John Sifton - Vâng, TPP là "hai bên cùng có lợi"… nếu như bạn không quan tâm đến quyền con người

  • Bởi Khách
    15/05/2015
    3 phản hồi

    John Sifton
    Athena, cộng tác viên Dân Luận, chuyển ngữ

    Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương sẽ không nâng cao được tình hình nhân quyền ở châu Á.

    Nghe chính quyền Obama phát biểu về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, hay còn gọi là TPP, thì nó như là một giải pháp tiện cả đôi đường. Nó sẽ tạo ra nhiều việc làm ở Mỹ, nâng cao điều kiện an toàn lao động, cải thiện tính minh bạch trong kinh doanh quốc tế, và giúp hoàn thiện mối quan hệ với châu Á vốn chưa hề thân thiết tính đến thời điểm này.

    Tuy nhiên, rất nhiều những nhà lập pháp ở Mỹ cảm thấy không hề thuyết phục. Chính quyền Obama cần quyền "đàm phán nhanh" để kết thúc đàm phán về TPP, và một buổi bỏ phiếu quan trọng có khả năng sẽ diễn ra tại Thượng viện Hoa Kỳ trong tuần này [Dự luật "đàm phán nhanh" đã được thông qua tại Thượng Viện hôm thứ Tư – chú thích của Dân Luận]. Những lời phản đối thỏa thuận này đang nổi lên khắp nơi ở Washington, đến từ đủ loại quan điểm chính trị hay ý thức hệ. Sự phản đối mang tính đối đầu giữa các đảng phái. Lãnh đạo đảng Cộng hòa thuộc Thượng viện, và phần lớn các đảng viên khác, đều ủng hộ "đàm phán nhanh", nhưng lãnh đạo đảng Dân chủ lại phản đối [mặc dù Tổng thống Obam là người của đảng Dân Chủ nhưng đã gặp phản đối của các nghị sĩ trong đảng mình - chú thích của Dân Luận]. Ở cả hai đảng phái đều có thành viên phản đối kế hoạch này.


    Người biểu tình phản đối TPP.

    Các đối tác tham gia TPP sẽ gồm cả những quốc gia phi dân chủ như Việt Nam và Brunei, và một số quốc gia khác có vấn đề về nhân quyền như Malaysia, Singapore, và Mexico. Những nhà lập pháp chú trọng vào tự do tôn giáo có thể sẽ lo sợ về việc Việt Nam thường bắt giữ những lãnh đạo của các tôn giáo không được nhà nước thừa nhận. Những người ủng hộ cộng đồng LGBT thì lại cảm thấy kinh hoàng về các bộ luật chống cộng đồng này ở Malaysia và Brunei.

    Và giờ thì mọi người đang thấy ghê sợ những cam kết được thực hiện bởi vua Brunei khi ông này chính thực thực hiện điều luật Hồi giáo, qua đó cho phép việc đánh đập những người đồng tính và ném đá đến chết những người quan hệ tình dục ngoài hôn thú.

    Trong khi đó, những người ủng hộ vấn đề nhân quyền và sức khỏe đang lo ngại các đề xuất có liên quan đến bảo vệ bằng sáng chế sẽ khiến các công ty dược phẩm thu nhiều lợi nhuận hơn, trong khi các loại thuốc cứu người sẽ đắt đỏ hơn làm tăng gánh nặng lên ngân sách y tế công.

    Những người khác thì lo ngại rằng các đề xuất của hiệp định về giải quyết tranh chấp đầu tư, trong đó cho phép các tập đoàn được quyền kiện chính phủ khi các chính phủ ban hành hoặc thực thi điều luật hoặc chính sách về sức khỏe, an toàn hoặc môi trường mà gây ảnh hưởng đến lợi nhuận của các tập đoàn này. Các cơ chế của loại hình này vốn đang được sử dụng, ví dụ, một công ty thuốc lá đã kiện chính phủ Úc vì đã thông qua luật cấm hút thuốc, và một công ty luyện kim đã kiện Peru sau khi chính phủ nước này có biện pháp bắt công ty này phải thu dọn, làm sạch các chất thải mà nó đã gây ra.

    Trong khi phải đối mặt với những chứng cứ này, chính quyền Obama vẫn duy trì ưu tiên cho thỏa thuận ở mức cao nhất. Theo lời chính phủ Hoa Kỳ, TPP sẽ bắt các quốc gia như Việt Nam phải tôn trọng quyền con người và quyền của người lao động. Trong chương về vấn đề lao động của hiệp định, chính phủ cho biết, sẽ chứa các tiêu chuẩn yêu cầu các quốc gia bảo vệ quyền của người lao động, chấm dứt sự kiểm soát của chính quyền đối với các công đoàn và bảo vệ quyền lập hội của người lao động. Các quy định về tranh chấp đầu tư sẽ ngăn cản không để tái phát các vấn đề đã từng xảy ra trong quá khứ.

    Không có cách nào để biết được thực sự có những cái gì trong hiệp định, bởi nội dung đàm phán là tuyệt mật. Chính quyền chỉ chia sẻ nội dung với thành viên quốc hội và nhân viên có chức vụ đặc biệt trong ngành an ninh.

    Để dành được sự tín nhiệm của chính phủ, phía Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã nỗ lực để cải thiện các phần trọng tâm của hiệp định TPP, như luật lao động, và chính phủ cũng đã cố gắng sử dụng các buổi đàm phán như một đòn bẩy để thúc ép các quốc gia nâng cao tình hình về nhân quyền. Từ các phát biểu của USTR và những thông tin được cung cấp bởi những người từng xem qua hiệp định, thì có vẻ như chương về quyền của người lao động yêu cầu các thành viên TPP phải áp dụng các tiêu chuẩn lao động cơ bản, bao gồm cả quyền tự do lập hội.

    Tuy nhiên, vấn đề ở đây là có rất ít những điều trong số trên có tác dụng thực sự. Chính phủ Hoa Kỳ, và bản thân tổng thống Obama, đã nhắc đi nhắc lại từ “mang tính thực thi” gần như trong tất cả mọi lần nói về các quy định lao động của TPP. Sự thật là, chương về luật lao động của TPP không hề mang tính thực thi trong thực tiễn. Và mọi cố gắng của chính phủ trong việc sử dụng hiệp định để cải thiện tình hình nhân quyền - ở những quốc gia như Việt Nam, Malaysia, và Brunei – đều trở nên vô dụng.

    Tình hình với Việt Nam là những bằng chứng rõ ràng nhất. Trong suốt 4 năm qua, Hoa Kỳ không chỉ dựa vào TPP mà còn cả quân sự để gây sức ép lên Việt Nam trong việc cải thiện tình hình nhân quyền và quyền của người lao động. Và tất cả những gì Hoa Kỳ nhận lại được chỉ là vài cam kết, một số bước thực hiện, và một số ít tù nhân chính trị đương phóng thích. (Nếu xem như được phóng thích ở đây có nghĩa là: một người mang trọng bệnh và qua đời vài tuần sau đó, hai người khác thì bị trục xuất sang Hoa Kỳ.)

    Chính phủ Việt Nam vẫn sử dụng bộ luật hình sự, trong đó chứa các quy định xử phạt những người liên quan đến tự do ngôn luận và tự do lập hội, giam giữ những người đối lập và những người phê phán chính phủ. Hơn 150 người đã bị khép tội trong vòng bốn năm vừa qua, cùng thời điểm Hoa Kỳ đang đàm phán về TPP với Việt Nam.

    Trong khi đó, hồ sơ về quyền của người lao động tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Ngoại trừ công đoàn dưới sự kiểm soát của chính phủ có tên Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, thì các tổ chức công đoàn độc lập khác đều bị cấm hoạt động và mọi hành vi cố gắng thành lập một công đoàn khác đều bị kết tội chống nhà nước. Những nhà hoạt động cho quyền của người lao động như Nguyễn Hoàng Quốc Hùng và Đoàn Huy Chương hiện vẫn phải ngồi tù. Và hàng chục nghìn người đang bị giam giữ vì bị cho là nghiện ma túy đang phải chịu hình thức cưỡng bức lao động không được trả công, hoặc được trả rất ít.

    Chính phủ Hoa Kỳ quả quyết rằng chương mục về lao động của TPP sẽ buộc Việt Nam phải cải thiện tình hình này, vì Hà Nội cần thay đổi luật, cho phép công đoàn độc lập- công đoàn trong các nhà máy, chứ không phải công đoàn ngành hay liên đoàn, được phép hoạt động.

    Thật khó có thể tưởng tượng rằng những cải cách trên giấy này bao giờ mới thành hiện thực được khi nền tư pháp độc lập, hệ thống chức năng và giải quyết tranh chấp lao động đều không tồn tại.

    Tồi tệ hơn, vì không có thêm bất cứ cải cách nào về những vấn đề còn tồn tại trong hệ thống pháp lý, những tổ chức hoạt động vì người lao động tại Việt Nam vẫn sẽ bị truy tố theo một số điều luật hình sự vì có hành động chống phá đảng hoặc chống chính quyền – mà theo cách nhìn nhận của chính quyền thì hành động đó bao gồm việc rải truyền đơn hoặc tổ chức các buổi dã ngoại trong công viên mà ở đó các thành viên tham gia đều đọc Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền.

    Chính phủ Hoa Kỳ cho rằng những điều luật lao động trong TPP sẽ được thực hiện, nhưng lại không chỉ rõ là thực hiện như thế nào. Liệu TPP có mang lại hiệu quả không và nếu Việt Nam cứ cố tình từ chối quyền của người lao động, thì phải giải quyết thế nào? Không lẽ những hội đoàn tồn tại không chính thức sẽ sử dụng cơ chế tranh chấp lao động không tồn tại sẽ kiện những công nhân này ra tòa?

    Tốt nhất, các hội nhóm bảo vệ quyền của người lao động quốc tế hoặc Hoa Kỳ có thể khiến nghị lên chính phủ Mỹ nộp đơn khiếu nại lên tòa án thương mại để chống lại Việt Nam, nhưng việc này sẽ chỉ nói về những sai phạm chung chung, chứ không phải là khiếu nại cụ thể.

    Điều còn thiếu trong hiệp định TPP chính là cơ chế cụ thể để thực thi cam kết của các chính phủ về quyền của người lao động. Một khi đã được hưởng lợi với tư cách thành viên TPP, tại sao Việt Nam bắt buộc phải làm điều này? Một con đường tốt hơn có lẽ là đàm phán một thỏa tuận mà trong đó các lợi ích chính sẽ bị cắt nếu Việt Nam hay quốc gia nào khác thất bại trong việc thực thi cam kết của mình.

    Chính quyền Obama cần phải thực tế hơn trong việc định hình điều gì có thể hoàn thiện được bởi TPP. Việc từ bỏ vấn đề nhân quyền để đổi lấy thương mại đã đủ tai tiếng rồi. Và nó thậm chí còn tồi tệ hơn khi quảng bá cho thỏa thuận này bằng cách kể lể rằng có những điều khoản bảo vệ nhân quyền trong thỏa thuận, trong khi chúng chẳng hề tồn tại trên thực tế.

    Chính quyền Obama cần phải cứng rắn hơn đối với các thành viên TPP trong vấn đề cải thiện nhân quyền – thực sự. Hoa Kỳ không nên tiếp tục TPP cho đến khi nó có thể chứng tỏ những cam kết nghiêm túc hơn trong việc tạo lập những quy định thực sự được thi hành về quyền được bảo vệ của người lao động và giải quyết tốn hơn các vấn đề nhân quyền. Trong khi đó, Quốc hội nên tập trung nhiều hơn vào các chi tiết cụ thể của thỏa thuận và thực thiện giám sát chặt chẽ. Không cần phải vội vàng, nhất là trong điều kiện này, bởi canh bạc này thật sự quá mạo hiểm.

    John Sifton (@johnsifton) là Giám Đốc Chuyên Trách Châu Á của Tổ Chức Quan Sát Nhân Quyền (Human Rights Watch).

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Có lẽ Dân Luận lấy tin từ BBC Việt ngữ 15 tháng 5 2015:

    "Thượng viện Mỹ thông qua dự luật cho phép xúc tiến đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

    Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo dự luật này sẽ vấp phải khó khăn khi đi qua Hạ viện.

    Dự luật quyền đàm phán nhanh (TPA), vốn sẽ giúp chính quyền Tổng thống Barack Obama nhanh chóng hoàn tất đàm phán các thỏa thuận thương mại lớn, trong đó có Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), đã vượt qua vòng bỏ phiếu ở Thượng viện với 63 phiếu thuận, 33 phiếu chống."

    http://www.bbc.co.uk/vietnamese/business/2015/05/150515_us_senate_tpa

    Tuy nhiên theo các tin tiếng Anh thì như thế nầy:

    ***Senate agrees to debate 'fast track' trade bill
    Susan Davis, USA TODAY 5:41 p.m. EDT May 14, 2015

    WASHINGTON — A supermajority of U.S. senators voted Thursday to begin debate on legislation to renew expired trade promotion authority, a measure that has become top priority for President Obamaand congressional Republicans.

    The six-year reauthorization of Trade Promotion Authority (TPA) — commonly known as "fast track" because it creates an expedited process to get trade pacts through Congress — is opposed by most congressional Democrats.

    The Senate voted 65-33 to begin debate. Thirteen Democrats voted with Republicans. Two GOP senators were absent.

    http://www.usatoday.com/story/news/politics/2015/05/14/senate-trade-vote-fast-track/27306255/

    *** Inside U.S. Trade - May 15, 2015

    With Cloture Fight Behind It, Senate Begins Battle Over TPA Amendments

    With the Senate formally opening debate on a bill to renew Trade Promotion Authority (TPA) and the Trade Adjustment Assistance (TAA) program, the focus now shifts to a fight between Republicans who want to pass the bill quickly and Democrats who are angling for enough time to amend the legislation.

    Latest Congressional Trade Action

    As TPA Amendments Grow, Lawmakers Quibble Over Pace Of Arranging Votes
    As the number of amendments filed to the pending fast-track trade bill grows, Senate Republicans are accusing Democrats of dragging their feet and showing reluctance to agree on which pieces of legislation will come up for a vote, stirring a partisan controversy that is complicating consideration of the trade bill.

    Key Document: Senators Begin Filing Amendments To TPA Bill; Hatch Proposes Striking TAA From Package

    http://insidetrade.com

    DL sai rồi, TPA chưa được thông qua tại Thựơng viện Mỹ mà chỉ "The Senate voted 65-33 to begin debate"
    thông qua với phiếu bầu 65-33 để được đưa ra nghị truờng bàn cải, sau khi bàn cải xong, họ phải bầu nữa nếu đồng ý cho tổng thống quyền đàm phán nhanh TPA.

    Có TPA thì mới có TPP, TPP mới ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế của các nước liên hệ.

    Dân Luận viết:

    [Dự luật "đàm phán nhanh" đã được thông qua tại Thượng Viện hôm thứ Tư – chú thích của Dân Luận]

    Không biết Dân Luận lấy tin trên ở đâu ?! Theo tin đính kèm (By REBECCA KAPLANCBS NEWS May 13, 2015, 3:29 PM) thì Thượng viện Mỹ chỉ đạt thoả thuận (có nghĩa là không blocked nữa) để dự luật TPA tiếp tục được thảo luận và vote lại [ngay cả sự thảo luận cũng chỉ bắt đầu vào tuần tới (the debate on those bills is expected next week)]:

    "Senate leaders have reached a deal to move forward with a vote on a bill to speed up congressional approval of the Trans-Pacific Partnership (TPP) a day after Democrats dealt a blow to President Obama's agenda by blocking fast-track legislation.

    A day of negotiations yielded an agreement that will allow Democrats to secure votes on several other pieces of legislation in addition to Trade Promotion Authority (TPA), the legislation which would "fast-track" the trade deal through the congressional approval process. Lawmakers would have to vote yes or no on the entire trade deal and would forego the ability to amend it.

    Thursday morning, the Senate will take up a customs and currency bill which would prevent countries from keeping their currency artificially low, as well as the African Growth and Opportunity Act. Both pieces of legislation will need 60 votes to pass.

    Later on Thursday, the Senate will have a procedural vote to begin debate on the TPA legislation and the Trade Adjustment Assistance (TAA), which provides federal aid to workers who find themselves jobless due to trade agreements. Both of those measures will also need 60 votes to pass, and will be open amendments. The debate on those bills is expected next week, according to a senior Senate Democratic aide."

    http://www.cbsnews.com/news/senate-finds-a-path-forward-on-trade-legislation/