Nghịch lý của chiến lược đuổi kịp

  • Bởi Admin
    20/09/2015
    9 phản hồi

    HP, cộng tác viên Dân Luận

    Giới thiệu cuốn sách “Nghịch lý của chiến lược đuổi kịp” của Litan

    Thị trường là phương thức hữu hiệu nhất của xã hội loài người trong việc điều tiết các hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, mô hình phát triển dựa vào nhà nước đã giúp cho Liên Xô tăng trưởng và tồn tại được gần một thế kỷ, tạo ra thành công của các nước Đông Á và sự nổi lên của Trung Quốc. Việc mô hình kinh tế dựa vào nhà nước lại tạo ra được những thành công như vậy và vẫn tồn tại đến ngày hôm nay là một đề tài lôi cuốn trong kinh tế học. Tác giả Litan đã chỉ ra rằng chiến lược đuổi kịp này có thể khiến các quốc gia đang phát triển vực dậy nền kinh tế, tuy nhiên chiến lược này vẫn có nhược điểm của nó.

    Xem xét lại mô hình Xô Viết

    Liên Xô, sau một quá trình tăng trưởng mạnh mẽ khiến cho thế giới từng phải tin chắc rằng một ngày nào đó, cường quốc này sẽ đuổi kịp Hoa Kỳ. Tuy nhiên, sau cùng, nền kinh tế này cũng sụp đổ. Chủ nghĩa xã hội đã sai lầm khi cho rằng mô hình công nghiệp nặng tập trung là mô hình tồn tại mãi mãi, vì thế đã bị chậm chân khi thế giới chuyển sang đầu tư vào lĩnh vực công nghệ mới. Việc tách mình khỏi hệ thống kinh tế toàn cầu cũng làm giảm đáng kể khả năng của các nhà hoạch định chính sách Liên Xô trong việc bắt kịp với những phát triển công nghiệp mới nhất của kinh tế thị trường. Bên cạnh đó, việc xóa bỏ khoảng cách phát triển trong các ngành công nghiệp truyền thống hàng đầu giữa Liên Xô và các nước công nghiệp phương Tây đã làm giảm đáng kể lợi thế người đi sau của Liên Xô. Thêm vào đó, kinh tế Liên Xô sụp đổ còn bởi nước này không có khả năng huy động vốn trong những năm cuối cùng. Tăng trưởng kinh tế thất bại là do nhà nước ở Liên Xô đã định hướng sai cho các luồng vốn.

    Sự thần kỳ Đông Á

    Từ lâu người ta thừa nhận thành công của khu vực Đông Á về phát triển kinh tế. Trong công trình nghiên cứu được nhiều người biết đến của Ngân hàng thế giới năm 1993, hiện tượng này được gọi là sự thần kỳ Đông Á. Các nước này đã thành công trong việc sử dụng chính sách thu hút FDI, hướng ra xuất khẩu và xây dựng một nền kinh tế dựa vào nhà nước. Tuy nhiên, dù giúp các quốc gia Đông Á có được tăng trưởng đáng kinh ngạc và rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển phương Tây, chính sách Đông Á thần kỳ không giúp các nước này trở thành các cường quốc dẫn đầu bởi những bất lợi tạo ra từ nền kinh tế dựa vào nhà nước như chế độ sở hữu cá nhân yếu kém, tình trạng kém phát triển của các dịch vụ giao dịch, không đào thải những công ty kém hiệu quả, cầu tiêu dùng trong nước thấp…

    Trung Quốc chuyển sang nền kinh tế thị trường

    Sự phát triển thần kỳ của Trung Quốc cũng chứng tỏ rằng một nền kinh tế phát triển sau có thể tăng nhanh sản lượng bằng việc sử dụng nhà nước. Tuy nhiên quá trình chuyển đổi kinh tế của Trung Quốc tới mô hình kinh tế dựa vào nhà nước của các nền kinh tế Đông Á còn chưa hoàn thành. Việc không thể tách rời giữa lợi ích của chính quyền và giới kinh doanh đã gây ra sự lạm dụng quyền lực chính quyền một cách hệ thống của các quan chức. Đồng thời, phân phối thu nhập dựa vào quyền lực và sự chênh lệch lớn về thu nhập cũng là một vấn đề, không chỉ của Trung Quốc mà còn của nhiều nước đang phát triển khác. Lịch sử và một số mô hình cho thấy, trong quá trình phát triển, nền kinh tế cần chấp nhận phải trải qua một giai đoạn bất bình đẳng trong thu nhập để đổi lấy tăng trưởng, sau đó bất bình đẳng sẽ được giảm xuống. Vì thế vẫn cần phải xem liệu Trung Quốc có thể trải qua mức độ thu nhập trung bình và tiếp tục tăng trưởng trong tương lai dưới sự lãnh đạo của nhà nước hay không.

    Nghịch lý của chiến lược đuổi kịp

    Liên Xô, Đông Á và Trung Quốc là những minh chứng của tác giả cho nhận định rằng những nền kinh tế phát triển sau có thể công nghiệp hóa thành công nhờ vào nhà nước. Các điều kiện để một nền kinh tế duy trì tăng trưởng dựa vào nhà nước là sự lãnh đạo của nhà nước cần kèm theo một mức độ tổi thiểu quyền sở hữu tư nhân với tư cách là cơ sở mang tính thể chế. Đồng thời, cần có sự tương tác thường xuyên và trực tiếp với các thị trường phát triển của thế giới. Điều này cho phép các nước đi sau tận dụng lợi thế thông tin, giảm thiểu chi phí giao dịch.

    Tuy nhiên, phát triển kinh tế dựa vào nhà nước mang lại những hậu quả nhất định, gọi là “nghịch lý của chiến lược đuổi kịp”. Thứ nhất, lệ thuộc vào nhà nước và thu nhập công nghệ từ bên ngoài trong thời gian dài khiến khu vực dịch vụ giao dịch bị kìm hãm, gây cản trở quá trình tạo ra đổi mới cơ bản giúp đất nước dành vị trí dẫn đầu về kinh tế. Vai trò điều tiết lớn của nhà nước gây ra bất công trong sở hữu tư nhân cũng thể hiện sự yếu kém của khu vực giao dịch. Một khi không có những thể chế bảo vệ quyền cá nhân về lao động và tài sản, bao gồm quyền sở hữu trí tuệ, một xã hội sẽ không phát huy được những sáng tạo đổi mới. Thứ hai là sự thiếu vắng các dịch vụ nhằm biến nguyện vọng của người tiêu dùng trong nước thành nhu cầu có thật của thị trường, đồng thời gắn kết nhu cầu này với quá trình sản xuất. Thứ ba là sự thiếu vắng thị trường vốn, các tổ chức và thể chế có liên quan như thị trường chứng khoán, trái phiếu chính phủ và tư nhân, thị trường cầm cố và bảo hiểm, ngân hàng thương mại và đầu tư, quỹ đầu tư trung gian, luật phá sản…

    Kết lại, Litan khẳng định rằng, dù mô hình phát triển dựa vào nhà nước có sức hấp dẫn với các nền kinh tế phát triển sau bởi nó cho phép các nước nghèo thoát nghèo nhanh hơn, nhanh chóng vươn lên và gia nhập các quốc gia có thu nhập cao hơn, mô hình này vẫn không thể giúp các quốc gia này trở thành các cường quốc dẫn đầu về kinh tế.

    HP

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    9 phản hồi

    Phản hồi: 

    [quote]Liên Xô, Đông Á và Trung Quốc là những minh chứng của tác giả cho nhận định rằng những nền kinh tế phát triển sau có thể công nghiệp hóa thành công nhờ vào nhà nước[/quote]
    Thằng nào biên câu này ngu ghê gớm ! Không thể có bất cứ một nền kinh tế nào 'công nghiệp hóa, hiện đại hóa' thành công mà không phải 'nhờ vào nhà nước' cả. Bí quyết thành công hay thất bại là chính nằm ở chỗ nền kinh tế 'nhờ' nhà nước như thế nào, bắng phương thức gì ?

    Không có hệ thống luật pháp, tư pháp, an ninh quốc phòng, chính sách thuế, an sinh xã hội, khoa học, giáo dục, y tế ... vận hành một cách hợp lý, hữu hiệu, trôi chảy thì liệu kinh tế phát triển thế đách nào được !

    Tuy nhiên, cũng có một đám những thằng lưu manh trộm cướp 'tầm cỡ nhà nước', mồm thì cái đèo gì cũng 'ưu tiên cho quốc doanh', 'quốc doanh là chủ đạo', nhưng thực chất là ưu tiên cho băng đảng chúng, phục vụ cho quyền lợi băng đảng thân hữu của chúng là cốt yếu. 'Sự nghiệp' làm giàu của băng đảng đầu trộm đuôi cướp này sở dĩ 'thành công' được không phải là 'nhờ vào nhà nước', mà thực chất là bọn chúng đang thao túng, đục khoét công quỹ nhà nước, cướp cạn của cải của toàn dân.

    Phản hồi: 

    Gui MY NAME IS LI T...
    'Ran chu' chinh la bon dau so cua CSVN dang cam dau mot bo may tham nhung hut mau tren co the gay com cua nuoc Viet (bon ky sinh an bam)
    Nhung nguoi dau tranh du may goi ho la 'dan chu deu' chang nua tao van thay ho tot hon cai lu lam 'chu dan' nhung mom cu xoen xoet la 'day to cua nhan dan'

    Phản hồi: 

    [quote=HP, cộng tác viên Dân Luận]Kết lại, Litan khẳng định rằng, dù mô hình phát triển dựa vào nhà nước có sức hấp dẫn với các nền kinh tế phát triển sau bởi nó cho phép các nước nghèo thoát nghèo nhanh hơn, nhanh chóng vươn lên và gia nhập các quốc gia có thu nhập cao hơn, [nhưng] mô hình này vẫn không thể giúp các quốc gia này trở thành các cường quốc dẫn đầu về kinh tế (= các quốc gia này có rất nhiều khả năng bị rơi vào cái bẫy thu nhập trung bình !!!).[/quote]

    [1]. Bẫy thu nhập trung bình - Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
    Bẫy thu nhập trung bình là một tình trạng trong phát triển kinh tế khi mà một quốc gia đạt đến một mức thu nhập bình quân nhất định (do những lợi thế sẵn có) và giậm chân tại mức thu nhập ấy mà không thể vượt qua ngưỡng đó để trở nên giàu có hơn...
    -- Tham khảo thêm: BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH LÀ GÌ ?


    Sơ đồ của Kenichi Ohno về bẫy thu nhập trung bình

    [2]. Vài bài báo của csvn VN về 'bẫy thu nhập trung bình'

    - VN "sập bẫy" thu nhập trung bình (TT 15/04/2014) http://tuoitre.vn/tin/kinh-te/20140415/vn-sap-bay-thu-nhap-trung-binh/60...

    - Việt Nam tụt hậu quá xa (NLĐ 15/04/2014) : Để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, một quốc gia cần tăng trưởng nhanh, liên tục. Điều đó khó xảy ra ở Việt Nam bởi nền kinh tế chưa vận hành theo cơ chế thị trường.


    Năng suất lao động của Việt Nam hiện chỉ bằng 35% Thái Lan, 54% Trung Quốc... Ảnh: HỒNG THÚY

    - VN phải mất nhiều năm để thoát bẫy thu nhập trung bình (ĐV 21/09/2014) : Phải tới năm 2058 Việt Nam mới thoát “bẫy thu nhập trung bình”.Trong các nước châu Á, Việt Nam thuộc nhóm phải mất nhiều thời gian nhất để cải thiện... http://baodatviet.vn/kinh-te/tai-chinh/vn-phai-mat-nhieu-nam-de-thoat-ba...

    [3]. Phải “oằn mình” gánh thuế, phí, lệ phí – đừng trách doanh nghiệp và người dân (Cơ quan của Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam - KINH TẾ & DỰ BÁO 17/9/2015)


    Người dân oằn mình gánh thuế, phí, lệ phí .v.v...

    - Con số 65% doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực phi sản xuất, mới nghe thấy có vẻ bình thường. Vậy, vì sao họ không muốn tham gia, mà lại chỉ xăm xăm “đánh quả”? Vì không có lợi, nhiều rủi ro... khi đầu tư vào sản xuất ra của cải vật chất…? Có lẽ là do gánh nặng thuế, phí, lệ phí! . . . . . .
    <> Mời xem đầy đủ: http://kinhtevadubao.vn/chi-tiet/91-4047-phai-oan-minh-ganh-thue-phi-le-...

    <> Tham khảo từ các nguồn:
    - Hạt cà phê “cõng” 17 khoản thu! http://nld.com.vn/kinh-te/hat-ca-phe-cong-17-khoan-thu-20150913214343166...
    - Đề xuất biện pháp hạn chế việc tùy tiện “đẻ” ra các khoản thu http://dantri.com.vn/xa-hoi/de-xuat-bien-phap-han-che-viec-tuy-tien-de-r...
    - Doanh nghiệp đầu tư hạ tầng KCX-KCN http://www.sggp.org.vn/kinhte/2014/9/360037/
    - 2016: Chu Kỳ Suy Thoái Kinh Tế Bắt Đầu http://www.gocnhinalan.com/blog-cua-alan-va-bca/2016-chu-ky-suy-thoai-ki...

    <><><> KẾT: Lan man cuối tuần: HỒI ỨC TRẺ TRÂU

    <<. . . Thế rồi cứ hết đại hội đảng này đến đại hội kia,. . . mấy chục năm xào qua xáo lại, già đầu rồi mình mới ngộ ra, mới thực sự thông, mới hiểu ra một điều rất đơn giản là tất cả rồi cũng chỉ như nhau mà thôi, mọi đại hội đảng (ĐHĐ) đều dẫn đến một kết thúc như nhau:

    Cuối cùng thì đó cũng chỉ là chuyện diễn kịch và chia phần chia ghế của mấy đại sứ quân chóp bu… và rồi tất cả các sứ quân từ lò CS nầy ra thì ai lên đều rồi cũng sẽ chỉ vì quyền, vì tiền, vì ghế của cá nhân và phe nhóm. Chỉ có khác chăng một chút là vào kỳ này, ĐHĐ sắp tới sẽ cùng lúc có thêm hai ông chủ lớn đứng đằng sau đại hội sứ quân cùng giựt dây kéo màn. Mà ông nào cũng rất mạnh và rất nhiều tiền. Ông nào cũng đã có đặt cược vào rồi nên đều lăm lăm tay này là củ cà rốt túi tiền, hiệp ước, hợp đồng, thỏa thuận… còn tay kia là cây gậy bùa phép, là các áp lực, các bí mật… đe dọa sẽ cho tung hê lên kèm theo dao, súng.

    . . . Sứ quân nào ít tiền, thua cuộc, mất ghế thì thôi, chứ đừng nghe lời kẻ xấu bạn vàng đưa súng đưa dao đưa thuốc độc về nhà tiếp tục quậy, thịt nhau tùm lum, nhiều khi chẳng được gì còn thêm bia miệng ô danh ngàn đời và chỉ thêm chết oan mấy người vô can, vô tội! >>

    Phản hồi: 

    Trang bìa của cuốn sách

    * * * NGHỊCH LÝ CỦA CHIẾN LƯỢC ĐUỔI KỊP
    . Tác Giả: Li Tan
    . Nhà xuất bản : TRẺ (tp_hcm)
    . Khổ sách: 14x20cm
    . Số trang: 310
    . Năm xuất bản: 10/2008
    . Giá bán: 52.000 VNĐ

    - GIỚI THIỆU NGẮN:
    NGHỊCH LÝ CỦA CHIẾN LƯỢC ĐUỔI KỊP nghiên cứu mô hình phát triển kinh tế dựa vào nhà nước trong nửa cuối thế kỷ 20 và đưa ra cách nhìn mới để lý giải sự lựa chọn cách thức nhà nước can thiệp vào nền kinh tế của các nền kinh tế mới nổi trong thời gian gần đây.

    Sách gồm 6 chương: chương 1 giới thiệu tổng quan các vấn đề trình bày trong cuốn sách; chương 2 cung cấp nền tảng lý thuyết có quá trình khảo sát, với việc điểm lại một số nguyên tắc căn bản của hệ thống thị trường tự do và một phần tập trung bàn về chi phí sử dụng thị trường; chương 3 phân tích hệ thống kế hoạch tập trung của Liên Xô như một trường hợp cực đoan của mô hình phát triển dựa vào nhà nước; chương 4 khảo sát sự thần kỳ của Đông Á như một dạng phổ biến của mô hình phát triển sự vào nhà nước; chương 5 khảo sát những thành công gần đây của Trung Quốc như một trường hợp khác của mô hình này; chương 6 đưa ra “nghịch lý của chiến lược đuổi kịp” và tóm tắt lại kết quả nghiên cứu của cuốn sách.

    Phản hồi: 

    Trang bìa của cuốn sách

    * * * NGHỊCH LÝ CỦA CHIẾN LƯỢC ĐUỔI KỊP
    . Tác Giả: Li Tan
    . Nhà xuất bản : TRẺ (tp_hcm)
    . Khổ sách: 14x20cm
    . Số trang: 310
    . Năm xuất bản: 10/2008
    . Giá bán: 52.000 VNĐ

    - GIỚI THIỆU NGẮN:
    NGHỊCH LÝ CỦA CHIẾN LƯỢC ĐUỔI KỊP nghiên cứu mô hình phát triển kinh tế dựa vào nhà nước trong nửa cuối thế kỷ 20 và đưa ra cách nhìn mới để lý giải sự lựa chọn cách thức nhà nước can thiệp vào nền kinh tế của các nền kinh tế mới nổi trong thời gian gần đây.

    Sách gồm 6 chương: chương 1 giới thiệu tổng quan các vấn đề trình bày trong cuốn sách; chương 2 cung cấp nền tảng lý thuyết có quá trình khảo sát, với việc điểm lại một số nguyên tắc căn bản của hệ thống thị trường tự do và một phần tập trung bàn về chi phí sử dụng thị trường; chương 3 phân tích hệ thống kế hoạch tập trung của Liên Xô như một trường hợp cực đoan của mô hình phát triển dựa vào nhà nước; chương 4 khảo sát sự thần kỳ của Đông Á như một dạng phổ biến của mô hình phát triển sự vào nhà nước; chương 5 khảo sát những thành công gần đây của Trung Quốc như một trường hợp khác của mô hình này; chương 6 đưa ra “nghịch lý của chiến lược đuổi kịp” và tóm tắt lại kết quả nghiên cứu của cuốn sách.

    Phản hồi: 

    My name is Li Tan, not Litan

    @Khai Minh: "LX thì sụp đổ rồi. TQ đang trên đà nguy khốn lớn qua thành quả tăng trưởng ngày một chậm lại. Thị trường chứng khoán đang như bong bóng xì hơi, đồng doan đang lao dốc, môi sinh khói bụi, nguồn nước ô nhiễm, thực phẩm độc hại, giới nhà giàu TQ và FDI bỏ đi khỏi nước ngày mỗi nhiều. Chỉ có người mất trí mới bắt chước các mô hình này!
    Cuốn sách viết cách đây 7 năm khi người ta tin rằng TQ sẽ làm chủ thế giới với đà phát triển GDP 10% mỗi năm! Đến năm 2015 chắc Litan phải độn thổ khi nhìn dự đoán của mình. Ông không biết chính vì giới nông dân thất nghiệp cung cấp nguồn nhân lực rẻ cho "phép lạ" TQ. Nay hết thời này rồi. Dân số lão hoá, nhân công mắc mỏ, tiền đầu tư tung vào kinh tế vô tội vạ làm nhà cho bò làm chuồng, xe lửa không người đi, và những thành phố ma không người ở. Gương Nhật trì trệ 20-30 chục năm qua còn đó, chó chưa ăn"

    Nói kiểu này tức là chưa bao giờ đọc bản dịch tiếng Việt hoặc bản gốc tiếng Anh!

    Theo trường phái kinh tế laissez-faire (thị trường tự do), vai trò của nhà nước đối với nền kinh tế chỉ là khuyến khích và duy trì thị trường chứ không can thiệp vào thị trường. Sau khi các nước cộng sản Đông Âu Liên Xô sụp đổ vào thập niên 90, laissez-faire tưởng chừngnhư đã trở thành một chân lý cho vấn đề phát triển kinh tế, nhưng lại không giải thích được nhiều mô hình kinh tế khác mà nhà nước đã can thiệp sâu vào thị trường:

    - tại sao mô hình phi thị trường như Liên Xô cũng đã từng có những giai đoạn phát triển mạnh mẽ

    - tại sao các nước Đông Á khác như Nhật, Nam Hàn, Đài Loan, và Hồng-kông (trước khi giao trả lại cho TQ) vẫn làm nên những "phép lạ kinh tế" cho dù nhà nước can thiệp sâu vào thị trường

    - tại sao Trung Quốc (TQ) với rất nhiều doanh nghiệp nhà nước (SOEs - state owned enterprises) lại vẫn phát triển với tốc độ chóng mặt

    Tiến sĩ Li Tan tìm cách câu trả lời cho những vấn đề trên, vào năm 2005, trong cuốn "The paradox of catching up: Rethinking State-Led Economic Development". Cuốn sách đánh giá mô hình phát triển kinh tế dựa vào nhà nước, đưa ra ưu điểm cũng như nhược điểm của mô hình phát triển kinh tế này.

    Các nhà rận chủ cần đọc cuốn này để mở mang đầu óc!

    PS Nếu đã có hiểu biết về kinh tế vĩ mô macroeconomics và vi mô microeconomics, cùng một ít cơ bản về khoa học chính trị political science, sẽ dể hiểu hơn. Nhưng nếu không có? Cứ liều thử xem! Nếu không đọc được tiếng Anh, thì đọc bản dịch, nhưng nhớ để ý các trường hợp no-star-where-không-sao-đâu :)

    Phản hồi: 

    LX thì sụp đổ rồi. TQ đang trên đà nguy khốn lớn qua thành quả tăng trưởng ngày một chậm lại. Thị trường chứng khoán đang như bong bóng xì hơi, đồng doan đang lao dốc, môi sinh khói bụi, nguồn nước ô nhiễm, thực phẩm độc hại, giới nhà giàu TQ và FDI bỏ đi khỏi nước ngày mỗi nhiều. Chỉ có người mất trí mới bắt chước các mô hình này!

    Cuốn sách viết cách đây 7 năm khi người ta tin rằng TQ sẽ làm chủ thế giới với đà phát triển GDP 10% mỗi năm! Đến năm 2015 chắc Litan phải độn thổ khi nhìn dự đoán của mình. Ông không biết chính vì giới nông dân thất nghiệp cung cấp nguồn nhân lực rẻ cho "phép lạ" TQ. Nay hết thời này rồi. Dân số lão hoá, nhân công mắc mỏ, tiền đầu tư tung vào kinh tế vô tội vạ làm nhà cho bò làm chuồng, xe lửa không người đi, và những thành phố ma không người ở. Gương Nhật trì trệ 20-30 chục năm qua còn đó, chó chưa ăn.

    Phản hồi: 

    Hỏi mà không ai trả lời, đành tự ... sướng:

    NGHỊCH LÝ CỦA CHIẾN LƯỢC ĐUỔI KỊP
    Tác giả: Litan
    Dịch giả: Nguyễn Minh Vũ, Vũ Duy Thành, Lã Việt Hà, Nguyễn Hồng Quang
    Phát hành: 2008, NXB Trẻ

    vs.

    The Paradox of Catching Up: Rethinking State-Led Economic Development, (2005) Palgrave Macmillan,
    Li Tan, Senior Research Analyst, American International Group (AIG), USA

    Chắc chắn bản dịch sẽ có nhiều trường hợp no-star-where-không-sao-đâu, ví dụ "dịch vụ giao dịch" được dịch từ chữ "transactional services" !

    Phần dài nhưng có lẽ thú vị nhất của nguyên tác là phần nói về kinh tế chính trị political economy của TQ với những hiện tượng không khác gì các hiện tượng đã và đang xảy ra ở VN: nhóm lợi ích doanh nghiệp nhà nước (SOEs - state owned enterprises), tham nhũng, sự chênh lệch giàu nghèo quá mức, ...

    Phản hồi: 

    Litan là kinh tế gia nào vậy ? Xin HP cho xin cái tiểu sử và các nguồn tham khảo mà Litan sử dụng khi viết sách?