Tuấn Khanh - Nick Út và Đoàn Công Tính

  • Bởi Trà Mạn
    18/06/2015
    9 phản hồi

    Tuấn Khanh


    Nhà nhiếp ảnh NIck Út (đầu tiên ở bên phải) trong chuyến đi về VIệt Nam tháng 6-2015

    Câu chuyện về nhà nhiếp ảnh Nick Út và bức ảnh “Em bé Napalm”, mới đây được nhà bình luận Đức Hồng viết trên BBC tiếng Việt, đã khởi đi rất nhiều tranh luận của người Việt trong và ngoài nước. Bằng giọng văn thuyết phục và quả quyết, ông Đức Hồng cho thấy sau bức ảnh “Em bé Napalm” đó còn nhiều điều chưa nói hết, khiến lâu nay nhiều người Việt Nam vẫn lầm tưởng.

    Bài viết đặt một câu hỏi – rất hiển nhiên – mà cũng rất cay đắng, vì sao cái gọi là nạn nhân chiến tranh xâm lược của Đế Quốc Mỹ, cuối cùng đã tìm cách đào thoát và được giúp tị nạn ở phương Tây, chứ không ở lại Việt Nam. Nạn nhân đó cũng không muốn được hưởng vinh quang như một biểu tượng chống chiến tranh. Và rồi cô Kim Phúc, nhân vật chính trong bức ảnh đó, có hài lòng cho cuộc đời trở thành điểm tựa đẹp nhất cho quân đội miền Bắc Việt Nam hay không?

    Sự thật là năm 1992, cô Kim Phúc đã thoát khỏi Việt Nam, tị nạn ở Canada để không biến mình thành công cụ truyên truyền cho một phía, cũng như tác giả Đức Hồng đặt lên một câu hỏi rất đáng chú ý rằng năm 1972, những người lính Cộng sản Bắc Việt đang làm gì ở đất của miền Nam trong một hiệp định phân chia đất nước vẫn còn hiệu lực, và vì sao “các em nhỏ ấy lại chạy về phía lính Việt Nam Cộng hòa để kêu cứu mà không một chút sợ sệt, sao các em không chọn những người lính Cộng sản Bắc Việt cũng đang lẩn trốn ở ngay gần đó?”.

    Sự thật ít người biết là gia đình cô Kim Phúc cũng bị đánh tư sản vào năm 1975. Cả nhà sống rất khó khăn. Năm 1982 khi một phóng viên Đức đến Việt Nam để tìm lại nhân vật lịch sử trong bức ảnh “em bé Napalm” thi Phúc bị ép trở thành một nhân vật tuyên truyền. Mọi thời gian sinh hoạt của cô Kim Phúc đều bị công an kiểm soát chặt chẽ. Thậm chí Kim Phúc bị buộc thôi học trường đại học Y khoa ở Sài Gòn, về sống ở quê Trảng Bàng để tiện dễ kiểm soát ngôn ngữ tuyên truyền. Sau đó, khi lấy chồng là một du học sinh sống ở Cuba, nhân một chuyến đi, máy bay ngừng chặng ở Gander, Newfoundland (Canada), Kim Phúc cùng chồng trốn khỏi sự kiểm soát của công an viên đi kèm và xin tị nạn. Mọi sự kiện này không là lời kể miệng, mà được bày tỏ công khai trên trang web riêng của Kim Phúc tên là Kim Foundation, quỹ từ thiện do cô sáng lập và cũng như trong quyền hồi kí The Girl in the Picture.

    Cùng với những câu hỏi của tác giả Đức Hồng, cũng có một câu hỏi khác được đặt ra, là một người phóng viên của AP, vì sao từ vị trí là một nhiếp ảnh gia ghi chép sự kiện một cách trung dung, ông Nick Út dần dần biến mình thành một người quảng bá sai ý nghĩa của bức ảnh, biến mình thành một nhân vật tuyên truyền?

    Trong cuộc tranh cãi về sự kiện ông Níck Út trở lại Việt Nam lần này, họa sĩ Trịnh Cung nêu một ý kiến khác. “Nếu là một phóng viên có đạo đức, Nick Út đã phải có một thái độ khác. Trái lại, ông Út đã biến cơ hội giữ lại khoảng khắc thương đau của một sinh mệnh, tạo hào quang cho mình, mà không đứng về sự thật của nạn nhân trong suốt nhiều năm liền”, họa sĩ Trịnh Cung nói, ”giả sử khi được trao giải Pulitzer, ông Nick từ chối và trao tặng cho nạn nhân mà ông chụp được, có lẽ ông đã giải bày được một cách khiêm tốn về cơ may – hơn là tài năng – và tỏa sáng gấp bội lần hơn lúc này”.

    Nhưng điều quan trọng là bên cạnh sự thật ít ai biết về cô Kim Phúc khi phải đào thoát sang Canada – trong số ít đó có ông Nick – thì dường như ông cũng tảng lờ việc đứng về phía nỗi khổ và khó khăn của cô Kim Phúc, và chỉ bám chặt vào bề mặt bức ảnh để nuôi ánh hào quang cho mình, phản bội lại đạo đức nghề nghiệp báo chí, là phải nói thật về điều mình thấy.

    Đạo đức nghề nghiệp đó, đã được chứng minh như chuyện nhà nhiếp ảnh Eddie Adams với bức ảnh chấn động thế giới về tướng Nguyễn Ngọc Loan khi bắn phục binh Bắc Việt Bảy Lốp vào năm 1968. Sau khi biết được sự thật, nhất là khi nghe tin tướng Loan qua đời, Eddie Adamas đã nói với báo chí rằng ông đã rất hối hận vì bức ảnh đó làm hại một tướng quân và làm hại một chế độ. Đạo đức con người cũng đã được thể hiện, khi diễn viên Jane Fonda đi ra miền Bắc Việt Nam cổ vũ cho cuộc chiến tranh tương tàn vào năm 1972. Nhiều năm sau, nhiều lần, người diễn viên này đã bày tỏ sự hối hận vô bờ bến về hành động của mình khi biết rõ mọi chuyện. Thậm chí năm 2015, bà Jane Fonda lập lại lời xin lỗi đến các cựu chiến binh Mỹ một lần nữa về bức ảnh đó, ngay sau khi có chuyện kể rằng vào gần ngày 30-4, một cựu binh Mỹ gặp bà ở ngoài đường đã nhổ nước miếng xuống đất và mắng “bitch”.

    Nhưng Nick thì không. Đặc biệt sẽ càng không lâu hơn nữa, khi gần đây, có người đưa lên trên mạng các bức ảnh cho thấy ông đứng selfie cạnh tượng đồng của lãnh tụ lừng danh của đảng CSVN, ông Hồ Chí Minh. Dù có thể việc selfie đó chỉ nhằm làm trơn tru cho việc triển lãm ảnh chiến tranh Việt Nam của AP, cũng như việc ra sách của ông Nick trong nước.

    Chắc chắn trong các buổi ra sách, và ký tặng, ông Nick cũng sẽ không nói gì về sự thật sau bức ảnh của cô Kim Phúc, và cũng sẽ im lặng như một sự tán đồng với hệ thống truyên truyền Nhà nước rằng đó chính là bức ảnh tố cáo tội ác xâm lược của đế quốc Mỹ.

    Ngẫm nghĩ riêng, và đôi khi lại thấy chạnh lòng cho nhà nhiếp ảnh của nhà nước Việt Nam, ông Đoàn Công Tính.

    Khác với ông Nick Út, ông Đoàn Công Tính là một nhà nhiếp ảnh chiến trường thật sự và lăn lộn với tất cả những hình ảnh mà ông ta có được. Thực tế là ông Tính không có ý định tham gia Pulitzer hay hoạt động nhiếp ảnh gì của bọn phương Tây tư bản phản động cả. Ông chỉ có tinh thần trong sáng của một nhà nhiếp ảnh nỗ lực phục vụ theo mệnh lệnh, và ông cố gắng làm tốt mọi thứ. Gần đây, việc phát hiện ông thay nền khác cho đẹp hơn trong một bức ảnh chiến tranh nổi tiếng của ông, thật ra chỉ là một trong những ý định tiếp tục làm đẹp nhất phần công việc tuyên truyền theo chỉ đạo của mình, mà suốt đời ông đã phục vụ trung thành. Về một ý nghĩa nào đó, Đoàn Công Tính không có lỗi, thậm chí đáng khen ngợi.

    Sai lầm ở đây là giới nhiếp ảnh phương Tây đã háo hức chọn ông Tính để đưa ông vào một môi trường khác mà ông không hề có kinh nghiệm, cũng ông Tính cũng không hình dung rồi mình sẽ ra sao. Những nhà nhiếp ảnh chiến tranh phương Tây thật sự trở thành những kẻ ngốc nghếch khi không hiểu rằng nhiếp ảnh phục vụ tuyên truyền ở Việt Nam, cũng như nhiều nước xã hội chủ nghĩa khác là có thể làm mọi thứ, miễn sao đạt mục đích. Trong khi đó, nhiếp ảnh phương Tây cần giá trị nguyên gốc của sự kiện. Khác biệt về môi trường và con người rất rõ.

    Đặt sai vị trí, có thể làm hỗn loạn nhiều thứ trong dòng chảy thời gian của con người. Như bức ảnh của Eddie Adams hay của Jane Fonda chẳng hạn. Nếu để nguyên giá trị của ông Đoàn Công Tính trong thời đại và môi trường phụng sự Đảng và Nhà nước – ông sẽ mãi mãi tỏa sáng và đáng ngưỡng mộ. Cũng như ông Nick Út sẽ mãi mãi tỏa sáng với bức ảnh “Em bé Napalm” trong sự im lặng thỏa hiệp và lừa dối của ông.

    Nếu để ca ngợi, tôi sẽ chọn ông Đoàn Công Tính, vì ông Tính không có gì khác, ngoài “sự thật” mà ông chân thành phô bày với tất cả mọi người. Dù trơ trẽn nhưng ít ra ông đã làm tốt bổn phận bề tôi của mình.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    9 phản hồi

    1. Cô Kim Phúc là nạn nhân X3. Thứ nhất, về thân thể, cô là nạn nhân của bomb đạn chiến tranh. Cô không phải là người đầu tiên, và chắc chắn rằng không phải là người cuối cùng. Khi nào còn loài người, là sẽ còn có nạn nhân chiến tranh. Thứ hai, nguyên nhân khởi thuỷ, bắt nguồn, thì cô là một nạn nhân trong vài chục triệu nạn nhân của một cuồng vọng chính trị khát máu, và đẫm máu người. Thứ 3, cô Kim Phúc cũng là nạn nhân khi bị những kẻ thứ 3, lợi dụng sự bất hạnh (misfortune) về thương tích của cô làm "nồi cơm" cho chúng. Những người CSVN lợi dụng cô để tuyên truyền, kiếm điểm và kiếm ăn cho đảng CS. Và cô đích xác là "nồi cơm" theo đúng nghĩa của Nick Ut. Không có sự kém may mắn của cô Kim Phúc, thì sẽ không ai biết đến Nick Ut là ai, làm gì, ngoài trừ những khách hàng của một anh thợ chụp hình Nick Ut.

    2. Hành động tự nguyện từ bỏ vị trí "nạn nhân," để trở về một người bình thường của cô Kim Phúc là một hành động dũng cảm, đáng ca ngợi và học hỏi. Có rất nhiều người đã cố tình bám víu, hoặc giả tạo ra một cái áo khoác "nạn nhân" cho mình để hòng kiếm lợi.

    3. "Huyền thoại" Nick Ut chỉ là một sản phẩm của tuyên truyền cần thiết của những người phản chiến, trong báo giới và phe thiên tả phương Tây thời chiến tranh VN, và tới hiện tại. Một Eddie Adams với hình tướng Loan chưa đủ; Kim Phúc và Nick Ut xuất hiện đúng lúc, và phù hợp với yêu cầu: "quân đội Mỹ và VNCH là những kẻ tội đồ nhân loại, là căn nguyên gây ra bao nhiêu thảm hoạ và nạn nhân." Điều này giải thích tại sao không một hình ảnh, tin tức, ngược lại với tiền đề trên được phát tán, hoặc ca ngợi, hoặc được giải thưởng Pulitzer hoặc tương tự. Báo giới, giới học thuật, nghệ thuật ở phương Tây tuyệt đại đa số là thân Cộng (e.g. Stanley Karnow), thiên tả, và phản chiến. Như Eddie Adams, Nick Ut chỉ là một công cụ tự nguyện; thậm chí còn tuyệt vời hơn là thay vì một anh da trắng, đây là một anh da vàng, mũi tẹt, chứng tỏ tính đa chủng tộc (?), "diversity," của giải Pulitzer. Tất cả chỉ vì "chén cơm." Nói ra tất cả sự thật, thì Nick Ut sẽ mất hết. Sẽ không ai mời đi triển lãm ảnh. Sẽ không được mời đi dự những cocktail parties của giới thời thượng ở New York, Paris, hay London. Chính Eddie Adams đã ám chỉ điều này khi ông viết trên báo về bức ảnh tướng Loan. Ông xin lỗi không phải vì chụp bức hình, mà xin lỗi vì không có can đảm nói lên toàn bộ khung, và hoàn cảnh của bức hình; ông viết một bức hình, cho dù không có sữa đổi man trá, của chỉ nói lên một nửa sự thật (half-truths). (1), (2). Mà một nữa sự thật thì không phải là sự thật. Nick Ut không có được cái can đảm, cái lương tâm cuối đời phục thiện của Adams. Sự nghiệp, tiền tài, danh vọng của Nick Ut đến từ tuyên truyền theo một tiên đề chính trị, nên không ngạc nhiên khi ông ta quay ra bắt tay hợp tác với một băng nhóm tuyên truyền khác, CSVN, khi mà phản chiến tranh VN không còn là thời thượng với cánh tả phương Tây.

    4. Tôi có một thắc mắc nho nhỏ. Khi bức ảnh cô Kim Phúc công bố và phát tán, cô là một bé gái dưới tuổi thành niên, và trong tình trạng trần truồng. Khi chụp, và công bố không biết Nick Ut và AP có xin phép cha mẹ cô hay người giám hộ hợp pháp không? Cho là lúc đó tình trạng chiến tranh, "informed consent," không có thể, vậy thì về sau này Nick Ut có xin phép bản quyền từ cô Kim Phúc không nhỉ? Không thấy cô Kim Phúc nói đến bất kỳ một liên lạc nhằm xin phép nào từ Nick Ut hay AP.

    5. Đoàn Công Tính chỉ là một anh thuần tuý bồi phó nhòm. Ông ta hãnh diện và không bao giờ chối cãi về điều đó. Cũng xem như là một nghề vậy. Chỉ hài hước là gần đây ông ta tung ra bức ảnh "hai người lính" bên kia chiến tuyến khoác vai nhau với câu chuyện đi kèm nhằm ba xạo thiên hạ là chuyện "thiệt."

    Ref.
    1. http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988783,00.html
    2. http://lens.blogs.nytimes.com/2011/04/19/the-pulitzer-eddie-adams-didnt-want/

    Nick Út vớ bở được giải Pulitzer, một giải rất giá trị và càng giá trị thì VC càng thành công về mặt tuyên truyền. Vấn đề chính, nạn nhân Kim Phúc tại sao lại xin tị nạn chính trị tại Canada, Nick Út có tự đặt câu hỏi hay không? Vì bom đạn chỉ vô tình gây thảm họa trên cơ thể cô, còn VC thì hãm hại chính tương lai của cô! Đó mới là thảm họa lớn nên cô phải đào thoát!

    Vì, với giới thông thạo tin tức thì bức ảnh đã là dĩ vãng, một dĩ vãng có hai mặt. Mặt nổi là thương tích vì bom napalm, còn mặt chìm thuộc phạm trù đạo đức mà tính nhân bản đã bị hiểu sai lệch. Do đó Jean Fonda, Eddie Adams... đã ân hận và nhiều lần xin lỗi công khai.

    Còn với đại đa số người Việt, đặc biệt ở phía Bắc, thì rất mù mờ, nên có thể họ hoàn toàn không hề hay biết về những lời xin lỗi rất chân thành của những người đã vô tình giúp VC tuyên truyền cho một cuộc chiến nồi da xáo thịt!

    Vì thế, về VN tham dự triển lãm lần nầy, Nick Út sẽ được “nổi tiếng”, là một người thiếu đạo đức, đặc biệt là đạo đức về nghề nghiệp!

    Nên có một bải nước bọt và một câu thòng "son of bitch" đi kèm cho Nick Út như hành động của người cựu binh đã dành cho Jane Fonda ngày 30/4 gần đây. Ko thể cứ để Nick Út câng câng như thế sau cả một thời gian dài lừa dối cả một dân tộc, và nay lại muốn tiếp tục khai thác tấm hình phiến diện một cách đê tiện để làm mù lòa người dân thêm. Tận cùng của sự trơ trẻn và thô bỉ /đê tiện là đây: Nick Út. Ông đã tận hưởng vinh quang, hả hê trên sự trần truồng đau đớn của cô bé Kim Phúc ngày xưa cho tận mãi tới bây giờ như một loài dòi bọ ăn bả thối rửa từ các xác chết. Chưa thỏa lòng sao Nick? Thật sự kinh tởm! Người ta nói cái tâm con người luôn hiện lên trên mặt, nhìn gương mặt Nick, ta thấy gì với tấm hình ông đứng hầu "vị bồ tát" đã sẳn sáng đánh / hi sinh tới người Việt Nam cuối cùng (trả lời bộ trưởng quốc phòng Mcnamara ) và bỏ mặc thuộc hạ chết thảm bởi các đồng chí CS mà chẳng một chút động lòng? Thấy một loài quỷ dử!

    Bản chất chiến tranh là giết người lẫn nhau, cuộc chiến tranh Thế giới II để lại rất nhiều hình ảnh tội ác chiến tranh, thì hình cô Kim Phúc, nạn nhân của cuộc chiến như bao hình ảnh khác tố cáo tội ác, cũng không nói được gì hơn, có nhũng hình ảnh tố cáo tội ác Pol Pot còn hơn thế.
    Ảnh đoạt giải, hẳn nhiên tác giả hảnh diện, nhưng tôi tự hỏi Nick Ut có quan tâm đến cô Kim Phúc lúc bây giờ ra sao?, ông ta đem hình ảnh trần truồng đau thương của cô để có được sự nghiệp của mình, Nick Ut có tìm gặp cô KP vì tình thương con người hay không ?, hay ông ta chỉ hân hoan vì cô mà ông đoạt giải.
    Ông về VN cùng Cộng sản chỉ biết cười hân hoan lẩn nhau,đề cao công trạng mình, tố cáo tội ác đế quốc Mỹ, còn cô Kim phúc ở đâu? ra sao mặc kệ. Các ông có tự thấy lòng dạ của mình như loài quỉ giữ không?
    Nếu chính cô Kim Phúc không hài lòng bức ảnh này, thì TỪ NAY các ông Nick Ut, các ông Cộng sản dẹp bỏ đi vĩnh viễn, đừng lấy đau thương của cô mà hỉ hả nữa.

    “Đạo đức đã được chứng minh như chuyện nhà nhiếp ảnh Eddie Adams với bức ảnh chấn động thế giới về tướng Nguyễn Ngọc Loan khi bắn phục binh Bắc Việt Bảy Lốp vào năm 1968. Sau khi biết được sự thật, nhất là khi nghe tin tướng Loan qua đời, Eddie Adamas đã nói với báo chí rằng ông đã rất hối hận vì bức ảnh đó làm hại một tướng quân và làm hại một chế độ”.
    Hình như TK đòi hỏi hơi nhiều ở một thằng chỉ biết nói với vợ:"Rớt Tú tài anh đi trung sĩ./Em ở nhà lấy Mỹ nuôi con." rồi đó.

    Khoảnh khắc Trung sĩ Út quơ máy được tấm hình cô gái bị phỏng và sau đó cô được Bác sĩ người Mĩ và 1 nhóm y tá cấp cứu . Tấm hình được Đảng chú giải về tội ác Mĩ và sự thật của lòng nhân ái đã giúp cô sống, có lẽ , cô không thể sống với hào quang gian dối mà tấm hình mang lại nên đã ở lại Toronto tị nạn CS.
    Một sĩ quan Bộ đội Cộng sản Bắc Việt bị trọng thương trên chiến trường được Quân đội Mĩ đưa ra Hạm đội 7 chữa trị , sau này Anh ta cũng tị nạn tại Toronto , Canada.
    Hào quang vặt vãnh của Trung sĩ Út đã được tạo ra bởi dối trá trong 1 cuộc chiến dối trá.

    "bọn phương Tây tư bản phản động"? (theo CS, chứ không phải TK)
    Chữ "phản động" đúng là oxymoron. Từ ngữ ăn cắp của Tây này (cũng cái như nón cối "dân tộc" là bắt chước từ nón của Tây thực dân đội đầu lúc đi săn), chỉ những người bảo hoàng chống lại cách mạng Pháp, và về sau có ý nghĩa là "người bảo thủ, chống lại chủ trương cải cách tiến bộ, tư do". Chính CS là phản động mới đúng vì họ cực kỳ bảo thủ, chậm tiến từ kinh tế đến kỹ thuật, cải thiện nhân quyền, và hạn chế các quyền tự do căn bản của con người. Vừa ăn cắp vừa la làng?

    Bức tranh chỉ có giá trị nói lên sự đau thương và khốc liệt của chiến tranh. "Tội ác" của Mỹ, nếu được đặt trong bối cảnh thực tế, sẽ không có tý giá trị nào đáng kể. Nhưng nó đã vô tình quảng cáo có lợi cho tuyên truyền của Bắc Việt. Bám lấy nó và ăn theo mãi quá khứ "ánh hào quang" Pulitzer, bởi vì Nick Út đã hết thời, hết tài thậm chí vô dụng. Một người như Nick Út bắt tay Trương Tấn Sang mà khoe hình trên Facebook rồi nói "tự hào" quả thật đáng phỉ nhổ. NIck Út lộ nguyên hình là một tên cơ hội, bỉ ổi.

    Bưng bít sự thật là thủ đoạn để ngu dân. Tôi tự hỏi do cái cách tuyên truyền một chiều hay do chính bản chất vô tâm của người Việt di căn từ sự đồng hóa của Tàu phù nghìn năm trước mà những kẻ như Nick Ut đã quay lưng, bịt mắt trước sự khốn khổ của đồng bào mình. Bức ảnh của Nick Út rồi cũng bị vứt vào sọt rác như bức ảnh " kền kền" chờ ăn thịt đứa trẻ châu Phi chết đói mà thôi. Những kẻ vô tâm như Nick Út cũng giống loài kền kền ăn xác chết . Chúng sống nhờ sự đau khổ của kẻ khác.