Vũ Soan - Mùa Thu của Hội Nhà văn

  • Bởi Gió Nghịch Mùa
    13/05/2015
    6 phản hồi

    Vũ Soan

    van_doan.jpg

    Nếu ai nghĩ rằng việc hơn hai mươi tác giả vừa tuyên bố ly khai Hội Nhà văn Việt Nam, trong đó có những tên tuổi như Nguyên Ngọc, Đỗ Trung Quân, Dạ Ngân…, sẽ dẫn tới sự sụp đổ nhanh chóng của kỷ nguyên Hữu Thỉnh và đế chế văn nghệ Hội Nhà văn, người đó sẽ thất vọng. Đâu đó người ta sẽ sớm có những biện pháp. Đại hội sẽ vẫn diễn ra như dự kiến. Một Ban Chấp hành mới sẽ thay thế ban chấp hành cũ, và tất cả sẽ trở về trong vòng kiểm soát, ít nhất là trong thời gian trước mắt. Nhưng nếu ai coi nhẹ sự kiện này thì cũng là sai lầm. Nó hoàn toàn có thể là một khởi đầu. Khởi đầu cho mùa Thu của Hội Nhà văn, và khởi đầu cho mùa Xuân của một kỷ nguyên mới.

    Đứng từ vũ đài thế giới nhìn vào, ở đầu thế kỷ 21, Hội Nhà văn Việt Nam hiện ra như một sân kho văn nghệ tỉnh lẻ, cô đơn, mục ruỗng, quái gở của những trạng thái bệnh lý tâm thần tập thể. Cứ 5 năm một lần, những con người tự coi mình là đại diện của lương tâm và tự do lại nhóm họp nhau lại, không phải để bàn cách làm thế nào để nuôi nấng hay làm tỏa rạng lương tâm và tự do, mà để duy trì tình trạng dối hèn và nô lệ. Trong lịch sử của mình, chưa bao giờ Hội Nhà văn, tiếng nói của các nhà văn Việt Nam, dám đứng ra đối đầu với quyền lực để đòi những quyền căn bản nhất của người cầm bút: quyền tự do ý kiến, tự do lập hội, tự do báo chí và tự do xuất bản. Chưa bao giờ Hội Nhà văn dám lên tiếng bênh vực cho những bất công mà các tác giả, tác phẩm phải chịu đựng chỉ vì chúng cất lên tiếng nói của lương tâm và tự do sáng tạo, từ Nhân văn – Giai phẩm, Dương Thu Hương, Chuyện kể năm hai nghìn, hay gần đây như Luận văn Nhã Thuyên. Chưa bao giờ Hội Nhà văn bày dám tỏ ý kiến về tình trạng đối xử tàn bạo, gần như là thủ tiêu cả một nền văn nghệ: văn nghệ Miền Nam 54 - 75. Ngược lại, Hội Nhà văn luôn đồng tình với quyền lực, thậm chí, một cách công khai, tự nguyện là công cụ đắc lực của quyền lực và tự hào vì luôn tận tụy phục vụ ý chí của quyền lực.

    Nhưng mặt khác, Hội Nhà văn không phải không hấp dẫn, có khi còn đặc biệt gợi cảm nữa. Chẳng phải những tên tuổi lớn nhất của nền văn học Việt Nam đương đại vẫn đang góp mặt ở trong đó, kể cả tác giả của Tướng về hưu lẫn Nỗi buồn chiến tranh, hay sao? Phải giải thích sức gợi cảm này như thế nào?

    Vì quyền lợi (việc làm ở các cơ quan thuộc Hội, báo Văn nghệ, nhà xuất bản, tài trợ sáng tác, trại viết văn, công du nước ngoài, đi thực tế, những chương trình dịch hoặc quảng bá sách…), hay vì tránh cô đơn và tìm cảm hứng (những rạo rực hội hè, lửa trại, bia rượu, váy áo …)? Tóm lại là tiện, như lời nhà văn Phạm Thị Hoài nói năm 1990 khi bà muốn gia nhập Hội nhưng bị bác đơn? Có thể. Có thể đúng là tiện thật. Bởi nếu không phải là hội viên Hội Nhà văn thì những quyền lợi đó hoặc là nằm xa tầm tay, hoặc rất khó với, đặc biệt nếu ta nhớ về cái thời trước 1990, khi mà tấm thẻ hội viên không những đi kèm quyền lợi vật chất, mà còn có ý nghĩa như một chứng chỉ xác nhận nghề nghiệp và địa vị xã hội. Không có thẻ, không an tâm được. Vả lại, vào Hội thì có mất gì đâu? Vẫn sáng tác, vẫn in sách (nếu qua được kiểm duyệt), vẫn xuất bản ở nước ngoài (nếu muốn), vẫn phê phán Đảng và chế độ (trong khuôn khổ), nhưng lại được thêm bảo kê, dễ hơn, tiện hơn.

    Xét thế thì Hội Nhà văn là một hội vui, những thành viên của nó là những con người thỏa mãn và hạnh phúc đấy chứ, và cũng chẳng có gì để bàn nếu đôi khi những đòi hỏi của lương tâm và lý trí – những phẩm tính của nhà văn như là những con người trăn trở – lại trỗi dậy. Lương tâm khiến họ không yên ổn trước bất công, còn lý trí khiến họ đặt ra câu hỏi: Tại sao chúng ta cứ phải mãi như thế? Tại sao chúng ta không thể làm khác đi? Tại sao chúng ta tự tước đi quyền nghĩ, quyền nói, quyền làm của mình? Chẳng phải tình trạng lâu nay là cực kỳ quái gở hay sao? Vì lý do gì mà chúng ta chấp nhận Văn nghệ, Văn nghệ Công an, Văn nghệ Quân đội – những cái tên tạp chí mà nếu dịch ra tiếng Anh có thể khiến cho các nhà văn thế giới rùng mình – là những diễn đàn đại diện cho chúng ta? Tại sao chúng ta không được quyền lập ra các hội văn bút để truyền tải quan điểm văn nghệ của mình? Tại sao chúng ta không được mở những tờ báo hay nhà xuất bản để in ấn tác phẩm? Tại sao chúng ta phải để cho những kẻ mù tịt về văn chương chăn dắt, chỉ bảo cho chúng ta về sáng tạo? Tại sao chúng ta không thể đi đứng, nói năng một cách đĩnh đạc, đường hoàng, mà chỉ biết dỗi vặt hay hờn mát? Tại sao chúng ta lại tự biến mình thành trẻ con như thế? Tại sao chúng ta không yêu cầu Hội Nhà văn, thay vì phủ phục trước quyền lực, hãy là cơ quan đại diện cho các quyền căn bản của chúng ta, mà nếu Hội không muốn hoặc không thể đáp ứng, hãy dõng dạc ly khai? Tại sao chúng ta run sợ, sao chúng ta không dám đứng trên đôi chân của mình, tìm đường cho mình?

    Những câu hỏi như vậy sẽ phải bật ra, và chúng thực sự đã bật ra, và một khi chúng đã được bật ra thì, như ánh sáng khai minh, chúng sẽ rất khó bị thu hồi. Con người tự do ban đầu có thể chông chênh, run rẩy, vì đã bị trói buộc quá lâu, nhưng rồi nó sẽ quen, sẽ trở nên mạnh mẽ, vì hiểu rằng chỉ có Tự Do mới đảm bảo được cho con người quyền sống trong phẩm giá, lẽ phải và công bằng.

    Vũ Soan

    (Vũ Soan là bút hiệu của một nhà văn đang sống tại Hà Nội.)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    6 phản hồi

    QUỶ KHÔNG THA MA BẤT KHẢ
    Bí mật cộng sản quốc gia
    Hũ mắm sặc mùi thối tha cấm đồng chóe
    Báo người cao tuổi chẳng khỏe
    Té re khỏi toét tòe loe xòe xách mé
    Con nít nằm nôi mới đẻ
    Bất khả thỏ thẻ mẹ ông kẹ ghẻ Tầu
    Cà Mau mùa len trâu
    Mười tám thôn vườn trầu xà mâu đăng ký
    Trung ương chính trị đánh đĩ
    Chọn lọc kỹ bọn phù thủy chưa rửa trôn
    Tống Blogger vô đồn
    Công an côn đồ cô hồn đảng thẩm vấn
    Sàng lọc hội nghị cặn bẩn
    Mười một lần chuẩn không cần Y tá chỉnh
    Ngụ ngôn bôi bác Hữu Thỉnh
    Lần khân lũ lính lác tạo ác vô thinh
    *
    “Chiếu chỉ thiên triều thình lình không cung nghinh Tất Thành Trọng lú đại tội”
    TÂM THANH

    Với những dịch vụ mà Hội Nhà văn đã và đang cung cấp cho các hội viên, Hội Nhà văn có giá trị xã hội của nó. Những hiệp hội nghề nghiệp sau này cũng nên xét đến chuyện cung cấp những dịch vụ ấy hoặc tương đương để giúp cho cuộc sống của người viết chuyên nghiệp.

    Nhưng ngay cả việc đứng ra lập một hội có tính cách "tương tế" ấy cũng được xem là "có dấu hiệu vi phạm pháp luật" (đại ý của ông Hữu Thỉnh). Đó mới đích thực là chiếc vòng kim cô toàn trị mà những người ý thức được đã cởi bỏ trong hành động đầy tính biểu tượng là từ bỏ Hội Nhà văn.

    Hết sức đồng ý với tác giả bài này, đây là một vận động không thể thu hồi.

    Gỏi cô Vương Anh Nhi. Cô hỏi : Tại sao không dùng chính danh với báo chính luận hở ông Vũ San ? Cô bé ơi (Vương Anh) ! Vũ San là bút hiệu vả lại không cần phải dúng tên thật nếu không phải viết đơn, khai lí lịch.., cô bé ợ ! Nếu muốn hỏi đểu thì nên hỏi tại sao phải dùng Trần Dân Tiên, Già Lam, lý Thụy, BC....nhé !

    Trong giờ văn học, thầy giáo hỏi học sinh:
    - Người xưa đã nói "văn dĩ tải đạo", em có suy nghĩ gì về câu nói này?
    - Thưa thầy vì thế mới có hiện tượng đạo văn ạ.- Học sinh trả lời.

    Có bài thơ sau để tặng các nhà thơ nhà văn nhà sản. Nên bình bài thơ này để đỡ phải cãi nhau về vấn đề ở hay ra khỏi Hội nhà văn

    MỘT VÙNG ĐẤT YÊU THƠ
    (Trích trong cuốn "Cười khỏe - khỏe cười" của Trần Dzĩ Hạ - NXB Văn hóa -Thông tin)

    Vùng quê nọ nổi tiếng là yêu thơ, có nhà thơ cấp thôn, nhà thơ cấp xóm và cả nhà thơ cấp xã. Trong các cuộc họp của chính quyền hay của đoàn thể thì bao giờ cũng kết thúc bằng tiết mục đọc thơ. Ngày nào cũng có người sản xuất thơ. Cuộc thi thơ ở đây được tổ chức như cơm bữa, nào là ngày thi thơ, nào là tuần thi thơ, nào là tháng thi thơ. Nhiều nhà thơ cấp xóm đã tích cóp tiền bạc để xuất bản các tập thơ, tuy chẳng bán được nhưng cũng rất hài lòng vì khi đem tặng bạn bè hay người thân thì người được tặng bao giờ cũng nhận.

    Trên đà đô thị hoá, vùng quê nọ đã mọc lên nhiều ngôi nhà gạch thay cho nhà tranh vách đất. Trụ sở uỷ ban được xây dựng hiện đại chẳng kém gì các công trình xây dựng ở thành phố. Thế nhưng các tiện nghi hiện đại ở đây làm cho người dân chưa quen sử dụng. Để hướng dẫn cho người sử dụng thì có các câu thơ. Ngay trước cửa phòng vệ sinh có câu thơ hướng dẫn như sau:

    Khi vào thì hãy bật đèn
    Khi ra phải tắt đáng khen nhân tài.
    Còn ở chỗ tiểu tiện của nam giới có câu thơ hướng dẫn sử dụng nước:
    Tè xong thì bấm vào đây
    Chớ để nước đầy lãng phí của công.
    Trên hộp giấy vệ sinh có thơ hướng dẫn:
    Giấy này là thứ rất cần
    Nếu không có nó thì phân dính người
    Đặc biệt ở bồn xí có câu thơ:
    Phải iả đúng lỗ mới tài
    Nếu iả ra ngoài kỹ thuật còn non.

    Tên tác giả viết:
    Vả lại, vào Hội thì có mất gì đâu? Vẫn sáng tác, vẫn in sách (nếu qua được kiểm duyệt), vẫn xuất bản ở nước ngoài (nếu muốn), vẫn phê phán Đảng và chế độ (trong khuôn khổ), nhưng lại được thêm bảo kê, dễ hơn, tiện hơn.

    Chứ còn gì nữa! đếk có lạ. Bởi vậy các trí thức nhà sản có mở mồm cũng chỉ dzừa đủ trong khuôn khổ nhà sản cho phép, những gì gì mờ cả thế giới đều đã biết, đêk che hay đậy được nữa. Các ông bà nhà văn trí thức này có tên cúng cơm là "trí thức nửa mùa!". Tiến một bước, lui một bước ruỡi, khi cái búa đong đưa trên đầu. "Nữ sĩ" họ Dương (Dương Thu Hương) khi được "tống" qua Pháp, sau một thời gian ổn định đã có cuốn Đỉnh cao chói loà (đếk nằm trong ngoặc kép), ca "bác" Hồ tới mây xanh, tới cổng thiên đường. Rứt được cái rễ đã bám vào tận cùng tâm cam khó lắm à nha, phải hy sinh nhiều thứ lắm chớ, chịu đời sao nổi!

    Tác giả đưa ra mấy câu hỏi hay quá: "Tại sao chúng ta không được quyền lập ra các hội văn bút để truyền tải quan điểm văn nghệ của mình? Tại sao chúng ta không được mở những tờ báo hay nhà xuất bản để in ấn tác phẩm?"
    Tác giả là người trong cuộc (trong Hội nhà văn) mà còn không biết lý do tại sao thì còn ai biết được tại sao? Hay để ông Hữu thỉnh trả lời hộ?

    KIẾM TIỀN NHỜ CÁI...
    (Sưu tầm)
    Ông nọ cầm tờ báo Văn nghệ của Hội nhà văn khoe với người bạn là mình có bài thơ được đăng và vừa lĩnh 100.000 đồng tiền nhuận bút. Người bạn hỏi:
    -Thế ông làm bài thơ này mất bao lâu?
    - 30 ngày.
    - Thế nhờ cái gì ông kiếm được 100.000 đồng?
    Ông nhà thơ liền lấy tay chỉ vào đầu mình. Lúc đó có một cô gái phấn son loè loẹt, ăn mặc hở hang thấy vậy liền nói:
    - Chỉ cần 30 phút tôi cũng kiếm được 100.000 đồng.
    - Thế nhờ cái gì cô kiếm được 100.000 đồng?- Ông bạn nhà thơ hỏi.