Gs Nguyễn Văn Tuấn - Việt Nam đứng thứ 2 khu vực ASEAN về Toán học?

  • Bởi Trà Mạn
    21/04/2015
    2 phản hồi

    GS Nguyễn Văn Tuấn

    Đó là tựa đề của một bài báo (1) trên Vietnamnet. Nhưng tôi hơi nghi ngờ về tựa đề đó, vì trước đây tôi từng tiêu ra thì giờ để tìm hiểu tình hình công bố ngành toán học ở VN thì thấy VN đứng sau Singapore, Mã Lai Á, và Thái Lan trong các nước thuộc khối ASEAN. Mới thấy trên trang fb của Hien Huynh cũng có trình bày dữ liệu cho thấy toán học VN hiện đang đứng sau Thái Lan, Mã Lai, và Singapore. Hôm nay, tôi quay lại câu hỏi, nhưng lần này tôi dùng dữ liệu ISI thì thấy quả thật cái tựa đề trên không đúng.

    Phải nói là rất khó xếp hạng hoạt động khoa học của bất cứ một chuyên ngành nào. Vấn đề là dựa vào tiêu chí gì, và phương pháp ra sao. Cách mà nhiều cơ quan khoa học trên thế giới lâu nay vẫn hay làm là xem số lượng bài báo khoa học (xem như là đầu ra) của mỗi quốc gia, và kèm theo các chỉ số như trích dẫn. Cách làm này là đơn giản nhất và dễ hiểu nhất, do đó tôi cũng làm như các cơ quan đó cho khoa học Việt Nam.

    Biểu đồ 1 dưới đây trình bày số bài báo khoa học (tất cả các lĩnh vực và riêng cho ngành toán) của một số nước trong vùng Đông Á và Đông Nam Á trong thời gian 2010 đến 2014. Trong thời gian đó, Việt Nam công bố được 1201 bài báo về toán học trên các tập san trong danh mục ISI, và con số này chiếm tỉ trọng 13% tổng số bài báo khoa học có địa chỉ từ Việt Nam. Con số bài báo về toán học của Việt Nam thấp hơn Mã Lai Á (1311 bài) và Singapore (2534 bài), tương đương với Thái Lan (1137 bài), và cao hơn Nam Dương (142) và Phi Luật Tân (83). Con số bài báo về toán học của Việt Nam tương đương với ~1/5 con số của Đài Loan và 16% con số của Hàn Quốc.


    Tổng số bài báo khoa học thuộc lĩnh vực toán học công bố trên các tập san trong danh mục ISI trong thời gian 2010-2014 của các nước trong khối ASEAN, Đài Loan, và Hàn Quốc.

    Tổng số trích dẫn các bài báo trong lĩnh vực toán học công bố trong thời gian 2010-2014 trên các tập san trong danh mục ISI.

    Biểu đồ trình bày số bài báo khoa học trong lĩnh vực toán học của các nước trong khối ASEAN, Đài Loan, và Hàn Quốc, trong thời gian 1991-1995 và 2010-2014. Biểu đồ cho thấy sự tăng trưởng vượt bậc của Thái Lan, Mã Lai, và Hàn Quốc. (Dữ liệu ISI Web of Science).

    Xét trên tần số trích dẫn (citation) thì Việt Nam cũng không phải đứng hạng 2 ở Đông Nam Á. Tổng số lần trích dẫn các bài báo toán học của Việt Nam trong thời gian 2010-2014 là 2532, gần tương đương với Thái Lan (2887), nhưng thấp hơn Singapore (7946) và Mã Lai Á (3263). Sau khi loại bỏ tự trích dẫn, tỉ suất trích dẫn trung bình của các công trình toán học Việt Nam là 1.51, thấp hơn Thái Lan (1.62), Mã Lai Á (1.97), Singapore (2.80), Đài Loan (1.79), và Hàn Quốc (1.81).

    Nói chuyện bên lề: nhìn vào tỉ trọng bài báo về toán học trên tổng số bài báo khoa học tôi thấy nền khoa học VN có vẻ … bất bình thường. Trong thời gian 2010-2014, VN công bố được 9252 bài báo khoa học; trong số này, 13% là những công trình về toán học. Đó là một tỉ trọng cao, cao một cách bất bình thường. Nhìn sang các nước chung quanh thì thấy họ có số bài báo khoa học [nói chung] cao hơn VN nhiều, nhưng tỉ trọng bài báo về toán học chỉ dao động trong khoảng 3.1% (Mã Lai), 3.7% (Thái Lan), 4.7% (Singapore), 4.8% (Đài Loan), và 3.2% (Hàn Quốc). Nói cách khác, ở các nước có nền kinh tế phát triển cao hơn VN thì nghiên cứu khoa học có vẻ phong phú hơn chứ không tập trung vào một ngành như toán học ở VN. Ngay cả nghiên cứu về toán học, các nước trên cũng rất phong phú hơn VN. Ngoài toán học thuần tuý (pure math), các nước trên còn nghiên cứu về phương pháp toán trong xã hội học, kinh tế học, sinh học và di truyền học, chứng tỏ ngành toán của họ ở một khía cạnh nào đó đã song hành cùng các lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

    Dĩ nhiên, việc tập trung vào toán học của VN có một lịch sử đằng sau, và ngành toán cũng làm tốt hơn nhiều ngành khác, nên Nhà nước đầu tư vào toán cũng có lí do của họ. Nhưng so sánh với các nước chung quanh thì toán học VN có lẽ xếp hạng trung bình thì đúng hơn.

    Tôi nghĩ toán học VN sẽ đối diện với sự cạnh tranh rất lớn từ hai nước mới nổi là Mã Lai và Thái Lan. Trong biểu đồ dưới đây tôi trình bày số công bố quốc tế liên quan đến toán học trong hai thời kì 1991-1995 và 2010-2014. Như có thể thấy, trong đầu thập niên 1990, Thái Lan và Mã Lai rất khiêm tốn trong toán học, nhưng 20 năm sau thì họ vượt qua VN. Chẳng hạn như Mã Lai trong thời gian 1991-1995 công bố được 70 bài, nhưng trong thời gian 2010-2014 thì họ công bố hơn 1300 bài, tăng gần 19 lần! Tương tự, Thái Lan trong thập niên đầu 1990 chỉ công bố được 14 bài, nhưng 20 năm sau thì con số là gần 1200 bài, tăng hơn 80 lần! Đáng nể hơn là Hàn Quốc. Trong thời gian 1991-1995 họ công bố được 635 bài về toán, thua xa Đài Loan (1041 bài); nhưng 20 năm sau Hàn Quốc công bố 7481 bài (tăng 12 lần) và "qua mặt" Đài Loan (6422 bài).

    Thế giới chung quanh không có dừng một chỗ, và Việt Nam không nên tự phụ quá hay tự vỗ ngực nói [sai] rằng mình là số 1, số 2, hay số n vì tất cả những vị trí đó đều có thể thay đổi nhanh chóng. Thật ra, nếu xét trích dẫn cho TỪNG công trình thì Việt Nam còn thấp thê thảm hơn nữa so với Singapore, Hàn Quốc, và đặc biệt là Đài Loan (tôi có dữ liệu này nhưng chưa muốn trình bày).

    Nói tóm lại, dù xét trên cơ sở đầu ra (số bài báo khoa học) hay tầm ảnh hưởng (tần số trích dẫn) thì ngành toán học Việt Nam có những thành tựu tương đối tốt, nhưng không phải đứng vị trí thứ hai ở Đông Nam Á. Tính trên số công trình được công bố trong 5 năm qua (chỉ trên tập san ISI), ngành toán học Việt Nam tương đương với Thái Lan, thấp hơn Mã Lai Á, và càng thấp hơn khi so với Singapore. Nếu dựa vào dữ liệu của Scopus thì Hien Huynh đã chỉ ra là Việt Nam còn thấp hơn Thái Lan, Mã Lai và Singapore. Tổng số công trình nghiên cứu toán học của Việt Nam trong 30 năm qua chỉ bằng trong vòng 5 năm qua của Singapore! Nếu so với Đài Loan và Hàn Quốc thì toán học Việt Nam còn rất khiêm tốn cả về số lượng lẫn chất lượng.

    Ghi chú:
    http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/233320/viet-nam-xep-thu-hai-trong-khu-vuc-ve-toan-hoc.html
    Tất cả các dữ liệu của biểu đồ được trích từ cơ sở dữ liệu của ISI tính đến ngày 17/4/2015.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Có đứng nhất khu vực Đông Nam Á thì cũng chẳng có gì đáng để khoe. Học sinh và cả sinh viên theo ban toán có bao giờ thấy một công thức, định lý, hệ quả, lý thuyết toán học mang tên những người da vàng mũi tẹt đâu. Học lên thật cao, chẳng hạn trong ngành vật lý lý thuyết thì có thể biết đến lý thuyết cao cấp của vài ba người Tàu (thật ra là công dân Mỹ gốc Tàu, được đào tạo ở Mỹ), vài ba người Nhật. Thế là hết. Chỉ một nước Hungary cũng đóng góp cho toán học (trong vòng ba trăm năm trở lại) nhiều hơn toàn vùng Á châu.
    Anh chơi đàn rất giỏi nhưng không viết được tuyệt phẩm âm nhạc, hay là kỹ thuật mới lạ, để lại cho đời, thì đâu có đóng góp được gì nhiều cho ngành âm nhạc.

    Tôi không có được những thống kê như GS Tuấn, tôi có ý kiến theo kiểu "dân dã", biết cái gì nói cái nấy.
    1. Ảo tưởng hoặc thổi phồng (kiểu như thổi bong bóng): Giải Olympic Toán là một loại games dành cho học trò trung học mà cứ tưởng là giải Toán học "đỉnh cao trí tuệ". Một thời cả nước tập trung vào luyện "gà chọi" và do đó đã đạt nhiều thành tích, từ đó cho là mình nhất ĐNÁ về toán. Mấy chục năm với mấy chục huy chương vàng Olympic, nay còn lại gì? Đỉnh cao nhất và được bơm thổi nhiều nhất là LBKT thì đã làm được gì? Tội nghiệp cho cậu hs năm nào, nếu cứ để tự nhiên cái mầm này phát triển thì có thể được một chút gì, chứ thổi căng quá thì nó nổ, đâu có gì!
    2. Fields Medal: Giải cao quý mà hội Toán học thế giới dành cho 1 đến 4 tài năng trẻ (dưới 40 tuổi), cứ 4 năm họp duyệt xét một lần. Ta được 1 là Ngô Bảo Châu (2010). Nên nhắc lại rằng cùng năm ấy còn có 3 người nữa (1 gốc Nga, 1 Do Thái và 1 Pháp), mỗi người một lãnh vực. Vấn đề cần phải biết là đây là tài năng được phát hiện, như là một mụt măng đầy hứa hẹn, còn nó có thành cây tre "la ngà" hay không ta còn phải xem việc họ đã làm và sẽ làm. Với 3 tài danh kia, nước họ chỉ một lần khen (vinh danh) rồi thôi. Nói thêm để quí vị "ngoại đạo" được biết là Cédric Villani, người cùng được giải như NBC, hiện là giám đốc Institut de Henri Poincaré , France, là một con người tài hoa, đẹp đến từng centimet, thế giới Toán đều biết và được mời nói chuyện rất nhiều nơi, mà dân Pháp nào có biết gì đâu. Nói thêm, GS Gérard Laumon (Pháp) là thầy của NBC, cũng là người duy nhất trên thế giới "tạo ra" được 2 Fields Medal : Laurent Lafforgue (2002) và Ngô Bảo Châu (2010).
    Đánh bóng NBC thì vừa thôi, để cho anh ta làm việc của mình (nếu nhà nước VN "thương" anh ta).
    3. Số Tiến sĩ Toán (làm việc được, có uy tín với SV và đồng nghiệp, không được kể TS Toán chép luận án của người khác đang là Hiệu Phó một trường ĐH lớn ở Hanoi ) hiện ở VN có bao nhiêu người? Xin thưa không nhiều lắm đâu, ít hơn số TS Toán ở MỘT trường ĐH tầm cỡ trung bình ở Mỹ.

    Vậy thì cái chuyện VN tự xếp hạng 2 ĐNÁ là tự mình nói "tự sướng" đó thôi.