Hiện tượng Facebook: Ngôn ngữ đang giãy chết?

  • Bởi Admin
    11/01/2017
    7 phản hồi

    Nguyễn Hữu Liêm

    "In the beginning was the Word." (John I)

    Ở đầu thế kỷ trước, con người ngôn ngữ tây phương, như là một hiện tượng nhân văn sau cùng, được khai sinh. Ở giờ phút bắt đầu đó, hắn tuyên bố rằng tất cả các vấn nạn tôn giáo và triết học chỉ là vấn đề của ngôn ngữ. Không hề có vấn đề chân lý tự bản chất - những câu hỏi và khúc mắc siêu hình, nhìn kỹ ra, chẳng qua là sự hiểu lầm về ngôn từ. Ngôn ngữ bắt đầu tất cả. Và cũng chính ngôn ngữ sẽ chấm dứt toàn diện các hiện tượng nhân văn.

    Chúng ta hãy nhìn lại. Con người xưa cũ mang ý chí lập danh, nay hắn chỉ muốn lập ngôn. Hắn thấy được rằng nhân loại sống chết theo ngôn từ. Nói như Foucault thì con người chỉ biết yêu sau khi đọc văn chương về yêu đương. Văn thơ làm say đắm, tạo nên hình ảnh, thần tượng. Những thế hệ kế tiếp viết tuyên ngôn và xách động cách mạng. Biết bao tầng lớp thanh niên đã bỏ nhà, gia đình bà con thân thích, lên đường đi vào cõi máu xương gian khổ vì tiếng gọi của khái niệm ngôn từ. Ngôn từ sáng tạo. Ngôn từ huỷ diệt. Văn chương nâng cao tinh thần và đày đọa ý chí. Ngôn ngữ và văn chương là cơn sóng cho con thuyền hiện hữu đi qua biển thế gian vô cùng.

    Con người là con vật biểu tượng. Ngôn ngữ không những chỉ là biểu tượng - mà là của những nhánh cây xa cành từ một gốc rễ huyền nhiệm sâu xa. "Tự khởi thuỷ là ngôi Lời (the Word). Chân lý đã được hình thành và trở nên thực thể, ngôi Lời trở nên thân xác, và ngôi Lời chính là Chân Lý sống giữa chúng ta, mà chúng ta không biết” (John I). Và khi mà chân lý đến với những cá nhân khao khát tinh thần "quây quần bên nhau" lắng nghe vị thầy phát ngôn về sự Thật (Vedas), mỗi lời nói của vị Thầy chính là Chân lý. Đạo chính là Lời - là "Logos."

    Thế giới của ngôi Lời có rất ít lời nói. Con người ở đó chỉ nói khi có nguời biết lắng nghe. Trong sinh hoạt của cuộc sống hằng ngày, thiên nhiên nói và ca hát cho nhân loại. Khi mở miệng nói, người ta chỉ muốn đối thoại với Trời và Đất. Con người ít nói chuyện với nhau nếu không cần thiết - vì càng nói thì giữa người và người sự hiểu lầm càng tăng cao. Im lặng, vì thế, là phương cách thông hiểu phổ quát cho gia đình và tập thể.

    Cho đến khi nhân loại chuyển sang một thời quán mới của tâm thức, văn viết xuất hiện và dần dần chiếm vai trò của văn nói. Nhưng con người cũng chỉ sử dụng văn tự, chữ viết, cho những nguyên tắc đạo lý sâu xa và vĩnh hằng - còn những gì liên quan đến chuyện thường nhật thì chỉ sử dụng tới lời nói mà không cần văn bản, ấn ký. Văn viết là chiếc cầu của ngôi Lời, bắt nhịp từ Đạo lý, qua sự thuyết giảng và "quây quần lắng nghe," đến một thế giới văn nói chỉ quan tâm đến những vấn đề truyền thông hằng ngày. Nhưng khi chữ viết đã trở nên quá phổ biến, con người ngôn ngữ đã trở nên những trí thức vốn sống nhiều về lý tính qua chữ viết. Người có học, từ đó, theo giòng thời gian càng viết nhiều hơn là nói, đọc nhiều hơn là nghe. Cái học từ đó đồng nghĩa với cái đọc.

    Tuy nhiên, vốn là con người sống giữa trần gian, kẻ đọc sách đối diện với một khoảng trống không mới. Đó là sự trống vắng giữa hai bờ của sách vở, vốn viết về chuyện lâu dài, sâu xa, đối với những mẫu đàm thoại hằng ngày trong cuộc sống đời thường. Đây là lúc một chiếc cầu truyền thông mới xuất hiện: Báo chí. Và gần đây hơn là các mạng xã hội online - như Facebook (FB).

    Khi từ giã thế giới tư tưởng từ sách vở, người thành phố thời nay thay vào khoảng trống đó bằng báo chí. Khi hắn từ giã làng xóm ở nông thôn với thiên nhiên để lên thành thị sống trong khung cảnh nhân tạo, tình yêu trần gian đã trở nên niềm đam mê báo chí. Mỗi trang báo là một ly cà phê đánh thức tri thức và tình cảm về với một thực tại đang đi qua mà chính hắn không muốn dấn thân trực tiếp. Khi đọc báo, hắn chỉ tiếp xúc với biến cố trần gian qua ký hiệu ngôn ngữ in trên giấy. Thân xác của người đọc báo chỉ tiếp xúc với hiện tượng bằng hai cơ năng của tay cầm tờ báo và mắt để đọc. Trong tất cả lục năng tạo nên hiện tượng, tờ báo chỉ cần "sắc" và "pháp" và lại bỏ ra ngoài "thanh, hương, vị, xúc." Thế gian được người đọc báo tiêu thụ qua ngôn ngữ một cách thụ động. Để rồi người thành thị mỏi mệt với phố chợ, với báo giấy, hắn trở nên cô đơn để chuyển qua đời sống online với các mạng lưới xã hội. FB trở nên thực tế trần gian cho con người thành thị bây giờ. Nói ngắn gọn: FB chính là thế gian. Lòng khát sống với thế gian này chính là ý chí muốn trang trải tâm tư vào từng khung FB.

    Nhưng thế gian mà FB dọn ra cho độc giả là một mặt hồ nông nỗi, lung linh phản chiếu rất mơ hồ một thực tại không có chiều sâu - chỉ vì ngôn ngữ của các tâm hồn duy phản ứng (reactive souls) chỉ phản ảnh một hiện tượng ngôn ngữ không có nội dung nguyên lý lâu dài vượt qua khỏi tính bất thường và giảo hoạt của biến cố và cảm nhận cá nhân nhất thời. Mỗi post trên FB là một hoạt cảnh cho một thực tại tuỳ theo góc cạnh tiếp thu và sự trình bày của người tham dự. FB của ai thì ngôn ngữ đó. Ngôn ngữ nào, thực tại đó. Con người ngôn ngữ của FB thời nay đánh mất chiều sâu nguyên lý, của ngôi Lời khi hắn đắm chìm vào thế giới online.

    Trong thế giới ngày hôm nay, ngôi Lời không có nơi trú ngụ. Con người báo chí, của FB, của text messaging, twitter, snapchat, đang độc chiếm diễn đàn. Chữ viết và trang báo giấy, cùng chia số phận của sách in, nay cũng đang chết dần mòn. Chữ viết đã xuống ngôi từ lúc nó bị môi trường truyền thông mới của internet hạ bệ. Khi chữ viết xuất hiện trên màn ảnh vi tính, hay trên điện thoại, nó không còn trang trọng để được tôn trọng. Nó không có một sự hiện hữu lâu dài như là trên trang sách, trang báo giấy. Ngôn ngữ báo chí từ internet thì cũng như là lời nói trên điện thoại hay là trên truyền hình. Chữ nghĩa cứ như gió thổi, như mây bay, như nước chảy qua cầu. Chúng xuất hiện và chúng tan đi ngay như bèo bọt của không gian ảo tuỳ theo từng cái click của bàn tay nhấn vào con chuột trên mặt bàn. Thế giới báo chí của internet không những chỉ là ảo, mà là bạc bẽo và vô vị.

    Và đó là bản chất của trần gian bây giờ. Mọi người đều thi nhau nói rất nhiều nhưng không có điều gì đáng để lắng nghe; mọi người thi nhau viết thật nhiều nhưng không có điều gì đáng để đọc. Khi ngôn ngữ không còn nội dung chân lý để chuyên chở, không có cái Đạo để cưu mang, thì tất cả chữ viết của báo chí, dù ở phương tiện nào, rồi cũng bị đi vào phận ảo và bạc. "Con chồn có hang, con chim có tổ, nhưng đứa con của con Người (son of Man) - tức là ngôn ngữ - không có nổi chiếc gối để tựa đầu." (Luke IX). Người thời nay, khi họ đã không còn tìm kinh sách, đâu còn tin vào lời lẽ, chữ viết của thánh hiền. Chân lý chỉ là ảo tưởng, ít ai còn tin vào chữ Đạo. Sách vở cũng chẳng mang giá trị nào - huống chi là ngôn ngữ báo chí.

    Hễ khi sách vở và báo chí đã không còn là một cưu mang cho lý tưởng, không còn là con đường cho nguyên tắc, không là hiện thân cho ý chí cá nhân và tập thể, thì văn viết đã bị mất chỗ đứng tự trong lòng người đọc. Nguyên nhân của sự xuống dốc này không phải là vì nội dung, lập trường hay là khả năng của người viết, nhà văn hay nhà báo. Mà trái lại. Sách vở và báo chí đã chết khi con người ngôn ngữ thời đại đã không còn tin vào ngôn ngữ nữa.

    Cái chết của văn hóa đọc, từ sách vở đến báo chí, và song song với nó là vấn đề tự do báo chí và tư tưởng, ngôn luận - như trường hợp ở Việt Nam bấy lâu nay - phát xuất từ sự sụp đổ giá trị của văn viết. Khi cả một dân tộc không còn tin vào và coi trọng văn viết thì tự do tư tưởng, ngôn luận, báo chí tự nó chỉ là một trò ảo, để rồi sẽ không có những con người hay tập thể nào chịu dấn thân tranh đấu cho lý tưởng tự do này.

    Trong cảnh chợ chiều của nhân loại, khi mà ngôn ngữ đang bày ra tràn ngập nhưng không ai coi trọng chúng nữa, chữ viết dù có cho không cũng không ai thèm nhận. Ngôn ngữ không còn là biểu tượng và tự chính nó nay đã là hư không. Văn viết đã mất hồn; văn nói không còn nghĩa. Ngôn ngữ đã chết - vì trong trái tim của nhân loại đương thời thì ngôi Lời đã tắt lửa tự thưở nào.

    Nguyễn Hữu Liêm

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    -Con cháu thời bây giờ thật lạ, suốt ngày chí chúi mũi đọc những điều nhảm nhí trên mạng mà không đọc những điều hay lẽ phải.
    - Thế không đọc trên mạng thì đọc cái gì?
    - Thì đọc báo Nhân dân ấy.
    - Bà này nói lạ, bà bảo không đọc những điều nhảm nhí mà lại đọc báo Nhân dân à? Bà có điên không đấy?

    NGT viết:
    Bác Ngự,
    Tôi cũng không hiểu rõ "con người ngôn ngữ tây phương" là như thế nào ?
    Có thể muốn nói đến :
    Le rapport de l'homme occidental au langage (Conscience et forme inconsciente du discours)
    https://www.mysciencework.com/publication/show/51cea8facd4b76b286f7d99027b0dbfb

    Nếu là "Le rapport de l'homme occidental au language" (sự liên hệ/tương ứng giữa con người phuong tây và ngôn ngữ" mà tác giả dịch là "con người ngôn ngữ phương tây" thì ai hiểu được chết liền. Đúng là "triết gia còi hụ" hi hi hi.

    Rất hay và ý nghĩa !
    Ấn tượng nhất về câu mở đầu của bác - nhưng bác lại không viết hết cả câu, chỉ dùng đúng khúc đầu tiên. Thêm nữa, đoạn sau bác để là Luke IX, em tìm mỏi mắt cả chương đấy mới biết là bác nhắc đến câu 58 (ở gần cuối chương).
    Hay bác ạ - nhưng bác đưa nhiều thứ vào cùng một bài viết quá; vừa lịch sử, vừa ngôn ngữ, vừa sự thật ... ngỡ như là nấu bún bò Huế cùng chung nồi với mì Quảng. Chẳng trách nhiều comments nói là khó hiểu.
    Có lẽ những người hiểu thì vốn vẫn hiểu; những người chưa hiểu là bởi vẫn còn thiếu một quyển sách chưa đọc.

    Tác giả viết: "Và đó là bản chất của trần gian bây giờ. Mọi người đều thi nhau nói rất nhiều nhưng không có điều gì đáng để lắng nghe; mọi người thi nhau viết thật nhiều nhưng không có điều gì đáng để đọc....
    Hễ khi sách vở và báo chí đã không còn là một cưu mang cho lý tưởng, không còn là con đường cho nguyên tắc, không là hiện thân cho ý chí cá nhân và tập thể, thì văn viết đã bị mất chỗ đứng tự trong lòng người đọc. Nguyên nhân của sự xuống dốc này không phải là vì nội dung, lập trường hay là khả năng của người viết, nhà văn hay nhà báo. Mà trái lại. Sách vở và báo chí đã chết khi con người ngôn ngữ thời đại đã không còn tin vào ngôn ngữ nữa." (Hết trích)

    Tác giả đã viết như thế này thì chính bản thân tác giả viết làm gì và đọc làm gì? Không viết, không đọc thì lấy cái gì làm phương tiện để hiểu biết thêm và để giao lưu với nhau?
    Vừa rồi có bài phát biểu của ông TT Obama trên cả tuyệt vời, ai nghe được (dĩ nhiên là người biết tiếng Anh) thì không cần đọc cũng biết. Ai không nghe được vỉ khiếm thính thì đọc, người khiếm thị thì nghe. .
    Trời phú cho con người 6 (SÁU) giác quan (tức là LỤC quan) chứ không phải ngũ quan, cái nào cũng cần, có thể mất cái này thì có cái kia bù, trừ người chết là không dùng được LỤC quan.
    Phủ nhạn cả đọc (để nghe) và phận nhận cả viết để nhìn thì thật là ý tưởng kỳ lạ. Thế thì là luật sư mà đi tranh tụng thì nói chẳng ai nghe thì không lạ.

    Bác Liêm là luật sư mà viết rất khó hiểu, thì e rằng mất khách, vì ra tòa khó thắng kiện !
    Đồng ý với bác EFG là bác Liêm hãy "cùng hòa vào đám đông ..."

    Bác Ngự,
    Tôi cũng không hiểu rõ "con người ngôn ngữ tây phương" là như thế nào ?
    Có thể muốn nói đến :
    Le rapport de l'homme occidental au langage (Conscience et forme inconsciente du discours)
    https://www.mysciencework.com/publication/show/51cea8facd4b76b286f7d99027b0dbfb

    Có cái vấn đề vai trò của chữ viết và lời nói mà ông này cũng viết được bài như thế này thì tôi phục ông "XÁT" đất.
    Có thể gọi tác giả bài này là nhà triết học cũng được, nhưng nếu bảo ông này lẩm cẩm, hâm cũng có người chấp nhận. Đó là ý kiến riêng của tôi.
    Người câm không nói được nhưng có thể đọc (chữ viết) để hiểu biết. Người điếc không nghe thì có thể đọc chữ viết mà mở mang trí tuệ.
    Còn người MÙ không đọc được thì nghe lời nói là cách nhận biết thế giới cũng như giao tiếp.
    Đành rằng "văn dĩ tải đạo", báo in thì dùng văn viết, còn các đài phát thanh (radio) thì dùng văn nói. Internet có ưu thế là dùng cả hai.
    Không biết ông này ở trong hay ngoài nước, nếu ông ở trong nước thì sẽ thấy ngay thời nay thì những người kinh doanh sách vãn phất lên, chứ không như nhận xét của ông đâu, còn ở nông thôn, có huyện, có tỉnh thì bói cũng không ra một hiệu sách, người ta chỉ nghe đai và ti vi thôi.
    Không có sách thì làm sao có các sách giáo khoa cho hàng vạn nhà trường.
    Bài viết này có nhiều lập luận vừa phiến diện vừa thiếu thực tế, có chỗ lại lẩm cẩm.
    Chính ông đã (và cũng có thể là đang và sẽ) dùng chữ viết mà ông lại kết tội chữ viết .

    Đồng ý với bác TN Ngự- Hôm qua đã “ngứa miệng” , còm nửa chừng lại bận…nay góp tiếp !

    Bác tác giả dường như là Luật sự ? Luật sư là người có thứ ngôn ngữ , lập luận rất…”duy lý”, nay lại “thiên” về loại ngôn ngữ (làm ra vẻ) “triết học” sẽ có chút khó khăn nhỉ ? Nghề duy lý ấy, nghiệp duy lý ấy, lại thích viết về …”duy tâm” thì có mâu thuẫn chăng ?!
    Cả bài, bác tác giả cứ thoải mái tự phán, rồi tự mình kết luận như là “đúng rồi” – Xin hãy “nghe” thử :
    “Ngôn ngữ không những chỉ là biểu tượng - mà là của những nhánh cây xa cành từ một gốc rễ huyền nhiệm sâu xa …..”???- “ …. Nhưng khi chữ viết đã trở nên quá phổ biến, con người ngôn ngữ đã trở nên những trí thức vốn sống nhiều về lý tính qua chữ viết …”???- “…Khi ngôn ngữ không còn nội dung chân lý để chuyên chở, không có cái Đạo để cưu mang, thì tất cả chữ viết của báo chí, dù ở phương tiện nào, rồi cũng bị đi vào phận ảo và bạc “???- “…Văn viết đã mất hồn; văn nói không còn nghĩa. Ngôn ngữ đã chết - vì trong trái tim của nhân loại đương thời thì ngôi Lời đã tắt lửa tự thưở nào.”???
    …vv !
    Má ơi ! Tại sao cứ phải phức tạp hóa ngôn từ thì mới diễn đạt được những ý hoàn toàn đơn giản ? Quả thật, đọc xong bài này , mới thật sự thấu tỏ….”Ngôn ngữ đang giãy chết” , rằng quả thật người ta có cách “giết chết ngôn ngữ” như thế nào qua một bài viết ! Hic - Dường như Einstein có nói, đại khái là : “Khi bạn đã không thể diễn tả cho chú bé 6 tuổi hiểu được điều bạn muốn nói, thì nhiều khả năng chính bạn cũng chẳng hiểu gì cả ! “ – Nói đơn giản… xíu đi, không được sao, có mất gì đâu hỡi tác giả ?
    --------------

    Ngôn ngữ là một trong các loại “công cụ” mà loài người dùng để giao tiếp với nhau ! Một dạng thức để biểu tỏ trạng thái ,thái độ ,tâm lý… ở loài người : “động vật có vú” bật cao ! Chức năng chính của nó chỉ khiêm tốn như thế ! Để giao tiếp, thứ “công cụ” ấy không thể tồn tại đơn độc, lang thang một mình được, mà nó phải luôn có chủ thể phát ra ,có đối tượng đón nhận. Do đó, cái đáng nói, không chỉ kẻ phát ra ngôn từ , đã sử dụng , lợi dụng, tận dụng nó như thế nào, cho mục đích gì…mà còn phải lưu tâm đến kẻ lắng nghe, đọc biết đến chúng là những ai nữa !

    Công cụ thì chả có “vùng lên để sống” hay “giãy giụa chết tốt” …gì cả ! Loài người có thể “âu yếm” qua cái ôm, qua nụ hôn, qua ánh mắt…khi đang trong tâm trạng ….hòa bình ! Nhưng ở trạng thái khác, loài ấy không thể…”vẫy đuôi”, “nhe nanh” , “gầm gừ” hay “ cắn xé”, “phun chất độc” …như các loài động vật khác được, thế nên hắn ta đành bỏ “những thứ ấy” vào trong “ngôn từ” ! Hic . Và…khi cả hai bên, đều sử dụng ”vẫy đuôi”, “nhe nanh” , “phun chất độc”…bằng ngôn từ, thì đó chính là một cuộc chiến ! Cuộc chiến ngôn từ !
    Và…trừ cuộc chiến Thiện –Ác trong lòng mỗi cá nhân, thì ngoài ra chẳng có “cuộc chiến” nào êm ả, hòa bình hay thanh nhã , cao đẹp cả !

    Kẻ đứng sau ngôn từ là ai sẽ quyết định “ngôn ngữ của hắn” thế nào ! Ở kẻ thiện lương , có thành ý thì ngôn từ tự bay bỗng cao đẹp. Ở kẻ tồi bại thì ngôn từ xấu xa chứa đựng ngụ ý gớm ghiết…Thế nhưng, cũng có khi, trong cuộc chiến ngôn từ thì mọi thứ có thể mang một bản chất ngược lại : chẳng hạn kẻ cực xấu ác , cực phi nghĩa ( e hèm ! ) lại cứ tìm cách “tuyên” ra những thứ có vẻ có chính nghĩa vòi vọi, cao sang ,bay bỗng…Nhưng chiến tranh ngôn từ, bản chất nó vốn là như thế !

    Và nó đã là như thế từ khi con người bắt đầu biết sữ dụng nó thành thạo , nhuần nhuyễn….cách đây khoảng vài ngàn năm trước , trước cả thời “cái lưỡi của Aesop”( 620 - 564 BC) …Xưa nó nằm trong câu chuyện kể truyền miện, nằm trên miếng vỏ cây, mảnh da, manh lụa, tảng đá...nay nó nằm trên báo giấy, màn hình computer…etc. Bản chất vẫn thế chỉ đổi khác về hình thức - có gì lạ đâu mà hôm nay lại phải “bi quan đau đớn” đến thế ?
    Vả lại , chính tác giả cũng đã thừa nhận : “…Ngôn từ sáng tạo. Ngôn từ huỷ diệt. Văn chương nâng cao tinh thần và đày đọa ý chí…” - Dù triết lý lòng vòng khó chịu, không “phê” bằng chuyện ngụ ngôn của Aesop , nhưng thế có nghĩa là nó đã –đang và sẽ còn sống, sống một cách mãnh liệt chứ có…” giãy chết” gì đâu ?

    Bài viết nên nói thẳng là muốn phán xét về CON NGƯỜI , nhất là lũ Chính trị gia của thời đại CM thông tin, không nên lái lòng vòng xung quanh việc phán xét NGÔN NGỮ ! Bởi, ngôn ngữ chả có tội tình gì ! Chẳng hạn, chữ “Tự do” nằm một mình , là hoàn toàn vô tội ! Nằm trong bài phát biểu của các vị tổng thống Mỹ thì cũng OK….,nhưng khi nó năm trong mồm Trọng Lú, thì lập tức nó tự nhiên có màu đỏ của máu và mang theo đầy tội lỗi ! Đó là “lòng tin” giãy chết, chứ không phải “ngôn ngữ” giãy chết …Muốn “lòng tin” khỏi chết ngắt, thì phải xây dựng lòng tin bằng hành động, còn dùng “nước bọt” thì …không ăn thua, thì có biểu tình, chống đối… ! Hic -Thế nhé !
    ----------
    PS:
    “…Khi cả một dân tộc không còn tin vào và coi trọng văn viết thì tự do tư tưởng, ngôn luận, báo chí tự nó chỉ là một trò ảo, để rồi sẽ không có những con người hay tập thể nào chịu dấn thân tranh đấu cho lý tưởng tự do này…”

    Đoạn này “quơ đũa” và mơ hồ, có khả năng gây hiểu lầm …rất là không tốt !
    Những nông ngư dân VN mất đất …không biết có coi trọng hay coi nhẹ văn viết không, nhưng dấn thân thì đã dấn thân gần chục năm rồi đấy ! Lá thư viết trong tù của bà Cấn thị Thêu, hoàn toàn không phải là một “trò ảo của ngôn từ” ! …Xin đừng “đứng trên cuộc đời để nhìn xuống” như thế nữa, dù có là vì “ý tốt” ! Thay vào đó, hãy leo ra khỏi “tháp ngà” sách vở, bước nhanh ra khỏi phòng lạnh, ra khỏi những chiếc xe có còi hụ….cùng hòa vào đám đông, nắm lấy tay của những người biểu tình đang tranh đấu cho tự do đi nào, thưa tác giả ?

    Nguyễn Hữu Liêm viết:
    Ở đầu thế kỷ trước, con người ngôn ngữ tây phương, như là một hiện tượng nhân văn sau cùng, được khai sinh.

    Hình như "triết gia" có một "ngôn ngữ" riêng thường rất khó hiểu. Tôi mà hiểu được con người ngôn ngữ tây phương là gì thì chết liền!