Inrasara - Còn ai tin vào nhà văn Việt Nam nữa không?

  • Bởi Sapphire
    10/07/2015
    4 phản hồi

    Inrasara


    Đại đa số nhà văn Việt Nam hôm nay từ chối làm nhà trí thức theo nghĩa mạnh nhất của từ này. Thì lấy đâu tác phẩm của hắn nhận được sự chú ý xứng đáng từ cộng đồng, nói chi chuyện cá nhân hắn được cộng đồng tôn trọng. Còn kêu ca than vãn công chúng lạnh nhạt với văn học thì không gì tệ hại hơn.

    1. Xã hội nào bất kì, muốn tự thức để tiến bộ, cũng cần đến sự phản biện. Một phản biện đích thực: trực diện, mạnh mẽ, và đầy trí tuệ. Không phải lối phản biện “dân hỏi Bộ trưởng trả lời”, hay như ở Hội đồng Lý luận, Phê bình Văn học, Nghệ thuật Trung ương, các diễn giả lên giảng bài, sau đó đưa địa chỉ email: “Ai có thắc mắc gì cứ gửi điện thư cho tôi”. Mà là trực diện.

    Xã hội Việt Nam hôm nay nảy sinh nhiều vấn đề nóng cần đến sự phản biện. Đâu đó đã có những phản biện, tội - ở đó nhà văn, nhất là cánh nhà văn thuộc Hội Nhà văn Việt Nam, ít dự cuộc hơn cả. Trong khi nhà văn là kẻ phản biện xã hội.

    Không phải các “nhà” khác không phản biện xã hội, nhưng chính nhà văn là người phản biện xã hội toàn diện nhất, và nhất là - cần thiết cho sự khai mở tư duy sáng tạo của hắn nhất. Bác sĩ, kĩ sư, chuyên gia, giáo sư đại học… cũng phản biện, nhưng thường họ tập trung vào chuyên môn; cho nên nếu có phản biện thì họ phản biện về lĩnh vực chuyên môn của họ là chính. Còn nhà văn, bạn phải quán xuyến mọi vấn đề xã hội để có thể viết… văn. Qua đó, bạn hiểu xã hội để phản biện.

    Một số nhà văn viết truyện phục vụ bộ phận độc giả nhất định: độc giả thiếu nhi, tuổi mới lớn hay các cô tiểu thư thị thành; hoặc cũng có không ít nhà văn quyết đóng phòng văn hì hục viết mong làm ra tác phẩm để đời. Tiếp xúc với độc giả - không; diễn thuyết trước công chúng - không; tham gia vào công việc xã hội, từ đó phản biện xã hội cũng không nốt. Đó là chọn lựa của họ, họ là nhà văn tháp ngà, chúng ta hãy để mặc họ với tham vọng riêng tư ấy. Còn lại, nhà văn là kẻ phản biện xã hội. Công chúng đòi hỏi nhà văn đóng vai trò một trí thức đúng nghĩa. Chỉ như thế hắn mới tạo ảnh hưởng nhất định đến lối suy nghĩ của cộng đồng, lớn hơn – tác động đến xã hội.

    2. Nhà văn Việt Nam phản biện ai? Lạ, trên hết và trước hết, cộng đồng người đọc hôm nay đòi hỏi hắn phải biết phản biện chính tổ chức Hội Nhà văn Việt Nam, ở đó Ban Chấp hành là đối tượng đầu tiên cần nhận sự phản biện. Bởi Hội mà hắn tham gia là một tổ chức chính trị nghề nghiệp đang tiêu tiền của nhân dân, nên nó phải có trách nhiệm với nhân dân.

    Việc xét kết nạp hội viên chẳng hạn, là vấn đề bị dư luận ì xèo nhất, chắc thế. Khía cạnh này, xin đề cập đến chuyên môn hẹp: Thơ. Việt Nam là “nước thơ”. Người làm thơ nhiều, tập thơ in ra cũng nhiều, cho nên ứng viên thơ luôn có con số vượt trội. Văn chương lại vô bằng, nên việc đưa lên đặt xuống là rất mất thì giờ, và mất… lòng. Nhưng thế nào rồi cũng nhắm mắt, nén lòng để chọn cho được đủ số đề cử lên Ban Chấp hành.

    Ban Chấp hành là cấp quan cao nhất của Hội Nhà văn Việt Nam. Nếu bên Hội đồng chỉ trách nhiệm về chuyên môn, thì ở đây là cấp trách nhiệm… lớn hơn, toàn diện hơn. Thì hẳn! Ban Chấp hành nhiệm kì này gồm 15 vị, có văn xuôi, có thơ, có cả lí luận phê bình, vân vân. Ở đây, lại xin nói về thơ. Có ứng viên thơ đã qua cửa Hội đồng với số phiếu rất oách, tin chắc thế nào kì này bỏ túi thẻ Hội Nhà văn. Ai dè, qua Ban Chấp hành bị đánh trượt! Lí do? Ít người biết thi sĩ này quá. Nhưng họ đã vượt qua ải chuyên môn rồi mà? Vậy là ủy viên Ban Chấp hành phải đọc. Có thì giờ đọc duyệt hết không? Sức mấy! Đó là chưa xét đến khía cạnh: có đến hai phần ba Ban Chấp hành không chuyên ngành thơ. Không dám nói anh chị không hiểu về thơ, mà sẽ khó khăn hơn. Khó về chính ứng viên đó với tác phẩm đó, càng khó hơn nữa trong đối sánh với các ứng viên khác, thi tập khác. Kẹt là thế! Vậy, không tin Hội đồng chuyên môn do mình đề cử thì còn tin ai? Vậy mà Ban Chấp hành đã nhiều bận nói không với Hội đồng này!

    Sự thiếu tin tưởng này còn đẩy lên cấp độ cao nhất ở xét giải thưởng, khi năm 2014, tập thơ vào chung khảo ở Hội đồng thơ chỉ được hai phiếu và bị loại nhưng nó được Ban Chấp hành xét tặng Giải thưởng thơ duy nhất của năm, trong khi ba tập khác được 7-8/9 phiếu thì bị loại. Mặc dù làm thế không sai quy chế của Hội Nhà văn, nhưng nó không thuyết phục được công chúng độc giả. Càng khiến Hội đồng chuyên môn không phục. Có nhà văn nào đã phản biện Ban Chấp hành về vụ kia không?

    Trực tiếp hơn, Festival Thơ châu Á – Thái Bình Dương đầu năm 2015 vừa qua, 153 đại biểu thơ “quốc tế” có đến phân nửa là nhà thơ cấp “câu lạc bộ” lên diễn đàn “đánh vần” thơ tiếng Anh trình độ bằng B cho thính giả Việt Nam nghe, cạnh đó thính giả phải nghe phiên dịch viên dịch thơ bằng lối dịch cẩu thả đến vô trách nhiệm – mới tội. Festival Thơ tầm quốc tế ấy ta đã thu hoạch được gì, ngoài sự rềnh rang mang tính hội hè? Trong khi tiền của bỏ ra cho công cuộc đó không lấy đâu khác ngoài tiền thuế nhân dân. Mà ít ỏi gì cho cam. Có nhà văn nào đã lên tiếng phản biện không, ngoài tiếng nói lẻ loi trên Tiền phong Chủ nhật: “Không đương đại, không người trẻ”, đăng ngày 8-3-2015

    … Phải biết làm cuộc đoạn tuyệt với xã hội họ sống, ở trong Hội mà như đứng ra ngoài Hội – để làm một nhà văn tự do. Chỉ khi không còn manh mún vướng bận triền phược nào sót lại: sự ưu ái và đãi ngộ từ cơ chế hiện hữu, sự dung dưỡng với nương tựa nhau để hai bên - nhà văn và cơ chế - cùng có lợi, nhà văn mới có thể tự giải phóng toàn triệt.

    Chuyện đơn giản vậy thôi mà không dám, không biết lên tiếng thì làm gì ta dũng cảm đứng mũi chịu sào phản biện khi tác phẩm của đồng nghiệp bị cấm xuất bản, hay xuất bản – phát hành để bị thu hồi, bị “đánh” hội đồng đầy bất công, oan uổng. Lớn hơn và nhạy cảm hơn – về vấn đề Biển Đông, về môi trường bị phá hoại, về vấn nạn tham ô đang lan tràn như một “bầy sâu” lúc nhúc. Vân vân…

    Đại đa số nhà văn Việt Nam hôm nay từ chối làm nhà trí thức theo nghĩa mạnh nhất của từ này. Thì lấy đâu tác phẩm của hắn nhận được sự chú ý xứng đáng từ cộng đồng, nói chi chuyện cá nhân hắn được cộng đồng tôn trọng. Còn kêu ca than vãn công chúng lạnh nhạt với văn học thì không gì tệ hại hơn.

    3. Nhưng liệu nhà văn còn có thể tránh né hiện thực xã hội mãi không? Câu trả lời là: không! Làm nhà văn có nghĩa là bị đẩy xuống tàu. Ngoại trừ văn nghệ sĩ sa-lông, hay các cây bút đầu hàng thời cuộc, ngày hôm nay mỗi hành vi công bố tác phẩm là một hành động đặt mình vào sự cuồng nộ của một thời đại không tha thứ.

    Hiện thực phổ quát, kèm với nó là sự thống khổ của đám đông có mặt khắp nơi, ở sát cạnh nhà bạn, ngay giữa lòng tập thể nhỏ bé tưởng yên ấm của bạn. Thống khổ và bất công lồ lộ được phương tiện thông tin đủ loại đẩy vào tận phòng ăn, giường ngủ của bạn, ám ảnh giấc mơ bạn. Đám đông ấy không để yên cho sự im lặng của bạn, khi im lặng đó bị coi như một thái độ. Họ càng không tha thứ cho tiếng nói của bạn, nếu đó chỉ là tiếng nói lưỡng lự, nửa vời.

    Quần chúng đòi hỏi trách nhiệm của nhà văn. Trách nhiệm đó đòi hỏi nhà văn – dù thuộc hội đoàn nào bất kì, ở đây là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam – nói mạnh như Camus, là phải biết làm cuộc đoạn tuyệt với xã hội họ sống (la responsabilité supposait une rupture épuisante avec leur société), ở trong Hội mà như đứng ra ngoài Hội – để làm một nhà văn tự do. Chỉ khi không còn manh mún vướng bận triền phược nào sót lại: sự ưu ái và đãi ngộ từ cơ chế hiện hữu, sự dung dưỡng với nương tựa nhau để hai bên - nhà văn và cơ chế - cùng có lợi, nhà văn mới có thể tự giải phóng toàn triệt. Giải phóng cả truyền thống văn hóa văn chương từng chế ngự tâm thức nhà văn, tâm thức tạo nên thứ tâm lí bầy đàn hãi sợ sự cô đơn, chạy trốn tinh thần độc lập qua đó mài mòn cá tính sáng tạo. Chỉ dũng cảm cắt đứt như thế thôi, nhà văn không bị áp lực bởi thế lực nào bất kì, qua đó hắn mới có thể có tiếng nói khách quan và độc lập.

    4. Đến đây, muốn tiếng nói bạn được quần chúng lắng nghe, nhà văn đồng thời phải là một nhà phê bình hoặc có khả tính phê bình. Tiếc, nhà văn Việt Nam hiếm có khả tính phê bình, nói chi là nhà phê bình. Ta sáng tác bản năng và cảm tính, và ta hãnh diện về nỗi thiếu lí tính ấy. Ta ưa nói: Vô chiêu thắng hữu chiêu; nhưng chưa có ngón võ nào trong tay, thì làm gì nói đến vô chiêu? Ta thích dẫn Goethe: Lí thuyết thì xám xịt, cây đời mới xanh tươi; trong khi trong tay ta chẳng có mủng lí thuyết nào, còn cây đời lại là thứ cây èo uột. Văn học Việt Nam muôn năm ở lại với nghiệp dư không phải không có lí do chính đáng của nó.

    Ta thiếu triết học, ta không thèm chịu học triết học nữa, nghĩa là ta từ chối học suy tư độc lập, để có thể phản biện. Triết học ta đang dạy và đang học trong nhà trường là triết học “theo”: nghe theo, nói theo, suy tư theo; tôi gọi đùa nó là thứ triết học Theo-ism. Không lạ, khi những người viết văn, làm thơ đến mỗi “mùa hội viên” là lo chạy vào Hội Nhà văn Việt Nam, vào được rồi thì xoa tay - nghỉ, chứ hiếm khi viết được gì thêm, chẳng sáng tạo được gì mới; bầu Ban Chấp hành đại diện cho mình thì đầy cảm tính với cảm tình lẫn bè phái. Quần chúng có than vãn thì kệ. Ta đổ trách nhiệm cả lên đầu Ban Chấp hành, hay của cả khối tập thể, mà không là trách nhiệm của một ai. Ta giành phần vô trách nhiệm trước xã hội.

    Hỏi, còn ai tin vào tiếng nói của nhà văn thuộc Hội Nhà văn Việt Nam nữa không?

    * Inrasara: Phó Chủ tịch Hội đồng Thơ, Hội Nhà văn Việt Nam

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    HỒ BÌNH THANG viết: "***** Anh ơi! Em yêu anh! Em yêu anh!"
    Thế Hổ Bình Thang có biết "anh" là ai không mà đã vội yêu.
    Xin giải thích cho Hồ BÌnh Thang (người bắt chước) này biết nhé: Hồ Bình Lang là Hổ Làng Binh, tức là lính cụ Hồ, hay gọi là bộ đội cụ Hồ. Bình Lang là làng binh, tức là doanh trại lính, hay doanh tại bộ đội. Đây là cách nói lái của một vùng quê hương Xô viết Nghệ Tĩnh.
    Thế thì Em biết tác giả là ai rồi, một anh bộ đội cụ Hồ quê ở xứ Nghệ. Trước kia thì
    Ba năm du kích nằm kề
    Không bằng bộ đội nó về một đêm.
    Nay chắc đã qua chiến đấu nên "súng lục" của anh này bị gỉ, chẳng biết bị MỸ bắn thì có được nhà nước ta đền không? Nhưng đoán chơi là anh này không làm gì được nên mới đâm ra giải trí viết lách gì gì, sưu tầm đâu đâu cho qua ngày tháng, hoặc giảm nỗi đau khi trở trời đấy.
    Liệu EM yêu thì có "yêu" được không? Bộ đội có tính nhường cho đội bạn, nếu em muốn "iêu" thì để anh giới thiệu cho người khác, không giới thiệu được thì anh "bắn súng không nên phải đền đạn".
    -"Có thể nào anh lại yêu em
    Một cô gái anh chưa nhìn rõ mặt".
    - Không nhìn rõ mặt thì tay để làm gì? "Thân em đây và người của em đây" . Thời buổi chiến tranh, tốc chiến tốc thắng. Ới anh ơi là anh ơi, ứ... ứ...hực...hực... Em yêu anh suốt đờì, dù chỉ gặp nhau giây lát rồi chia tay.
    Đó là tình yêu thời chiến. Nay thời bình tình thì em yêu thế nào mặc xác em.
    Niềm vui đầu tuần, góp vui với người thích văn chương nên mới quan tâm đến bài này.

    ***** Anh ơi! Em yêu anh! Em yêu anh!

    Dạo này đang rộ lên phong trào nhắn tin “Em yêu anh” cho nên thằng bạn của mình cũng đua đòi làm theo nhưng có thay đổi xíu ...cho nó thú vị!!.

    Vậy là đợi lúc vợ nó đi tắm, nó lấy điện thoại của vợ -đang công tác tại Hội nhà văn Việt Nam- rồi soạn tin: “Em có bầu rồi”, và gửi cho rất nhiều số của đàn ông có tên trong danh bạ (tất nhiên là trừ những số có những chữ: bố, ông nội, ông ngoại…)

    Vài giây sau, đã bắt đầu có tin nhắn trả lời:

    a). Đầu tiên là tin của lão hội trưởng: “Em tự giải quyết như mọi lần đi nhé! Cuối tháng thanh toán lương anh sẽ cộng cả vào cho”.

    b). Sau đó là tin của gã trưởng phòng: “Thật hay đùa đấy em? Anh nhớ là hôm ấy anh có dùng bao mà! Chính em còn dặn anh rằng: “lần sau cứ mua loại có gai, vị sô cô la ngòn ngọt này nhé, em thích lắm!”.

    c). Tiếp đó là tin của anh bảo vệ: “Cô bảo đã đặt vòng rồi mà! Định úp sọt rồi hủy hoại công danh, sự nghiệp của tôi sao?”.

    Giờ, thằng bạn mình đang đập phá đồ đạc ...ầm ầm ngoài phòng khách, còn vợ nó thì bị nhốt trong phòng tắm, cũng đang đập cửa ...phành phành, rồi luôn mồm gào khóc, van xin:
    - - - - - Anh ơi! Em yêu anh! Em yêu anh!

    => Theo : Sưu tầm khắp nơi, có khi ngay trên mạng Dân luận

    Hoan hô nhà thơ có cái tên nước ngoài này dũng cảm "vạch áo cho người xem lưng" nhưng sao nhà thơ không vạch nốt cái tên thật của mình ra? Nửa kín nửa hở, "vừa đéo vừa run " à?
    Dân thường bảo Hội nhà văn nên đổi tên thành hội nhà không có chữ V cho đúng nghĩa. Nhà văn thì phaỉ biết hư cấu. Đố biết hiện nay trong xã hội ta có những ai hư cấu tài nhất? Đó là những nhà viết sử. Viết sử thì như viết tiểu thuyêt, còn viết tiểu thuyêt thì như viết khẩu hiệu.
    Thơ bây giờ thì ai mua? Trong hội nhà văn có nhiều nhà văn nhà thơ có tài nhưng chẳng thấy mặt mũi nhà văn hài hước nào. Hài hước bây giờ là nhu cầu của thời đại đấy. Cũng chẳng thấy nhà phê bình nào lên tiếng về thể loại hài hước mới xuất hiện nhưng cũng không hiếm hoi lắm mà quần chúng rất ưa chuộng.
    Nhà thơ lại đề cập đến vấn đề thời sự là "phản biện xã hội" . Ngay cái kiểu ghép từ trong cụm từ này thì nhiều người chưa hiểu rõ thế nào. Có người bảo "Phản biện xã hội là do Mặt trận TQ đề xuất ý kiến, có lẽ là hô hào cả xã hội phản biện thành phong trào người người phản biện, nhà nhà phản biện, có phải không , thưa nhà thơ?
    Rất nhiều ngươi tai to mặt lớn hô hào người khác phản biện nhưng chính bản thân mình cũng đéo biết phản biện. Ngay cả GS Nguyễn Lân Dũng có lần nói trên ti vi cũng thế, bảo phải day cho sinh viên biết cách tư duy phản biện. Nhưng chính vị GS nổi tiếng này cũng đéo biết phản biện thì dân đen chúng em làm sao phản biện được.
    Nhà thơ Inra thử thị phạm làm mẫu phản biện xem sao? Hay nhà thơ gợi ý cho chúng em một đề tài cần phản biện để chúng em phản biện xem sao.

    Nhân ngày cuối tuần , em xin tặng nhà thơ và độc giả mấy câu chuỵện cười do chúng em sưu tầm khắp nơi, có khi ngay trên mạng Dân luận.
    Câu chuỵện thứ nhất
    Thấy trong gánh bà đồng nát có một đống tập thơ, có ông khách đến hỏi mua, bà đồng nát bảo ông có mua cả thì bà bán rẻ cho. Ông khách bảo ông chỉ mua 12 quyển thôi để dùng vào việc cần.
    - Thế ông dùng vảo việc gì?- Bà đồng nất hỏi vậy.
    - Tôi dùng thay cho cái ghế ngồi.Một cái ghế bằng nhựa bây giờ đắt lắm.
    Câu chuyện thứ hai
    Thấy có ông đang cầm có tờ báo đăng bài của thi sĩ Tây Lừa, một bà nọ liền hỏi xin trang báo đó. Ông cầm tờ báo không hiểu sao, liền hỏi bà muốn xin trang báo:
    -Tại sao bà không xin trang khác mà lại xin trang có mấy bài thơ này?
    -À , tôi xin dùng cho thằng cháu đang đùn ra kia kìa trang nào mà chửng được.

    MỘT VÙNG ĐẤT YÊU THƠ
    Vùng quê nọ nổi tiếng là yêu thơ, có nhà thơ cấp thôn, nhà thơ cấp xóm và cả nhà thơ cấp xã. Trong các cuộc họp của chính quyền hay của đoàn thể thì bao giờ cũng kết thúc bằng tiết mục đọc thơ. Ngày nào cũng có người sản xuất thơ. Cuộc thi thơ ở đây được tổ chức như cơm bữa, nào là ngày thi thơ, nào là tuần thi thơ, nào là tháng thi thơ. Nhiều nhà thơ cấp xóm đã tích cóp tiền bạc để xuất bản các tập thơ, tuy chẳng bán được nhưng cũng rất hài lòng vì khi đem tặng bạn bè hay người thân thì người được tặng bao giờ cũng nhận.

    Trên đà đô thị hoá, vùng quê nọ đã mọc lên nhiều ngôi nhà gạch thay cho nhà tranh vách đất. Trụ sở uỷ ban được xây dựng hiện đại chẳng kém gì các công trình xây dựng ở thành phố. Thế nhưng các tiện nghi hiện đại ở đây làm cho người dân chưa quen xử dụng. Để hướng dẫn cho người sử dụng thì có các câu thơ. Ngay trước cửa phòng vệ sinh có câu thơ hướng dẫn như sau:

    Khi vào thì hãy bật đèn
    Khi ra phải tắt đáng khen nhân tài.

    Còn ở chỗ tiểu tiện của nam giới có câu thơ hướng dẫn sử dụng nước:
    Tè xong thì bấm vào đây
    Chớ để nước đầy lãng phí của công.
    Trên hộp giấy vệ sinh có thơ hướng dẫn:
    Giấy này là thứ rất cần
    Nếu không có nó thì phân dính người
    Đặc biệt ở bồn xí có câu thơ:
    Phải iả đúng lỗ mới tài
    Nếu iả ra ngoài kỹ thuật còn non.

    Cái này không biết có phải do cách cai trị điên điên khùng khùng của chế độ gây ra không hay do bản chất người VN (cũng điên điên khùng khùng,cà ẹo cà ẹo,gian giảo) là như vậy: nhiều nhà văn nhà báo-mặt thì xấu như cặc,chù ụ, tánh đội trên đạp dưới,gió chiều nào theo chiều đó-lại cho mình là nhà văn,nhà báo tài giỏi và đánh giá thiên hạ lung tung lên !