Bàn về đề nghị xuẩn ngốc và độc đoán của Chủ tịch Quốc hội

  • Bởi Admin
    29/05/2017
    9 phản hồi

    Huỳnh Thục Vy

    1/ Định chế là gì?

    Theo học thuật phương Tây, mỗi định chế là một mô hình kết cấu xã hội chi phối hành xử của một tập hợp người nhất định, nghĩa là giá trị luân lý và hành xử chung của các cá nhân trong mỗi định chế "mang tính vững bền". Cơ bản có hai loại định chế: vật thể và phi vật thể.

    Các định chế vật thể có thể dễ dàng đơn cử là: trường đại học (thuộc siêu định chế giáo dục), bệnh viện (thuộc siêu định chế y tế), cảnh sát (thuộc siêu định chế Nhà nưỡc), tiền (thuộc siêu định chế kinh tế), giáo hội (thuộc siêu định chế tôn giáo), các tổ chức xã hội dân sự...Các định chế phi vật thể như là: tập quán, hôn nhân, nam quyền, truyền thống, ngôn ngữ...

    Muốn xã hội mang một đặc tính nhất định nào đó, nhất thiết nó phải có các định chế đảm bảo cho đặc tính đó được biểu hiện. Không thể nói một xã hội là dân chủ tự do nếu nó không có xã hội dân sự đúng nghĩa, báo chí độc lập, tam quyền phân lập, bầu cử tự do minh bạch...Vì thế, chúng ta hay dùng cụm từ "các định chế dân chủ" để chỉ các định chế cần thiết để tạo nền móng cho dân chủ. Chừng nào các định chế này chưa được thiết lập, chừng đó nền dân chủ chưa thể thành hình.

    Và mỗi định chế có đều có giá trị luân lý cốt lõi và vai trò xã hội không thể thay thế của riêng nó. Những cá nhân thuộc một định chế đều chia sẻ những giá trị luân lý chung của định chế ấy. Và một định chế vẫn tồn tại nếu luân lý của nó vẫn được tuân thủ và vai trò của nó vẫn được hoàn thành. Nó tự huỷ khi xa rời luân lý và vai trò cố hữu tạo nên chính nó từ ban đầu.

    2/ Luật sư là một định chế

    Nói dài dòng như thế về định chế cũng chỉ để tóm lại rằng: nếu cảnh sát, toà án, công tố là các định chế thuộc siêu định chế Nhà nước. Thì luật sư cũng là một định chế, nhưng là định chế dân chủ, định chế bảo vệ tự do cho người dân trước guồng máy bạo lực độc quyền của Nhà nước. Và khi đã đồng ý với nhau, luật sư là một định chế thì chúng ta không thể xét đoán luật sư như những cá nhân công dân bình thường mà phải nhìn họ như là thành viên của một định chế quan trọng.

    Tất nhiên ai cũng biết, Việt Nam không có luật sư đúng nghĩa, nghĩa là luật sư không có đủ sức mạnh để thực hành vai trò của mình. Tiếng nói của luật sư quá nhỏ bé và không được lắng nghe trước bộ máy toà án và công tố đầy quyền năng. Trong các vụ án phi chính trị, tiếng nói luật sư không mạnh bằng tiếng nói của đồng tiền và thế lực. Còn trong những vụ án chính trị, liên quan đến các điều khoản về "an ninh quốc gia", biện luận của luật sư hầu như không có giá trị gì. Định chế luật sư ở Việt Nam chủ yếu vẫn là để giúp việc cho giới doanh nhân quốc nội làm ăn với nhau và làm ăn với nước ngoài. Nhưng xây dựng nó, đấu tranh cho nó trở nên trưởng thành, mạnh mẽ và tự do là nhiệm vụ của mỗi cá nhân thuộc về định chế này.

    Thế nhưng có vẻ như những người lãnh đạo cộng sản Việt Nam tham quyền cố vị và dốt nát, mà đại biểu là bà Chủ tịch Quốc Hội Kim Ngân, lại muốn bóc tước thêm chút sức mạnh vốn đã ít ỏi của định chế luật sư bằng cách sửa đổi Bộ luật Hình sự theo ý chí riêng của kẻ cai trị độc tài: trong các trường hợp "xâm phạm an ninh quốc gia" luật sư có nghĩa vụ công dân phải tố cáo thân chủ mình?!

    Tôi cho rằng, các luật sư cần nỗ lực đấu tranh chống lại ý chí độc tài này nếu không quý vị sẽ bước vào tiến trình tự huỷ định chế luật sư. Vì chính vai trò bảo vệ thân chủ định danh định luật sư. Giá trị luân lý của định chế luật sư là bảo vệ thân chủ mình. Nếu việc tố cáo thân chủ được định chế hoá thành "nghĩa vụ" của luật sư trong bộ luật Hình sự, định chế luật sư xem như cáo chung.

    3/ Luân lý định chế và luân lý cá nhân khác biệt

    Thật tai hại khi nhầm lẫn luân lý định chế với luân lý cá nhân. "Tốt" trong luân lý cá nhân nghĩa là sống với lương tâm, bảo vệ lẽ phải và công bằng. Nhưng "tốt" trong luân lý của định chế luật sư nghĩa là "tất cả vì quyền lợi của thân chủ". Không phải vì tiền luật sư được trả, mà là vì vai trò đã được trao ngay từ đầu cho định chế này. Nếu luật sư tố cáo thân chủ thì ngay lúc đó ông ta là công tố viên, chứ không còn là luật sư nữa. Nếu tiền lệ luật sư tố cáo thân chủ được thiết lập, thì định chế dân chủ non yếu này ở Việt Nam sẽ chết yểu.

    Trong bộ phim Rainmaker, nhân vật Rudy Baylor đã giúp thân chủ mình thắng trong vụ kiện công ty bảo hiểm Great Benefit và trở nên nổi tiếng, nhiều khách hàng lớn thèm muốn anh, nhưng anh đã bỏ nghề vì biết rõ rằng: anh đã gặp may vì lần thắng kiện đầu tiên và duy nhất đó anh bảo vệ một thân chủ nghèo và chịu bất công; nhưng chắc gì lần sau anh nhận một vụ cho thân chủ nghèo (trừ khi suốt đời anh chọn không gian làm việc hạn hẹp là chỉ bảo vệ những người nghèo, không có tiếng nói); càng nổi tiếng, thì cơ may bênh vực người nghèo càng ít, các ông chủ cá mập sẽ thuê anh và không sớm thì muộn anh sẽ trở thành Leo F. Drummond, nhân vật luật sư đối thủ của Baylor trong vụ kiện Great Benefit.

    Lựa chọn cá nhân của Rudy Baylor là bỏ nghề luật sư, vì anh thiết tha với lương tâm và giá trị luân lý cá nhân mình. Chắc chắn không ai buộc anh phải làm luật sư, nhưng khi đã chọn là luật sư anh có nghĩa vụ cao nhất là bảo vệ thân chủ mình. Mô hình hành xử và giá trị luân lý của định chế hoàn toàn vượt ra ngoài ý chí cá nhân trong định chế đó. Nếu một cá nhân trong định chế lựa chọn hành xử theo ý chí và lương tâm cá nhân mình, ngược với luân lý của định chế thì anh ta không còn thuộc về định chế đó nữa.

    Tôi từng nghe, đại loại, thiên đường không có luật sư... Có lẽ vậy, luật sư càng tài ba và nổi tiếng, càng khó làm người tốt, vì luật sư bảo vệ tất cả khách hàng của họ từ một nạn nhân nghèo bị một công ty bảo hiểm từ chối chi trả chi phí y tế cho đứa con trai bị ung thư máu cho đến một đại công ty trốn thuế.

    Chúng ta không thể tạo ra một định chế toàn hảo và chỉ có thể nỗ lực tạo ra những định chế bất toàn có chức năng cân bằng và kiểm soát nhau. Công tố cố gắng buộc tội, có thể quá hăng hái đến nỗi xâm phạm quyền tự do của người dân. Bởi vậy, cần có luật sư cố gắng gỡ tội cho thân chủ, dù lắm lúc họ phải gỡ tội cho kẻ có tội. Sự bất toàn của các định chế cũng chính là sự bất toàn của loài người. Chúng ta không cố gắng "thánh hoá" chúng mà chỉ cần định chế nào cũng làm tốt vai trò của chính mình là đủ.

    4/ Thay lời kết

    Dài dòng như trên để mong góp một tiếng nói nhỏ về đề tài ít được nhắc đến này, chứ không phải người viết không biết rõ mức độ thiếu kiến thức học thuật, nhưng lại dư thừa thủ đoạn độc tài của những người lãnh đạo cộng sản. Họ chẳng cần biết định chế, luân lý của định chế là gì cả. Họ chỉ cố tìm cách trấn áp những người bất đồng chính kiến, những nhà hoạt động xã hội dân sự và bất cứ ai làm ảnh hưởng đến sinh mạng của đảng cộng sản cầm quyền bằng cái mũ "xâm phạm an ninh quốc gia".

    Để trả lời cho câu hỏi: luật sư có thể tố giác thân chủ trong những trường hợp thực sự gây nguy hiểm cho cộng đồng (một kế hoạch đánh bom khủng bố chẳng hạn) không? Cá nhân tôi trả lời là có, khi anh/cô ta nhận thấy việc giữ luân lý luật sư không quan trọng bằng (thậm chí có thể gây tổn hại lớn cho) luân lý chung của con người và trái với lương tâm của mình. Tóm lại, việc luật sư tố giác thân chủ nên là LỰA CHỌN CÁ NHÂN hơn là ĐƯỢC ĐỊNH CHẾ HOÁ bằng luật pháp, dù là thứ luật pháp độc đoán và ngu muội nhất chăng nữa.

    Cuối cùng, điều mà tôi muốn nói với các bạn trẻ là: có một sự khác biệt một trời một vực giữa lựa chọn cá nhân và lựa chọn mang tính định chế. Lựa chọn cá nhân là những trường hợp ngoại lệ. Lựa chọn mang tính định chế tạo ra một mô hình hành xử chung gây ảnh hướng khổng lồ. Đâu đó có thể có một người làm được điều khác biệt ngoại lệ (có thể nó tốt đẹp và cao thượng). Nhưng nếu bắt buộc tất cả mọi người đều làm như anh ta thì đó chính là cú tát vào quyền tự do và nhân phẩm. Một hành xử tốt đẹp bị định chế hoá cũng trở nên què quặt. Thế đấy, đừng bị ám ảnh bởi điều tốt, hãy cảnh giác với bất kỳ điều gì đe doạ khả năng con người được sống với tự do và phẩm giá. Có lẽ tôi sẽ nói rõ hơn về điều này trong một bài viết khác.

    Huỳnh Thục Vy
    Buôn Hô, 29/5/2017

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    9 phản hồi

    Niềm vui của Ba lúa tui cũng như những đứa trẻ trong làng Vũ Đại khi thấy Chí Phèo say hay cố tình, được xem show diễn không trả tiền. Làm người tử tế thì đắp mền cho nó lành !

    Ba Lúa viết:
    - "Cô Vi chỉ viết lại cái định nghĩa "Định chế là gì" từ tự điễn bách khoa hay cách giải thích trong wiki, đó chẳng phải là văn cô viết, chỉ có thế mà nhai không nỗi thì thôi nhai cỏ cho dễ nuốt vậy."
    -"Lại gặp cái anh người giời ! bà bán rau con chữ còn cắn làm hai, cầm tờ báo thì chữ ngược, ấy vậy mà đòi vào internet để đọc HTV, các thánh đã không thích trái ấu cũng hết tròn ?"
    Đã mấy lần lột xác nhưng cái hệnh chọc ngoáy gây sự vào còm vẫn không sửa được. Người khác không hiểu được HTV viết, chỉ có "học giả" Ba Lúa đủ trình độ hiểu được HTV, nâng bi thế này thì quá giỏi chữ nghĩa. Cứ đọc của HTV thì lại phải tra trên Google để biết HTV nói gì?? Nghệ thuât tuyên truyền là phải viết cho ai cũng hiểu, kể cả những người trình độ kém nhất.
    Trước đã từng thắc mắc "vốn sống là gì?" và "Tại sao bộ đội đặc công không mời người ông Tây nói tiếng Anh?" thì là nhai cái gì? Hay là nhai phân bón cỏ?
    Tôi cố tình viết sai hai chỗ để Ba lúa có cớ gây sự, chỉ vài phút sau là thấy Ba Luá đáp lời vì cả ngày Ba Lúa chỉ ngồi bên máy tính để dò xét mà hoạnh họe vớ vẩn. Không thèm dây với hủi. Lúa muốn sủa gì thì tha hồ sủa càn.
    Xem ra bà hàng rau nghèo nhưng có nhân cách hơn "học giả" Ba Lúa đấy. Ba Lúa có giỏi thì hãy còm các bài khác xem sao, còn cứ còm vào topic của người khác thì còn có thể chê người ta ỉa không đúng cách đấy.
    Ba Lúa chỉ chuyên gây sự với hết người nọ đến người kia. Hình như Lúa không gây sự thì ăn không ngon, thế thì bao giờ mới thành người tử tế?

    TỰ LỰC viết:
    Phải viết thế nào mà đọc cho bà bán rau ngoài chợ nghe cũng hiểu thì thế mới tài và bài mới được nhiều người ưa thích.

    Lại gặp cái anh người giời ! bà bán rau con chữ còn cắn làm hai, cầm tờ báo thì chữ ngược, ấy vậy mà đòi vào internet để đọc HTV, các thánh đã không thích trái ấu cũng hết tròn ? chữ nghĩa về luật hay hiến pháp thì nó không là ngôn ngữ bác học thì nó là gì, không lẽ nó dân dã như vè, trâu bò cũng nghe được. Đỉnh cao như bà chủ tịch cuốc hội xhcnVN cũng còn mù cơ mà về ngôn ngữ luật vì nó rất hàn lâm.

    Chuyện HTV có phải là hịch viết trên lá cho kiến cắn và tạo hiệu ứng ? hay thuần tuý nó cũng chỉ là một lời bình về một biến cố

    HTV viết: "Tôi từng nghe, đại loại, thiên đường không có luật sư..."
    Muốn biết thực hư thiên đường có hay không có luật sư thì lên thiên đường mà xem. Hình như (chỉ hình như thôi) thiển đường không có người chết, không có internet, không có bào lề đảng lề dân không có quốc hội, không có bà Nguyẽn Thị Kim Ngân và không có Huỳnh Thục Vi...
    Kiểu viết của HTV là lấy cái khó giải thích cái dễ, lấy cái phức tạp giải thích cái đơn giản.
    Không biết trong ngôn ngữ hàng ngày nói chuyện với mọi người thì HTV có dùng ngôn từ như trong các bài viét hay không?
    Lối viết của HTV không nhầm với ai được, vì là văn "hác học", nặng óc tìm từ Hán - Việt khó để giải thích những từ thuần Việt thông thường. Phải viết thế nào mà đọc cho bà bán rau ngoài chợ nghe cũng hiểu thì thế mới tài và bài mới được nhiều người ưa thích.

    MINH TÈO viết:
    Cái kiểu viết đem cái khó hiểu này cắt nghiã cái khó hiểu khác là kiểu văn xuyên suốt cả bài viết này. Kiểu viết của HTV thì chỉ có mình HTV và vài người hiểu mà thôi. Đó là thứ văn phong thiếu tính quần chúng, không hợp với văn phong báo chí là thứ văn phong đại chúng.

    Cô Vi chỉ viết lại cái định nghĩa "Định chế là gì" từ tự điễn bách khoa hay cách giải thích trong wiki, đó chẳng phải là văn cô viết, chỉ có thế mà nhai không nỗi thì thôi nhai cỏ cho dễ nuốt vậy.

    Đọc phần dẫn dưới đây, liệu có thông? Định chế là gì.

    https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2008/03/13/163451/

    "Định chế là gì?" Phải chăng định chế là chế độ (chính sách,chế tài, điều luật nào đó của một chế độ quy đinh về một vấn đề nào đó? Như vậy chưa thấy có điều luật nào quy ssinh luật sư phải tố cáo thân chủ của mình là tội phạm. Cần phải xem xét xem thân chủ có phạm tội trước hay sau khi mời luật sư bào chữa cho mình. Không một kẻ phạm tội nào dại dốt lại đi thuê một luật sư bào cho cho mình mà lại tố cáo minh khi mình thú tội với ông luật sư ấy.
    Nếu như một ông luật sư nào đó biết một người phạm tôi nhưng người này chưa thuê ông ta thì ông ta có quyền đi tố cáo với nhà chức trách với cương vị ông ta là một công dân. Còn khi người phạm tôi thuê ông ta thì ông luật sư thì người phạm tội là thân chủ của ông ta thì chắc là ông ta muốn lấy được tiền thì phải bào chữa nhẹ tội cho thân chủ mình thôi.
    HTV điễ giải làm phức tạp thêm vấn đề với ngiều ngôn từ triết học, bác học và luật học ghê quá.
    Có lẽ đây là điều giả tưởng của bà chủ tịch quốc hội nếu như có kẻ nào đó gây tội muốn lật đổ chế độ của bà CT QH mà thuê LS bào chữa thì LS phải tố cáo với công an hay sao??
    Cùng một vấn đề nhưng khi người khác điễn đạt thì dễ hiểu, còn khi HTV viết thì lại khó hiểu quá, phải nhờ người phiên dịch từ tiếng Việt sang tính Kinh thì mới hiểu được.

    Lâu lắm mới thấy HTV tái xuất hiện trên Dân luận.
    Huỳnh Thục Vi viết: "Theo học thuật phương Tây, mỗi định chế là một mô hình kết cấu xã hội chi phối hành xử của một tập hợp người nhất định, nghĩa là giá trị luân lý và hành xử chung của các cá nhân trong mỗi định chế "mang tính vững bền". Cơ bản có hai loại định chế: vật thể và phi vật thể. …Và mỗi định chế có đều có giá trị luân lý cốt lõi và vai trò xã hội không thể thay thế của riêng nó. Những cá nhân thuộc một định chế đều chia sẻ những giá trị luân lý chung của định chế ấy. Và một định chế vẫn tồn tại nếu luân lý của nó vẫn được tuân thủ và vai trò của nó vẫn được hoàn thành. Nó tự huỷ khi xa rời luân lý và vai trò cố hữu tạo nên chính nó từ ban đầu."
    Cái kiểu viết đem cái khó hiểu này cắt nghiã cái khó hiểu khác là kiểu văn xuyên suốt cả bài viết này. Kiểu viết của HTV thì chỉ có mình HTV và vài người hiểu mà thôi. Đó là thứ văn phong thiếu tính quần chúng, không hợp với văn phong báo chí là thứ văn phong đại chúng.

    Đổ tội cho bà Kim Ngân thì cũng hơi quá đáng! Từ hồi bà Kim Ngân nhậm chức tới giờ, bà chứng tỏ là vị chủ tịch Quốc hội không thích làm luật. Nhiều cơ hội xem xét và thông qua luật đã bị bà gạt bỏ -- theo kiểu hất cả xô đồ ăn xuống ao cá Bác Hồ.

    Việc BLHS có điều khoản luật sư tố cáo thân chủ không do bà Kim Ngân định đoạt. Nó là ý chí của đảng cộng sản thông qua một cơ quan soạn luật, mà trên đó, Quốc hội không có thẩm quyền nào hết. Bộ luật như vậy chỉ giống như xô đồ ăn cho cá người ta trao vào tay bà Kim Ngân mà thôi. Nhiệm vụ của bà là... tọng tất cả đồ ăn vào mồm cá.

    Một bài viết hay và giúp cho tôi, một người bình thường, sáng tỏ được đôi điều. Lẽ nào bà chủ tịch quốc hội VN lại không học hỏi được. Cảm ơn cô Huỳnh thục Vy.