Lưu Văn Minh - Dữ liệu thống kê có nên là một sản phẩm chính trị?

  • Bởi Admin
    06/08/2015
    4 phản hồi

    Lưu Văn Minh, cộng tác viên Dân Luận


    Nhà báo Huy Đức tại Hội thảo Dự thảo Luật Thống kê Sửa Đổi.

    “Thống kê liên quan đến đời sống chúng ta hàng ngày, các dữ liệu thống kê không được đánh giá chính sác dẫn đến nhiều chính sách không đúng đắn, chúng liên quan mật thiết đến đời sống của chúng ta” – Nhà báo Huy Đức – Chuyên gia cố vấn cho tổ chức RED.

    Sáng ngày 04/08/2015, Hội thảo dự thảo luật thống kê sửa đổi được Trung tâm Nghiên cứu Truyền thông Phát triển (RED) tổ chức tại khách sạn Hòa Bình, 27 Lý Thường Kiệt, Hà Nội. Tham dự có nhiều chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu như Đặng Bình Ngọc, Nguyễn Ngọc Anh, Nguyễn Bùi Linh – đến từ UNDP.

    Vừa cởi vừa trói

    Theo đánh giá của các chuyên gia, dự thảo luật thống kê sửa đổi lần này mở rộng phạm vi hoạt động, trong đó có công nhận Thống kê ngoài nhà nước.
    Theo chuyên gia thống kê Nguyễn Bùi Linh, người được đánh gia làm thống kê mạnh nhất ở Việt Nam, dự thảo luật sửa đổi lần này “vừa cởi và trói”. Dự thảo luật đã công nhận thống kê ngoài nhà nước, nhưng lại hạn chế về mục đích, phạm vi, nguyên tắc và yêu cầu, đồng thời quy định lĩnh vực cấm trong hoạt động thu thập thông tin và phổ biến thông tin thống kế bao gồm các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh.

    Việt Nam chưa có hội đồng thống kê quốc gia của Quốc Hội, đây là thiếu sót và cũng như là vai trò để đánh giá hoạt động của các bộ ngành. Điểm mới của dự thảo làm rõ các hệ thống thông tin Thống kê ở Việt Nam, bao gồm: Hệ thống thông tin thống kế quốc gia; hệ thống thông kê bộ, ngành; hệ thống thông tin cấp tỉnh; hệ thống thông tin thống kê cấp huyện;

    Các vấn đề chuyên gia quan tâm đó là tính độc lập của cơ quan thống kê. Hiện nay ở mỗi địa phương đều có cơ quan thống kê riêng, huyện có cơ quan của huyện, tỉnh có cơ quan thống kê của tỉnh. Dẫn đến việc mà các chuyên gia thường nhắc tới “GDP của các tỉnh cộng lại luôn cao hơn GDP cả nước”.

    Tổng cục thống kê hiện nay thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cục thống kê và chi cục thống kê luôn thuộc các cấp tỉnh huyện. Liệu các số liệu thống kê của các cơ quan này có khách quan, đủ tin cậy. Trách nhiệm sẽ thuộc về ai nếu các số liệu này không chính xác, hoặc nếu có cơ quan thống kê ngoài nhà nước cũng công bố số liệu thống kê nhưng kết quả khác, sẽ sử dụng kết quả nào? Theo chuyên gia Vũ Sỹ Cường “thì hãy để mọi việc cho thị trường quyết định”.

    Tổng cục trưởng còn thấp hơn cả Thứ trưởng

    Bà Nguyễn Bùi Linh chuyên gia của UNDP có thời gian làm việc với tổng cục thống kê và cũng là một trong những số người cùng với tổng cục để góp ý dự thảo lần này. Theo bà, để thống kê “độc lập tuyệt đối không có đâu, nhất là nước mình, độc lập tương đối thì được” khi mà vị trí của ông “Tổng cục trưởng còn thấp hơn cả Thứ trưởng”. Trong tham vấn của quốc hội đang tranh cãi nên để thống kê ở bên Quốc hội hay Chính phủ, nến thuộc bên chính phủ thì cần phải tăng quyền lực của ông cụ trưởng thống kê lên, để có tiếng nói trong công việc và cũng như số liệu để được đảm bảo chính xác và khách quan, nhưng theo bà Nguyễn Bùi Linh thì để bên chính phủ cũng không phải là hoàn toàn. Còn nếu để ở bên Quốc hội thì tiếng nói lại ít hơn.

    Theo các chuyên gia, thống kê là lĩnh vực kinh doanh về số liệu. Hãy để cho thị trường quyết định, và cần phải có các thống kê ngoài nhà nước, và nhiều lĩnh vực thống kê nhà nước không thể làm nổi vì không đủ trình độ, kĩ thuật. “Hiện tại các anh nhà nước toàn sử dụng số liệu thống kê của ngoài nhà nước, có bao giờ sử dụng thống kê của mình đâu” – chuyên gia Nguyễn Ngọc Anh.

    Hoạt động thống kê phi nhà nước có từ rất lâu, không phải mới đây. Khi mà “thống kê chính thức không hiểu vì sao thiếu cái gì đó nên mới sinh ra thống kê tư, hoặc luật không phù hợp hoặc luật phù hợp những không thực thiện được” – Nhà báo Huy Đức.

    Đối với người dân, “dù không học kinh tế thì cũng chỉ quan tâm đến GDP, lạm phát, thất nghiệp, ba chỉ số đó sẽ chúng ta dự đoán chính sách về ngân sách trong tương lai như thế nào, chính sách công trong lương lai thế nào? Và khi chúng ta đưa ra chính sách về ngân sách, cung tiền tệ thì nó lại tác động trở lại với tăng trưởng thế nào, lạm phát sẽ thế nào, thất nghiệp như thế nào? Vì vậy độ chính xác của dữ liệu và khả năng tiếp cận của dữ liệu, để chính xác chuẩn xác nó vô vùng quan trọng liên quan đến sức khỏe của nền kinh tế cũng như thu nhập của từng cá nhân” – Tiến Sỹ Lê Hồng Nhật – Đại học Kinh tế - Đại học quốc gia Hồ Chí Minh.

    Về dự thảo luật thống kê sửa đổi lần này “dù có mới hay không mới, nó cũng chỉ tập chung vấn đề tính chính xác của dữ liệu, khả năng tiếp cận, và trách nhiệm giải trình. Khả năng tiếp cận không có thì không ai có thể nào đưa ra chính sách về ngân sách tiền tệ. Ai sẽ phải chịu trách nhiệm giải trình?” theo tiến sỹ Lê Hồng Nhật.

    Tiếp cận thông tin như thế nào? Những cơ quan thống kê ngoài nhà nước và nhà nước sẽ công bằng trong việc tiếp cận thông tin. “Xin hỏi các anh các chị nhà báo ở đây đã từng bỏ tiền để lấy được thông tin từ cục thống kê chưa ạ?” “Không ai ạ, tôi thì tôi phải trả tiền để có được thông tin từ cục thống kê” – chuyên gia Vũ Sỹ Cường.

    Thống kê không phải là một sản phẩm chính trị, nó là các chỉ số về GDP, lạm phát, thất nghiệp… Nó là sản phẩm khoa học, mang tính độc lập, không chỉ cung cấp nhu cầu của xã hội mà chính cả cơ quan nhà nước và phi nhà nước”. - Nhà báo Huy Đức.

    Dự thảo Luật thống kê sửa đổi sẽ được quốc hội thảo luận và thông qua trong kì họp cuối năm nay. Mặc dù dự thảo có nhiều điểm mới nhưng vẫn còn gây tranh cãi. Đó là tính độc lập của cơ quan thống kê, vấn đề tiếp cập số liệu thống kê của người dân, các tổ chức xã hội, cá cơ quan nghiên cứu. Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan thống kê và các cơ quan liên quan. Vấn đề về xử lý vi phạm liên quan đến thống kê. Điều kiện cho thống kê ngoài nhà nước chưa rõ ràng.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Nhưng nhà nước ta muốn thống kê phải là sản phẩm của chính trị, để kể lể "công lao thành tích" của đảng, tội ác của địch thì sao?
    Ở Việt Nam, Tỉnh, Huyện đều có cơ quan thống kê riêng. Tỉnh A luôn muốn hơn Tỉnh B. Nếu kết quả thống kê thấp so với các tỉnh khác sẽ ảnh hưởng tới địa vị chính trị.
    Vì vậy, cơ quan thống kê cần phải độc lập.

    Tên tác giả viết:
    “Thống kê không phải là một sản phẩm chính trị, nó là các chỉ số về GDP, lạm phát, thất nghiệp… Nó là sản phẩm khoa học, mang tính độc lập, không chỉ cung cấp nhu cầu của xã hội mà chính cả cơ quan nhà nước và phi nhà nước”. - Nhà báo Huy Đức

    Nhưng nhà nước ta muốn thống kê phải là sản phẩm của chính trị, để kể lể "công lao thành tích" của đảng, tội ác của địch thì sao?

    Đồng ý với bạn.
    Thống kê nhà nước và thống kê ngoài nhà nước cần được tôn trọng và bình đẳng như nhau trong các quyền tiếp cận thông tin,dữ liệu. Ngoại trừ các trường hợp liên quan đến an ninh quốc gia, thì chỉ có cơ quan nhà nước có quyền nhưng cũng nên phân định rõ vùng được tiếp cận và vùng không được tiếp cận. Để tạo ra cơ chế công bằng.
    Có những lĩnh vực mà cơ quan thống kê nhà nước không thể bằng thống kê ngoài nhà nước. Mà đôi lúc nhà nước còn sử dụng số liệu của thống kê ngoài nhà nước thay vì thống kê nhà nước.

    Thoạt đầu đọc bài này tôi rất ngạc nhiên vể cái gọi là "luật vể dữ liệu thống kê" trong đó qui định ai có quyền làm thống kê và được làm trong lãnh vực nào.

    Ở các nước phát triển dân chủ, thống kê là một phần của nghiên cứu để phát triển xã hội một cách họp lý và khoa học (dựa vào dữ kiện) và ai cũng có quyền làm. Ở Hoa Lỳ, một số cơ quan chính phủ đươc chỉ định làm thống kê để thông tin và nâng cao hiểu biết của công chúng về các hiện tượng xã hội, như thống kê về dân số (Census Bureau), hay các thống kê về tội phạm và hoạt động hình sự tư pháp, toà án, nhà tù v.v. (Bureau of Justice Statistics; FBI, National Crime Victimization Survey), thống kê về hoạt động ngân sách và chi tiêu của chính phủ (Goverment Accounting Office).

    Các tổ chức tư nhân cũng tư do tham gia công việc thu thập dữ liệu và làm thống kê theo yêu cẩu công việc của họ, như kỹ nghệ, thương mại, y tế, giáo dục, v.v. Khi tư nhân làm thống kê, cần tiếp cận với các dữ kiên hay thông tin tư các cơ quan chính quyền mà gặp trở ngại thì lúc đó họ xử dụng "luật tự do tiếp cận thông tin" (Freedom of Information Act) để đòi hỏi cơ quan chính quyền phài cung cấp thông tin.

    Tư do tiếp cận thông tin là một công cụ cho phát triển xã hội. Thông tin (information) tạo ra kiến thức (knowledge) vốn cần thiết để phục vụ phát triển một cách hợp lý. Khi chính quyền giới hạn việc tiếp cận thông tin, giới hạn việc làm thống kê của tư nhân và giới hạn sự phổ biến kết quả thống kê, chính quyền đã ngăn cản sự phát triển xã hội một cách họp lý bằng phương thức khoa học. Đó cũng giải thích tại sao sự phát triển ở VN trong bốn thập kỷ qua lại hỗn loạn, không cân bằng và không bền vững.