Vụ kiện của Philippines: Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong quan hệ giữa các nước

  • Bởi Admin
    13/08/2016
    0 phản hồi

    Đỗ Hưng

    Chiều ngày 12/7/2016, Tòa Trọng tài (Tòa) thụ lý vụ kiện của Philippines đã ra phán quyết hoàn toàn bất lợi đối với yêu sách chủ quyền phi lý của TQ ở Biển Đông. Dù đoán trước kết quả nhưng phán quyết của Tòa đã giáng một đòn mạnh vào uy tín, thể diện của TQ - một cường quốc khu vực thường ngang nhiên đe dọa sử dụng vũ lực và sức ép chính trị trong giải quyết tranh chấp với Philippines. Phán quyết của vụ kiện chứng minh chiến thắng thuộc về chính nghĩa, đồng thời hối thúc các quốc gia xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong giải quyết tranh chấp, xung đột.


    Philippines đi một nước cờ hay lật mặt Trung Quốc.

    Philippines khởi kiện và thái độ của TQ

    Ngày 22/1/2013, với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Mỹ - đồng minh quan trọng của Philippines, Philippines quyết định kiện Trung Quốc ra Tòa sau khi các nỗ lực giải quyết tranh chấp với TQ ở Biển Đông bế tắc. Trong suốt thời gian cầm quyền của Tổng thống Philippines Aquino III (2010-6/2016), TQ và Philippines không có cuộc gặp, làm việc cấp cao chính thức nào về vấn đề Biển Đông. Sau khi Philippines khởi xướng vụ kiện, Bộ Ngoại giao TQ đã thẳng thừng phản đối và tuyên bố không tham gia, không chấp nhận phán quyết của Tòa hay bất kỳ giải pháp áp đặt nào từ bên thứ 3 trong vấn đề Biển Đông. Giới lãnh đạo Trung Quốc kiên trì quan điểm đàm phán song phương để giải quyết tranh chấp trên Biển Đông với điều kiện đầu tiên là các nước phải chấp nhận tuyên bố chủ quyền của TQ trên Biển Đông.

    Với ưu thế là một cường quốc khu vực có sức mạnh về kinh tế, khoa học kỹ thuật và quân sự, TQ dễ dàng đẩy nhanh quá trình cải tạo, bồi đắp và quân sự hóa các đảo nhân tạo. Đồng thời, TQ đang ra sức hiện đại hóa lực lượng hải quân, hải giám… nhằm gia tăng các hoạt động tuần tra, kiểm soát biển. Mặt khác, Bắc Kinh kiên quyết không tham gia các phiên điều trần của Tòa Trọng tài và tuyên bố phán quyết của Tòa vô giá trị! Bên cạnh đó, Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị cũng tăng cường vận động ngoại giao nhằm tranh thủ sự ủng hộ của các nước về vụ kiện. Thực tế cho thấy, trước thời điểm Toà Trọng tài ra phán quyết, ông Vương Nghị tuyên bố một cách khó kiểm chứng về việc hơn 40 nước và Nga tuyên bố ủng hộ TQ và phản đối vụ kiện.

    Trước các hoạt động rầm rộ cả về chính trị - ngoại giao và trên thực địa, giới chuyên gia, nghiên cứu quốc tế dễ dàng nhận thấy mâu thuẫn giữa những tuyên bố từ Bắc Kinh và những hoạt động trên thực tế. Trong khi lãnh đạo TQ luôn khẳng định mong muốn hợp tác đôi bên cùng có lợi với các nước theo mô hình nhằm tô vẽ hình ảnh thân thiện của một cường quốc đang “trỗi dậy hòa bình” trong khu vực, thì thực tế lại khác xa khi phe quân sự “diều hâu” của TQ, điển hình là tướng La Viện, thường xuyên có những tuyên bố hăm dọa sử dụng vũ lực tấn công các nước khác yếu thế hơn, kích động đối đầu quân sự với Mỹ và là đối thủ đang cạnh tranh ảnh hưởng quyết liệt với TQ tại khu vực.

    Với thực lực yếu hơn, không một bên tranh chấp nào muốn gây chiến hay để xảy ra xung đột quân sự với TQ vì biết chắc sẽ nhận được hậu quả khôn lường. TQ thừa hiểu điều này và thực tế đã lợi dụng nó để triển khai một loạt các hoạt động quân sự mang tính răn đe trên Biển Đông ngay trước thời điểm Tòa ra phán quyết về vụ kiện của Philippines, đẩy khu vực vào tình trạng “bên miệng hố chiến tranh”, đe dọa nghiêm trọng đến môi trường hòa bình, ổn định của khu vực. Đó là còn chưa kể đến ý đồ đơn phương tuyên bố thiết lập Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) trên Biển Đông tương tự như nước này đã làm ở Biển Hoa Đông năm 2013, khiến Nhật Bản vô cùng phẫn nộ.

    Nhìn chung,TQ đã thể hiện thái độ rất quyết đoán về vụ kiện là “phản đối, không tham gia, không chấp nhận”, đồng thời tích cực vận động ngoại giao và tăng cường hiện diện trên thực địa.

    Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật:

    Có lẽ trong nhiệm kỳ của ông Aquino III, điều thành công nhất là chiến thắng TQ trong “ván bài trí tuệ” ở Tòa sau khi bị Bắc Kinh sử dụng chiến thuật “cải bắp” chiếm Bãi Cỏ Mây. Sự tính toán kỹ lưỡng của Manila dựa trên pháp luật quốc tế đã thể hiện sự đúng đắn. Sự chiến thắng của Philippines thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật, loại bỏ nguy cơ xung đột quân sự, góp phần quan trọng vào duy trì hòa bình, ổn định tại khu vực.

    Thế nhưng, TQ - một thành viên của PCA - không những không tôn trọng phán quyết của Tòa, thậm chí coi phán quyết như “trò hề”. Điều này thật chơ chẽn khi UN, NATO, G7, EU hay Mỹ, Úc, Nhật Bản và các nước có tranh chấp chủ quyền trực tiếp đều ít hay nhiều lần yêu cầu TQ tuân thủ luật pháp quốc tế, trong đó có phán quyết của Tòa, để giữ lấy liêm sỉ của mình. Việc Bắc Kinh không chấp nhận phán quyết của Tòa có thể sẽ chẳng sao vì Tòa không có chế tài yêu cầu thực thi phán quyết, tuy nhiên nó sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới hình ảnh của TQ trên trường quốc tế, đồng thời sẽ gây nhiều khó khăn cho chính TQ khi cần viện đến cơ chế Tòa để giải quyết tranh chấp sau này.

    Vụ kiện của Philippines chứng minh thực tế không phải nước lớn hơn sẽ chiến thắng mọi cuộc chơi nơi có luật định và quy tắc rõ ràng, đồng thời tạo động lực cho các nước nhỏ hơn có tranh chấp tính toán nước cờ phù hợp của riêng mình. Nó cũng có ý nghĩa vô cùng quan trọng mà các nhà hoạch định chính sách của TQ hay bất kỳ nước nào cần lưu tâm tới là phải có tinh thần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật – thứ duy nhất có thể phân định đen trắng, phải trái trong tranh chấp mà không cần dùng đến vũ lực.

    Trong quan hệ quốc tế đương đại, các quốc gia cần “chơi” theo luật định, đặc biệt là tuân thủ nguyên tắc của các cơ chế mà mình là thành viên, để từ đó điều chỉnh hành vi, ứng xử của mình sao cho phù hợp, tránh để trật tự quốc tế rơi vào tình trạng “vô nguyên tắc”, “cá lớn nuốt cá bé”, “cá bé coi cá lớn là kẻ thù nguy hiểm”… Ai trong số chúng ta cũng biết, sẽ có những lúc các nước lớn thỏa thuận mặc cả với nhau sau lưng các nước nhỏ yếu thế hơn vì tính toán ích kỷ của riêng họ, tuy nhiên chỉ có thượng tôn pháp luật mới khiến các nước dù mạnh hay yếu có cách hành xử đúng mực, tin tưởng lẫn nhau và cùng nhau xây dựng một thế giới văn minh, đại đồng, thịnh vượng./.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi