Minxin Pei - Gốc rễ những rối loạn kinh tế của Trung Quốc là gì? Là chính trị, đồ ngốc!

  • Bởi Admin
    13/09/2015
    3 phản hồi

    Minxin Pei
    Đỗ Tùng chuyển ngữ

    Xem xét các phản ứng của thị trường tài chính đối với một loạt tin xấu gần đây về kinh tế Trung Quốc, rõ ràng cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu đã không mảy may có ý niệm rằng "phép lạ kinh tế" Trung Quốc sẽ “lộ tẩy” một cách quá đột ngột. Nhưng đối với những người quen thuộc với các tác phẩm kinh tế chính trị viết về các chế độ bóc lột, việc Trung Quốc vấp ngã không chỉ là chuyện có thể xảy ra nhưng là chuyện không thể tránh khỏi.

    Hầu hết những lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà đầu tư có thể quá bận rộn nên không đọc một tác phẩm kinh điển và nhiều lý thuyết như "Tổ chức, thay đổi tổ chức và hiệu suất kinh tế, " của nhà sử học kinh tế đoạt giải Nobel là Douglass North, hoặc một cuốn sách dễ tiếp cận hơn, "Tại sao có những quốc gia thất bại" của Daron Acemoglu, kinh tế gia giảng dạy tại Học viện Kỹ thuật Massachusetts, và James Robinson, kinh tế gia giảng dạy tại Đại học Harvard. Những hiểu biết sâu sắc của các học giả này, là những người đã suy nghĩ thâm sâu về mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế, đáng được chúng ta quan tâm.

    Khái niệm trung tâm của các học giả này là "nhà nước thú dữ" (predatory state), một từ của giới học thuật mô tả một chính phủ tham tàn. Mặc dù có những khác biệt ở bề ngoài trong cách giới cầm quyền "săn mồi" đối với xã hội, tính chất cốt lõi của một “nhà nước thú dữ” là việc sử dụng quyền lực chính trị để tự làm giàu của kẻ cầm quyền.

    Nếu quyền lực của nhà nước bắt nguồn từ sự đồng ý của người bị trị và được hạn chế bởi các quy định của pháp luật, thì giai cấp cầm quyền sẽ có rất ít khả năng ăn cắp của người dân. Tuy nhiên, nếu kẻ cầm quyền đặt mình lên trên luật pháp và sử dụng bạo lực độc quyền của nhà nước để bảo vệ đặc quyền ăn cắp của họ, thì họ có thể bòn rút thu vén của cải của xã hội tùy thích. Các ví dụ nổi tiếng nhất trong lịch sử gần đây là Ferdinand Marcos ở Philippines và Mobutu Sese Seko của Zaire, cả hai đều là “quan tặc” (kleptocrats).

    Một sự sang đoạt từ từ

    Nhà nước bị “chế độ thú dữ” nắm quyền sẽ làm xã hội nghèo khổ. Hình thức bần cùng hóa cực đoan và thảm khốc nhất là việc cưỡng đoạt trắng trợn bởi những kẻ độc tài có một tầm nhìn ngắn hạn.

    Các “chế độ thú dữ” tinh vi hơn, thường do các đảng phái chính trị độc tài có tổ chức chặc chẽ với một tầm nhìn dài hạn hơn nhiều, thì muốn có một chiến lược tinh tế và bền bỉ lâu dài hơn trong việc bòn rút của cải của xã hội. Thay vì ăn cắp ngay lập tức không thèm che dấu có thể làm tiêu tan vốn liếng tư bản của quốc gia và do đó đe dọa lợi ích lâu dài của bè đảng họ, “chế độ thú dữ” được kiểm soát bởi các đảng chính trị có tổ chức ăn cắp bằng những phương pháp gián tiếp, được ngụy trang và có tính thường trực.

    Thông thường, họ đưa ra những quy tắc phức tạp để hạn chế sự di chuyển vốn (vốn di chuyển tự do thì khó ăn cắp), làm cho quyền sở hữu bấp bênh (tài sản không được luật pháp bảo vệ thì ăn cướp dễ dàng hơn), kiểm soát khu vực ngân hàng (một cách đánh thuế dân chúng bằng lãi suất âm và ban phát tín dụng cho khách hàng ưu đãi), duy trì các doanh nghiệp nhà nước lớn (để chuyển tài sản đến những kẻ cầm quyền là người kiểm soát các công ty này), và độc quyền các ngành chủ chốt (để đánh thuế lên xã hội một cách gián tiếp).

    Nếu so sánh thì rõ ràng chế độ thú dữ tập thể phức tạp hơn nhiều so với chế độ thú dữ cá nhân và có xu hướng duy trì quyền lực lâu dài hơn. Mặc dù phương pháp “ăn cắp từ từ” (slow theft) như vậy có thể ít tệ hại hơn loại cướp bóc nhanh (fast plunder), các doanh nghiệp tư nhân và người dân thường vẫn không thoải mái khi sống dưới chế độ như vậy vì một phần lớn của cải mà họ phải khó nhọc tạo ra bị lấy đi mà không có sự đồng ý của họ. Cho dù các hệ thống “ăn cắp từ từ” có tinh vi phức tạp và ngụy trang khéo đến mấy thì cuối cùng người dân và doanh nghiệp tư nhân cũng sẽ nhận ra bộ mặt thật của hệ thống và sẽ mất đi động lực làm việc. Hơn nữa, cho dù một hệ thống với các phương pháp “ăn cắp từ từ” có thể sản xuất ra nhiều của cải hơn so với một hệ thống cướp bóc nhanh chóng, nó vẫn là một hệ thống kinh tế cực kỳ thiếu hiệu quả. Dưới một hệ thống như vậy, nguồn tài nguyên quý giá bị lãng phí vào các dự án mà kẻ cầm quyền ưa chuộng vì các dự án này có thể giúp họ đảm bảo sự hỗ trợ chính trị hay mang lợi ích cho gia đình và bạn bè của họ.

    Xét theo góc nhìn về nhà nước thú dữ cho chúng ta một cái nhìn sâu hơn và đáng lo ngại hơn về nguyên nhân suy thoái kinh tế của Trung Quốc. Nếu chúng ta quan sát các tổ chức kinh tế chính yếu của Trung Quốc và cách hoạt động của họ, chúng ta có thể nhanh chóng phát hiện một hệ thống cổ điển của sự “ăn cắp từ từ”: một tài khoản vốn khép kín, tài sản tư nhân không được bảo vệ hữu hiệu, độc quyền nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng và các ngành công nghiệp chủ chốt (như viễn thông và năng lượng), các doanh nghiệp nhà nước khổng lồ (chiếm ít nhất một phần ba tổng sản phẩm trong nước), và ngân sách của chính phủ hoàn toàn thiếu minh bạch.

    Cái ít tệ hại hơn giữa hai cái xấu

    Một câu hỏi là làm thế nào cái hệ thống “ăn cắp từ từ” lại có thể tạo ra phép lạ kinh tế trong hơn 35 năm qua. Câu trả lời cũng dễ tìm thôi. Thiếu hiệu quả kinh tế luôn luôn là sự tương đối. Hệ thống “ăn cắp từ từ” có thể kém hiệu quả hơn so với hệ thống tư bản chủ nghĩa tự do trong đó sự cướp bóc bởi nhà cầm quyền được hạn chế ở mức tối thiểu, nhưng nó lại hiệu quả hơn hệ thống cướp bóc nhanh. Có hai yếu tố trong trường hợp của Trung Quốc - một lịch sử và một cấu trúc - đã cho phép các hành động “ăn cắp từ từ” tiếp tục mà không làm chậm đi sự tăng trưởng kinh tế trong thời kỳ hậu - Mao Trạch Đông.

    Sự thật lịch sử là hệ thống “ăn cắp từ từ” đã thay thế một hệ thống trước đó còn tồi tệ hơn nhiều: hệ thống cầm quyền toàn trị theo chủ nghĩa Mao đã hoàn toàn ngăn cấm kinh tế tư nhân và việc tạo ra của cải. Chắc chắn rằng chỉ một việc từ bỏ chủ nghĩa Mao đã cởi trói cho sự năng động kinh doanh và chuyển hướng hoàn toàn nền kinh tế Trung Quốc, mặc dù điều này khó có thể định lượng.

    Các yếu tố khác đã làm hệ thống “ăn cắp từ từ” tiếp tục được mà không phá hủy nền kinh tế là một số các điều kiện và biến cố xảy ra một lần nhưng vô cùng thuận lợi, chẳng hạn như dân số trẻ, di cư từ nông thôn ra thành thị, toàn cầu hóa và sự gia nhập của Trung Quốc vào Tổ chức Thương mại Thế giới. Những yếu tố này đã đẩy mạnh nền kinh tế đến một mức thành quả cao như vậy nên Trung Quốc có thể thực hiện “ăn cắp từ từ”, và tốt nhất được hiểu như là một hình thức đánh thuế.

    Nhưng khi Trung Quốc hụt hơi về mặt kinh tế, quốc gia không còn khả năng để trả mức giá này. Quan trọng hơn, số liệu thống kê kinh tế và tài chính của Trung Quốc càng lúc càng được phơi bày, đặc biệt là núi nợ của chính quyền địa phương và các doanh nghiệp nhà nước, cho thấy rằng việc “ăn cắp từ từ” tích lũy lâu dài có thể tác hại như cướp bóc nhanh.

    Phân tích nghiêm trọng này cho thấy rằng các thách thức cơ bản của Trung Quốc là chính trị, không phải là kinh tế. Điều kiện tiên quyết cho những cuộc cải cách chân chính cần thiết để hồi sinh năng động kinh tế là tháo bỏ nhà nước thú dữ và hệ thống “ăn cắp từ từ”. Nhưng đây là một nhiệm vụ không thể thực hiện, bởi vì hoàn thành nhiệm vụ này đồng nghĩa với chuyện phá hủy các nền móng kinh tế của sự cầm quyền của đảng Cộng sản Trung Quốc. Những ai không tin vào cái lý luận có tính vận mạng này nên đọc "Tại sao Quốc Gia Thất Bại" và hãy nhìn vào các nước giàu nhất trên thế giới. Họ sẽ thấy rằng ngoại trừ đối với các nước sản xuất dầu mỏ, là nơi các nhà lãnh đạo có thể ăn cắp từ thiên nhiên, tất cả các xã hội giàu có khác được cai trị bởi các quy định của pháp luật và do đó không có cả hai loại “ăn cắp từ từ” và cướp bóc nhanh.

    Minxin Pei là một giáo sư về chính thể tại Claremont McKenna College và một thành viên cao cấp không cư trú của German Marshall Fund của Hoa Kỳ.

    Nguyên tác tiếng Anh đăng ngày 7/9/2015 tại http://www.gmfus.org/commentary/root-chinas-economic-troubles-its-politics-stupid

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Trường hợp VN là một hỗn hợp của "cướp bóc nhanh" và "ăn cắp từ từ".
    Sau 75 thì miền Nam bị "kẻ thắng cuộc" vơ vét và bần cùng hóa bằng các biện pháp như chiếm đoạt nhà cửa, của cải, cơ sở sản xuất (đánh tư sản), đổi tiền, xua dân đi kinh tế mới, v.v..
    Mười năm sau thì cả nước kiệt quệ, sắp loạn đến nơi nên CS phải "đổi mới" để khỏi chết. Từ đó bộ máy ăn cắp chậm, bòn rút từ từ tài sản quốc dân được thực hiện tinh vi theo mô hình TQ.
    Bây giờ thì bộ máy bòn rút tài sản quốc dân đã chạy ngon lành, nhưng ở nhiều địa phương vẫn thường xảy ra những vụ cướp bóc nhanh, cưỡng đoạt đất đai tài sản của dân.

    Nói một cách dễ hiểu theo nhãn quan của tác giả nguyên nhân thất bại kinh tế Trung quốc thoát thai từ chính trị. Cái quan niệm mọi sinh hoạt kinh tế phải được Nhà Nước quản lý từ kế hoạch, ngành nghề tạo nền một nền kinh tế méo mó không trung thực và công bằng. Vì quyền lực không bị kiểm soát nên tha hoá đưa tới tài nguyên tập trung về cho một giới ăn bám và trộm cướp thay vì đầu tư và sáng tạo trong sản xuất cho toàn xã hội tạo nên của cải vật chất.

    Nhận xét trên hoàn toàn đúng thôi. Nó đúng vì không nhà đầu tư nào an tâm hay nhà khoa học nào có thể hăng hái sáng tạo khi không chắc thành quả của họ sẽ bị bọn chính trị tham lam cướp đoạt. Muốn có sự bảo đảm an toàn cho giới đầu tư và nhà sáng chế, hệ thống chính trị phải mở, phải đón nhận những tài năng mới, những tư tưởng mới. Có nghĩa nó cần đa nguyên, đa đảng và bầu cử theo lối dân chủ và có những chế tài phân quyền và kiểm soát lẫn nhau.

    Tàu không thể bước lên bục thịnh vượng như Âu Mỹ nếu hệ chính trị vẫn giữ độc quyền.