Phỏng vấn nhà văn Nguyễn Huy Thiệp: Vui mừng chiến thắng và vết hằn của chiến tranh Việt Nam

  • Bởi Admin
    20/06/2015
    5 phản hồi

    Katharina Borchardt (Neue Zürcher Zeitung) 1]
    Trần Huê (Diễn Đàn Việt Nam 21) chuyển ngữ

    Chiến tranh Việt Nam chấm dứt cách đây 40 năm và ngày nay không còn gợi lên một cảm xúc nào nữa. Từ đất nước ấy người ta không còn nghe gì nhiều về cuộc chiến. Một cuộc trò chuyện với nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.


    Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

    Katharina Borchard: Ông Nguyễn, tôi muốn nói chuyện với ông về cuộc chiến Việt Nam…

    Nguyễn Huy Thiệp: Vâng, chuyện của nước tôi là vậy. Nói về Việt Nam thì hầu như lúc nào cũng xoay quanh chuyện chiến tranh. Thật ra cũng chẳng có gì làm lạ cả: Chiến tranh ở đất nước chúng tôi đã triền miên từ năm 1946 cho mãi đến năm 1989. Chẳng những chúng tôi trải qua chiến tranh gọi là “cuộc chiến Việt Nam”, như vẫn được gọi ở Tây phương, nhưng còn các cuộc chiến chống thực dân Pháp, cũng như chiến tranh chống Trung Quốc và Cam Bốt. Đó là những thập niên đầy gian khổ.

    Katharina Borchard: Ông đi học và học đại học trong thời gian chiến tranh giữa 2 miền Nam và Bắc Việt Nam. Năm 1970 ông thành thầy giáo làng ở vùng núi đông bắc của Việt Nam. Vào thời đó, phần lớn chiến cuộc đã diễn ra ở miền Nam của nước ông.

    Nguyễn Huy Thiệp: Tôi bị đưa về làng – nhưng đi về đó không phải là quyết định của tôi. Tại các nước CS người ta luôn nói là, mọi người đều bình đẳng như nhau, nhưng thực tế, gia đình cán bộ và viên chức nhà nước hưởng được nhiều ưu quyền đáng kể. Tôi xuất thân từ một gia đình nghèo hơn. Ngoài ra, bố tôi có làm việc với Pháp. Gia đình tôi vì vậy bị xếp vào loại “không sạch”.

    Katharina Borchard: Nhưng tại sao Ông được làm thầy giáo mà không phải ra chiến trường?

    Nguyễn Huy Thiệp: Bởi vì anh tôi đã đi bộ đội. Một gia đình có 2 người con trai, thì một đứa được ở nhà. Nhưng Bà đừng nghĩ như vậy là sướng đâu: Tôi phải vừa lo cho cha mẹ tôi và còn bảo bọc cho gia đình của ông anh tôi cùng ở chung nhà.

    Katharina Borchard: Anh của Ông được sống sót trở về sau chiến tranh?

    Nguyễn Huy Thiệp: Vâng. Sau chiến tranh anh tôi vẫn còn ở lại trong quân đội. Cha chúng tôi đã hết sức khuyên anh tôi. Về sau anh ấy được lên đến cấp tá.

    Katharina Borchard: Mọi người đã trải qua cuôc chiến ở các nơi như thế nào?

    Nguyễn Huy Thiệp: Những năm sau Hiệp Định ngưng bắn Paris 1973, các trận đánh nhau chỉ còn diễn ra ở miền Nam. Miền Bắc không còn là vùng chiến đấu nữa. Mặc dù vậy, thời đó cũng là gian đoạn rất gian nan. Chúng tôi bị đói lắm. Điều này tôi cũng đã diễn tả trong các truyện của tôi. Sự thiếu thốn còn theo đuổi chúng tôi một thời gian dài. Mãi lúc tôi 36 tuổi và trở thành nhà văn, thật sự khi đó tôi mới đủ ăn.

    Katharina Borchard: Làm thầy giáo làng Ông dạy học cho ai?

    Nguyễn Huy Thiệp: Đa số là người lớn. Họ là bộ đội, công chức hành sự ở vùng Đông Bắc trong thời chiến. Đến lúc đó, thật sự họ cũng chưa được học nhiều, không ít người còn chưa biết viết. Tiếc rằng phần lớn họ ở đó chỉ có 3 tháng thôi, do đó tôi không thể chỉ dạy nhiều hơn theo ý của tôi. Một điều may mắn, một vài người học trò của tôi quả thật có ảnh hưởng ở đó. Vì vậy, chúng tôi có một thư viện lớn để dùng. Thư viện này nằm trong một cái hang. Trong 9 năm tôi dạy ở trường, tôi đã đọc gần hết sách của thư viện.

    Katharina Borchard: Ở đó có những sách gì?

    Nguyễn Huy Thiệp: Đặc biệt là văn học của những nước có ảnh hưởng đến chúng tôi. Sách của các tác giả Trung Hoa và Nga. Nhưng cũng vẫn còn sách Pháp. Nhất là các sách cổ điển và tôi đã đọc hết tất cả.

    Katharina Borchard: Ông đã viết về các thầy giáo làng trong truyện của Ông, thí dụ như “Những người muôn năm cũ”. Các thầy giáo trong truyện của Ông thường có lòng tốt và tận tụy với học trò, nhưng có một chút gì không còn ảo tưởng nữa. Quyển truyện đầu tay của ông ra mắt năm 1987: “Tướng về hưu”. Trong đó Ông nói về một người tướng mà thời huy hoàng của ông ấy đã qua và bây giờ nghỉ hưu quay trở về đời dân thường. Nhưng ở trong gia đình thì ông ấy tỏ ra lóng ngóng, lúng túng. Cuốn truyện hậu anh hùng này đã gây nên dư luận không tốt cũng như hằng trăm bài phê bình văn học và thóa mạ. Thời đó, có gì là xì căng đan trong truyện này?

    Nguyễn Huy Thiệp: Đơn giản, đó là sự thành thật. Tôi chỉ viết những gì mà tôi đã sống và thật sự có xảy ra. Tôi cảnh báo trước sự huyễn tưởng và ảo tưởng! Điều này cũng thể hiện trong lối viết của tôi: tôi viết rất giản dị. Câu tiếng Việt của tôi thường chỉ có chủ thể và đối tượng. Cho đến lúc „Tướng về hưu“ ra đời, văn chương Việt Nam thiếu sự thành thật. Trong thời chiến văn chương chỉ giữ vai trò làm phương tiện cho mục đích. Các truyện viết hoặc nói về những anh hùng, về các trận đánh và về sự chịu đựng gian khổ. Cũng có bài thơ và bài hát diễn tả cuộc chiến như là một lễ hội lớn. Các bài viết này, vào một thời điểm nhất định, lẽ dĩ nhiên có một lợi ích chính trị nào đó, nhưng tôi không thấy có văn chương trong đó.

    Katharina Borchard: Chính sách “Đổi mới” năm 1986 không những đưa đến một số đổi mới về chính trị và kinh tế, mà cũng cho phép một vài tự do mới trong lãnh vực văn hóa. Về phần Ông, Ông được thụ hưởng như thế nào?

    Nguyễn Huy Thiệp: Vâng, tôi bắt đầu viết và phổ biến đúng lúc. Nếu mà trước đó thì có lẽ tôi đã phải vào tù vì các truyện của mình. Tôi muốn nói rõ thêm là không phải chỉ riêng một mình tôi thử một lối viết mới mà cả các tác giả khác nữa. Đặc biệt nhất, tôi rất nể phục đồng nghiệp Bảo Ninh, ông ấy với tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” đã đưa ra một cái gì mới, ngược hẳn với văn chương chiến tranh chính thống.

    Katharina Borchard: Tiểu thuyết này xuất bản năm 1991 và nói về người lính trẻ tên Kiên bị vết thương chiến cuộc dày vò lúc trở về từ chiến trường. Bản tiếng Đức được xuất bản năm ngoái - một tác phẩm tuyệt vời.

    Nguyễn Huy Thiệp: Bảo Ninh là người đầu tiên dám nói sự thật về cuộc chiến. Ông cũng là lính và biết rõ những gì ông viết. Điều này làm tôi phải thán phục. Nhưng cũng có tác giả ra đời sau chiến tranh Việt Nam mà họ vẫn viết về cuộc chiến này. Tôi không hiểu được điều này. Tôi nghĩ chỉ nên viết về những gì chính mình đã mắt thấy tai nghe.

    Katharina Borchard: Ông đã không viết gì về chuyện chiến tranh. Nhưng Ông kể chuyện các ảnh hưởng về sau của chiến tranh lên cuộc sống của người dân.

    Nguyễn Huy Thiệp: Chiến tranh đã để lại nhiều tai hại. Tôi không thể nào nói hết ra đây được. Tôi không viết gì về các trận đánh vì tôi không là lính chiến. Ngoài ra tôi ghét chiến tranh. Nhưng mà tôi phải cẩn thận trong cách diễn tả của tôi. Có lần tôi nói với một nữ ký giả ở Thụy Điển là tôi ghê tởm chiến tranh. Ở nhà người ta đã kết án tôi, là tôi than phiền cuộc chiến tranh giải phóng của nhân dân Việt Nam. Lẽ dĩ nhiên tôi không ám chỉ như vậy! Nhưng đôi khi người ta muốn gán ghép cho tôi.

    Katharina Borchard: Ông có được tiền qua những truyện đầu tay của Ông không?

    Nguyễn Huy Thiệp: Chẳng được bao nhiêu. Ngay vào thời kỳ Đổi mới, nghèo khó vẫn còn ngự trị ở nước tôi. Nước tôi lúc ấy hoàn toàn bị cô lập và không còn nhận viện trợ từ Liên xô và Trung Quốc. Tại nhà trường, nơi nhà tôi khi đó đang đi dạy, có trường hợp mà hai cô giáo phải chia với nhau một cái quần. Hai cô giáo này không bao giờ có thể đứng trước lớp học cùng một lúc được. Chúng tôi nghèo đến thế đó.

    Katharina Borchard: Tác phẩm đầu tay của Ông được in ra sao?

    Nguyễn Huy Thiệp: Giấy in tác phẩm đầu tay của tôi xấu đến nỗi trong 10.000 quyển sách in xong, chỉ có 70 quyển còn có thể tạm đọc được. Số còn lại phải thu hồi lại. Trong thời gian này tôi làm đủ các nghề để nuôi sống gia đình tôi. Mãi đến năm 2000, tôi mới được nhiều người biết tới để có thể sống nhờ vào số sách của tôi, mặc dù liên tục có nhiều tranh cãi về sách tôi viết. Tôi cũng thu được tiền từ các ấn bản phiên dịch, nhất là ở Pháp, Ý, Hoa Kỳ và Thụy Điển.

    Katharina Borchard: Truyện của Ông có được đưa vào chương trình sách giáo khoa Việt Nam không?

    Nguyễn Huy Thiệp: Sách tôi chỉ được đọc ở đại học. Ở trường học, các sách của tôi không được học sinh đọc, mặc dù bố của cô thông dịch viên đây này, Thuy Schmalz, ở Việt Nam vận động tích cực cho việc này!

    Katharina Borchard: Tại sao vậy, bà Schmalz 2]?

    Thuy Schmalz: Cha tôi phụ trách việc biên soạn chương trình sách giáo khoa ở Việt Nam.

    Katharina Borchard: lúc còn sống ở Việt Nam Bà đã đọc truyện của Nguyễn Huy Thiệp chưa?

    Thuy Schmalz: Tôi biết đế các tác phẩm của ông qua cha tôi là người chuyên tìm hiểu về văn chương Việt Nam. Tôi đi học từ năm 1988 đến năm 1999 nhưng không hề biết gì về ông ấy trong thời gian này. Ngược lại, ở cấp 3 chúng tôi đã đọc nhiều văn chương chiến tranh và còn phải học thuộc lòng nữa. Đó thường là những truyện kêu gọi mọi người phải sẵn sàng chết cho đất nước của mình. Đến ngày nay cũng vẫn còn như thế.

    Katharina Borchard: Người Việt Nam hôm nay nghĩ gì về cuộc chiến Việt Nam, qua đó đất nước bị chia đôi cuối cùng được thống nhất? Đó là thắng người Mỹ, mặc dù sau 1973 người Mỹ không còn trực tiếp tham chiến nữa.

    Thuy Schmalz: Chúng tôi rất hãnh diện về điều này. Tuy nhiên, tầm nhìn về cuộc chiến Việt Nam được mở rộng hơn khi sống ở nước ngoài như tôi. Khi đó có một khoảng cách với những gì đã xảy ra trên đất nước tôi và được biết thêm những sự kiện mà ở Việt Nam bị kiểm duyệt.

    Katharina Borchard: Ông Nguyễn, sách của Ông đã bị chỉ trích nặng nề. Thái độ của Ông đối với vấn đề kiểm duyệt trước đây và bây giờ như thế nào?

    Nguyễn Huy Thiệp: Ở Việt Nam người ta phải có khả năng chờ đợi. Đôi khi, guồng máy chính trị mở ra, rồi lại đóng kín lại. Khi mình bắt được cơ hội đúng lúc – và việc này tôi rất khá – thì nhiều việc không thể ngờ nhưng cũng có thể xảy ra ở nước tôi.

    1] Nguyên bản tiếng Đức: Katharina Borchardt: Interview mit dem Schriftsteller Nguyen Huy Thiep - Triumph und Trauma des Vietnamkrieges, Neue Zürcher Zeitung 07/05/2015

    2] Thuy Schmalz đã thông dịch buổi nói chuyện

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    5 phản hồi

    Ngày này nghe nói : "có trường hợp mà hai cô giáo phải mặc chung một cái quần...không thể đứng lớp cùng một lúc" thì có người đã mắt tròn mắt dẹt, thế nhưng ngày trước đó là chuyện bình thường. Ngay tại Thái Nguyên có tổ chức đại hội thể thao, mời cả phóng viên Liên xô đến dự, có môn thi đấu vận động viên ra sân đấu thì phải mặc may ô. Có hai vận động viên thi đấu xong thì phải cởi may ô để cho hai vận động viên khác mặc để thi đấu (trước sự chứng kiến của khách nước ngoài).
    Nhiều người phải dùng vải bao bì để may quần lót hoặc có vải để vá quần áo.Vậy mà đài báo vẫn ca ngợi chế độ XHCN của ta ưu việt Thế nhưng hồi ấy còn "ưu việt" hơn bây giờ. Bây giờ ngay cả giới showbiz lên biểu diễn còn ăn mặc thiếu vải thì có ai kêu đâu?
    Hồi còn chiến tranh thì mọi chuyện ăn thiếu cơm gạo mặc thiếu quần áo, ngủ thiếu chăn ấm thì người ta đổ cho chiến tranh, nhưng chiến tranh cả nước thì chỉ có nửa nước (miền Bắc) là thiếu đói thôi, miền Nam có thiếu đói đâu. Sau chiến tranh tức sau 1975 thì tình hình thiếu đói còn nặng nề hơn. Mãi sau năm 1990 NHỜ ƠN Liên xô sụp đổ thì chế độ tem phiếu (do Hồ Chí Minh ký sắc lệnh ban hành) mới bị bãi bỏ mà ta gọi là "đổi mới" thì dân ta mới tạm được sống khá hơn.

    ...có trường hợp mà hai cô giáo phải mặc chung một cái quần...không thể đứng lớp cùng một lúc

    Tội nghiệp biết mấy cho người dân miền bắc dưới ách cai trị độc tài toàn trị của bọn cộng sản Lao động Tàu đẻ & bọn cộng sản VNDCCH Hồ chí Minh vong bản ngoạ lai tay sai giặc tau.

    Người dân miền bắc vốn nổi tiếng cần cù tài giỏi, nếu không hơn thì cũng chẳng thua kém người dân nước nào, nếu không hơn thì cũng chẳng thua kém người dân miền nam, mà sao phải lâm cảnh khốn khó như trên?

    Rõ ràng đó là do bọn cộng sản Lao động Tàu đẻ, bọn cộng sản VNDCCH Hồ chí Minh tội ác rước giặc tau vào VN miền bắc VN gây nên

    Một đất nước mà ...có trường hợp mà hai cô giáo phải mặc chung một cái quần...không thể đứng lớp cùng một lúc lại đòi đi "giải phóng" một đất nước, xã hội tử tế, no đủ, có giáo dục, thì rõ ràng cái "giải phóng" ấy chỉ là bịp bợm,

    một đất nước mà ...có trường hợp mà hai cô giáo phải mặc chung một cái quần...không thể đứng lớp cùng một lúc mà vẫn có súng đạn tối tân, xe tăng đại pháo mới đì-dai, mới xuất xưởng từ Nga & Tàu, tiến hành cuộc chiến tranh khủng khiếp man rợ xâm lăng một quốc gia tử tế, no đủ , thảm sát hàng triệu con người tử tế, thì rõ ràng cái đạo quân đó đó chỉ là bọn lính đánh thuê, [đúng như Lê Duẩn đã cao hứng vô tình tự thú "ta đánh đây là đánh cho Liên xô & Trung quốc"], phuc vụ Nga Tàu cộng bành trướng chủ thuyết Mac Lê tội ác vào Việt nam, gây cuộc chiến tranh Hồ chí Minh tội ác chống Việt nam, xâm lăng VIệt Nam Cộng Hòa, xích hóa Việt nam, áp đặt chế độ cộng sản VNDCCH tội ác lên Việt nam, reo rắc tội ác "xây dựng chủ nghĩa xã hội" man rợ chống lại loài người vào Việt nam,

    gây nên hậu quả như ngày nay cho Việt nam, từ chỗ [Việt Nam Cộng Hoà] có một cuộc sống tử tế, no đủ, bằng hoặc hơn hẳn các lân bang, đến chỗ, ngày nay, sau 40 năm dưới ách cai trị "giải phóng", ách cai trị cộng sản Hồ chí Minh độc tài toàn trị tàn ác, Việt nam trở nên thua kém lân bang cả hàng chục năm, cả hàng trăm năm, trở nên tụt hậu về mọi phương diện kinh tế , chính trị, giáo dục, xã hội,

    khiến, bên cạnh biết bao thảm cảnh do cuộc "giải phóng" mang lại, sau 40 năm miền nam dưới ách cai trị "giải phóng" nhiều cô gái VN miền nam tử tế phải tự lột trần trưồng đứng xếp hàng trước mặt đàn ông ngoại bang như những món hàng, như những nữ nô lệ của thời trung cổ, thầm mong đuọc "mua" để đuọc thoát khỏi kiếp sống "giải phóng" khốn cùng dưới ách cai trị "giải phóng" của bọn cộng sản Hồ chí Minh tội ác, vong bản ngoại lai tay sai giạc tau,

    lãnh thổ Việt nam, từ sau khi Viêt Nam Cộng Hoà bị bọn cộng sản Việt Nam Dân chủ Cộng hoà vong bản ngoại lai tay sai giặc tàu "giải phóng" càng ngày càng bị thu hẹp, bị bọn cộng sản VNDCCH code name "CHXHCNVN" noi gương nhau, noi gương cộng sản Hồ chí Minh bắc kỳ bán nước cứu đảng, cắt xẻ lãnh thổ VN dâng cho giặc tàu để Việt cộng đuọc Tàu cộng đoái thương, chống lưng cho Việt cộng đuọc vững bụng làm đầu nậu bóc lột nhân dân đất nước Việt nam, giam cầm tuổi trẻ, đàn áp trí thức, trấn lột dân nghè, oăn cắp quốc khố, mãi quốc cầu vinh

    .Có lẽ cũng một phần nhờ thế mà QĐ miền Bắc XHCN đã đánh cho Mỹ cút Ngụy nhào, chiến thắng vẻ vang làm nên sự nghiệp vinh quang như ngày nay..và ngày nay thì nhân dân cả nước đang rên xiết dưới chân đảng, dân bị oan, đất bị cướp, đảo bị mất, ngư dân bị tàu "lạ" húc, người bị giết trong đồn Công An, thầy chùa thì "sex", lãnh đạo cũ thì ngồi trên ghế dát vàng như vua chúa còn lãnh đạo mới thì cho con gái rượu lấy Mỹ gốc Ngụy, Tướng quân thì rụt cổ trách dân sao ác cảm với Tàu phù... còn rất nhiều không kể hết. Muốn biết thêm xin đọc báo lề đảng (đừng đọc báo lề dân) để biết thêm những vinh quang mà đảng ta mang lại cho nhân dân nhá !

    Trích dẫn:
    ...có trường hợp mà hai cô giáo phải mặc chung một cái quần...không thể đứng lớp cùng một lúc...Ôi, tang thương quá thể ông Thiệp ạ ! Đáng lẽ ông không nên viết ra thì hay hơn...Ông khiến tim tôi đau nhói ..

    Ôi ! Ông khiến bụng tôi đau muốn xì, hì hì :)

    Hai cô mặc chung một quần ?

    Có lẽ cũng một phần nhờ thế mà quân dân miền Bắc xhcn đã đánh cho Mỹ cút Ngụy nhào, chiến thắng vẻ vang, làm nên sự nghiệp vinh quang như ngày nay. Dân miền Nam vnch phần đông thích ăn sung mặc sướng dựa vào viện trợ Mỹ, thời chiến tranh mà các bà các cô 'em hậu phương' đua đòi quần là áo lượt, à la mode, phấn son loè loẹt, chưng diên se sua, chả 'hoà nhịp' chút nào với các 'anh tiền tuyến' đang phải ngày đêm chiến đấu cam go, vào sinh ra tử. Cho nên cuối cùng cả đám đã phải tuột quần bỏ chạy, cởi áo qui hàng, mất nước sạch sành sanh về tay giặc. Để rồi cứ mỗi năm tiếng cút gọi hè, đến hẹn lại lên, cả đám lại xúm nhau ca bài 'ngày quốc hận', tính đến nay cũng đã tròn 40 năm dài !

    Delayed gratification underpins glorification !

    ...có trường hợp mà hai cô giáo phải mặc chung một cái quần...không thể đứng lớp cùng một lúc...Ôi, tang thương quá thể ông Thiệp ạ ! Đáng lẽ ông không nên viết ra thì hay hơn...Ông khiến tim tôi đau nhói ..