Giáo dục "sức khỏe tâm hồn": Nội dung cần được nhấn mạnh trong sách giáo khoa

  • Bởi Admin
    22/05/2017
    4 phản hồi

    Trúc Nguyễn

    Nhân đọc tập sách giáo khoa (SGK) dành cho học sinh tiểu học Nhật Bản có tựa là “Atarashi Kenko 5 & 6 nen” (Sức khỏe mới lớp 5 & 6), sách có ba chương thì dành hẳn một chương viết về chủ đề "Sức khỏe của tâm hồn" (Kokorono Kenko) (1) tôi liên tưởng đến nội dung tương tự trong SGK Việt Nam, liền nảy sinh ý tìm đọc.

    Tìm tại một quầy sách thuộc hàng lớn nhất TP. HCM, trong hàng trăm tựa sách dùng trong nhà trường không thấy có sách hoặc chương bài nào viết về chủ đề “sức khỏe của tâm hồn”. Một cô giáo dạy Văn trường cấp 3 cho biết: nội dung về giáo dục nhân cách tâm hồn cho học sinh được lồng ghép một cách tản mạn trong các bài giảng là chủ yếu chứ không có ấn bản riêng.

    Theo quy định của Bộ GD&ĐT các môn Giáo dục lối sống (cấp tiểu học), Giáo dục công dân (cấp trung học cơ sở) và Công dân với Tổ quốc (cấp trung học phổ thông) là các môn học cốt lõi, bắt buộc.

    Đối với giai đoạn giáo dục cơ bản này nội dung chủ yếu là giáo dục đạo đức, văn hoá pháp luật, giá trị sống, kỹ năng sống và thực hành tiết kiệm. Ngoài ra các môn thuộc khoa học xã hội và hoạt động trải nghiệm sáng tạo đều góp phần giáo dục đạo đức - công dân.

    Tuy nhiên, dư luận phản ánh "Dạy đạo đức cho HS tiểu học: Nhiều nội dung xa vời và chồng chéo"! (2), "Coi nhẹ giáo dục tâm hồn" (3) v.v... nội dung các tài liệu nêu trên có phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi người học hay không, có nặng tính giáo điều và tính áp đặt hay không, dữ liệu của thực tế cuộc sống có được đưa vào minh họa xác thực hay không v.v... là những vấn đề còn nhiều tranh cãi.

    Trong khi sử dụng mạng Google để tra cứu thì kết quả thu được cũng gợi lên nhiều suy nghĩ: Gõ cụm từ khóa “giáo dục phát triển tâm hồn cho học sinh”, “Khoảng 407.000 kết quả (0,51 giây)”. Trang đầu hiện ra trên màn hình máy tính là những bài báo, bài điểm sách chủ đề “hạt giống tâm hồn” và các chủ đề tương đương, không thấy có bài giảng nào từ SGK về vấn đề cần tìm! Gõ cụm từ khóa “dạy kỹ năng sống cho học sinh”: “Khoảng 149.000 kết quả (0,50 giây), rà từ trên xuống chủ yếu cũng là báo chí viết về kỹ năng sống. Duy chỉ có một tựa sách “Dạy kỹ năng sống cho học sinh lớp 1” do nhà xuất bản Giáo Dục in tháng 11/2015, giáo dục lòng dũng cảm bằng cách cho học sinh đi trên thảm thủy tinh vỡ. Sau khi bị dư luận kêu ca là sự "ngộ nhận về giáo dục kỹ năng sống" thì tựa sách trên đã bị thu hồi (4).

    Để có cơ sở so sánh, tôi gõ tiếp cụm từ khóa: “xế khủng của sao Việt” hiện ra kết quả: “Khoảng 2.380.000 kết quả (0,67 giây)”, cụm từ khóa "bạo lực trong học đường": "Khoảng 1.950.000 kết quả (0,49 giây)" “giết người cướp của”: “Khoảng 2.410.000 kết quả; "Nữ sinh bị quay lén": "Khoảng 2.770.000 kết quả (0,40 giây)" v.v....

    Đối chiếu các con số vừa tra xong dễ dàng nhận thấy: thông tin lá cải, thông tin phản ánh thị hiếu cuộc sống hưởng thụ vật chất, bạo lực, sex.... đang chiếm vị trí “thống lĩnh” trên mạng internet tiếng Việt!

    Vẫn biết “mọi sự so sánh là khập khiễng” và kết quả tra cứu xuất ra trên mạng Google phụ thuộc vào nhiều “biến số”, nhưng sự chênh lệch lên đến con số hàng triệu đơn vị như trên là một hồi chuông cảnh báo về sự mất cân đối sản phẩm văn hóa đọc đang lưu hành trên mạng, đồng thời cho thấy lỗ hổng về chủ đề giáo dục “sức khỏe tâm hồn” cho học sinh trong SGK trường học là một lỗ hổng cần phải được nhanh chóng lấp đầy.

    Vấn nạn bạo lực, lối sống ham hưởng thụ lười lao động, tính vô cảm, đạo đức xuống cấp... trong giới trẻ ngày nay liệu có mối liên quan gì với kết quả vừa nêu hay không? Không thể trả lời ngay là “có liên quan”, một kết luận quan trọng như thế phải là kết quả của một cuộc điều tra khoa học bài bản, nhưng dù khách quan đến mấy cũng có thể nói: “không thể hoàn toàn vô can”!

    SGK của Nhật về rèn luyện nhân cách mà chúng ta quen gọi là "kỹ năng sống" như sách “Watashitachno dodoku" (Đạo đức của chúng ta) và sách "Atarashi kenko" (Sức khỏe mới) rất được chú trọng và được đưa vào chương trình dạy chính thức từ cấp tiểu học xuyên suốt lên cấp 2 và cấp 3. Tuy nhiên quan niệm về “kỹ năng sống” của người Nhật luôn luôn đầy ắp tính thực tế. Có những việc "to tát" như nên chuẩn bị tâm thế cho học sinh khi trong gia đình có người thân qua đời, khi xảy ra nạn khủng bố nơi công cộng khi có báo động hỏa hoạn động đất thì các em nên hành động ra sao v.v... nhưng cũng có những việc "nhỏ nhặt" đến không ngờ!

    Ví dụ như cha mẹ giao trách nhiệm cho con buổi sáng ngủ dậy thì biết mở rèm cửa ra và buổi tối trước khi đi ngủ thì đóng rèm cửa lại, qua đó dạy cho trẻ cảm nhận được sự vận hành của thời gian không gian trong mối tương quan với nhịp sinh hoạt của cuộc sống con người. Hoặc rèn cho con thói quen buổi sáng khi đi học thì tiện tay mang bịch rác ra bỏ ngoài khu tập kết, khi làm trẻ phải nghĩ đến cảm giác của những cô bác làm vệ sinh lát nữa sẽ đến thu gom rác mang đi mà đặt bịch rác cho ngay ngắn và buộc bịch rác cho đúng cách và phân loại rác theo đúng quy định. Huấn luyện cho con mỗi buổi tối trước giờ đi ngủ thì tự giác đi kiểm tra khóa bếp gas, khóa nước, công tắc đèn. Rèn cho con biết tự mình xử lý khi sơ ý bị đứt tay, khi là quần áo mà bị vết phỏng nhỏ thì biết chạy ngay đến vòi nước thay vì ngồi một chỗ kêu la v.v...


    Học sinh tiểu học ở Osaka Nhật Bản trồng lúa đến kỳ lúa chín chính tay các em sẽ đến thu hoạch

    Nội dung sách thiết thực thầy cô tâm huyết người lớn mẫu mực, có thể nói việc giáo dục “sức khỏe tâm hồn” trong nhà trường Nhật có tác động tích cực lên nhân cách của học sinh. Báo chí nhiều lần đưa tin, tại các sự kiện thể thao văn hóa quốc tế những nhóm trẻ Nhật Bản luôn luôn biết cách "ghi điểm" cho giới truyền thông bằng những thái độ ứng xử đúng mực, việc làm khiêm tốn… phù hợp chuẩn mực của công dân toàn cầu.

    Ngoài ra sách giáo khoa về rèn luyện nhân cách của Nhật còn cung cấp cho người học những cách nhìn mới và hiện đại về nhân sinh quan xã hội. Như khi gặp ai có chuyện buồn, ta thường nghe lời khuyên đại loại như nên quên đi chuyện buồn mà nghĩ đến chuyện tốt đẹp trong cuộc sống cho tinh thần vui vẻ... thì sách của Nhật viết: "Biết trân trọng những kỷ niệm vui cũng như chuyện buồn mà mình đã trải qua vì đó đều là vốn sống cần thiết cho sự trưởng thành và phát triển nhân cách của bạn sau này".

    Một bài tập thực hành được cho là để đối trị với tính vô cảm trong giới trẻ bằng cách cho học sinh mang một loại kính đặc biệt làm giảm khả năng linh hoạt của đôi mắt và đeo vật nặng vào cơ thể khi làm việc... để cho các em trải nghiệm tình cảnh cuộc sống của tuổi già mà có ý thức giúp đỡ người lớn tuổi.

    Một trong những kết quả điều tra với chủ đề thiết thực như: "Khảo sát học sinh lớp 5 về chuyện buồn và lo lắng" cũng là dữ liệu hay để cha mẹ Việt tham khảo, cũng được sách đề cập đến: "Học sinh thường hay lo lắng vấn đề gì"? Lo lắng việc học tập (146 hs); Lo lắng về tương lai (131 hs); Lo lắng chuyện bạn bè (114 hs); Tự ti về cơ thể (84 hs); Lo lắng chuyện gia đình (53 hs); Lo lắng chuyện ở trường (50 hs); Lo lắng về khác biệt giới tính (30 hs). Bảng điều tra tiến hành năm 2012, tổng số có 524 học sinh trả lời phiếu câu hỏi.

    Tóm lại, tuổi học sinh là lứa tuổi tâm sinh lý phát triển phức tạp. Những câu hỏi như: Lòng tốt là có thực hay là không? Sức khỏe tâm hồn và sức khỏe thể chất có mối quan hệ với nhau như thế nào? Làm gì để nuôi dưỡng đời sống tinh thần phong phú? Khi bị bạn bè xa lánh thì nên giải quyết ra làm sao v.v… là những vấn đề phát sinh liên tục. Việc dạy cho các em có nhận thức về nhân sinh quan và thế giới quan xã hội đúng đắn, hướng dẫn phòng bị cách giải quyết thích hợp những phát sinh tâm lý phức tạp v.v... tức là chúng ta trao cho con em chiếc chìa khóa để các em tự mình giải những bài toán của bản thân, qua đó tích lũy kinh nghiệm sống và nâng cao giá trị tinh thần.

    "Sức khỏe tâm hồn" của con em có mạnh mẽ vững vàng hay không một phần là nhờ việc huấn luyện và thực hành những điều thiết thực như vậy từ lúc còn nhỏ!

    TRÚC NGUYỄN

    Tham khảo:

    (1) SGK “Atarashi Kenkou 5 & 6 nen” (Sức khỏe mới lớp 5 & 6) do Bộ Giáo dục Văn hóa Thể thao Khoa học và Công nghệ (Monbukagakusyo) Nhật Bản phát hành năm 2014. Giáo dục của Nhật theo hệ 6 – 3 – 3, cho nên lớp 6 vẫn còn ở cấp tiểu học.

    (2) http://laodong.com.vn/giao-duc/day-dao-duc-cho-hs-tieu-hoc-nhieu-noi-dung-xa-voi-va-chong-cheo-370413.bld

    (3) http://nld.com.vn/giao-duc-khoa-hoc/coi-nhe-boi-duong-tam-hon-20141129211119022.htm

    (4) http://vnexpress.net/tin- tuc/giao-duc/sach-ky-nang-song -day-tre-di-tren-manh-thuy-tin h-3268779.html.
    http://www.phapluatplus.vn/thu c-hu-hinh-anh-2-thanh-nien-cua -bom-trong-sgk-ky-nang-song-lo p-1-d9085.html

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Trích :
    "Sức khỏe tâm hồn" của con em có mạnh mẽ vững vàng hay không một phần là nhờ việc huấn luyện và thực hành những điều thiết thực như vậy từ lúc còn nhỏ! "

    Thế hệ Z (generation Z) dùng rất nhiều internet, mạng xã hội, chơi games online, ít chịu lắng nghe và đối thoại với cha mẹ và thày cô.
    Bạn bè ở trường và qua mang internet có ảnh hưởng rất nhiều đến thế hệ Z.

    https://en.wikipedia.org/wiki/Generation_Z
    A significant aspect of this generation is the widespread usage of the Internet from a young age; members of Generation Z are typically thought of as being comfortable with technology, and interacting on social media websites for a significant portion of their socialising. Some commentators have suggested that growing up through the Great Recession has given the cohort a feeling of unsettlement and insecurity.

    Bài này hay và bổ ích quá. Lâu lắm trên Dân luận mới có được bài hay và giầu chất trí tuệ như thế này.
    Thực ra những điều sách giáo khao của Nhật nêu lên cũng có một số điều mà nền giáo dục của ta trước đây (trước thời CS lên cầm quyền) cũng có trong các sách giáo khoa hay một số sách khác như những tập "sách dạy làm người" của học giả Nguyễn Hiến Lê (miền Nam) viết và một số tác giả khác trong và ngoài nước viết, do nhà xuất bản Phạm Văn Tươi (Sài Gòn ) phát hành.
    Rất tiếc là những sách đó đã bị tiêu hủy vì cho là sách độc hại dưới thời CS chiếm được miền Bắc.
    Bộ GD&ĐT đã bao năm nay chưa đưa ra được cái "triết lý giáo dục" mà chế độ Sài gòn đã làm được trên nửa thế kỷ trước, trong đó cũng có điều khai phóng, giống như trường đại học Nhật Bản xây dựng ở nước ta hiện nay.
    Ta bàn về cái cách giáo dục nhiều quá, nhưng nhìn thực tế thì nền giáo dục của ta đang xuống cấp toàn diện với tốc độ khá nhanh, xuống cấp cả giáo dục lẫn giáo dưỡng, cả thày lẫn trò. Ta đặt vấn đề giáo dục độc lập với các cải cách khác mà không thấy trong xã hội thì cái nọ liên quan mật thiết đến cái kia.
    Có lẽ muốn cải cách giáo dục thì nhất thiết phải tiến hành song song cải cách chế độ cộng với cải cách tiền lương.
    Cách đây ít lâu trên Dân luận cũng có ý kiến bàn về "triết lý giáo dục" nhưng chẳng thấy ai góp tiếng nói

    " Học sinh tiểu học ở Osaka Nhật Bản trồng lúa đến kỳ lúa chín chính tay các em sẽ đến thu hoạch "
    Nếu có đất trong trường, nên lấy một phần làm vườn thực vật cho các em thực tập, quan sát.
    Nếu không có đất trong trường, nên thuê rẻ hoặc mượn đất của quận, của TP làm vườn thực vật cho các em học sinh.

    Hàng năm nhà trường tổ chức các buổi du lịch 2-3 ngày, với sự đóng góp 1 phần của cha mẹ, cho các học sinh đến các nông trại, trại hải thủy sản, bảo tàng viện, ...