Bút ký: Về thăm quê tết Bính Thân (5) Những đốm sáng

  • Bởi Biên tập viên
    21/03/2016
    1 phản hồi

    Xuân Thọ

    Bút ký này chỉ nêu những cảm nghĩ của tôi về những gì đã chứng kiến trong 3 tuần ở Việt Nam. Mọi nhân vật trong bài viết đều có thực 100%, tuy có vài người đã được đổi tên (Có thể có người cũng đang đọc ở đây) Xuân Thọ

    Tiếp theo phần 4

    5- Những đốm sáng

    Không nên coi việc làm của những con dã tràng là vô ích. Dù luôn bị phá, it ra nó cũng đã đi vào đầu của mọi người Việt qua câu "Dã tràng xe cát biển Đông". Vâng, Biển Đông chứ không phải biển Nam Trung Hoa.

    Bên cạnh những con người đáng khâm phục nói trên, còn nhiều cố gắng vươn lên khác của lớp người Việt tinh tú (Elite) và không phải ai cũng kiếm tiền kiểu chụp giật để tuồn ra nuớc ngoài. Trong bóng đêm của sự tha hóa, vẫn có nhưng đốm sáng cố đưa hơi ấm của tình người, của trách nhiệm công dân vào cuộc sống. Đó là những hy vọng của tôi về dân tộc này.

    Thành phố Cologne (Köln), nơi tôi sinh sống, cứ hai năm một lần lại mở hội chợ thực phẩm ANUGA. Hai hội chợ gần đây nhất tôi đều có khách trọ từ Việt Nam sang, anh Khiêm, giám đốc một công ty chế biến thực phẩm. Anh thường đi cùng một nhân viên bán hàng. Hai thầy trò tiết kiệm từng đồng, chỉ đi tàu điện, từ ngày sang đến ngày về. Toàn bộ hàng trưng bày được họ đóng vào hai valise rồi khệ nệ mang theo máy bay để tránh cước hàng chậm.

    Biết tôi về nước, anh mời tôi lên thăm nhà máy, nơi anh đang tiêu thụ nông sản và tạo nguồn sống cho hàng chục ngàn hộ nông dân các huyện xung quanh.

    Nhà máy của Khiêm cách Hà Nội 50km về phía bắc, trên một mảnh đất khoảng 2 hecta. Cơ ngơi xây cất gọn nhẹ, sạch sẽ, bao gồm nhà văn phòng có kèm nhà ăn, nhà bếp, các xưởng sản xuất, nhà kho, khu vườn ươm cây giống và cả một hệ thống xử lý nước thải có bể lọc. Là một tín đồ của phong trào xanh ở Đức, tôi rấ thích thú nghe Khiêm kể về các biện pháp tích nước lạnh về đêm để tiết kiệm điện, về các phương pháp canh nông không sử dụng chất độc của anh. Nhà máy của anh có riêng đội ngũ kỹ sư nông nghiệp để nghiên cứu cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng các địa phương.

    Không có chuyên môn về công nghệ thực phẩm, tôi khó đánh giá công bằng chất lượng của những khu xử lý vô trùng, của những xưởng sản xuất kín bưng (tôi chỉ được đứng ngoài nhìn qua cửa kính). Nhưng ở hội chợ ANUGA chính tôi nghe đại diện các hãng lớn của Pháp, Đức. Thụy Sỹ khen cơ sở của Khiêm, sau khi họ về Việt Nam thăm nhà máy và đến ký hợp đồng.

    Hàng năm nhà máy xuất hàng trăm containner dưa chuột lọ, dứa hộp, ngô non, tương ớt, măng tươi.. đi Nhật, Nam Hàn, Mỹ, Đức, Pháp, Thụy Sỹ v.v. doanh thu hàng chục triệu USD/năm. Vậy mà ông chủ không dám đi xe taxi, toàn kéo valise đi tàu điện! Tôi đảo mắt tìm khắp nhà máy, không một khẩu hiệu kêu gọi học tập đạo đức Bác Hồ.

    Ông chủ xuất thân từ đồng ruộng này rất yêu quê hương và anh đã tìm mọi cách tạo ra sự gắn bó khăng khít giữa nhân viên và nhà máy, giữa nhà máy và nông dân. 100% cán bộ khung của nhà máy, từ các phân xưởng trưởng, các trưởng phòng đến kỹ sư trưởng, đều được đào tạo từ những chàng trai, cô gái, cần mẫn và chất phác sống ở các xã lân cận. Bữa ăn trưa của 200 công nhân nhà máy, được nấu bởi rau xanh, thịt sạch thu hoạch ngay trong vườn nhà, chắc chắn chất lượng hơn tại nhiều khách sạn ở Hà Nội.

    Từ Hà Nội ngột ngạt lên nhà máy của Khiêm, tôi thu được rất nhiều tình cảm đẹp mà trong khuôn khổ bút ký này không thể viết hết. Tôi biết, Khiêm không hề thỏa mãn với những gì anh đã đạt được. Anh luôn bức xúc vì bị nhiều cơ quan chức năng chơi đểu, xin đểu. Anh buồn vì phải tự vùng vẫy trong một môi trường cạnh tranh không lành mạnh, vắng bóng toàn bộ công nghiệp phụ trợ. Nhưng Khiêm sẽ không bỏ cuộc, anh đang ấp ủ kế hoạch mới.

    Tôi cũng có quen biết nhiều doanh nhân tương tự, bất chấp những bất cập trong quản lý kinh doanh, bất chấp sự bất bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân, chấp nhận nỗi đắng cay của tệ nạn tham nhũng để vươn lên xây dựng thương hiệu, tạo ra những sản phẩm đủ sức cạnh tranh. Chỉ xin đơn cử một trường hợp:

    Đó là Diệu, một đồng nghiệp trẻ thuộc lứa sau tôi trong ngành kỹ thuật truyền thông. Diệu đã xây dựng công ty của anh thành một lò phần mềm cao cấp cho phát thanh truyền hình. Công ty của chàng phó tiến sỹ tốt nghiệp Ba-Lan là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất dám thuê gian hàng để trưng bày sản phẩm của mình tại hội chợ NAB, hội chợ lớn nhất thế giới về phát thanh truyền hình tại Las Vegas. Cậu học sinh giỏi của trường Phan Bội Châu (Vinh) ngày nào đã cả gan bỏ ra cả chục ngàn USD để tham gia hội Opengear(1), hiệp hội những nhà sản xuất phần cứng chuyên dụng. Diệu cũng bỏ khá nhiều tiền đầu tư thiết bị làm mạch in, máy dán chip SMD cũng như nhân lực để nghiên cứu ra những sản phẩm đủ tiêu chuẩn quốc tế.

    Tuy vậy từ nhiều năm qua, quân số của công ty vẫn quanh quẩn dưới 25 người, họ vẫn làm việc trong căn nhà nhỏ ở Hoàng Cầu.

    Diệu nói: Giữ cho nó sống là ngon rồi. Lý do chính là những đài có đầu tư lớn như VTV, HTV đều có tâm lý là hệ thống lớn phải làm việc với "Tây" nên giá cao cũng thua, giá thấp cũng thua, kiểu gì cũng thua! Thiếu các dự án lớn, cứ loanh quanh đi nhặt bạc cắc thì làm sao phát triển được hả anh? Phần mềm của mình do người Việt phát triển, có giao diện tiếng Việt, vậy mà cứ dự án lớn là họ yêu cầu phải là phần mềm ngoại, vậy thì bao giờ mới có đủ sức để nâng lên thành thương hiệu có tầm đưa ra ngoài? Loanh quanh rồi chỉ đi code thuê thôi.

    Bức xúc chồng bức xúc, nhưng Diệu sẽ không bỏ cuộc. Anh đã xác định như vậy khi quyết định về nước làm việc 24 năm trước. Anh luôn tâm niệm trong cái rủi có cái may. Trượt một gói phần mềm lớn ở khách hàng anh tin là với phần mềm "Tây" được cài đặt, anh sẽ có nhiều việc hơn trong tương lai để làm bởi phần mềm "Tây" không thể đáp ứng công việc hàng ngày của người Việt.

    Ở phần trước tôi có than là nhiều bạn bè ở VTV ít quan tâm đến các hoạt động xã hội. Phải chăng công việc ở VTV đã giúp cho họ có được một nền tảng kinh tế tương đối mà ít ai muốn nó bị đe dọa? Nhưng nói vậy thì rất nhiều những người bạn "Dã tràng" của tôi chẳng đang có một cuộc sống ấm no đó sao? Vấn đề chính là ở phẩm chất và bản lĩnh con người. Ở một thời điểm nào đó, con người có bản lĩnh sẽ có quyết định đúng. Trần Đăng Tuấn, đồng nghiệp VTV của tôi đã có những quyết định như vậy.

    Tuấn và tôi làm việc ở hai bộ phận khác nhau, ít có quan hệ công việc, nhưng chúng tôi biết và tôn trọng nhau. Năm 2010, khi nghe Tuấn từ bỏ VTV, tôi không ngạc nhiên và còn mừng cho anh. Không ngạc nhiên vì biết tính anh. Mừng vì ra ngoài, anh sẽ tìm thấy nhiều vận hội mới.

    Đối với người từng cầm lái con tầu to VTV thì việc điều khiển chiếc ca-nô nhỏ AVG-TV không phải là thách thức. Nhưng AVG-TV dù sao cũng là cơ sở hạch toán tư nhân và quan hệ giữa chủ đầu tư với ban điều hành, với nhân viên cũng là quan hệ hợp đồng. Riêng chuyện đó cũng tạo ra những nhận thức mới. Hơn thế nữa, giờ đây anh đã có nhiều cơ hội để gắn bó với đời thường. Chứng kiến cuộc sống vất vả của đồng bào và trẻ em dân tộc vùng cao, anh đã phát động phong trào "Cơm Có Thịt" (CCT) nổi tiếng trong cộng đồng mạng. Nhờ uy tín và mối quan hệ rộng của Tuấn, CCT nay đã thành một tổ chức nhân đạo chuyên nghiệp, có nhân viên chuyên trách và văn phòng riêng ở Trung Hòa (Láng)


    Thanh Hà, em họ tôi cũng có may mắn tiếp xúc với cảnh nghèo khó của người dân vùng biên giới Thanh Hóa. Là người mẹ giàu lòng nhân ái, cô huy động bạn bè lập thành một nhóm thiện nguyên và họ đã tự quyên góp tiền để mua áo ấm và thực phẩm cho các cháu bé người dân tộc. Đa số thành viên của nhóm đều đang làm việc cho các đài truyền hình các tỉnh nên họ có rất nhiều thông tin về những nơi nghèo đói. Họ phải tranh thủ quyên góp, mua hàng, đóng gói vào ngoài giờ. Cuối tuần thường là những chuyến đi hàng trăm cây số vượt núi đèo để đến các bản làng.

    Vì nhóm của Hà vừa quá bé, vừa không tên tuổi nên nguồn lực có hạn. Nhiều dự án đang phải dừng lại chờ tiền quyên góp. Hà nhờ tôi móc nối với CCT để mong được hỗ trợ. Trần Đăng Tuấn vui vẻ nhận lời tiếp Hà ngày hôm sau.

    Bước vào căn nhà nhỏ CCT thuê tại phố Trung Yên, tôi choáng ngợp vì cả núi các bao quần áo, giầy dép, sách vở, các hộp thực phẩm chất đầy từ vỉa hè lên đến nóc, cả mấy tầng nhà. Chúng tôi phải lách qua đống bao ny-lon để đi lên phòng họp gác 2.

    Cảnh nghèo khổ ở các nơi Hà đến đã gây xúc động cho tôi, nhưng đối với Đăng Tuấn vẫn chưa thấm vào đâu. Những ngôi trường có tường gạch xây dở chưa được CCT xếp vào loại nghèo. Những lớp học đã có phên liếp che chắn kín chưa được xếp vào loại cần phải cấp tốc giúp đỡ. Còn nhiều cảnh nghèo thảm khốc hơn. Ở đó lớp học chỉ có mái tranh, phên liếp chỉ được xây cao đến 1 mét. Phía trên để trống cho ánh sáng lọt vào lớp, dĩ nhiên là kèm theo gió lạnh thổi vào những đứa trẻ mặc quần thủng đít, đi chân đất.

    Việc sử dụng tiền quyên góp được cho đúng chỗ cũng không đơn giản, vì thói quen xin tiền ẩn náu khắp mọi nơi, mọi cấp. Đã có lúc, nhận được báo cáo gấp từ địa phương gửi về, CCT mua sắm đồ đạc theo yêu cầu, chở lên. Đến nơi thì thấy các thầy cô đều đi xe máy đến trường và không ai sẵn sàng đảm nhiệm việc lo bữa trưa cho các cháu. Đoàn kiên quyết mang hàng về để dành cho các điểm khác. Những người tình nguyện luôn phải nói rõ cho các cấp chính quyền địa phương là CCT sẽ không thay thế các cơ quan nhà nước để, giải quyết các yêu cầu của họ.

    Những người làm công tác nhân đạo tôi gặp đều rất ít muốn nói về nguyên nhân của sự bất công, của chênh lệch giàu ngèo đang gia tăng chóng mặt ở đất nước này. Họ thầm lặng làm công việc mà lương tri của họ đòi hỏi. Tôi hiểu và đánh giá cao những việc làm của họ. Chúng luôn đem tới cho cả người giúp đỡ và người được giúp đỡ một tài sản chung quí giá: Lòng nhân ái. Một cháu bé nghèo được hưởng tình thương của những người hảo tâm, chắc chắn sẽ mang nó theo vào đời. Đất nước sẽ có thêm một công dân tốt.

    Cuộc nói chuyện của chúng tôi luôn bị ngắt quãng bởi các cuộc điện thoại từ các địa phương, bởi các nhân viên đang chất hàng lên xe vào hỏi ý kiến. Tuấn bận tíu tít nhưng vẫn chú ý xử lý việc nào xong việc nấy. Công việc CCT chắc đang chiếm một phần lớn cái đầu và toàn bộ trái tim của ông Tổng giám đốc truyền hình này.

    Cuối cùng, nhóm thiện nguyện nhỏ bé của Hà cũng đã tìm thấy ở CCT một đàn anh, một chỗ dựa cho các dự án tương lai. Còn CCT, thông qua mạng lưới thông tín viên của Hà, sẽ tìm thêm được nhiều góc tối mà họ chưa hề biết tới.

    Thay cho lời kết

    Rời Việt Nam, tôi mang theo những ấn tượng lẫn lộn về một đất nước đang vật vã chuyển mình, về một tầng lớp trí thức vừa chấp nhận cuộc sống trong mụ muội vừa tìm cách biện hộ cho sự bạc nhược, về những doanh nhân đang vùng vẫy trong những tình thế tưởng như vô vọng để vươn lên thỏa mãn ý chí sáng tạo của mình. Ấn tượng mạnh nhất của tôi là một tầng lớp công dân mới đang được hình thành với những tầm suy nghĩ có sức phá vỡ mọi ràng buộc bảo thủ, giáo điều đang rạn nứt trong mọi cố gắng vá víu. Vấn đề chỉ còn là thời gian.

    Ngồi bên tôi trên chuyến bay Hà-Nội-Frankfurt là một cô gái mảnh dẻ, có khuôn mặt buồn và phúc hậu. Hằng, một cái tên đẹp, hợp với cô gái gốc Thanh Hóa. Cô sang Đức đã hai năm theo chương trình "điều dưỡng viên Việt Nam" cho các nhà dưỡng lão của Đức. Cô và vài bạn gái nữa được phân về một nhà dưỡng lão cách thị trấn Braunschweig 15 phút xe bus.

    Hằng không phàn nàn gì về lương bổng, đãi ngộ cũng như cách đối xử của người Đức với cô và các bạn. Với năng lực của một người tốt nghiệp cao đẳng điều dưỡng ở Việt Nam, cô đã hoàn toàn hội nhập vào cuộc sống ở đây và có thể ở lại làm việc tiếp. Nhưng Hằng vẫn chưa muốn ký vào hợp đồng kéo dài như đề nghị của phía Đức. Cô muốn trở về Việt Nam vì ở đây buồn quá. Tôi đùa: Nếu cháu có người yêu ở đây, chắc cháu sẽ nghĩ khác?

    Im lặng một lúc, Hằng trả lời:

    - Thực ra cháu không bao giờ nghĩ rằng sẽ sống như thế này. Điều kiện vật chất ở đây cao hơn nhiều ở nhà, nhưng không phải là cái cháu đi tìm. Cháu vẫn thích cuộc sống ở nhà hơn. Hồi đó cháu nộp hồ sơ thi tuyển đi Đức vì cháu hoàn toàn tuyệt vọng trước những thối nát ở những nơi cháu đến xin việc, giả sử có tiền cháu cũng không muốn nộp cho họ.

    Chuyến về Tết vừa rồi hầu như chưa giải đáp được cho Hằng: Về nước hay ký hợp đồng ở lại làm tiếp?

    Tôi chỉ mong cho quê hương thay đổi để những cô gái như Hằng yên tâm quay về làm việc. Ở đó có nhiều mẹ già đang cần những bàn tay chăm sóc của các cô.

    Xuân Thọ
    Cologne Tháng 3 – 2016

    ------------------------------------
    (1) Opengear là một liên minh của hơn 20 hãng điện tử hàng đầu trong kỹ thuật truyền thông, chia nhau sản xuất các loại cards xử lý thông tin. Tiêu chí là tất cả các card dù hãng nào sản xuất ra cũng dùng chung một phần mềm điều khiển và phải tương thích đối với một khung máy (Frame) của hãng Ross (Canada). Công ty của Diệu là công ty duy nhất từ thế giới thứ ba tham gia hiệp hội

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    1 phản hồi