Bùng nổ kinh tế tạo ra những nguy cơ mới cho các di sản văn hóa của Việt Nam

  • Bởi Admin
    25/05/2015
    0 phản hồi

    Edward Wong
    Athena chuyển ngữ


    Hoàng hôn trên kinh thành Huế. Ảnh: Justin Mott chụp cho tờ New York Times.

    HUẾ, Việt Nam – Đây quả là một thành phố của những dinh thự và hồn ma của chúng.

    Trải dài bên bờ sông Hương thuộc khu vực Trung Bộ của Việt Nam, thành phố Huế là kinh đô của triều đại phong kiến cuối cùng và từ lâu đã được biết tới qua những gì mà các vị vua Nguyễn để lại: cung cấm của kinh thành Huế với những cung điện cổ kính và vườn thượng uyển; những lăng tẩm hoàng gia được trang trí nằm rải rác trên những ngọn đồi xanh tươi, và những ngôi nhà bằng gỗ của các quan lại.

    Những ngôi nhà này đã trải qua thời tiết khắc nghiệt ở Huế - cái kiểu thời tiết ẩm ướt với sương mù xám xịt quanh năm – và sự tàn khốc của chiến tranh. Một số trận chiến đấu đẫm máu nhất mà Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ phải đối mặt nằm ngay trong kinh thành Huế trong chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968, một trận chiến được miêu tả trong cuốn sách “Full Metal Jacket” của Stanley Kubrick.

    Các di tích này cũng đã vượt qua hàng thập kỷ dưới sự thống trị của Đảng Cộng Sản Việt Nam, bất chấp việc chúng là biểu tượng của những truyền thống phong kiến mà Đảng muốn xóa bỏ khỏi Việt Nam.

    Nhưng những gì mà thời tiết, chiến tranh và ý thức hệ chưa làm được đối với nơi này, thì một mối đe dọa mới lại hoàn toàn có thể, chính là: sự bùng nổ kinh tế đã thay đổi đặc tính của thành phố với hơn 340.000 cư dân trong vài năm trở lại đây. Những nhà bảo tồn đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc cảnh báo chính quyền, doanh nghiệp và dân cư nơi đây về bảo vệ di sản Huế.

    Hiện tại có một đường cao tốc chạy xuyên qua các quả đồi đối diện với lăng mộ của Khải Định, một vị vua nhà Nguyễn, gây ảnh hưởng đến phong thủy và địa chất của lăng mộ. Một khu nghỉ dưỡng cũng được xây dựng dọc bờ sông Hương, một tuyến đường thủy nước chảy chậm chạp và được bao bọc bởi cây cối, và đã có bàn tán về việc xây dựng các tòa chung cư cao tầng được xây trong tầm mắt của khu kinh thành Huế.

    30hue4-articlelarge.jpg
    Tượng lính gác bên ngoài lăng Khải Định, vị hoàng đế thứ 12 của triều Nguyễn. Ảnh: Justin Mott chụp cho tờ New York Times.

    Trong khi đó, khí hậu của thành phố và thời gian vẫn luôn là mối đe dọa thường trực.

    “Khí hậu ẩm ướt khiến việc tu sửa gặp rất nhiều khó khăn,” ông Truong Dinh Luat, 47 tuổi, một người Huế chính gốc chia sẻ khi ông dẫn khách đi tham quan cố đô Huế trong một buổi sáng gần đây. Những vết đạn bắn từ năm 1968 vẫn còn nguyên trên các bức tường, và đống đá từ công trình bị sập vẫn nằm im dưới các cột. “Những công nhân xây dựng đã gặp phải một công việc khó nhằn.”

    William Logan, một học giả chuyên về di sản và bảo tồn thuộc Đại học Deakin ở Úc, đãnh cảnh báo về những thách thức trong công tác bảo tồn hồi tháng Mười năm ngoái tại một hội nghị về kiến trúc gỗ ở đây. Ông nói rằng các di sản Huế đang đứng trước nguy cơ bị tước danh hiệu Di sản Thế giới được trao tặng bởi UNESCO, một cơ quan chuyên về văn hóa của Liên Hợp Quốc.

    “Nếu tỉnh Thừa Thiên thất bại trong việc giám sát và quản lý việc bảo tồn di sản, thì toàn bộ giá trị nơi đây sẽ bị hủy hoại nghiêm trọng.”

    Giáo sư Logan nhấn mạnh nhận xét của mình trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại: “Nếu vấn đề này không được giải quyết, Ủy ban Di sản Thế giới có thể xem xét đưa di sản vào Danh sách Kỳ quan Thế giới đang bị đe dọa. Chẳng có quốc gia nào lại muốn như thế vì sẽ rất mất mặt. Nó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến ngành du lịch.”

    “Vấn đề di sản thường ít dành được sự quan tâm của chính quyền — tất cả bọn họ đều muốn phát triển kinh tế,” ông bổ sung. “Rất khó để thuyết phục các nước rằng họ vừa có thể bảo tồn di sản vừa có thể phát triển kinh tế.”

    Ngành du lịch ở Huế phát triển đột phá vào năm 1993 khi các địa điểm nổi tiếng ở nơi đây được gắn thêm danh hiệu Di sản Thế giới. Không có thành phố nào ở Việt Nam lại hãnh diện về vinh dự này như Huế. Các biển hiệu phía bên ngoài kinh thành Huế và lăng mộ vua Nguyễn cho thấy vào tháng Mười Hai năm ngoái, chính quyền đã ghi nhận khách du lịch thứ ba mươi triệu đến thăm thành phố kể từ khi nó được phong danh hiệu.

    Triều đại phong kiến nhà Nguyễn chọn Huế làm kinh đô từ năm 1802 đến năm 1945. Cố đô Huế được khởi công xây dựng từ thời vua Gia Long và hoàn thiện sau 29 năm dưới thời vua kế nhiệm, Minh Mạng, người được biết đến là có 142 người con với hàng chục người vợ. (Số liệu thì rất nhiều, nhưng có một vài nguồn cho biết ông có tổng cộng 500 vợ và thê thiếp, sống trong Tử Cấm Thành sâu bên trong Cố đô.)

    Gần khu vực Cố đô là những ngôi nhà rường – nhà được làm bằng gỗ từng là nơi ở của các vị quan và các nhân vật quan trọng khác – và rất nhiều các ngôi biệt thực hiện đại hơn được xây dựng vào cuối thời phong kiến. Mặc dù không được công nhận là Di sản Thế giới, nhưng những người dân nơi đây vẫn rất tự hào về các ngôi nhà này.

    “Tôi vẫn đặt niềm tin vào di sản của Huế,” cụ Hoang Xuan Bat, 83 tuổi, chia sẻ khi ngồi trong gian phòng khách tối như mực trong một khu nhà theo phong cách châu Âu được xây dựng từ năm 1910. “Tôi tôn trọng lịch sử nơi này, và muốn kể với những người nước ngoài khi họ tới thăm, nhưng tôi lại không thể nói tiếng Anh.”

    Khi trời đổ mưa ở Huế, thì những thách thức trong việc bảo tồn lại hiển hiện rõ ràng hơn. Vào một buổi sáng trời mưa tầm tã, trong căn phòng đặt ngai vàng, người ta đã phải tháo lượng nước tương đương với cả cái bể ngay trước ngai được sơn son thiếp vàng.

    “Mỗi khi trời mưa, nước đều chảy xuống từ trên mái nhà,” anh Truong, một hướng dẫn viên du lịch, có cha từng gia nhập quân đội miền Nam Việt Nam. Anh Truong kể rằng cha anh đã ném quân phục xuống sông Hương để tránh những hậu quả khi miền Bắc Việt Nam và lực lượng Việt Cộng tấn công, và sau đó gia nhập Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ với vai trò thông dịch viên khi quân VNCH chiếm lại thành phố.

    Phần lớn Cố đô Huế đã bị phá hủy trong chiến tranh, anh nói, nhưng thư viện hoàng gia thì không, nên có thể khôi phục lại nó. Cửa và các dầm gỗ bên trong đã được thay mới, và các công nhân xây dựng đã đến xem xét nơi đây, vừa đeo mặt nạ vừa đi trên lớp mùn cưa.

    Giáo sư Logan lo ngại rằng các doanh nghiệp bất động sản có thể được cấp phép xây dựng những tòa nhà cao tầng xung quanh Cố đô Huế và những di tích nhạy cảm khác. Ông nói rằng không nên xây dựng bất cứ thứ gì làm che đi các tán cây.

    Theo yêu cầu của Ủy ban Di sản Thế giới, Trung tâm Bảo tồn Di sản Huế, một tổ chức thuộc chính phủ, đang phác thảo kế hoạch để bảo tồn các di tích nơi đây. Phan Thanh Hai, giám đốc trung tâm bảo tồn, nói rằng “Lịch sử của Huế có lẽ là thứ ấn tượng nhất” trong tất cả mọi thứ ở Việt Nam vì Huế từng là mái nhà chung của “rất nhiều thợ thủ công lành nghề, nhà thơ và các học giả nổi tiếng.”

    Nhưng ông cũng thừa nhận rằng di sản Huế đã bị tàn phá nặng nề vì “sự quản lý không phù hợp” bên cạnh các di tích lịch sử, cũng như “bị ảnh hưởng bởi thiên tai, công trùng có hại, vi sinh vật như nấm trên các chi tiết làm bằng gỗ.”

    Giáo sư Logan gợi ý rằng Việt Nam nên thử đề cử Huế với UNESCO với danh hiệu Cảnh quan Văn hóa, biết đâu sẽ giúp cả thành phố này được bảo tồn đàng hoàng. Lý tưởng hơn, nơi này nên thêm vào một khu đất trồng cây xanh chạy dài từ phía tây nam của Cố đô Huế, sông Hương và khu lăng tẩm về phía nam.

    “Chính con sông này sẽ kết nối các di tích này lại với nhau. Những người chết được chở bằng đường sông tới nơi chôn cất.”

    Theo truyền thống, một vị vua sau khi băng hà sẽ nằm lại trung tâm của Cố đô, sau đó được chở bằng thuyền đến lăng mộ được xây dựng khi ông còn sống. Một số vị vua thậm chí còn đến thăm ngôi mộ của mình khi rảnh rỗi để uống rượu và làm thơ. Ví dụ như trường hợp vua Tự Đức, vị vua thứ tư của triều Nguyễn, ngôi mộ của ông có một cái hồ nhỏ và một căn chòi bằng gỗ.

    Hai năm trước, quan chức đã cho phép xây dựng một đường cao tốc hai làn ngay phía trước lăng mộ Tự Đức, nhưng công trình này đã phải dừng lại vì nó chạm đến lăng mộ. Hiện ngôi mộ vẫn còn nguyên vẹn, với biểu tượng được làm bằng gạch men màu xanh gắn trên tường mang ý nghĩa “vạn tuế.”

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi