Luật sư Phan Thị Ngọc Thắng - Thưởng Tết, của cho và cách cho

  • Bởi Trà Mạn
    07/02/2015
    0 phản hồi

    Các bài viết liên quan:

    1. Từ văn hóa sách nhiễu đến văn hóa làm ngơ
    2. "Jonathan London - Bàn về thể chế
    3. ‘“Đinh Tấn Lực - Cường Quốc Văn Hoá’
    4. Suy đồi văn hóa và người trẻ nhận thức kém

    Công nhân vận hành máy tại một doanh nghiệp sản xuất dụng cụ học tập. Ảnh: MINH KHUÊ

    Đã từ lâu, chúng ta quen với khái niệm lương tháng thứ 13. Gần đây chúng ta quen hơn với khái niệm thưởng Tết, phải chăng vì tiền thưởng nhiều nơi đã vượt quá một tháng lương? Đằng sau khoản tiền với những tên gọi khác nhau này vẫn còn đó sự nặng lòng đối với cả người thưởng và người được thưởng.

    Của cho

    Trước đây, các công ty thường trả thêm một tháng lương cho nhân viên vào dịp Tết Nguyên đán. Vì số tiền đó đúng bằng một tháng lương nên người ta gọi luôn là tháng lương thứ 13.

    Vì gọi là tháng lương thứ 13 nên người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ) dường như xem đó là lương, là nghĩa vụ của NSDLĐ. Thực sự, trong Luật Lao động không có khái niệm chính thức nào về tháng lương thứ 13. Bởi vậy, nhiều ý kiến muốn đưa tiền lương tháng thứ 13 là nghĩa vụ bắt buộc với NSDLĐ nhưng đã bị từ chối. Khoản tiền đó đúng ra là khoản tiền thưởng của NSDLĐ dành cho NLĐ.

    Tiền thưởng không mang bản chất như tiền lương là “trả công” mà tự thân nó mang nét đẹp nhân văn, thể hiện sợi dây gắn kết NLĐ và NSDLĐ. Nó thay cho lời cảm ơn của NSDLĐ đối với NLĐ đã đóng góp và đồng hành cùng NSDLĐ trong suốt một năm qua. Một năm đó có thể là một năm làm ăn thịnh vượng cũng có thể là một năm khó khăn của doanh nghiệp. Vì vậy, mức thưởng tùy vào tình hình hoạt động thực tế của doanh nghiệp, có thể ít hơn một tháng lương nhưng cũng có thể là nhiều hơn một tháng lương. Tuyệt nhiên đó không phải là nghĩa vụ của NSDLĐ nếu NSDLĐ không cam kết với NLĐ.

    Khi chúng ta hiểu rõ bản chất của tiền thưởng như vậy, ắt sẽ có những hành xử đúng mực từ phía NLĐ lẫn NSDLĐ. NLĐ đã cố gắng làm tốt công việc của mình, chia sẻ những khó khăn cùng NSDLĐ trong suốt một năm. NSDLĐ cần phải ghi nhận rằng doanh nghiệp hoạt động được trong suốt một năm qua là nhờ vào sự đóng góp của từng cá nhân trong công ty. Vậy nên, mỗi khi kết lời lãi một năm kinh doanh, NSDLĐ nên nghĩ ngay đến việc trích tiền thưởng cho NLĐ để cảm ơn họ.

    Sự ghi nhận chân thành bằng phần thưởng xứng đáng và cách thưởng trân quý những giá trị đích thực của người lao động sẽ là chất keo kết dính tốt nhất giữa người lao động và người sử dụng lao động.

    Thực tế thì tiền thưởng không đi theo một quỹ đạo như thế. Nhiều NSDLĐ đã không thực sự chia sẻ một phần lợi nhuận kinh doanh với NLĐ. Có những NSDLĐ dùng nhiều biện pháp để NLĐ phải chia sẻ khó khăn với mình nhưng khi có lãi thì lại ậm ừ chuyện thưởng cho qua. Họ nghĩ là thưởng cho có lệ, cho khỏi vi phạm pháp luật. NSDLĐ không thưởng cho NLĐ cũng không vi phạm quy định pháp luật nào cả, trừ khi NSDLĐ đã hứa bằng văn bản với NLĐ như trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, quy định của công ty... Có những NSDLĐ mặc dù đạt thành quả kinh doanh đáng kể nhưng chỉ thưởng cho nhân viên vẻn vẹn một tháng lương, còn cố tình chọn mức lương nào thấp nhất để có lợi cho mình. Nhiều NSDLĐ cắt thưởng của tất cả những NLĐ có đủ điều kiện thưởng theo quy định của công ty nhưng nghỉ làm trước ngày công ty phát thưởng. NLĐ ngậm ngùi và xem đó như một hành vi “trả đũa” của NSDLĐ.

    Tất cả những hành xử như vậy sẽ để lại một ấn tượng không tốt đẹp trong lòng NLĐ. Vậy là đình công, lãn công xảy ra. Cũng vì thế mà NLĐ nghĩ rằng các công ty thưởng hơn một tháng lương là những công ty tốt. Thực ra không phải như thế! Thưởng phù hợp là một hành xử thông minh và khôn khéo của NSDLĐ để vừa được tiếng vừa được lợi. Tiếng là đối xử tốt với NLĐ, có chính sách tốt, lợi là NLĐ thực sự muốn gắn bó, tâm huyết với công ty. Cái lợi đôi khi vượt qua sự mong đợi của NSDLĐ.

    Cách cho

    Việc tính toán cho ra con số thưởng xứng đáng, phù hợp không phải là một chuyện dễ. Cách thưởng cho NLĐ sao cho mang đầy đủ ý nghĩa vốn có của nó là một điều không phải NSDLĐ nào cũng làm được. Có doanh nghiệp, ban giám đốc hoặc giám đốc tự quyết định và truyền xuống, chuyển thẳng tiền vào tài khoản của NLĐ và gửi kèm bảng lương. NLĐ xem bảng lương và biết mình được thưởng. Nếu thấy người nọ nhiều hơn người kia thì sinh ra so bì, nghi kỵ. Vậy là nhận thưởng xong, ai cũng giữ cho mình một khoảng cách nhất định bằng sự im lặng.

    Có công ty lại rào trước đón sau bằng một luồng dư luận rằng năm nay thua lỗ, kinh doanh không lời bao nhiêu, nợ nần chồng chất…, sau đó đưa ra một con số thưởng khiêm tốn đến mức không thể thấp hơn được nữa. NLĐ họ cũng biết đánh giá tình hình của công ty. Một công ty bắt NLĐ tăng ca quanh năm, chắt bóp của NLĐ đủ thứ thì có lẽ nào lại đang làm ăn thua lỗ đến mức phải thưởng nhỏ giọt cho NLĐ? Với cách hành xử như vậy thì NSDLĐ sẽ được món “lại quả” của NLĐ trong năm tới là NLĐ sẽ tìm kiếm cơ hội mới, nếu không tìm được thì sẽ dành cho NSDLĐ một năm làm việc không hết năng suất. Cứ như thế, NLĐ và NSDLĐ sẽ mãi mải mê đi tìm “hạnh phúc” riêng cho mình, doanh nghiệp cứ như thế mà đi xuống hoặc giậm chân tại chỗ.

    Trao thưởng thế nào để NSDLĐ thể hiện được sự tri ân của mình đối NLĐ, để NLĐ cảm thấy tự hào, thấy rằng mình cần làm tốt hơn công việc trong năm tới, là nghệ thuật của người thưởng. Mọi doanh nghiệp cần có quy chế thưởng công bằng, xứng đáng và công khai. Khi thưởng cho NLĐ phải căn cứ vào quy chế ấy. Khi công bố quyết định thưởng, NSDLĐ cần giải thích cặn kẽ cho NLĐ về mức thưởng năm nay, căn cứ vào đâu, có gì khác với những năm trước, lý do.

    Cũng cần làm rõ tại sao lại có mức thưởng khác nhau giữa người này, người khác. Điều này có thể thực hiện thông qua các cuộc đối thoại tại nơi làm việc, hội nghị NLĐ cuối năm hay bằng một cách nào đấy trực tiếp, thân mật giữa NLĐ và NSDLĐ. NLĐ vui khi được thưởng nhiều nhưng họ cũng cần lắm những lời giải thích thấu tình đạt lý. Cần làm cho họ cảm nhận rằng công ty lớn mạnh thì cuộc sống của họ cũng được tốt hơn. Họ sẽ tự hỏi, đình công, lãn công làm gì? Gây thiệt hại cho công ty thì mình được gì chứ?

    Của cho và cách cho đúng sẽ đẩy lùi những bất mãn trong quan hệ NLĐ với NSDLĐ. Tranh chấp lao động, đình công cũng nhờ thế mà sẽ không còn là thông lệ. Qua đó, NLĐ cũng sẵn sàng chia sẻ với NSDLĐ những lúc doanh nghiệp lâm vào hoàn cảnh khó khăn, bần hàn. Sự phát triển bền vững của công ty phụ thuộc không nhỏ vào cách ứng xử của NSDLĐ với chính NLĐ của mình mà thưởng Tết là một thông điệp mang đầy đủ ý nghĩa đó.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi