Brent Crane - Vấn đề người Thượng ở Cambodia

  • Bởi Diên Vỹ
    15/09/2015
    2 phản hồi

    Diên Vỹ chuyển ngữ

    Từ lâu quốc gia này vẫn lúng túng trong việc đối xử nhân đạo với những người tị nạn từ Cao nguyên miền Trung Việt Nam.

    Hôm tháng Năm, trong khi phần đông truyền thông quốc tế đang chú trọng vào việc Cambodia chuẩn bị đón nhận những người tị nạn từ Nauru trong một thoả thuận đầy tranh cãi với Úc, thì Phnom Penh lại nỗ lực ngăn chặn một nhóm người tị nạn chính trị khác vốn không được họ hoan nghênh mấy.

    "Gần 1 nghìn lính Cambodia được điều động dọc theo biên giới với Việt Nam... Hôm qua các binh sĩ nói rằng mục tiêu chính rất rõ ràng: bắt giữ những người Thượng," Báo Phnom Penh Post trường trình hôm tháng Năm.

    Những người Thượng đang trốn chạy này là một nhóm dân tộc thiểu số theo đạo Tin Lành ở khu vực Tây Nguyên miền Trung Việt Nam, có nhiều tài liệu ghi nhận việc họ bị đàn áp. Từ lâu họ liên tục là một chiếc gai đối với Cambodia. Phnom Penh là thành viên từng ký kết Hiệp ước Liên quan đến Tình trạng Người Tị nạn vào năm 1951 và Qui định 1967 của hiệp ước này bắt buộc Cambodia phải cho phép những người tị nạn chính trị được quyền yêu cầu bảo vệ, nhưng quốc gia này thường xuyên trục xuất họ như dạng dân nhập cư lậu vì mục đích kinh tế.

    "Chẳng nơi đâu mà việc đối xử người tị nạn lại trái ngược nhau một cách rõ rệt qua việc kỳ thị người Thượng và trải thảm đỏ đón người Nauru," Phil Robertson, phó giám đốc chi nhánh châu Á của cơ quan Giám sát Nhân quyền nói với phóng viên của The Diplomat.

    Người Thượng không là nhóm người dân tộc thiểu số duy nhất đến xin tị nạn tại Cambodia và bị trục xuất. Năm 2009, hai mươi người Duy Ngô Nhĩ, một sắc dân thiểu số Hồi giáo bị đàn áp ở vùng tây bắc Trung Quốc, chạy trốn sang Cambodia và đã bị cưỡng chế quay lại Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Tất cả những người lớn bị bỏ tù, trong đó có bốn người bị án chung thân. Ba ngày sau Bắc Kinh tuyên bố viện trợ 900 triệu Mỹ kim cho Cambodia. Trong khi việc trục xuất những người Duy Ngô Nhĩ bị phương Tây lên án mạnh mẽ và rộng khắp, việc trục xuất nhóm người Thượng, ngược lại, chỉ tạo ra một tín hiệu nhỏ nhoi.

    Theo Ou Virak, giám đốc học viện chính sách Future Forum tại Phnom Penh, đây là vấn đề mang tính địa chính trị.

    "Điều này cho thấy phương Tây chuộng Việt Nam hơn Trung Quốc rất nhiều. Qua sự đi lên của Trung Quốc, Việt Nam được xem như là một người bạn nhất thời của phương Tây. Hãy xem việc họ rộng tay đón mời vị Tổng Bí thư Đảng Cộng sản," ông nói, ám chỉ việc tiếp đón hi hữu với Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng vào đầu tháng, được nhiều nhà phân tích cho rằng phản ánh mối quan hệ nồng ấm hơn nhằm đối phó với căng thẳng đang tăng cao trong vùng biển Đông.

    Cambodia, vốn nhờ vả phần lớn vào viện trợ nước ngoài, từ lâu đã phải cân bằng việc thoả mãn các quan tâm về nhân quyền của các nước viện trợ và chính sách thực dụng trong nước (dù sự tăng cường viện trợ từ Trung Quốc đã khiến họ bớt năng nỗ hơn trong việc này). Với sự thiếu vắng áp lực thực sự lên Cambodia trong việc tôn trọng quyền lợi của người Thượng tị nạn, Virak nói, Thủ tướng Hun Sen và chính quyền của ông cảm thấy không có lý do gì để phải thực hành nó. Trong trận võ mồm trên chính trường quốc tế, những tiếng nói của người Thượng chỉ gần như là một lời thì thầm.

    "Người dân chúng tôi đã mất hết hi vọng vì không ai còn quan tâm đến chúng tôi nữa," Kok Ksor, chủ tịch Quỹ Đề Ga tại Hoa Kỳ đã than phiền với đài Al-Jazeera vào năm ngoái. "Thậm chí chính quyền Hoa Kỳ cũng chẳng làm gì để giúp chúng tôi."

    "Ai cũng muốn tảng lờ chúng tôi vì chúng tôi có rất ít người và đất đai quá nhỏ bé. Mọi người đều muốn giúp Việt Nam - và chúng tôi là vật cản đường - vì mọi người đều muốn ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc. Không ai muốn nói Việt Nam làm điều gì xấu."

    Người Thượng, mà tiếng Pháp gọi là Montagnard, từ lâu đã quen với việc bị gạt sang một bên bởi những thủ đoạn địa chính trị. Trong thời kỳ Việt Nam là thuộc địa Pháp, người Thượng với phong tục, ngôn ngữ và tôn giáo khác biệt, từ lâu đã khiến họ không hoà đồng với đa số dân Việt, họ được hứa dành riêng cho mình một vùng đất. Việc Pháp thất trận tại Điện Biên Phủ và rút quân về nước vào cuối cuộc Chiến tranh Đông Dương lần 1 vào năm 1954 đã làm lời hứa ấy tiêu tan. Không bao lâu sau, chính quyền Cộng sản ở miền Nam Việt Nam đã phát động một chiến dịch đàn áp chính trị lẫn văn hoá tại khu vực Cao Nguyên miền Trung.

    Lợi dụng lòng căm ghét của họ đối với người Việt, Lực lượng Đặc biệt của Hoa Kỳ đã bí mật huyấn luyện hơn 40 nghìn người Thượng vào chiến tranh du kích trong cuộc Chiến Đông Dương lần 2 (1955-75), còn gọi là cuộc Chiến tranh Việt Nam của Mỹ. Những người "Yard", theo như Lực lượng Đặc biệt gọi họ, hoạt động như là tuyến phòng vệ đầu tiên chống lại dân quân Việt Cộng hoạt động trong vùng Cao Nguyên miền Trung. Trong cuộc chiến đầy bất hạnh này, những người Thượng gan lì là lực lượng chủ yếu trong việc chống lại cộng sản Việt Nam. Sau khi người Mỹ rút khỏi vũng lầy đẫm máu này vào năm 1975, cuộc nội chiến vẫn hoàng hành. Những người Thượng đã chịu đựng hệ quả vì từng là đồng minh của người Mỹ. Theo một nhà sử học, đến khi chiến tranh kết thúc, khoảng 200 nghìn người Thượng bị giết, cùng với 85 phần trăm làng mạc của họ bị phá huỷ.

    Cho đế nay, số phận của họ cũng chẳng khá gì hơn. Theo một báo cáo đầy đủ do tổ chức Giám sát Nhân quyền xuất bản vào tháng Sáu, những người Thượng thường xuyên phải chịu đựng hàng loạt đày đoạ từ chính quyền, bao gồm việc tuỳ tiện bắt giữ, bị tra tấn trong lúc công an giam giữ, thường xuyên bị đe doạ, liên tục bị theo dõi và đàn áp tôn giáo. Những cuộc biểu tình kêu gọi có thêm quyền tự do tín ngưỡng và quyền sở hữu đất đai vào năm 2001 và lần nữa vào năm 2004 đã dẫn đến làn sóng đàn áp mới đối với nhóm người thiểu số này. Hà Nội đổ tội cho những thành phần phá rối từ nước ngoài trong khi thông qua một chiến dịch bắt bớ và đe doạ trên vùng cao nguyên.

    "Mỗi khi bị gọi lên trụ sở công an xã, tôi lại bị họ đánh và bỏ đói. Tôi bị giam trong một căn phòng nhỏ trong khi tay bị trói và bị người thẩm vấn đánh đập," một người Thượng đang xin tị nạn khai với tổ chức Giám sát Nhân quyền hôm tháng Hai.

    Với việc những người Thượng tiếp tục dồn về Vương quốc này để chạy trốn cơn cùng khổ, chính quyền Cambodia bị buộc phải giải quyết họ, dù miễn cưỡng đến đâu. Nhưng hoạt động của họ cho thấy đây là một chính sách đầy chắp vá.

    Đa số những người tị nạn bị trục xuất theo diện "dân ngoại quốc bất hợp pháp" mà các quan chức thường vin vào trong bộ máy quan liêu rườm rà. "Họ chỉ cáo giác chính quyền Việt Nam đàn áp họ nhưng lại không cung cấp tài liệu chứng minh," giám đốc văn phòng tị nạn của Bộ Nội vụ Cambodia trả lời các trường hợp trên với đài RFA vào tháng Hai. "Họ chỉ cáo buộc suông."

    Một số được hưởng qui chế tị nạn. Những người khác bị "tự nguyện" gửi trả về Việt Nam sau nhiều tháng chờ đợi được tị nạn và hết hi vọng.

    Virak giải thích chính sách tuỳ tiện này là do sự thiếu quan tâm từ trong nước

    "Chẳng có một chính sách rõ ràng nào. Chính quyền Cambodia cảm thấy khó chịu vì tình trạng này nhưng trên khía cạnh chính trị trong nước thì đây là một vấn đề mang tính trung lập nên chẳng ai thật sự quan tâm," ông nói.

    Cách đối xử những người dân tộc cao nguyên của chính quyền đa phần lệ thuộc vào mối quan hệ giữa chính phủ Cambodia và Việt Nam

    "Cambodia đang theo đuổi một chính sách kỳ thị trắng trợn đối với những người tị nạn," ông Phil Robertson của tổ chức Giám sát Nhân quyền nói. "Người Thượng đã phải chịu đựng hệ quả nặng nề này vì họ đã trốn khỏi một quốc gia đang là một đồng minh thân cận với chính phủ Cambodia."

    Carlyle Thayer, giáo sư danh dự tại Học viện Quốc phòng Úc cũng đưa ra quan điểm tương tự khi trả lời báo Phnom Penh Post.

    "Việt Nam sẽ không hài lòng nếu những người thiểu số cao nguyên được hưởng qui chế tị nạn ở Cambodia ... Việc này sẽ ảnh hưởng đến vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế và cũng là chất xúc tác cho những nhóm thiểu số khác tìm cách chạy khỏi Việt Nam," ông nói.

    "Việt Nam sẽ dùng cửa ngoại giao để bày tỏ sự phật lòng của mình nhưng chắc chắn sẽ không đi xa hơn vì điều này sẽ làm quốc tế chú ý hơn nữa vào vấn đề này."

    Hiện tại, có khoảng hơn 150 người Thượng xin qui chế tị nạn ở Phnom Penh đang trông đợi một tương lai mờ đục. Bất chấp tình cảnh bấp bênh này, nhiều người vẫn tiếp tục tìm cơ hội tại Cambodia, cho dù quốc gia này có muốn cho họ một cơ hội hay không.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Mấy bà mấy ông thiên tả ở DL đâu (yes I mean U, VN2006A), sao không thấy lên tiếng chỉ trích Việt cộng sát hại cả ngàn người Thượng (sau cuộc chiến), và công an CSVN đánh đập, bỏ đói người Thượng khi bị bắt đi thẩm vấn? Thiên tả chỉ giỏi cái lẹ miệng la oai oải lên kể tội Mỹ, mỗi khi thấy một anh đen bị cảnh sát Mỹ thịt oan.

    Cảm ơn bạn Diên Vỹ đã dịch. Ai tranh đấu cho nhân quyền ở Việt Nam, không thể làm ngơ tình trạng của những người thuộc dân tộc thiểu số!