như giữa Đức và Thổ Nhĩ kỳ hiện tại, giữa một bên là tự do dân chủ và một bên là độc đoán, thần quyền, nhiều người Thổ ở Đức đã đứng về phía quê hương mới. Trong trường hợp ngược lại, nếu quê hương mới chà đạp các giá trị mà họ theo đuổi, họ có quyền đấu tranh chống lại. Điều này cũng không khác đối với người Việt, người Nga hay cả vói người Ba-Lan mà tôi vẫn yêu mến.

    May mắn cho Lukas Podolski, cầu thủ bóng đá Đức gốc Ba-lan là anh không phải cân nhắc về các xung đột giá trị giữa hai nước. Là công dân Đức, tiền đạo Podolski có nghĩa vụ phải đá thủng lưới đội Ba-Lan trong giải vô dịch châu Âu. Trong trân đấu ngày 08.06.2008 ở Klagenfurt (Áo) anh đã đá hai lần vào lưới đội Ba-Lan trước sự ngỡ ngàng của hàng trăm đồng bào và bạn bè Ba-Lan thời thiếu niên. Sau mỗi bàn thắng, tình yêu Ba-Lan trong người đã khiến Podolsky lấy tay che mặt, rồi ấp vào tim, mắt rơm rớm, không reo hò mừng vui như thông lệ (2).


    Lukas Podolski ôm mặt sau khi sút vào gôn Ba-Lan ở phút 22. Phía sau là thủ môn Ba-Lan Baruc đang bàng hoàng. Chỉ có trái tim yêu quê hương mới làm như vậy sau một bàn thắng.

    Mặc dù bị Đức Loại khỏi giải (thua 0:2), nhưng sau trận đấu các cổ động viên Ba-Lan vẫn công kênh tung hô Podolski như người hùng của họ.

    Đề tài về "Bảo vệ đa dạng bản sắc con người" cũng chính là trọng tâm của hội thảo mà đài „Làn sóng Đức“ (Deutsche Welle, DW) mời vợ chồng Mai Khôi tham dự. Khi nói chuyện với vợ chồng Mai Khôi về đề tài này, chúng tôi chợt nghĩ đến câu nói của anh Phạm Minh Hoàng:

    „Người ta có thể đưa tôi ra khỏi Việt Nam, nhưng không thể đưa Việt nam ra khỏi tôi“.

    Và chúng tôi rủ nhau chụp một bức ảnh với dòng chữ „Chúng tôi là người Việt nam“.

    --------------------------------
    (1) https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C4%83m_n%C4%83m_c%C3%B4_%C4%91%C6%A1n
    (2) https://www.welt.de/sport/em2008/article2082420/Warum-Podolski-nicht-ueber-seine-Tore-jubelte.html

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi