Thảo Gạo - Gặp người đầu tiên dịch “Hoàng Tử Bé” sang tiếng Việt

  • Bởi Khách
    09/08/2015
    16 phản hồi

    Thảo Gạo

    “Hoàng Tử Bé” của nhà văn người Pháp Antoine De Saint –Exupéry có lẽ là một trong những tác phẩm hiếm hoi lay động người đọc trong từng câu chữ với những triết lí sống rất đỗi bình dị. Cuốn truyện này đã rất nổi tiếng ở Việt Nam, nhưng chắc ít ai biết nó được dịch lần đầu tiên bởi nhà giáo Phạm Toàn. Dù bản dịch của ông không phải là bản được in nhiều nhưng theo đánh giá của một số độc giả, nó được coi là bản dịch hay nhất cho đến nay.


    Nhà giáo Phạm Toàn

    Phóng viên gặp nhà giáo Phạm Toàn vào những ngày ông và nhóm Cánh Buồm đang chuẩn bị cho sự kiện ra mắt hai cuốn Tiếng Việt và Văn trong bộ sách lớp sáu, ngày 12/8 tới đây tại Hà Nội. Cuộc nói chuyện tình cờ đưa đến việc Phạm Toàn nói về bản dịch tiếng Việt đầu tiên kiệt tác “Hoàng Tử Bé”.

    Năm 1966, lần đầu tiên, Phạm Toàn đọc “Hoàng Tử Bé” từ nguyên tác. Nhớ lại, ông kể: “Tôi mê quá, không ngờ trên đời lại có thứ văn chương đẹp như vậy!”.
    Ấy là lần nhà thơ Huy Cận đi Pháp về, và mang theo về cuốn “Le Petit Prince” của Antoine De Saint -Exupéry. Nhà giáo mượn về đọc. Vì quá say sưa nên ngay đêm hôm đó ông đã thức trắng để dịch sang tiếng Việt (thời đó, chỉ có thể viết tay), đến ngày hôm sau thì hoàn thành.

    Bản dịch đầu tiên này được ông cho bạn mình, nhà biên kịch Vũ Huy Cương, mượn. Tiếc là bản dịch đầy cảm hứng ấy bị thất lạc luôn sau đó. Nhiều khả năng nó rơi vào tay an ninh văn hóa trong những đợt ông Vũ Huy Cương cùng nhiều trí thức, văn nghệ sĩ khác bị “làm việc”, “thẩm vấn” liên miên trong vụ xét lại. Do vậy, Phạm Toàn mượn lại nguyên tác lần nữa đem về dịch. “Lần thứ hai thì không hay bằng lần thứ nhất” – ông tiếc nuối –“do nó không còn được “fresh” (tiếng Anh, nghĩa là “tươi mới” –PV) như lần đầu”.

    Bản dịch thứ hai này ông cho một đồng nghiệp là nhà giáo Phùng Cốc Đệ mượn. Sau đó con gái của ông Phùng Cốc Đệ chép tay lại một bản để giữ. Phạm Toàn cầm bản gốc... và rồi nó lại thất lạc.

    Bẵng đi một thời gian dài, đến khoảng năm 2006, 2007 trong một dịp tình cờ, dịch giả Đoàn Tử Huyến nhờ Phạm Toàn dịch “Hoàng Tử Bé” để in thì ông mới nhớ lại chuyện cũ và đáp: “Không cần dịch lại, tôi đã làm từ hồi năm 1966, tôi sẽ lấy cho anh”. Sau đó ông đến gặp Phùng Cốc Đệ, lấy bản chép tay của con gái ông Đệ về, sửa lại đôi chút và gửi cho nhà xuất bản.

    Phạm Toàn kể với phóng viên: “Khi mình cho Đệ mượn, con gái Đệ mới học lớp sáu, đến lúc mình cầm lại bản dịch năm ấy thì con bé đã kịp nghỉ hưu”. Sau câu nói đó là một khoảng lặng dài, không rõ là ông tiếc nuối thời gian đã qua hay bùi ngùi rằng cuộc đời trôi đi nhanh quá.

    Antoine De Saint –Exupéry viết “Hoàng Tử Bé” trong thời gian văn hào sống ở Mỹ, trước khi ông gia nhập Không lực Hoa Kỳ, năm 1943. Tác phẩm này tuy rất ngắn nhưng với những câu văn:

    “Người lớn như vậy đấy. Đừng giận họ. Trẻ con chúng ta cần hết sức khoan dung với người lớn, các bạn ạ”.

    “Muốn nhìn thấy được thì phải nhìn bằng trái tim. Mắt thường sao thấy được những điều vô hình”.

    “Cậu mãi mãi phải chịu trách nhiệm, phải chăm lo cho những gì cậu đã thuần hóa”.

    … nó đã nhanh chóng trở thành một tác phẩm kinh điển, được dịch ra hơn 250 thứ tiếng, cho đến nay đã bán được hơn 200 triệu bản trên toàn thế giới và trở thành một trong những cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại (theo Wikipedia, dẫn nguồn AP).

    Phạm Toàn sinh năm 1932 tại Đông Anh, Hà Nội. Ông là một nhà giáo, nhà văn, dịch giả. Những năm gần đây ông được biết đến với tư cách là người sáng lập Cánh Buồm, nhóm tác giả biên soạn bộ sách giáo khoa cho học sinh tiểu học, độc lập với Bộ Giáo dục.

    Cánh Buồm sẽ ra mắt cuốn Văn và cuốn Tiếng Việt lớp 6 vào ngày 12/8 tại 24 Tràng Tiền, Hà Nội.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    16 phản hồi

    Chắc chắn Thảo Gạo đã sai khi viết rằng Phạm Toàn là người đầu tiên dịch Hoàng tử bé. Ở miền Nam, ai cũng biết Bùi Giáng là người dịch tác phẩm nhỏ đó sang tiếng Việt từ năm 1973, và trước đó là Trần Thiện Đạo dịch vào năm 1966. Sau này tôi biết còn có vài người khác dịch sang tiếng Việt. Cá nhân tôi thấy bản của Bùi Giáng là hay nhất.

    Thảo Gạo có lẽ còn trẻ và lớn lên trong thế giới XHCN nên không biết hay không được biết đến Bùi Giáng và nền văn học miền Nam? Dù gì thì sự việc nói lên kiến thức của học sinh và sinh viên ngày nay kém quá. Lỗi không phải tại họ; lỗi từ chế độ cộng sản kỳ thị người miền Nam.

    Bà Ba viết:
    Nền Văn học Miền Nam (trước 1975) là có thật, không thể phủ định hoặc quên nó đi. Đánh giá nó thế nào là một vấn đề khác.

    Có nhiều sự thật do các góc nhìn khác nhau (TTN). He he.

    Các con mọt sách ở miền Nam biết:
    Cậu hoàng con, Trần Thiện Đạo dịch (Nhà xuất bản Khai Trí, 1966) (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia).
    Bản dịch khác là đây:
    Hoàng Tử Bé, Bùi Giáng dịch (Nhà xuất bản An Tiêm, Sài Gòn 1973, tái bản 2005.

    Chiến sĩ gái Thảo khẳng định ngài Toàn là người dịch đầu tiên.
    Sự thật thứ nhất có chàng wi ki pi di dà các con mọt sách miền Nam mần chứng.
    Sự thật của chiến sĩ gái Thảo, hic hic đêk có bằng chứng, tại bởi vì bản gốc thất lạc, dưng bản "không phải gốc" đã được " con gái Đệ" giữ dùm. Hic hic. Chắc giấy mực hồi đó tốt thượng hạng nên dù nắng mưa dãi dầu, chiến tranh, sơ tán vưn vưn mấy chục năm giời chẳng hề nhạt phai màu mực?

    Xin kết thúc vụ "Le Petit Prince" ở chỗ này. Hình như vấn đề đã được đẩy đi qua xa rồi. Còn nhiều việc khác nên "còm" hơn. Tôi xin kết lại như thế này:
    1. Người dịch đầu tiên cuốn sách này là Trần Thiện Đạo dịch (Nhà xuất bản Khai Trí, 1966).
    2. Bản dịch hay nhất là tùy người đọc. Cô/bà Thảo (mà tên đúng là gì?) cho là bản dịch ông Toàn hay nhất là ý của cô/bà ấy và ông Toàn.
    3. Nền Văn học Miền Nam (trước 1975) là có thật, không thể phủ định hoặc quên nó đi. Đánh giá nó thế nào là một vấn đề khác.

    Lê Đá Trẻ viết:
    @TUAN344: lại lòi ra thêm một ông dốt nữa, thật phí công tôi dạy dỗ quá đi !

    1) Không biết tức là dốt chứ còn gì?
    - Xem đây https://vi.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%91t
    - Xem chữ Ignorance đây: https://translate.google.com/#en/vi/ignorance
    phần tiếng Anh : lack of knowledge
    dịch tiếng Việt: dốt nát

    2) Nhiều người cứ lầm lẫn Google Search chính là kho dữ liệu nên dẫn tới cách dùng sai như ông dốt HANSY và ông dốt a dua TUAN344 ! Google Search, như Bing Search, Yahoo! Search, chỉ là những công cụ để tìm kiếm. Cho nên phải dùng đúng, ông dốt ạ !

    Waa, hahahahaha...
    "lack of knowledge" mà dịch qua tiếng Việt là: dốt nát?
    Ối chời ơi, ông tốt nghiệp ở trường "dạy dỗ" tiếng Anh nào vậy?

    @TUAN344: lại lòi ra thêm một ông dốt nữa, thật phí công tôi dạy dỗ quá đi !

    1) Không biết tức là dốt chứ còn gì?
    - Xem đây https://vi.wiktionary.org/wiki/d%E1%BB%91t
    - Xem chữ Ignorance đây: https://translate.google.com/#en/vi/ignorance
    phần tiếng Anh : lack of knowledge
    dịch tiếng Việt: dốt nát

    2) Nhiều người cứ lầm lẫn Google Search chính là kho dữ liệu nên dẫn tới cách dùng sai như ông dốt HANSY và ông dốt a dua TUAN344 ! Google Search, như Bing Search, Yahoo! Search, chỉ là những công cụ để tìm kiếm. Cho nên phải dùng đúng, ông dốt ạ !

    Lê Đá Trẻ viết:
    HANSY viết:
    Bởi vì chúng tôi tìm nát trên Google search vẫn không có cái tên nào là Phạm Toàn đã từng dịch cuốn Hoàng Tử bé cả.

    Tìm nát trên "Google search" không thấy là do dốt vì Châu Diên chính là Phạm Toàn!

    Ông này đét hiểu chữ "dốt"nên ăn nói hồ đồ như thế: "không biết" không có nghĩa là "dốt". Got it?


    Lê Đá Trẻ viết:
    @HANSY: Cái câu bạn viết ra "Chúng tôi đã tìm nát trên Google search" cũng rất vô nghĩa vì "Google search" chỉ là một công cụ để tìm kiếm thông tin. Câu đó phải sửa lại cho đúng là "Chúng tôi đã tìm nát bằng Google search" hoặc "Chúng tôi đã tìm nát trên internet" thì mới có nghĩa.

    Đã vậy lại còn lên mặt mô phạm, làm tài lanh, dạy cách hành văn. "Chúng tôi đã tìm nát bằng Google search/trên internet" thì có hay ho gì hơn "tìm nát trên Google search" đâu mà phải nổ lốp bốp như thế?

    Thảo ơi, viết như vậy mà dám viết à? Kinh thật nàng phóng viên! Mà ông Toàn ơi ông Toàn, nói vậy mà nói được và dám để cho nàng phóng viên múa bút như vậy thì cũng ..... kinh thật cho ông, ông Toàn ơi là ông Toàn.

    @HANSY: Cái câu bạn viết ra "Chúng tôi đã tìm nát trên Google search" cũng rất vô nghĩa vì "Google search" chỉ là một công cụ để tìm kiếm thông tin. Câu đó phải sửa lại cho đúng là "Chúng tôi đã tìm nát bằng Google search" hoặc "Chúng tôi đã tìm nát trên internet" thì mới có nghĩa.

    HANSY viết:
    Bởi vì chúng tôi tìm nát trên Google search vẫn không có cái tên nào là Phạm Toàn đã từng dịch cuốn Hoàng Tử bé cả.

    Tìm nát trên "Google search" không thấy là do dốt vì Châu Diên chính là Phạm Toàn!

    Gửi các ông các bà khác: nhà giáo Phạm Toàn (tức Châu Diên) là người rất đáng kính, đề nghị các ông các bà không nên ăn nói kiểu hỗn hào như vậy. Ông Phạm Toàn có nói rõ là đã dịch Hoàng Tử Bé từ năm 1966 nhưng thất lạc bản gốc. Chấm hết.

    10082915
    CÓ SỰ THAY ĐỔI TÊN TÁC GIẢ BÀI VIẾT NÀY RẤT NGOẠN MỤC NÈ CÁC BẠN
    Ngày 09-08-2015, nhan đề bài viết là:
    Đinh Thị Phương Thảo – Gặp người đầu tiên dịch “Hoàng Tử Bé” sang tiếng Việt
    Qua Ngày 10-08-2015, nhan để được sửa thành:
    Thảo Gạo - Gặp người đầu tiên dịch “Hoàng Tử Bé” sang tiếng Việt
    …………..
    Đổi tên từ:
    Đinh Thị Phương Thảo => Thảo Gạo
    Ắt có vấn đề. Không loại trừ cốt né tránh sự tấn công vào một nghi vấn nói dối.
    Mà việc đổi tên trong bài viết e là chỉ do BBT có quyền đổi sau khi bài đã “lên sóng”.
    Không biết có phải vậy không nữa.
    Xin một câu trả lời.

    Bà Ba viết:
    Người dịch đầu tiên là đây:
    Cậu hoàng con, Trần Thiện Đạo dịch (Nhà xuất bản Khai Trí, 1966) (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia).
    Bản dịch khác là đây:
    Hoàng Tử Bé, Bùi Giáng dịch (Nhà xuất bản An Tiêm, Sài Gòn 1973, tái bản 2005 [2])

    Tớ cũng đã đọc cuốn này đến nát bấy hồi còn bé ở Sài Gòn hoa lệ những năm 67/68.
    Cứ dzư nhời chiến sĩ gái Thảo thì VNCH đã "nhập cảng" cuốn Hoàng Tử Bé do ngài Toàn dịch. He he.

    Chiến sĩ gái Thảo viết:
    Dù bản dịch của ông không phải là bản được in nhiều nhưng theo đánh giá của một số độc giả, nó được coi là bản dịch hay nhất cho đến nay.

    Má nó ơi, tớ có hơi bị nhiều mấy câu hỏi dành cho chiến sĩ gái Thảo: Không được in nhiều là bi nhiêu? Đã bán hết hay vưỡn tồn kho? Một số độc giả là bi nhiêu? Các ngài độc giả nì đã ngâm kíu, đã đọc các bản dịch khác để có "cơ sở" so sánh là ngài Toàn dịch hay nhất? Chiến sĩ gái Thảo có trong tay bản dịch đã in thành sách của ngài Toàn, đã nghiền ngẫm qua đêm? Hay chíến sĩ gái Thảo chỉ nghe nói? Níu có thì hãy nhanh chân nhanh tay đưa lên mạng cho những con mọt sách đọc, để cùng nhau đánh giá, mí điều kiện các con mọt sách nì đã đọc các bản dịch khác, nhá. :)

    theo nhời chiến sĩ gái Thảo viết:

    Vì quá say sưa nên ngay đêm hôm đó ông đã thức trắng để dịch sang tiếng Việt, đến ngày hôm sau thì hoàn thành.
    Khoảng năm 2006, 2007 trong một dịp tình cờ, dịch giả Đoàn Tử Huyến nhờ Phạm Toàn dịch “Hoàng Tử Bé” để in thì ông mới nhớ ra và đáp: Không cần dịch lại, tôi đã có bản dịch từ năm 1966, tôi sẽ lấy cho anh”.....

    He he, thức trắng đêm để dịch một cuốn sách mà lợi quên bẵng đi cái tài sản trí tuệ (vô giá) của mình đến mấy chục năm trời, mới ( chợt ) nhớ ra khi có người nhắc lại.

    cbn.

    Tôi không muốn nặng lời vì dầu gì chỗ này là đất chữ nghĩa. Tuy nhiên đọc xong bài của cô/bà Đinh Thị Phương Thảo tôi (xin lỗi) muốn xài tiếng Đan Mạch. Hoặc là người viết dốt, hoặc là người viết có ý đồ xấu. Người ta đã xóa Miền Nam nay muốn xóa luôn một nền văn học Miền Nam nữa.
    Có khác gì đốt sách chôn học trò ??

    Đinh Thị Phương Thảo viết:
    Dù bản dịch của ông không phải là bản được in nhiều nhưng theo đánh giá của một số độc giả, nó được coi là bản dịch hay nhất cho đến nay.

    Đã được in và đã có độc giả tất phải có sách và nhà xuất bản.
    Mong được tác giả Đinh Thị Phương Thảo cho bạn đọc Dân Luận được biết xuất xứ cuốn sách đó để tìm cách tiếp cận và thưởng thức bản dịch hay nhất này.
    Xin cám ơn

    Đinh Thị Phương Thảo viết:
    Bản dịch thứ hai này ông cho một đồng nghiệp là nhà giáo Phùng Cốc Đệ mượn. Sau đó con gái của ông Phùng Cốc Đệ chép tay lại một bản để giữ, bản kia trả cho ông. Bẵng đi một thời gian dài, đến khoảng năm 2006, 2007 trong một dịp tình cờ, dịch giả Đoàn Tử Huyến nhờ Phạm Toàn dịch “Hoàng Tử Bé” để in thì ông mới nhớ ra và đáp: “Không cần dịch lại, tôi đã có bản dịch từ năm 1966, tôi sẽ lấy cho anh”. Sau đó ông đến gặp Phùng Cốc Đệ, lấy bản chép tay của con gái ông Đệ về, sửa lại đôi chút và gửi cho nhà xuất bản.

    gửi cho nhà xuất bản có nghĩa là bản dịch này đã được in ra thành sách.
    Đề nghị tác giả Đinh Thị Phương Thảo cung cấp thêm thông tin và bằng chứng cụ thể về cuốn sách có bản dịch Hoàng Tử Bé của ông Phạm Toàn.
    Bởi vì chúng tôi tìm nát trên Google search vẫn không có cái tên nào là Phạm Toàn đã từng dịch cuốn Hoàng Tử bé cả.
    https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD_b%C3%A9


    Danh sách những tác giả đã dịch cuốn Hoàng Tử Bé từ 1966-2013

    Le Petit Prince, tác giả Antoine de Saint-Exupéry, nguyên tác bằng tiếng Pháp đã đuọc bày bán từ lâu tại Việt nam, tại Sài Gòn, VIệt Nam Cộng Hoà .

    Đây là hình bìa cuốn Le Petit Prince, nguyên tác tiếng Pháp đã phát hành tại Sài Gòn:


    Le Petit Prince

    Bản dịch tiếng Việt của Le Petit Prince đã đuọc in ấn xuất bản, phát hành, bày bán ê hề ở Việt nam, Sài Gòn, từ rất lâu trước 1975.
    tựa đề "Cậu hoàng con", do Trần Thiện Đạo dịch (Nhà xuất bản Khai Trí, 1966)
    tựa đề "Hoàng Tử Bé", do Bùi Giáng dịch (Nhà xuất bản An Tiêm, Sài Gòn 1973,

    *****

    Nhưng nếu quý ông bà anh chị cho rằng" Lịch sử Việt nam chỉ mới có từ khi có đảng cộng sản",

    nếu quý ông bà anh chị vẫn hằng cố gắng xoá bỏ lý lịch danh diện ký ức VNCH của người miền nam (*),

    thì quý ông bà anh chj cứ tự nhiên vái nhau xưng tụng nhau

    "cuốn truyện này được dịch lần đầu tiên bởi nhà giáo Phạm Toàn. Dù bản dịch của ông không phải là bản được in nhiều nhưng theo đánh giá của một số độc giả, nó được coi là bản dịch hay nhất cho đến nay.

    Năm 1966, lần đầu tiên, nhà giáo Phạm Toàn đọc “Hoàng Tử Bé” từ nguyên tác. Nhớ lại, ông kể: “Tôi đọc mê quá, không ngờ trên đời lại có thứ văn chương đẹp như vậy!"

    Ấy là lần nhà thơ Huy Cận đi Pháp về, và mang theo về cuốn “Hoàng Tử Bé” của Antoine De Saint -Exupéry bằng tiếng Pháp. Nhà giáo mượn về đọc. Vì quá say sưa nên ngay đêm hôm đó ông đã thức trắng để dịch sang tiếng Việt, đến ngày hôm sau thì hoàn thành.
    - See more at: https://www.danluan.org/comment/reply/34225#sthash.uvLWybSF.dpuf"

    Nô xì ta ghoe!

    --------

    (*) như kiểu trí thức cộng sản VNDCCH xoá bỏ ký ức của người dân Quỳnh Lưu về tội ác của quân đội nhân dân cộng sản Hồ chí Minh đàn áp chính trị thảm sát 7000 người dân Quỳnh Lưu năm 1956.

    Xoá bỏ ký ức của một cộng đồng, của một dân tộc, đó là một tội ác, tội ác chống nhân loại!

    Người dịch đầu tiên là đây:
    Cậu hoàng con, Trần Thiện Đạo dịch (Nhà xuất bản Khai Trí, 1966) (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia).
    Bản dịch khác là đây:
    Hoàng Tử Bé, Bùi Giáng dịch (Nhà xuất bản An Tiêm, Sài Gòn 1973, tái bản 2005 [2]) (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia).