Alexander L. Vuving - Một bước đột phá trong quan hệ Việt – Mỹ

  • Bởi Trà Mạn
    18/04/2015
    0 phản hồi

    Alexander L. Vuving/The Diplomat
    Lê Quốc Tuấn chuyển ngữ

    Một chuyến viếng thăm gần đây cho thấy sự thay đổi đáng kinh ngạc trong quan hệ giữa hai nước.

    Mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, nổi lên như một trong những mối quan hệ song phương quan trọng tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, vừa trải qua một bước đột phá đáng kể trong thời gian gần đây. Tuy không được báo chí quốc tế chú ý săm soi, bước đột phá này đã thể hiện trong chuyến thăm Washington của Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam Trần Đại Quang từ ngày 15 đến 20 tháng 3. Có lẽ các phương tiện truyền thông ít quan tâm đến chuyến đi này vì nó được xem như một trao đổi thường xuyên ở cấp bộ trưởng. Nhưng sứ mạng của Quang rất khác so với các thăm viếng bình thường và các nội dung hội đàm của ông đã cho thấy một thay đổi về chất trong quan hệ Mỹ-Việt.

    Cầm đầu một trong hai bộ mạnh nhất (bộ kia là Bộ Quốc phòng), Quang cũng là một thành viên chủ chốt trong Bộ Chính Trị ĐCS, tập thể lãnh đạo của Việt Nam. Các nguồn tin tức Việt Nam thông báo rằng ông đã đi Hoa Kỳ trong vai trò chủ yếu là một thành viên của Bộ Chính trị và mục đích chính của chuyến đi là để chuẩn bị cho chuyến thăm vào tháng Sáu của tổng Bí thư đảng Cộng sản Nguyễn Phú Trọng, nhà lãnh đạo cao nhất Việt Nam.

    Trong một tính cách bất thường đối với một bộ trưởng, Quang đã hội đàm với nhiều quan chức cao cấp từ các cơ quan khác nhau trong chính phủ Hoa Kỳ, bao gồm không chỉ Bộ An ninh Nội địa và FBI, mà còn cả Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Hội đồng An ninh Quốc gia, Sở Tư pháp và CIA. Quang cũng đã gặp gỡ các nhà lập pháp cao cấp trong Quốc hội. Chủ đề trong các cuộc bàn bạc của ông đa diện từ các nội dung quốc phòng, an ninh thương mại và đầu tư đã vượt trên tầm nhìn của một Bộ trưởng Bộ Công an. Nhân quyền cũng là một trọng tâm trong các trao đổi của ông với người đối thoại Mỹ. Theo các nguồn tin tức từ Việt Nam, một phần quan trọng trong sứ mệnh của Quang là củng cố sự ủng hộ của Mỹ trong các tranh chấp ở Biển Đông và các vấn đề an ninh khu vực đối với Việt Nam
    Bằng việc cử Quang sang Hoa Kỳ, Bộ Chính trị ở Hà Nội đã gửi một thông điệp rõ ràng về thái độ đối với cựu thù của mình. Quang đã được chọn để đi chuẩn bị cho chuyến thăm của Trọng vì ông ta có được lòng tin nơi người thủ lĩnh của ĐCS. Nhưng cùng còn vì ông là người chỉ huy lực lượng an ninh có trách nhiệm bảo vệ chế độ. Trong khả năng này, ông ta sẽ là một mục tiêu chính cho các nhà phê bình về nhân quyền tại Hoa Kỳ. Chuyến đi của Quang là chuyến thăm chính thức đầu tiên của một bộ trưởng công an Việt Nam đến Mỹ, có nghĩa là Hà Nội hiện giờ thoải mái tham dự cùng người thách thức về ý thức hệ với mình. Về phía Mỹ, sự đối xử thân thiện với Quang của Washington đã làm giảm bớt nhận thức của Hà Nội về mối đe dọa từ Hoa Kỳ.

    Các mối quan hệ mang tính chuyển đổi

    Chuyến đi Mỹ của Quang là mới nhất của một loạt các cuộc gặp gỡ trong những năm gần đây đã làm thay đổi bản chất mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam. Bước kích hoạt tiến trình này là chuyến thăm của Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đến Hà Nội vào tháng Bảy năm 2012. Trong chuyến đi đó, bà Clinton đã gặp gỡ với Tổng bí Thư Đảng Cộng Sản Trọng và mời ông đến Hoa Kỳ. Ý nghĩa của những cử chỉ này là Washington chấp nhận sự khác biệt về ý thức hệ đối với chế độ của Việt Nam, coi Đảng Cộng sản cầm quyền Việt Nam là một đối tác và nhà lãnh đạo ở Hà Nội đã tán thành quan hệ đối tác này. Ý nghĩa lời mời của bà Clinton là quan trọng đối với Hà Nội. Nó gợi ý rằng mặc dù ở phía đối diện của quang phổ về ý thức hệ, Hoa Kỳ vẫn cam kết một tình bạn nghiêm túc với Việt Nam. Tong ý nghĩa thực tế, cuộc họp này đã mở cửa cho sự tham gia về thực chất giữa chính phủ Mỹ và Đảng Cộng sản Việt Nam.

    Chuyến thăm của Clinton mở đường cho việc thành lập mối quan hệ hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Mỹ, chính thức bắt đầu một năm sau đó tại Washington trong cuộc họp hội nghị thượng đỉnh tháng 7 năm 2013 giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama và Chủ tịch nước Trương Tấn Sang của Việt Nam. Trong khuôn khổ hợp tác này, Washington và Hà Nội cam kết tôn trọng "hệ thống chính trị, độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau." Củng cố bởi các nguyên tắc này, khuôn khổ hợp tác này kêu gọi đến một phạm vi đầy đủ các lãnh vực, trải dài từ các mối quan hệ chính trị và ngoại giao đến thương mại, kinh tế, công nghệ, giáo dục quốc phòng an ninh, văn hóa, thể thao, du lịch và các vấn đề về di sản chiến tranh cùng môi trường sức khỏe đến việc bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền.

    Vào đầu tháng 10 năm 2014, khi Ngoại trưởng John Kerry gặp Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh, Hoa Kỳ đã công bố quyết định tháo gỡ một phần lệnh cấm vận vũ khí sát thương của mình để giúp cải thiện an ninh hàng hải cho Việt Nam. Lệnh cấm vận vũ khí là một trở ngại lớn đối với Mỹ trên con đường đến gần hơn trong quan hệ Mỹ-Việt.

    Một trở ngại về phía Việt Nam đã được tháo gỡ khi Trần Đại Quang thăm Washington trong năm nay. Trao đổi với người đối thoại Mỹ của mình, Quang khẳng định rằng Hà Nội sẽ cho phép Lực lượng gìn giữ Hoà bình (Peace Corps) của Mỹ được hoạt động tại Việt Nam. Điều này đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong thái độ của chế độ cộng sản với đối thủ về ý thức hệ của mình. Năm năm trước, trong tài liệu chính sách quan trọng của Bộ Tuyên truyền Đảng Cộng sản, những người canh gác ý thức hệ của Việt Nam vẫn cho Lực lượng Bảo vệ Hoà bình của Mỹ là một "thế lực thù địch", một tổ chức chuyên tuyên truyền và hoạt động lật đổ chống lại chế độ cộng sản.

    Mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam cộng sản đã bị chậm trên tiến trình bình thường hóa. Khôi phục lại quan hệ ngoại giao hai thập kỷ sau khi kết thúc chiến tranh(1995) hai nước đã mất hai thập kỷ nữa sau đó để bình thường hóa hoàn toàn mối quan hệ. Chuyến thăm của Tổng bí thư đảng đến Washington vào tháng Sáu này sẽ là bước cuối cùng trong việc bình thường hóa này.

    Các quyền lợi hội tụ

    Dù Trung Quốc đã trở thành yếu tố quan trọng thúc đẩy quan hệ Mỹ-Việt Nam, các lực lượng chính đã khiến Hà Nội và Washington khó di chuyển gần nhau hơn là ý thức hệ và tâm lý chứ không phải là những gì cụ thể. Sau sự sụp đổ của Chiến tranh Lạnh, các lợi ích chiến lược của Việt Nam và Hoa Kỳ hội tụ với ưu tiên cao nhất trong khu vực của cả hai nước là một môi trường hòa bình và ổn định có lợi cho phát triển kinh tế. Từng là một sức mạnh của chủ nghĩa xét lại, Việt Nam đã trở thành người ủng hộ cho hiện trạng mà Mỹ tán thành. Về phần mình, Hoa Kỳ buông bỏ mong muốn làm suy yếu và cô lập Hà Nội để phát triển mối quan tâm tới một Việt Nam giàu mạnh. Tuy nhiên, mỗi bên cảm nhận về nhau như mối đe dọa cho bản sắc của mình. Tại Hoa Kỳ, ký ức về sự thất bại trong cuộc chiến tranh Việt Nam và khái niệm tự xem mình như một nhà quán quân của tự do đã mang lại một sức mạnh chống lại các mối quan hệ gần gũi hơn với Hà Nội. Còn ở Việt Nam, mong muốn giữ gìn chế độ và sự thống trị của hệ tư tưởng chống phương Tây làm cản trở từng bước tiến tới tình hữu nghị với Washington.

    Nỗ lực lâu dài của cả Hà Nội và Washington đã đóng một vai trò quan trọng trong việc làm giảm đi sự mối nhận thức đe dọa của họ về nhau. Nhưng yếu tố quyết định khiến trong những năm gần đây đã biến hai cựu thù thành bạn bè là sự xuất hiện của một mối đe dọa an ninh chung. Bành trướng lãnh hải của Bắc Kinh ở Biển Đông đã thay đổi những tính toán chiến lược cho cả Hà Nội và Washington. Đối mặt với một thách thức rất lớn từ Trung Quốc, Việt Nam và Hoa Kỳ đang chuẩn bị để giảm nhẹ những bất đồng về ý thức hệ của họ mà tập trung vào lợi ích chiến lược chung.

    Bước đột phá mở cửa cho một quan hệ đối tác chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam đang thực sự tiến triển. Bắt đầu bằng chuyến thăm của Hillary Clinton đến Hà Nội vào tháng 7 năm 2012 và sẽ lên đến đỉnh điểm trong chuyến thăm đến Washington của Nguyễn Phú Trọng vào mùa hè này. Dù tiến trình chậm chạp từng bước nhưng sự thay đổi là lớn lao. Một thập kỷ trước, các quan chức ở Hà Nội nói với tôi một cách không chính thức rằng chính phủ coi Trung Quốc là đồng minh chiến lược của mình, ngay cả không phải là như thế về mặt chính thức. Ngày nay, mối thông hiểu giữa hai nước là quan hệ của Việt Nam với Hoa Kỳ là một quan hệ đối tác toàn diện trong danh nghĩa nhưng thực sự là một quan hệ đối tác chiến lược trong nội dung.

    Nguồn bài viết:

    The Diplomat - A Breakthrough in US-Vietnam Relations

    Từ khóa: ngoại giao, Mỹ

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi