Sở hữu tư nhân là bản năng của con người

  • Bởi Admin
    07/05/2017
    0 phản hồi

    Giang Le

    Mỗi khi nói đến sở hữu cá nhân tôi lại nhớ đến một câu nói của anh Lê Hồng Nhật khi tôi còn là sinh viên, hồi đó anh Nhật vừa làm xong PhD ở Stanford sang trường tôi làm postdoc. Nhìn thấy cảnh cháu bé nhà tôi lúc đó mới hơn 1 tuổi giành đồ chơi với một đứa bé khác, anh ấy nói đại ý là sở hữu tư nhân là bản năng của con người nên ý tưởng xoá bỏ hình thức sở hữu này của CNCS không bao giờ thành công.

    Không chỉ loài người mà rất nhiều loài thú cũng có bản năng sở hữu. Nhưng khác với muôn loài, con người với khả năng tư duy của mình đã phát triển bản năng này thành một dạng khế ước xã hội để tránh tranh chấp, mà thường dẫn đến đụng độ vũ lực. Karl Marx cho rằng quá trình phân công lao động là động lực phát triển của loài người nguyên thuỷ(*), nhưng trước khi phân công lao động có thể xảy ra nguyên tắc sở hữu cho mọi loại tài sản/sản phẩm lao động phải được xác định và tôn trọng. Xã hội càng phức tạp thì vai trò sở hữu càng quan trọng. Không phải ngẫu nhiên mà một trong những trọng tâm của TPP là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, loại tài sản càng ngày càng có giá trị trong thế kỷ 21 này (hay nói "thời thượng" một chút là trong cuộc cách mạng 4.0 :-) ).

    Khế ước xã hội về sở hữu là điều kiện cần để tránh tranh chấp vì thiếu vắng nó con người buộc phải sử dụng vũ lực như một con thú dùng móng vuốt bảo vệ khu vực sinh tồn của mình. Tất nhiên để khế ước về sở hữu được tôn trọng xã hội cần phải có một thể chế có "monopoly of violent power" (độc quyền bạo lực) để "policing" (thực thi luật pháp với) mọi thành viên, đó là lý do hình thành nhà nước. Nhưng để đảm bảo tính công bằng nhà nước phải đứng ngoài những tranh chấp về sở hữu và tốt nhất là không tham gia sở hữu. Một nghịch lý của CNCS là trong khi lý thuyết này muốn triệt tiêu tư hữu rồi dẫn đến triệt tiêu nhà nước, cơ chế sở hữu toàn dân (chưa nói đến việc nó trái với bản năng con người) sẽ làm vai trò của nhà nước phình to ra, quyền lực nhà nước sẽ tăng lên tương ứng.

    Trong trường hợp lý tưởng sở hữu tư nhân có một đặc tính rất quan trọng là người chủ sở hữu có quyền từ chối chuyển giao tài sản của mình nếu họ cho rằng điều kiện giao dịch không công bằng. Tất nhiên công bằng là một khái niệm chủ quan/cảm tính. Do đó bên cạnh quyền lực "policing" của nhà nước, xã hội còn cần một cơ quan "cầm cân nảy mực" để phán quyết việc thực thi hợp đồng giữa các bên liên quan (vấn đề hợp đồng cũng là một dạng khế ước xã hội quan trọng tương tự như quyền sở hữu). Tính chất tự nguyện trong giao dịch chuyển giao tài sản, hay thuận mua vừa bán, còn là nền tảng của tất cả các thể loại thị trường (tất nhiên phải không kèm đuôi).

    Cho nên có thể nói không ngoa là nền tảng của xã hội văn minh ngày nay, bao gồm cả nhà nước và thị trường, được xây dựng xoay quanh cái bản năng sở hữu hiện diện ngay cả ở những đứa trẻ chưa biết nói. Có lẽ chỉ có một vài tôn giáo là xem nhẹ bản năng này. CNCS cũng là một tôn giáo.

    (*) Kark Mark có lẽ đã "chôm" lập luận phân công lao động là động lực phát triển của loài người từ Adam Smith. Còn Adam Smith "chôm" từ giới Mercantilist và những thinkers sớm hơn.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi