Nguyễn Vũ Bình - Dân chủ tuyển cử và dân chủ tự do

  • Bởi Gió Nghịch Mùa
    17/05/2015
    3 phản hồi

    Nguyễn Vũ Bình

    Theo khảo sát tình trạng Dân chủ ở 167 quốc gia và cố gắng định lượng chỉ số dân chủ do tạp chí The Economist ở Anh tiến hành, chỉ có 28 quốc gia được đánh giá là các nước có chỉ số dân chủ đầy đủ, 53 quốc gia có thể chế dân chủ khiếm khuyết, 29 quốc gia có thế chế chính trị hỗn hợp, 54 quốc gia là chính thể chuyên chế. Một cách đánh giá bao quát hơn, trong số trên 150 quốc gia có đầy đủ các định chế của một nền dân chủ như: hiến pháp dân chủ, các đảng phái chính trị (đa nguyên, đa đảng), tam quyền phân lập, tự do ngôn luận, tự do báo chí, lập hội và hội họp…nhưng chỉ có trên dưới 30 quốc gia được xem là dân chủ tự do, số còn lại, hơn 120 nước được cho là chỉ có dân chủ trong tuyển cử. Tại sao các quốc gia đều có các định chế dân chủ như nhau, mà hơn 2/3 số nước lại không có được tự do thực sự của người dân?!? Với một tỷ lệ như vậy, khi Việt Nam chuyển sang chế độ dân chủ, chúng ta sẽ chen chân vào top 30 quốc gia dân chủ tự do, hay cũng sẽ nằm lại trong số hơn 120 quốc gia chỉ có dân chủ trong tuyển cử? Đành rằng chuyển từ thể chế độc tài toàn trị Cộng sản, sang một thể chế dân chủ khiếm khuyết (dân chủ tuyển cử) đã là một bước tiến vĩ đại đối với dân tộc Việt Nam. Người dân sẽ được tự do hơn rất nhiều, và mức sống cao hơn hẳn so với khi sống trong chế độ cũ.

    Đi sâu vào xem xét, trong số gần 30 quốc gia đạt được dân chủ tự do, hay chỉ số dân chủ đạt mức dân chủ đầy đủ, chúng ta thấy có ba trường phái để xem xét, nghiên cứu. Đầu tiên là Nhật, Đức, hai quốc gia xây dựng thể chế dân chủ sau khi chế độ độc tài đổ vỡ hoàn toàn, nhưng lại có bước tiến thần kỳ nhất. Tiếp theo là những quốc gia châu Âu, điển hình là các nước Tây-Bắc Âu. Cuối cùng là trường hợp của Hoa Kỳ.

    Trường hợp của Nhật, Đức, chúng ta không thấy có một sự khác biệt nào về hiến pháp, về các định chế dân chủ so với các quốc gia khác. Đồng thời, chúng ta cũng không nghe ai nói, ca ngợi gì về nền dân chủ của hai nước này. Vậy sự thần kỳ có được là do đâu? Trước hết, cả hai quốc gia đều có truyền thống dân chủ trước khi các chế độ độc tài được lập ra và bị xóa sổ. Nhưng quan trọng hơn, người Nhật và người Đức đều có các yếu tố quý giá sau đây trong tính cách, văn hóa dân tộc: tự trọng, kỷ luật và tự tôn dân tộc rất cao. Điều này có nghĩa là, cùng thể chế dân chủ như nhau (mới chỉ là điều kiện cần), họ còn có các yếu tố văn hóa và tâm lý dân tộc giúp cho đất nước và nền dân chủ phát triển, đạt được các kết quả thần kỳ đó. Cũng không thể bỏ qua một yếu tố nhỏ khách quan, là sự hỗ trợ tuyệt đối của Mỹ sau thế chiến thứ hai cho hai quốc gia này.

    Đối với các nước Tây - Bắc Âu, cũng có nét tương tự, tuy rằng biểu hiện có khác nhau. Chúng ta cũng chỉ nghe nói, các nước Bắc Âu, có cuộc sống và mức phúc lợi cao, chứ cũng chưa hề nghe nói về nền dân chủ có sự khác biệt nào về thể chế so với các quốc gia khác. Tuy nhiên, các quốc gia Tây - Bắc Âu có truyền thống dân chủ lâu đời, lại nằm trong vòng ảnh hưởng của đạo Cơ Đốc, đạo Tin Lành, những tôn giáo có sự khoan dung, chấp nhận các khác biệt ở mức độ cao. Như vậy, tâm lý và văn hóa của các quốc gia châu Âu cũng vẫn là yếu tố quan trọng để góp phần xây dựng nền dân chủ tự do của họ.

    Vậy có quốc gia nào, mà sự phát triển của đất nước họ, tự do của người dân chỉ đơn thuần dựa vào thiết chế dân chủ của họ không? Câu trả lời: Có! đó chính là Hoa Kỳ. Tại sao? Tại vì Hoa Kỳ là quốc gia đa sắc tộc, đa tính cách và đa văn hóa (Hợp Chủng quốc Hoa Kỳ). Họ không có một dân tộc thuần nhất (đã hình thành) trước khi xây dựng thể chế dân chủ. Đồng thời, quá trình xây dựng thể chế dân chủ cũng chính là quá trình dung nạp các dân tộc, các nền văn hóa khác nhau. Chúng ta không thể nói, Hoa Kỳ là dân tộc có tâm lý và văn hóa phù hợp với sự phát triển được, mà chúng ta chỉ có thể nói, sự phát triển của nền dân chủ, của đất nước Hoa Kỳ là do chính từ thể chế dân chủ của nó. Đây là kết luận vô cùng quan trọng và giá trị, có nghĩa là các quốc gia có thể xây dựng thể chế dân chủ bảo đảm tự do của người dân và khả năng phát triển đất nước không phụ thuộc vào tâm lý và văn hóa dân tộc. Đây cũng chính là điều mà nền dân chủ Hoa Kỳ được ca ngợi và học theo trên toàn thế giới.

    Một câu hỏi quan trọng tiếp theo, vậy tại sao, các quốc gia chuyển đổi thể chế, chế độ xã hội sau này (thậm chí hiện nay), có đầy đủ hiến pháp, cơ chế tam quyền phân lập, quyền tự do ứng cử và bầu cử, tự do lập hội và hội họp, tự do ngôn luận và báo chí, …có các cơ quan đại diện pháp luật không thiếu và không kém gì Hoa Kỳ lại không thể phát triển được như vậy?

    Phải chăng các nền dân chủ sau này chưa tìm được các nguyên lý, yếu tố cốt lõi quyết định tự do cho người dân và sự phát triển của nền dân chủ và đất nước Hoa Kỳ để từ đó xây dựng thể chế dân chủ đặt trọng tâm và xoay quanh các nguyên lý và yếu tố đó?

    Đây là câu hỏi mà toàn thể giới trí thức, những người đấu tranh dân chủ ở Việt Nam cần quan tâm và tìm ra, cũng như xác định được phương thức xây dựng thể chế dân chủ, để Việt Nam không rơi vào nhóm các nước (chiếm đa số) chỉ có dân chủ trong tuyển cử./.

    Hà nội, ngày 16/5/2015

    N.V.B

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Magna viết:
    Nghĩa là, muốn có dân chủ đầy đủ, con đường sáng nhất là tìm cách chơi với nước Mỹ thật tốt.

    Chứ còn rì nữa!
    Đức, Nhật, Hàn là những tấm gương chơi với Mỹ đình huỳnh, thật tốt, thật tâm. Nhà sản chỉ chơi với Mỹ vì đô la. Chưa chính thức được bỏn chịu chơi với đã trở mặt, giở giọng chửi như TT ba dê.

    Ở Mỹ người dân vẫn phải đấu tranh hàng ngày, ngừng đấu tranh là chính quyền Obama độc tài ngay. Không có chuyện nằm ngửa hưởng thụ vì có sẵn 'thiết chế' dân chủ do các cha già lập quốc ban tặng đâu.
    Đạo Tin Lành có vai trò rất quan trọng tạo nên nền dân chủ Mỹ. Các trò dân túy mị dân có thể phát huy tác dụng ở Nam Mỹ, cộng sản hay phát xít có thể lừa đảo khắp thế giới nhưng không thể bén rễ tại Mỹ dù cuối TK 19 đến giữa TK 20 bọn này cũng hoạt động rất mạnh tại đây. Người Tin Lành luôn bảo nhau hãy cảnh giác, hãy tỉnh thức.
    Nhưng nói Tin Lành chung chung thì có vẻ không chính xác lắm. Tin Lành theo trào lưu Anh giáo cải cách tại chính quốc vẫn hiền lành nhu nhược quá không đủ tạo đột phá cho nền dân chủ Anh 'truyền thống'. Phải nói đến những người Tin Lành theo trào lưu Thanh giáo di cư tới Mỹ, những người đề cao tự do cá nhân, nghi lễ theo cách cá nhân, quyết thoát khỏi những áp đặt của giáo hội và không khuất phục quyền lực của triều đình.

    Nguyễn Vũ Bình viết:
    Vậy có quốc gia nào, mà sự phát triển của đất nước họ, tự do của người dân chỉ đơn thuần dựa vào thiết chế dân chủ của họ không? Câu trả lời: Có! đó chính là Hoa Kỳ. Tại sao? Tại vì Hoa Kỳ là quốc gia đa sắc tộc, đa tính cách và đa văn hóa (Hợp Chủng quốc Hoa Kỳ). Họ không có một dân tộc thuần nhất (đã hình thành) trước khi xây dựng thể chế dân chủ.

    Cái kết luận quan trọng của anh Bình lại là một kết luận sai. Vì vậy anh không thể giải thích được điều khúc mắc to lớn ở cuối bài.

    Trái ngược 180 ͦ với cách suy nghĩ của anh Bình, thực tế những người rời bỏ nước Anh tới lập ra nước Mỹ không phải là một mớ tạp nham hỗn độn. Hợp Chủng Quốc dần hình thành sau khi nền dân chủ Mỹ ra đời và ổn vững chứ không phải ngược lại. Nhiều người cho rằng những nhóm nhỏ di cư đó không phải là một dân tộc nhưng thực ra họ là những đại biểu ưu tú nhất của một dân tộc. Gồm nhiều thành phần khác nhau, nhưng họ hội tụ tất cả những yếu tố cần thiết về tính cách, tâm lý, văn hóa, tâm linh mà anh Bình đã liệt kê: Tự trọng, tự tôn, kỷ luật, tự lập, tự giác. Nhưng trên hết họ cực kỳ dũng cảm, dám phản kháng đấu tranh cho niềm tin và tự do, bản chất của những con người đạo Tin Lành (còn gọi là Kháng Cách - Protestantism). Họ dám tách ra lập đạo mới khi đạo cũ lộ rõ những giáo điều xuẩn ngốc và bế tắc. Họ dám cầm súng bảo vệ mảnh vườn của mình đến chết và đến nay vẫn giữ nguyên quyền tư nhân sử dụng súng như một quyền tối quan trọng. Chính phủ âm mưu phản quốc, quân đội âm mưu xóa bỏ hiến pháp thì dân chúng Mỹ sẽ cầm súng xử lý chính phủ ngay.

    Đó là những khác biệt căn bản giúp nền dân chủ Hoa Kỳ lớn mạnh, điều mà ở Nam Mỹ không có được dù cũng là dân di cư, cũng tách ra độc lập với mẫu quốc... Nó khẳng định nguyên tắc: Dân chủ bắt đầu từ dân, không phải từ định chế. Ở Trung Quốc, sau khi thiết lập chế độ cộng hòa, Tôn Trung Sơn từng nhét phiếu bầu vào tay từng người dân nhưng họ không cần, không muốn sử dụng lá phiếu đó. Trong khi ở Hoa Kỳ, sự cứng đầu và máu phản kháng lan từ người Anh gốc sang người da đen, kết quả là những phong trào đòi quyền bầu cử và quyền bình đẳng thắng lợi. Không ai ban phát dân chủ hay thiết lập sẵn định chế mà đảm bảo nền dân chủ sẽ lớn lên được, tất cả phải từ cái gốc: dân chúng khôn ngoan, hiểu biết và cứng đầu.

    Đã có nhiều phim tài liệu phát trên kênh Discovery lý giải sự ra đời của nền dân chủ Mỹ và nền dân chủ thế giới. Những nước có "truyền thống dân chủ" tại cựu lục địa (châu Âu) lại phải nhờ sự hỗ trợ ngược của nước Mỹ mới có nền dân chủ như ngày nay. Nếu không, "truyền thống dân chủ" đến đâu cũng vẫn mãi chỉ là lý thuyết suông, nền dân chủ châu Âu không thể trụ vững được chứ đừng nói châu Á. Sang thế kỷ 20 rồi mà chế độ dân chủ tại Đức dễ dàng bị Hitler xóa sổ khi dụ dỗ được dân chúng quay lại tin vào sức mạnh của một đế chế. Không ngoa khi kết luận: nền dân chủ Mỹ là cái nôi và cũng là bà đỡ của nền dân chủ thế giới hiện đại vì nó hiện thực hóa được lý thuyết. Dân chủ cộng hòa này khác nhân loại đã biết từ thời cổ đại nhưng không thể xây dựng thành công trong thực tế cho đến khi nước Mỹ ra đời.

    Tuy nhiên, dường như để tránh một sự tự phụ quá đà của người Mỹ, các nhà làm phim cuối cùng đã đặt mọi thứ trở lại vào tay Chúa. Họ viện dẫn những lời tiên đoán của các nhà tiên tri từ ngàn năm trước (như Merlin) dự báo về những chiếc thuyền mang thập tự kiểu mới tới vùng đất mới, về một lá cờ đầy sao trắng trên nền trời xanh... tất cả do Chúa sắp đặt. Người Mỹ có slogan: In God We Trust. Họ hiểu rằng nhiều thứ vượt quá khả năng và logic thông thường của con người. Cần hội tụ nhiều yếu tố để tạo ra một thứ kỳ diệu như nền dân chủ và người Mỹ đã may mắn có được sự hội tụ đó, có lẽ nhờ Chúa ban phước thật.

    Những dân tộc không được ban phước như Việt Nam, muốn có dân chủ mà trí thức sĩ phu lại sĩ diện mơ hồ không đánh giá đúng vai trò của nước Mỹ trong thế giới hiện tại thì đừng mơ. Không có nước nào chưa từng làm đồng minh với Mỹ mà có được nền dân chủ đầy đủ. Câu hỏi là: vậy làm đồng minh với Mỹ chắc chắn sẽ có dân chủ đích thực? Không chắc. Tuy nhiên, tất cả các đồng minh từng bị Mỹ bỏ rơi (thậm chí lật đổ) đều do chính họ đã phản bội lại các giá trị dân chủ, phản bội nước Mỹ trước. Nghĩa là, muốn có dân chủ đầy đủ, con đường sáng nhất là tìm cách chơi với nước Mỹ thật tốt.