Hội chứng Stockholm ở nhà báo Việt Nam

  • Bởi Admin
    26/04/2017
    7 phản hồi

    Đoan Trang

    Khi viết những lời này, tôi biết phần đông các bạn giận hoặc ghét tôi lắm, các bạn phóng viên nội chính trong làng báo Việt Nam.

    Có thể các bạn sẽ bảo tôi nói toàn những điều rác rưởi, “mày không nói thì có ai bảo mày ngu đâu”.

    Nhưng tôi nghĩ mình vẫn nên liều “đổ dầu vào lửa” xem sao. Tôi muốn nói bởi vì đây là một quan sát từ lâu của tôi, tôi không nêu ra lúc này (sau vụ Đồng Tâm) thì cũng sẽ nêu lúc khác.

    Ấy là chuyện về cái tâm lý “hội chứng Stockholm” trong mỗi người làm báo.

    * * *

    Hội chứng Stockholm là gì thì chắc nhiều người biết rồi, nó là “thuật ngữ mô tả một loạt những trạng thái tâm lý, trong đó con tin lâu ngày chuyển từ cảm giác sợ hãi, căm ghét sang quý mến, đồng cảm, có thể tới mức bảo vệ và phát triển phẩm chất xấu của kẻ bắt cóc”.

    (Đây là định nghĩa tôi lấy từ Wikipedia, không hoàn toàn đáng tin cậy, định nghĩa gốc thì không tìm được – tuy vậy vì thực dụng, tôi xin phép dùng tạm).

    Phần sau của định nghĩa quan trọng hơn: “Tuy nhiên, những cảm xúc nói trên của nạn nhân hoàn toàn vô lý vì họ đang nhầm lẫn hành vi hành hạ với lòng tốt của kẻ bắt cóc, mặc cho những nguy hiểm mà họ đã phải trải qua”.

    Tôi nhận thấy đa số nhà báo Việt Nam, nhất là trong mảng nội chính, có biểu hiện của hội chứng Stockholm ở thể nhẹ.

    Xin nhấn mạnh là “thể nhẹ”, bởi vì các nhà báo đó chưa tới mức sợ hãi, căm ghét thủ phạm, họ cũng chưa thấy ai là kẻ bắt cóc, hành hạ họ cả. Tâm lý phổ biến của họ chỉ mới ở mức thông cảm với chính quyền, với các quan chức, cán bộ Đảng và Nhà nước mà họ thường xuyên tiếp xúc do yêu cầu công việc.

    Đó là một điều hoàn toàn có thể hiểu được.

    Khi không gần gũi quan chức chính quyền, ta không thể hiểu hết họ - cho dù có đọc báo, xem tivi, nghe đài về họ nhiều đến mấy đi chăng nữa. Nhất là, nếu chỉ qua mạng Internet, đọc bài của “thế lực thù địch” hay những kẻ “bất mãn, chống đối chính quyền”, ta sẽ thấy quan chức hiện lên như ác quỷ, hay ít nhất cũng như một lực lượng vừa ngu dốt vừa tham nhũng, tóm lại là xấu xa.

    Chỉ khi gặp gỡ thường xuyên, gần gũi, tiếp xúc trực tiếp với họ, ta mới chứng kiến những gì họ làm, nghe những lời họ nói, tận mắt nhìn nét mặt, cử chỉ, điệu bộ của họ. Khi đó, ta sẽ thấy điều gì? Gạt bỏ hết cái vỏ ngoài quan chức, bộ complet (hoặc quân phục), những phòng họp máy lạnh, xe hơi, cảnh vệ, thư ký, v.v. thì họ cũng chỉ là những người bình thường như ta.

    Ta sẽ thấy Nguyễn Tấn Dũng không phải là “thủ tướng tưởng thú”, “y tá Dũng”, kẻ tham nhũng và kéo lùi nền kinh tế đất nước nhiều năm, mà chỉ còn là một người cha thương con hết mực, một vị thủ trưởng có tình có nghĩa, hết lòng bảo vệ lính, một nhà lãnh đạo quyết đoán, từng tuyên bố “không đổi chủ quyền lấy tình hữu nghị viển vông”.

    Ta sẽ thấy Nguyễn Phú Trọng không phải “đảng trưởng”, “tổng bí lú”, mà chỉ còn là một ông giáo tóc bạc kính trắng, một trí thức hiền lành nho nhã, một cán bộ cao cấp mà trong sạch, không tham nhũng.

    Tiếp xúc sâu hơn nữa, ta sẽ còn thấy những giây phút các nhà lãnh đạo căng thẳng lo “đàm phán với Trung Quốc, quyết tâm bảo vệ chủ quyền đất nước”, ngặt nỗi “Trung Quốc mạnh quá, rắn quá, mà Việt Nam thì nội lực yếu”. Ta sẽ nghĩ: Làm gì có chuyện lãnh đạo bán nước, đ.mẹ cái bọn phản động chỉ bôi nhọ là giỏi.
    Ta sẽ thấy những khoảnh khắc thật là cảm động, khi các vị đại biểu quốc hội đi xe riêng đến điểm nóng gặp dân, không quên mua cho phóng viên và người đồng nhiệm miếng bánh mì lót dạ. Hay là khi các vị ấy lặng lẽ thu thập tài liệu và thức đêm ngồi đọc, tự mình tìm hiểu vấn đề để cố gắng giúp dân theo cách của mình…

    Và rồi ta sẽ nổi giận khi bọn phản động hằn học, bất mãn ra sức họ, chê bai bỉ bôi họ. Ta sẽ nghĩ: Đ.mẹ cái lũ não phẳng chỉ chửi đổng là giỏi.

    Đơn giản bởi vì ta đã chứng kiến những gì chúng không được chứng kiến. Ta tự tin rằng ta “có thông tin” còn chúng thì không, chúng chẳng biết cái quái gì.
    Chỉ có điều, khi mê mải với những sự thật đó, ta quên mất một sự thật khác quan trọng hơn nhiều, rằng: Thực ra, những việc ấy là điều mà quan chức nhà nước, đại biểu quốc hội phải làm, đó là NGHĨA VỤ của họ, hoặc cũng là chuyện họ nên làm để lấy lòng dân chúng. Họ không thực hiện thì họ đáng bị lên án, còn nếu thực hiện, thì là bình thường, đúng chức năng phận sự, không có gì đáng để ca ngợi.

    Và còn nữa, khi mê mải với những việc làm tốt, những cử chỉ thân thiện của quan chức, ta cũng quên luôn là nhà nước này định hướng thông tin tuyên truyền, kiểm soát báo chí đến mức nào.

    * * *

    Sự tiếp xúc, gần gũi thường xuyên của các phóng viên, nhà báo với quan chức dần dần sẽ tạo ra tâm lý cảm thông của họ với quan chức nói riêng và bộ máy chính quyền nói chung.

    Đây là điều có thật, là xu hướng có thể xảy ra với tất cả nhà báo trên thế giới chứ không riêng Việt Nam, và là trong quan hệ giữa nhà báo với mọi thành phần xã hội chứ không riêng với chính quyền. Tuy nhiên, rõ ràng là trong các giới trong xã hội, thì quan chức nhà nước và doanh nghiệp là hai nhóm có khả năng mua chuộc nhà báo cao nhất.

    Vì thế, trong báo chí phương Tây thường có lời khuyên dành cho các nhà báo: “Hãy tránh xa những công ty mua quảng cáo trên báo của bạn”.

    Tương tự, người làm báo chính trị nên cố gắng giữ khoảng cách với quan chức chính quyền, đừng thân thiết quá với họ, để không nảy sinh tâm lý cảm thông và chia sẻ, nhất là để tránh trở thành phát ngôn viên/ nhân viên PR/ cán bộ tuyên truyền của các lãnh đạo.

    Tôi biết những điều này rất khó áp dụng ở Việt Nam. Trong nền báo chí công cụ, nhà báo giỏi là người quan hệ rộng, quan hệ sâu với quan chức. Nếu bị bất kỳ cá nhân lãnh đạo hay cơ quan nhà nước nào ghét, tẩy chay, dẫn đến mất nguồn tin, thì chỉ có nhà báo thiệt.

    Tôi hiểu tình trạng đó và cũng hiểu trình độ của mình ở mức nào, nên không dám và không có tư cách để “răn dạy” hay “khuyên” các bạn điều gì. Chỉ xin các bạn cảnh giác với “hội chứng Stockholm” – tâm lý thông cảm với những người lẽ ra phải chủ động làm những việc thuộc nghĩa vụ của họ.

    Xin đừng tự tin với việc mình "có thông tin", bởi một xã hội trong đó nhà báo và công an tự tin vì mình "có thông tin chính thống", như một lợi thế so với người dân, là một XÃ HỘI MAN RỢ.

    Và cũng xin các bạn bớt hằn học với “bọn phản động” suốt ngày bới móc và rình cơ hội chửi rủa chính quyền. Về căn bản, họ chỉ là những người dân thường đã và đang đòi hỏi ở giới lãnh đạo những điều bình thường.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Chẳng ai biết hội chứng Stockholm là cái gì. Tốt nhất là viết khái quát về tính cách của các nhà báo Việt Nam thì tối hơn, nêu cả mặt tốt và mặt xấu của các nhà báo cả hai lề xem sao. Có lẽ bài viết như thế hữu ích hơn. Đã đến lúc ta càn nhìn về ta để phát huy mặt tốt và sửa chữa mặt xấu, yếu kém, tránh tình trạng ta nhìn về ta một cách chủ quan, nhà báo nào cũng cho mình là tài giỏi.
    Nhà báo của ta chỉ viết được cái gì mình biết và thường chẳng giải đáp được những vấn đề quần chúng cần. Trình độ nhà báo như thế là kém. Có nhiều cái sờ sờ trước mắt mà người ta hỏi, nhà báo không chịu quan sát mà trả lời, cứ đợi có người chỉ ra thì nhà báo mới biết. Có nên nhắc lại một vài cái đơn giản người ta hỏi mà nhà báo không trả lời được?
    Trình độ dân trí ta thế nào thì trình độ nhà báo ta và thủ tướng ta như thế vậy.
    Thứ nhất là biểu tượng bác Hồ là tượng bác Hồ hay hình bác Hồ, khi người ta thờ bác thì người ta để tượng bác hay hình bác lên ban thờ. Thế còn biểu tượng Đảng là cái gì? Khi thờ Đảng thì để cái biểu tượng gì?
    Thứ hai: Đảng bảo "quân đội trung với Đảng", thế Đảng trung với ai?
    Tạm hai câu hỏi trên, các nhà báo suy nghĩ trả lời xem sao.
    Nói chung trình độ dân trí như thế nào thì trình độ nhà báo như thế vậy, cả trình độ thủ tướng cũng thế. Những người có học phải hơn nhưng người ít học chứ, mỗi ngành nghề lại có những thứ đặc thù riêng.
    Nhà báo thì phải biết tự mình suy nghĩ, luôn luôn trăn trở, có thế mới có sáng tạo, mặt khác viết một thì phải biết mười, bên cạnh đó phải biết phản biện.
    Soi những yếu tố trên thì nhà báo Đoan Trang chưa đáp ứng được. Muốn thế thì phải tự học, tự trau giồi thường xuyên.
    Viết báo là công việc khó. Ngay viết một cái còm cũng khó và cũng phải học thường xuyên để nâng cao trình độ của mình và nâng cao chất lượng của còm.
    Mong nhà báo Đoan Trang tiến bộ nhiều hơn và có nhiều bài viết hay hơn.
    Chúc nhà báo Đoan Trang khỏe.

    Theo bài viết của một Ph. D về tâm lý học thì hội chứng Stockholm (SS - Stockholm syndrome) có thề phát triển trong thời gian bị giam giữ và hành hạ. Không nhất thiết phải là sau khi sự việc đã xong, hay nạn nhân đã thoát khỏi bàn tay của kẻ ác. Vì vậy nên mới có cảnh nạn nhân không hợp tác với việc giải cứu.

    SS là một trong các yếu tố (tâm lý không bình thường) tạo sự liên hệ gắn bó ấy (vãn còn các yếu tố khác như quyền lợi, bổng lộc v.v.). Và nó không xảy ra cho mọi người trong những hoàn cảnh tương tự. Theo dữ liệu của FBI là trong khoảng 8% những trường hợp bắt cóc.

    http://drjoecarver.makeswebsites.com/clients/49355/File/love_and_stockholm_syndrome.html

    "Hội chứng Stockholm ở nhà báo Việt Nam"... đúng là tếu lâm Giao Chỉ.

    Hội chứng Stockholm là để chỉ những người sau khi thoát khỏi bàn tay những kẻ bắt mình làm con tin trong thời gian dài có tâm lý đồng cảm với họ. Nên nhớ là "sau khi thoát khỏi" nhá. Còn mấy tên nhà báo VN, thân cá chậu chim lòng ăn cây nào rào cây nấy thì cho họ trong tình trạng "Hội chứng Stockholm" là một điều không thể. Ngay cả khi hết ăn lương Đảng TA thì cũng xì xầm thôi. Bố bảo cũng chẳng dám ho he lớn tiếng... bộ tưởng Đảng TA không dám trù dập tam tộc sao.

    - Một câu hỏi nữa: bao nhiêu phần trăm các đảng viên, đoàn viên của đảng cộng sản trong thời gian sinh hoạt dưới áp lực, kiểm soát, kiểm điểm nặng nề, có thể bị kỷ luật trầm trọng, . . . và trở nên yêu kính đảng của mình do hội chứng Stockholm?

    Dĩ nhiên có nhiều người lúc đầu gia nhập đảng cộng sản vì lòng yêu nước, yêu dân (hoặc yêu cách làm tiền nhanh chóng tuỳ trường hợp), nhưng rồi do hội chứng đó thì trở nên yêu đảng dù biết rõ đảng làm những điều sai trái cho đất nước và cho mình (cho nên một số khi nghỉ hưu mới nói lên các sai trái ấy)

    Wiki cho biết theo dữ liệu của FBI (cảnh sát liên bang Mỹ) khoảng 8% số nạn nhân bị bắt cóc và hành hạ về tinh thần biến thể sang hội chứng Stockholm, trở nên yêu mến người bắc cóc và không hợp tác với việc giải cứu.

    Các tài liệu về SS khuyên những ai liên quan đến nạn nhân (người thân, cảnh sát) cần hiểu hội chứng này và giúp nạn nhân hiểu sự quan hệ không lành mạnh ấy thì mới giúp tháo bỏ được. Còn những biện pháp trừng phạt nạn nhân để làm áp lực phải dứt bỏ (ví dụ cắt trợ cấp tài chánh cho nạn nhân) lại tỏ ra phản tác dụng, nghĩa là có thể làm cho quan hệ ấy mạnh hơn!

    Quang Dinh viết:
    "Vương Văn Thả Ngụy Dương Khiết Trì
    Nguyễn Văn Thiệu tréo Nguyễn Cao Kỳ
    Đình Kình Nguyễn Đức Chung Vô Diệm
    Ngô Đình Nhu liệm Thúy đã đi*
    Trần Dạ Từ tạ Khánh Ly Nhã Ca giã biệt Minh Kỳ Chế Hoài Linh
    Quyền Linh tạo Nguyễn Văn Linh
    Đinh La Thăng tỷ muội rình Đinh Thế Huynh"

    Đố ai biết Quang Dinh nói cái gì?
    Ai biết thì làm ơn dịch hộ tôi tiếng Việt sang tiếng Kinh để tôi tiếp thu.
    Bài viết của nhà báo Đoan Trang cũng có chỗ na ná như Quang Dinh.
    Tôi không hiểu từ ngữ tíếng Việt không đủ để Đoan Trang giải thích khái niệm “hội chứng Stockholm” hay trình độ tiếng Việt của Đoan trang chưa đủ để giải thích cái khái niệm này? Nếu khó giải thích thì lấy thí dụ cụ thể để minh họa, khó gì điều đó, còn cứ viết luẩn quẩn thì làm khó hiểu hơn.
    Nói con người ngoài đời của Đoan Trang thì thật đáng trân trọng, thế nhưng nói đến bài viết của Đoan Trang thì tôi sợ chê thì còm lại không được đăng, 3/4 bài của Đoan trang dưới trung bình vì bài viết nhạt nhẽo quá, chẳng ghi được ấn tượng nào cả, còn 1/4 thì tạm được.
    Điểm yếu của Đoan Trang là vừa thiếu vốn sống lại vừa thiếu vốn đọc (điều này thì giống hệt nhiều nhà báo của Việt Nam) . Các nhà báo lề Đảng thường nêu lý do là do áp lực của công việc nên không có thời gian đọc sách, thế nhưng họ lại thừa thời gian tán dóc trong các cuộc nhậu nhẹt. Chẳng mấy khi thấy nhà báo bỏ tiền ra mua sách để đọc. Người nào có ít vốn tiếp thu được ở trường thì đem ra sử dụng cho nên họ chẳng tiến bộ máy trong nghiệp vụ báo chí, có nhiều ông TBT viết không bằng phóng viên.
    Báo chí có nhiều thể loại, Đoan Trang chỉ viết được một thể loại là phóng sự phản ánh, còn tiểu phẩm thì không viết được, cũng chẳng tạo ra được văn phong riêng của mình để cứ đọc bài, không cần xem tên tác giả người ta cũng đoán được đó là bài của nhà báo Đoan Trang.
    Đoan Trang là nhà báo tự do lại dã từng du học ở nước ngoài, không bị áp lực công việc, không cần kèn cựa với ai để tranh chức tranh quyền, mà chì viết vì mục đích cao cả là đấu tranh cho dân cho nước, thế thì cần trau giồi nghiệp vụ hơn nữa.
    Muốn viết gây được ấn tượng cho người đọc thì phải viết khác với những bài bình thường, nếu không làm cho người ta cười thì phải làm cho người ta khóc (dĩ nhiên tùy hoàn cảnh), còn cứ phản ánh trần xì khô khan nhạt nhẽo thì đọc xong là quên ngay.
    Chúc nhà báo Đoan Trang có nhiều bài hay hơn để góp phàn vào sự nghiệp đấu tranh chung.

    Nói rộng ra, vài câu hỏi là
    - Bao nhiêu phần trăm dân VN đang mang hội chứng Stockholm sau một thời gian bị chính quyền cộng sản phong toả (giam lỏng) và thỉnh thoảng hăm doạ, tra tấn, hành hạ về tinh thần (xét nhà, đổi tiền, họp tổ dân phố, cho nghe loa)?

    - Một số người, thậm chí là cựu tù cải tạo, cổ võ xoá bỏ hận thù (cũng tạm hiểu được) nhưng đến độ kêu gọi yêu thương phía cộng sản. Có phải họ mang hội chứng Stockholm? (vốn là một trạng thái bất thường về tâm thần)

    - Làm sao phân biệt giữa hội chứng Stockholm và lòng khoan dung, quảng đại (không biết cụm từ này có đúng nghĩa ở đây) ?

    Phần đầu của bài này cũng chứng tỏ người viết mang hội chứng Stockholm đến mức độ nào đó.

    Mọi lời chỉ trích chính quyền dường như có nguy cơ bị đánh đồng với luận cứ của những người "không được chứng kiến". Bài viết tại sao không xét đến những lời chỉ trích từ những người nằm trong ruột chế độ, những người hiểu biết chính xác và cặn kẽ những điều sai trái nào đang diễn ra?

    Đã chọn cách mô tả "hội chứng Stokholm" cho báo giới Việt Nam, lại lôi nạn nhân ra trách cứ là sao? Nhà báo đưa tin về một người bị kẻ cuồng dâm giam cầm nhiều năm lẽ nào lại trách cứ nạn nhân? Huống chi các nạn nhân còn chưa được giải cứu, hoặc vô phương tự giải cứu vì điều kiện áp bức do chế độ áp đặt có thể được coi như là vũ trụ của họ. (Nhiều nhà báo đã tìm ra cách "giải cứu" duy nhất là... giải nghệ!)

    Người chỉ trích chính quyền bao gồm những người muốn chính quyền hoạt động tốt hơn và những người muốn đất nước có một chính quyền khác tốt hơn, ngoài những người có những mục đích khác chưa hẳn là không đáng theo đuổi. Hãy đấu tranh với các nhà báo trong nước bằng một định nghĩa như thế, vì có thể họ chưa nhận ra được điều đó.