GS Nguyễn Văn Tuấn - Viện Khổng Tử ở Việt Nam

  • Bởi Gió Nghịch Mùa
    01/01/2015
    12 phản hồi

    GS Nguyễn Văn Tuấn

    Hôm nay, đọc được một tin mà không biết nên mừng hay buồn, có lẽ quan tâm thì đúng hơn. Đó là bản tin về Viện Khổng Tử được khánh thành ở ĐH Hà Nội. Thật ra, nhìn bề ngoài thì chẳng có gì phải quan tâm, vì từ ngày Tàu bắt đầu khá lên, họ "rải" Viện Khổng Tử khắp thế giới. Ở Úc này, các đại học lớn đều có Viện Khổng Tử, do Chính phủ Tàu tài trợ và có lẽ dính dáng vào việc điều hành. Nhưng ở Việt Nam thì khác, vì chúng ta có một mối liên hệ lâu dài và bão táp với cái nước khổng lồ ở phương Bắc đó. Nói xa không qua nói gần: chúng ta đã từng bị lệ thuộc (có người dùng chữ "nô lệ") vào Tàu đã quá lâu, sự hiện diện của Viện Khổng Tử có lẽ mở thêm một cánh cửa để Việt Nam lọt vào quĩ đạo lệ thuộc hơn nữa vào Tàu. Và, trong lúc chúng ta đang muốn "thoát Trung", Viện Khổng Tử là một bước lùi. Nhìn như thế, việc lập Viện Khổng Tử ở Hà Nội cũng là một tin buồn.

    Tôi không am hiểu về Nho Giáo và Khổng Tử, nhưng có đọc khá nhiều sách về ông, nên chỉ muốn nhân dịp này góp vài lời "mua vui cũng được một vài trống canh". Dĩ nhiên, tôi cũng sẽ nói qua suy nghĩ của mình về sự hiện diện của Viện Khổng Tử ở VN. Nói đến Khổng Tử và Khổng Giáo là đề tài quá lớn, chẳng ai dám nói mình am hiểu, nên tôi chỉ có thể nói theo cách hiểu của tôi. Trước đây, ông Nguyễn Gia Kiểng có một bài dài bàn về Khổng Tử, và tôi có lấy vài dữ liệu trong bài đó. Ngoài ra, tôi có sử dụng phần lớn nguồn dữ liệu từ wikipedia và sách của hai học giả Nguyễn Hiến Lê và Trần Trọng Kim. Tôi sẽ bàn về con người của Khổng Tử, học thuyết (nếu có thể dùng chữ đó) của ông, và tại sao Tàu muốn quảng bá viện Khổng Tử.

    Một con người máy móc

    Cuộc đời của Khổng Tử cũng rất thú vị, nhưng nếu đọc kĩ thì hình như ông chẳng có đóng góp gì quan trọng lắm. Ông tên là Khổng Khâu, sinh năm 551 trước Công Nguyên, ở nước Lỗ, trong một gia đình [nói theo ngôn ngữ thời nay] là trung lưu vì ba của ông là một vị quan thuộc nước Lỗ. Tuy ông được người đời sau tôn thành "Vạn thế Sư biểu" (Bậc thầy của muôn đời), nhưng cuộc đời và sự nghiệp của ông nếu được soi rọi kĩ thì không hẳn xứng đáng với danh hiệu đó. Nói chính xác, ông là một … thầy cúng. Theo sử sách để lại, năm 19 hay 20 tuổi, ông ra làm quan, chuyên nghề thu thuế. Sau đó, ông được giao việc chăm sóc các con vật dùng vào cúng tế.

    Có lẽ chính vì cái xuất thân này mà ông rất quan tâm đến thủ tục cúng tế. Có lẽ vì xuất thân là người thu thuế, kế toán, nên ông rất quan tâm đến sự chính xác. Ông sống như kẻ trưởng giả, suốt đời từ cách ăn uống, cách mặc, cách đi đứng, cách cư xử, lúc nào cũng theo qui ước. Sách Luận Ngữ viết rằng ông chỉ ăn thức ăn nấu thật chín, món ăn phải theo mùa, lượng rau và thịt không thay đổi. Ông cũng uống rượu nhưng không bao giờ để cho say xỉn. Ăn mặc thì không mặc quần áo màu mè, lễ phục thì cánh tay mặt phải dài hơn cánh tay trái, quần áo ngủ phải dài hơn quần áo ban ngày nửa thước. Còn nói thì nói chậm, và không dùng ngón tay để chỉ một vật gì. Trong triều đình cung cách của Khổng Tử là "thượng đội hạ đạp". Đối với các quan cấp dưới thì ông tỏ ra cứng cỏi, còn đối với các quan cấp cao hơn thì uyển chuyển. Đó là chân dung của một người rất máy móc, cứng nhắc, và sống theo qui ước cho chính ông đặt ra.

    Không được trọng dụng

    Thời thanh niên và trung niên, Khổng Tử không được trọng dụng vì ông chẳng có đóng góp gì quan trọng. Ông lưu lạc rất nhiều nước, nhưng chẳng có vua chúa nào trọng dụng tài của ông. Cuối cùng ông về nước Lỗ và mở trường dạy học. Nên nhớ rằng thời đó, chỉ có triều đình và những "hiền nhân" mới có quyền mở trường dạy học. Nhờ trường của Khổng Tử mà nhiều môn đồ sau này làm lớn trong triều đình. Ông đào tạo khoảng 3000 môn đồ. Nghe nói công lớn của ông là làm cho khoảng cách giữa người "quân tử" và "tiểu nhân" ngắn hơn, nhưng có người cho rằng đó là một ảnh hưởng vô ý thức, vì trong thâm tâm ông không muốn vậy. Theo sách vở để lại, ông xem kẻ tiểu nhân không đáng được kính trọng, không cần nể nang (giống như Francis Galton bên Anh).

    Khổng Tử được tôn xưng là một nhà đạo đức, nhưng "đạo đức" ở đây có nghĩa là ông làm đúng nghi lễ, chứ không hẳn là có đạo cao đức trọng. Ông dạy môn đồ phải trung thực, giữ tín nghĩa với bạn bè, phải phụng dưỡng cha mẹ, giúp người già sống yên ổn, yêu trẻ thơ. Đó thật ra là những chuẩn mực chung thời đó của người Á Đông. Nhưng Khổng Tử không có tầm vóc "global" của Phật Thích Ca hay Chúa Jesus, những người có khả năng xây dựng hẳn một nền triết lí và đạo đức học để cứu rỗi thiên hạ. Thậm chí, ông còn kém hơn Gandhi một bậc.

    Ông cũng có vẻ rất thích tự xem mình làm việc của thánh. Ông từng nói rằng "Bảo ta là thánh thì ta không dám, nhưng ta làm việc thánh không biết chán, dạy người không biết mỏi." Ông cũng khá tự tin về tài năng của mình. Ông từng phán rằng vua chúa nào mà biết trọng dụng ông thì chỉ một năm ông sẽ làm cho nước đó khá lên, 3 năm là sẽ thành công. Nhưng trong thực tế, chẳng vua chúa nào tin dùng ông cả. Chứng cứ cho thấy ông làm quan nước Lỗ gần 10 năm mà nước này có khá lên đâu. Khổng Tử chủ trương tập trung quyền lực vào vua chúa, không cho các đại thần tham chính. Chính vì thế mà các đại thần rất ghét Khổng Tử, họ khuyên vua chúa nên xa lánh ông quân sư này.

    Có thể nói rằng Khổng Tử là người thích làm quan cầu vinh và … trốn thực tế. Ông khuyên người quân tử nên mưu tìm học đạo chứ đừng quan tâm đến miếng cơm manh áo. Lí do, theo ông, học đạo thì sẽ ra làm quan, vinh danh phú quí. Làm quan thì ắt sẽ có miếng ăn. Khi đã làm quan, ông khuyên rằng nước nào thịnh thì tìm đến xin làm quan, còn nước nào khó khăn thì bỏ đi. Ông cũng khuyên rằng nước lâm nguy thì không nên vào, nước bị loạn thì không nên ở. Cái triết lí này cũng từng được nho sĩ Nguyễn Khuyến áp dụng triệt để. Khi nước mất về tay người Pháp, ông lui về ở ẩn để ngâm vịnh thơ ca, chứ chẳng có đóng góp gì đáng chú ý.

    Học thuyết của Khổng Tử

    Cũng như các "học thuyết" thời xưa, những gì Khổng Tử để lại chẳng là bao nếu so với tiêu chuẩn hiện nay. Tác phẩm của ông là Tứ Thư và Ngũ Kinh. Nếu gộp lại thì chắc độ 300 trang. Ấy thế mà suốt đời này sang đời khác, người ta lải nhải nhắc đến những sách này như là "học thuyết"!

    Nếu hỏi một người bình thường, hay ngay cả một bậc trí giả, rằng Khổng Giáo dạy cái gì, thì chắc chắn họ sẽ lúng túng. Có thể họ sẽ kể ra đó là triết lí trung, hiếu, nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Nhưng đó là những giá trị thì đúng hơn, và những giá trị đó cũng mập mờ, chứ không được phát triển thành hệ thống triết học như phương Tây. Tuy nhiên, có thể nói rằng Khổng Giáo dựa trên "tam cương, ngũ thường". Tam cương là 3 bổn phận của kẻ sĩ: trung với vua, hiếu với cha mẹ, chung thủy với vợ. Ngũ thường thì vẫn được coi là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín.

    Về sau, Khổng Giáo còn được bổ sung thêm các giá trị dành cho phụ nữ: tam tòng, tứ đức. Tam tòng là ba sự phục tùng mà người đàn bà phải tuân thủ: lúc còn con gái thì phải phục tùng cha, lấy chồng thì phải phục tùng chồng, chồng chết thì phải phục tùng con. Tứ đức là bốn đức tính người đàn bà phải rèn luỵện, đó là công, dung, ngôn, hạnh (khéo tay, có nhan sắc, ăn nói tốt, và hạnh kiểm tốt). Khổng Giáo cũng rất quan tâm đến một giá trị đặc biệt: đó là chữ trinh tiết của người phụ nữ.

    Cần phải nói rằng Khổng Tử đề ra những giá trị đó một cách … khơi khơi. Ông chẳng đưa ra được chứng cứ gì có hệ thống, chẳng thèm phân tích lí lẽ. Ông chẳng chứng minh bằng logic hay biện luận như triết gia phương Tây. Ông chỉ phán chung chung, ai muốn hiểu sao thì hiểu. Còn các giá trị ông đề ra cho phụ nữ phải nói là lạc hậu (so với ngày nay). Những giá trị đó còn hạ thấp vai trò của người phụ nữ, xem họ như là vật dụng. Thật là vô lí khi đòi hỏi người phụ nữ phải phục tùng chồng con! Còn đòi hỏi trinh tiết như là một giá trị có người xem là … đểu cáng. Chúng ta còn nhớ chuyện anh chàng Chử Đồng Tử bị công chúa nhìn thấy trần truồng trong lúc tắm, và thế là nàng ta xem mình bị … mất trinh. Đã thế còn phải cưới anh ta làm chồng. Phải nói là hài hước đến độ khó tin! Ngày nay, những giá trị đó của Khổng Tử không thể áp dụng được vì đó là một hệ giá trị quái đản.

    Giá trị "nhân" không được ông định nghĩa đàng hoàng. Trong Luận Ngữ, Khổng Tử viết rằng nhân là người trí thì thích nước, người nhân thì thích núi, người trí thì động còn người nhân thì tĩnh. Chẳng ai hiểu ông định nghĩa gì. Chữ "lễ" của Khổng Giáo cũng là một sự mập mờ và dễ gây hiểu lầm. Luận Ngữ xem lễ chỉ là nghi thức và hình thức cúng bái và ứng xử với vua chúa ra sao. Cũng xin nói thêm rằng hiện nay ở VN có phong trào "tiên học lễ hậu học văn", nhưng đây là một "áp dụng" sai. Như đề cập, lễ ở đây có nghĩa là nghi thức (học quì, lạy, cúi đầu). Như vậy nói "tiên học lễ, hậu học văn" là rất ngược đời.

    Nhà văn Bá Dương (người Tàu) là tác giả cuốn sách nổi tiếng "Người Trung Quốc Xấu Xí" vạch ra những cái xấu của người Tàu và văn hoá Tàu. Trong sách, ông xem Khổng Giáo là một hũ tương đặc sệt. Nhưng có người xem nó còn tệ hơn một hũ tương, vì Khổng Giáo còn đề cập đến quỉ thần, phục tùng vua chúa, đặt ra những qui ước ăn ở trong gia đình, tu thân, v.v. Ông Nguyễn Gia Kiểng xem Khổng Giáo là một "hũ mắm thập cẩm, thịt có, cá có, tôm có, mà rau cũng có. Mỗi người nếm nói một cách riêng, người thì bảo là thịt, người thì nói là cá, người lại nói là tôm. Ai cũng đúng cả mà cũng chẳng ai đúng cả. Cho nên có người nói Nho Giáo là hệ thống chính trị, có người nói đó là một triết lí và cũng có người coi nó là đạo lí."

    Tại sao Tàu muốn vực dậy Khổng Tử

    Quan điểm của Khổng Tử được các chế độ toàn trị và quân chủ chuyên chế rất thích. Ông kêu gọi tôn quân, phân biệt người quân tử và bậc tiểu nhân, những điều rất phù hợp với quan điểm các chế độ toàn trị. Ông quan niệm rằng "quân tử học đạo tác ái nhân, tiểu nhân học đạo tạc đi sử giả" (người quân tử mà có đạo thì yêu người, còn kẻ tiểu nhân mà có đạo thì dễ sai bảo). Ông còn nói "quân tử hữu dũng nhi vô nghĩa vi loạn, tiểu nhân hữu dũng nhi vô nghĩa vi đạo" (kẻ quân tử có dũng khí mà không có nghĩa thì là kẻ loạn, kẻ tiểu nhân có dũng mà không có nghĩa thì đi ăn trộm). Cũng giống như trong chế độ toàn trị, kẻ làm quan hay cán bộ được xem là "cao thượng", còn dân chúng là hạng thấp kém, hèn hạ, cần phải được rèn luyện và giáo dục. Có lẽ vì thế mà các chế độ này rất tôn kính ông như là một bậc thánh.

    Có vài đặc điểm về Khổng Giáo mà giới toàn trị rất ưa thích. Thứ nhất là tinh thần thủ cựu, bảo thủ. Khổng Tử, như tôi mô tả trên, là người rất tôn trọng nghi thức (ông gọi là "lễ"), suốt năm này sang năm khác, ông chỉ lặp lại những nghi thức, lễ giáo ông đặt ra. Không sáng tạo cái gì mới, thậm chí còn thù ghét cái mới. Thứ hai là thiếu tính khoan dung và độc quyền chân lí. Các giá trị mà Khổng Tử truyền bá là qua áp đặt chứ không qua thuyết phục. Ông không muốn có một chân lí khác ngoài chân lí của ông. Thứ ba là tính sùng bái cá nhân, sùng bái cấp trên một cách bệnh hoạn. Đặc điểm thứ ba này cũng rất phù hợp với quan điểm của các chế độ quân chủ và toàn trị, vì họ thích dựng lên những cá nhân bán thần thánh.

    Nhìn như thế, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy đảng cộng sản Tàu muốn vực dậy Khổng Tử. Nên nhớ rằng trước đây Mao Trạch Đông rất ghét Khổng Tử, ông nhìn thấy mấy nhà thờ Khổng Tử là muốn đốt! Có lẽ một phần là do mặc cảm, vì Mao xuất thân là kẻ thất học? Nhưng trong thời đại mới, Tàu có lẽ tìm thấy vài điều hay ho từ Khổng Tử và muốn quảng bá ra ngoài. Do đó, họ đã đầu tư rất nhiều cho viện Khổng Tử. Đã có hơn 300 viện Khổng Tử mọc lên từ nhiều đại học trên thế giới, phần lớn là Phi châu.

    Thật ra, Viện Khổng Tử không hẳn quảng bá những lời dạy của Khổng Tử, mà quảng bá hình ảnh của một nước Tàu thời hậu Mao. Ngoài ra, còn có nhiều thông tin, kể cả thông tin từ các giáo sư bên Tàu, cho biết các viện Khổng Tử ở nước ngoài là những ổ gián điệp, nơi mà Tàu thu thập thông tin tình báo. Ngay cả những "giáo sư thỉnh giảng" được Tàu gửi sang các viện Khổng Tử cũng là tình báo. Chẳng ai ngạc nhiên vì một chế độ với bản chất lừa dối như Tàu nếu họ khoác mặt nạ học thuật cho một cơ sở tình báo và tuyên truyền.

    Giới chính trị Tàu xem Viện Khổng Tử như là một loại "quyền lực mềm" (soft power). Họ muốn bắt chước Đức, Mĩ, Anh, Pháp, v.v. bằng hình thức quảng bá văn hoá ra ngoài. Nhưng họ quen thói độc quyền tư tưởng, nên sự hiện diện của các viện Khổng Tử là một đe doạ đến tự do học thuật. Thật vậy, một hiệp hội giáo sư Mĩ đã đồng thanh lên tiếng tẩy chay các viện Khổng Tử ở Mĩ vì họ xem viện Khổng Tử là một công cụ tuyên truyền của nhà nước Tàu cộng sản, và tuyên truyền thì không tôn trọng tự do học thuật. Hồ Cẩm Đào chẳng dấu giếm gì về ý đồ tuyên truyền khi ông nói rằng viện Khổng Tử là “cửa ngõ quan trọng để làm sáng danh văn hóa Trung Quốc, giúp mở rộng văn hóa Trung Quốc, đó là phần của chiến lược tuyên truyền quốc tế”. Một số trường đại học bên Mĩ đã từ chối viện Khổng Tử. Nhưng giới trí thức ở VN thì không có cái may mắn có tiếng nói như đồng nghiệp bên Mĩ.

    Trong 1000 năm Tàu đô hộ Việt Nam, Tàu không hề xây dựng một lăng miếu Khổng Tử nào cả. Có lẽ đó là chính sách ngu dân của Tàu thời đó. Ấy thế mà ngày nay họ trịnh trọng đem cái viện Khổng Tử đó sang Việt Nam! Nhưng chúng ta có muốn học cái văn hoá "hũ tương" của Tàu? Ngày xưa, có người như Phan Kế Bính, một học giả xuất chúng, rất sùng ái Khổng Tử. Trong một tranh luận với Phạm Quỳnh, Phan Kế Bính viết rằng: "Đạo lí là đạo lí Khổng Mạnh. Như vậy phải chăng các dân tộc không biết tới Khổng Mạnh là những dân tộc không có đạo đức?" Kinh chưa! Nhưng ngày nay, chúng ta thấy Tàu chẳng có cái gì để chúng ta học cả. Chính quyền Tàu đem đến VN toàn những rủi ro, độc hại, và nguy cơ. Người Nhật, người Hàn đã thoát Tàu và đã đạt thịnh vượng. Không có lí do gì để chúng ta phải du nhập những giá trị "hũ tương", "hũ mắm thập cẩm" đó để kìm hãm sự phát triển của dân tộc và đất nước.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    12 phản hồi

    Phong Uyên viết:
    Trả lời bác Phạm Quang Tuấn :
    2° Samourai không "trung" với vua hay với một lãnh chúa theo nghĩa "Trung" của đạo Khổng nhà Hán :

    Theo đạo Khổng của nhà Hán, mọi người trong một nước đều phải trung với vua cũng như mọi người con đều phải hiếu với cha mẹ, không thể có sự chọn lựa. Người Samourai (chỉ có nghĩa là người phục vụ) trái lại, có sự tự do lựa chọn người chủ mình muốn phục vụ theo luật võ sĩ đạo (bushido). (Tiếng Nhật cũng có tên khác gọi những người này là Ronin một thứ free lance): sẵn sàng hi sinh tính mạng cho người đó và tự coi là bị mất danh dự nếu không làm tròn nhiệm vụ được giao phó. Để rửa cái nhục này, tự mổ bụng mà chết chứ không cần ai bắt buộc mình cả. Luật bushido, khác với đạo Khổng trọng văn khinh võ, luôn luôn đề cao tinh thần thượng võ và "sống để sửa soạn cái chết", đặt danh dự của mình cao hơn cái chết chứ không phải để trung với vua, hiếu với cha mẹ. Nói tóm lại, người võ sĩ đạo, cũng như các hiệp sĩ(les chevaliers) Âu châu thời Trung cổ, có sự tự do chọn lựa thủ lãnh mình nuốn phục vụ và đặt danh dự của mình lên trên hết và sẵn sàng đấu kiếm (duel) một mất một còn với một hiệp sĩ khác, nếu cảm thấy danh dự của mình bị xâm phạm.

    Đạo quân thần của samurai không thể áp dụng theo kiểu đạo quân thần của nhà Hán, vì xã hội samurai là xã hội phong kiến (feudal), xã hội Tàu nhà Hán trở đi là xã hội quân chủ chuyên chế. Phải so sánh nó với đạo quân thần trong thời của Khổng tử (thời Xuân Thu), là một chế độ phong kiến tương tự. Trong những xã hội phong kiến thì ngoài hoàng đế ở trên cùng (về lý thuyết) còn có nhiều vua chúa nhỏ, samurai hay kẻ sĩ trực tiếp phục vụ những ông vua nhỏ đó (vương, công...) đó và đạo trung là đối với những ông vua đó. Cũng như samurai, kẻ sĩ thời phong kiến có thể bỏ vua này đi tìm vua khác nếu muốn (như chính Khổng tử đi tìm hết vua này tới vua khác, ngay cả vua nước mình (Lỗ) cũng bỏ đi không thương tiếc), hoặc về ở ẩn, dạy học nếu không thích vua nào.

    Sự khác biệt giữa văn hay võ thì đúng, giới samurai du nhập Khổng giáo nhưng sửa đổi để khỏi mất các quyền lợi của mình. Nhưng ta đang bàn về chữ trung chứ không bà về chuyện văn võ.

    Trích dẫn:
    Khách khaihoang:
    Xây hàng ngàn cái nhà thờ thì không thấy ai ý kiến.
    Mở một cái viện Khổng Tử mà ai cũng náo loạn cả lên.
    Não trạng như rứa bảo sao Vịt vẫn chỉ là Lừa.

    Đọc ý kiến trên tôi thẩn thờ hết mấy phút. Không biết bác khai hoang này muốn nói thẳng thừng hay có ý bóng gió?

    Để khánh thành cái viện Không Tử "gì đó" tại một viện Đại Học của VN mà một ông UV Bộ Chính Trị của đảng CSTQ phải "thân chinh" sang thì cũng là điều đáng ngạc nhiên chứ. Tôi không "náo loạn" nhưng tôi ngạc nhiên và có nhiều suy gẫm.

    Xây hàng ngàn cái nhà thờ thì không thấy ai ý kiến.
    Mở một cái viện Khổng Tử mà ai cũng náo loạn cả lên.
    Não trạng như rứa bảo sao Vịt vẫn chỉ là Lừa.

    Trả lời bác Phạm Quang Tuấn :

    1) Đồng ý là chả cần biết đời thật của Khổng Tử làm gì và muốn biết cũng không được vì Khổng Tử chết cách đây đã gần 2600 năm rồi, cùng thời với Đức Phật và các nhà hiền triết Hy Lạp Heraclite; Socrate, Plato... và chắc chắn là những ý tưởng chính trị, xã hội của Khổng Tử đều do nhà Hán bịa đặt ra. Nhưng không phải vì vậy mà cũng không cần biết tư tuởng thuần triết học của Khổng Tử, cũng như biết học thuyết Mác-Lênin chỉ là sự bịa đặt của Stalin nên cũng không cần biết tư tưởng triết học của Marx là gì. Nên biết là tư tưởng triết học (thật sự) của Marx vẫn được giàng dậy trong các trường ở phương Tây (ít nhất là như tôi biết, vẫn được học ở lớp 12 các trường trung học Pháp). Biết Khổng Tử như một nhà triết học cũng là cách lấy gậy Khổng Tử đập Khổng Tử của nhà Hán và Khổng Tử của Tàu cộng. Đó cũng là cách hay nhất để chống lại tuyên truyền của Tàu cộng.

    Có thể nói, tư tưởng triết học đích thực của Khổng Tử nằm trong Kinh Dịch, một cuốn sách được coi là sách dậy nghề của các thày bói nên có nhiều hi vọng không bị Tần Thủy Hoàng thiêu hủy và cũng không bị Hán Vũ Đế cho viết lại. Trong kinh Dịch có 3 khái niệm triết học được Âu Tây coi là tương đồng với một vài khái niệm trong triết học Hi Lạp :

    Lý Thái cực (Thiên lý) : Theo Trần Trọng Kim "Cái động thể của lý ấy phát hiện ra bởi 2 cái thể khác nhau gọi là động và tĩnh. Động là dương, tĩnh là âm. Dương lên đến cực độ thì lại biến ra âm, âm lên đến cực độ thì lại biến ra dương. Hai thể ấy cứ theo liền với nhau, rồi tương đối tương điều hòa với nhau để biến hóa sinh ra trời đất vạn vật. Luật mâu thuẫn này trái ngược với trật tự xã hội (gọi là tôn ti trật tự) trong đạo Khổng

    Khái niệm Thái hòa. Theo TTK: "Thái hòa là hòa với thiên nhiên với vạn vật với trời đất để đi đến cái hoà với mọi người, không kỳ thị ai hết vì mọi người đều như mình". Như vậy, "Thái hòa" không chấp nhận phân chia người quân tử với kẻ tiểu nhân như trong đạo Khổng của nhà Hán và cũng không chấp nhận "Giai cấp đấu tranh" của chủ nghĩa Mác-Lênin.

    Khái niệm Trung: Cũng theo TTK, "Trung" ở đây có nghĩa là "Trung dung" và bao giờ cũng hàm cái ý "Hòa", không nghiêng không lệch (le juste milieu)". Tất nhiên Trung không có nghĩa là "trung với vua, trung với Đảng".

    2° Samourai không "trung" với vua hay với một lãnh chúa theo nghĩa "Trung" của đạo Khổng nhà Hán :

    Theo đạo Khổng của nhà Hán, mọi người trong một nước đều phải trung với vua cũng như mọi người con đều phải hiếu với cha mẹ, không thể có sự chọn lựa. Người Samourai (chỉ có nghĩa là người phục vụ) trái lại, có sự tự do lựa chọn người chủ mình muốn phục vụ theo luật võ sĩ đạo (bushido). (Tiếng Nhật cũng có tên khác gọi những người này là Ronin một thứ free lance): sẵn sàng hi sinh tính mạng cho người đó và tự coi là bị mất danh dự nếu không làm tròn nhiệm vụ được giao phó. Để rửa cái nhục này, tự mổ bụng mà chết chứ không cần ai bắt buộc mình cả. Luật bushido, khác với đạo Khổng trọng văn khinh võ, luôn luôn đề cao tinh thần thượng võ và "sống để sửa soạn cái chết", đặt danh dự của mình cao hơn cái chết chứ không phải để trung với vua, hiếu với cha mẹ. Nói tóm lại, người võ sĩ đạo, cũng như các hiệp sĩ(les chevaliers) Âu châu thời Trung cổ, có sự tự do chọn lựa thủ lãnh mình nuốn phục vụ và đặt danh dự của mình lên trên hết và sẵn sàng đấu kiếm (duel) một mất một còn với một hiệp sĩ khác, nếu cảm thấy danh dự của mình bị xâm phạm.

    Phong Uyên viết:
    Bàn thêm với GS Nguyễn Văn Tuấn về Khổng Tử :
    Thật sự chả ai biết con người thật của Khổng Tử là gì, vì cũng như mọi nhân vật trong lịch sử Tàu, Lão Tử, Lưu Bị, Tào Tháo, Vân Trường... đều chì được biết theo truyền thuyết hay đã được tiểu thuyết hóa mấy trăm năm về sau...

    Tứ thư, Ngũ kinh được viết lại dưới triều Hán Vũ đế chỉ là những cuốn sách giả mạo, mượn danh Khổng Tử, định lại những giáo điều được Hán Vũ đế đặt ra để phục vụ triều đại mình...

    Tôi nghĩ hoàn toàn không cần thiết phải biết con người "thật" của Khổng tử hay học thuyết "thật" của KT khi nói về những chuyện này, vì khi bất cứ ai bàn đến những chuyện hay dở của KT hay của Khổng giáo là người ta bàn về những cái gì mà thế giới biết về ông hay gán cho ông, chứ không ai nói về những cái mà chẳng ai biết! Khi người đời nay nói đạo Khổng tốt hay xấu, là đương nhiên người ta nói đến cái mà người đời nay cho là đạo Khổng.

    Phong Uyên viết:
    Ý niệm 'Trung hiếu", nòng cốt của Khổng giáo (Hán), xa lạ với tâm thức người Nhật:

    Thiên hoàng chỉ tượng trưng nước Nhật chứ không có quyền hành gì vì quyền hành nằm trong tay các shogun (Đại tướng quân). Một võ sĩ đạo Nhật thua trận rạch bụng tự tử vì cảm thấy nhục, không làm tròn nhiệm vụ được giao phó chứ không phải vì trung với vua "quân xử thần tử, thần bất tử bất trung" như cái chủ nghĩa quân thần của Khổng giáo. Tất nhiên là dù Đảng có thay vua, người Nhật cũng sẽ không bao giờ "trung với Đảng".

    Trong chế độ phong kiến như Tàu hay Nhật cổ, chữ "quân" trong đạo quân thần không cứ là vua cả nước Tàu (thời Khổng tử thì là vua nhà Chu), mà là vị vua hay lãnh chúa mà người bề tôi trực tiếp phục vụ. Chẳng hạn, khi Khổng tử làm quan cho nước Lỗ thì "quân" của ông là vua nước Lỗ chứ không phải là Hoàng đế nhà Chu (mà vua Lỗ là chư hầu). Cũng vậy, khi một chàng samurai phục vụ cho một lãnh chúa thì "quân" của họ là lãnh chúa chứ không phải Thiên Hoàng, thậm chí không phải Shogun (trừ samurai của Shogun). Lãnh chúa bảo samurai mổ bụng thì phải mổ bụng, điều đó rất đúng theo Khổng giáo.

    Phong Uyên viết:
    Thật ra, tất cả những cuốn sách này đều đã bị Tần Thủy Hoàng đốt hết, học trò Khổng Tử bị chôn sống,thì thử hỏi ai còn biết tư tưởng Khổng Tử khi còn sinh tiền là gì? (Theo cụ Trần Trọng Kim thì chỉ còn sót lại 26 thiên của một cuốn Kinh Thư viết bằng cổ văn được một quan bác sĩ đời nhà Tần tên là Phục Sinh tìm thấy được trong vách nhà Khổng Tử. Ông này bắt con gái học thuộc lòng trước khi thủ tiêu cuốn sách, sợ bị Tần Thủy Hoàng chu di tam tộc, đã phải đợi đến đời nhà Hán mới dám kể lại. Như vậy Tứ thư, Ngũ kinh được viết lại dưới triều Hán Vũ đế chỉ là những cuốn sách giả mạo, mượn danh Khổng Tử, định lại những giáo điều được Hán Vũ đế đặt ra để phục vụ triều đại mình.

    Cũng có thể có ai đó, không hẳn là học trò của Khổng Tử, tỉ dụ con cháu, người trong nhà của học trò Khổng Tử, đã kịp học thuộc được hết kinh sách của Khổng Tử rồi truyền miệng cho nhau trước khi bị sách vở bị đốt sạch hoàn toàn. Không có bằng cớ gì phủ nhận chuyện này, do đó kinh sách của Khổng Tử vẫn có thể xem là được 'tái bản' vào thời Hán Vũ Đế, có thể không đúng như bản gốc 100%, nhưng cũng không hẳn đã là đồ bịa đặt, giả mạo hoàn toàn :)

    Trần Thị Ngự viết:
    Cách đây ít lâu, giám đốc viện lên tiếng phản đối việc trường bảo trợ chương trình văn hoá của người Tân Cương, nhưng đã được "dạy bảo" rằng mọi nền văn hoá đều phải được tôn trọng, và chương trình văn hoá của người Tân Cương đưọc trình diễn tại trường trong 5 ngày liền (một sự bảo trợ dài nhất từ trước đến nay).

    Ai bảo Tàu thâm hơn Âu Mỹ. Đám Âu Mỹ chúng nó quen thói lịch sự nên nhìn bề ngoài thì thấy fine and nice thế thôi, nhưng nếu cần phải chơi đểu thì ôi thôi sâu độc không ai bằng đâu. Cái đểu thâm của Tàu thực ra còn thô lậu lắm nếu so với đám Âu Mỹ !

    David Tran viết:
    Vậy, ngày nay Trung Quốc ép VN phải xây dựng viện Khổng Tử tại một trường đại học thì đây không chỉ là điểu sai lầm mà còn là một nỗi "quốc sỉ".
    Tất cả giới trí thức người Việt trong nước và hải ngoại cần phải đoàn kết để xóa bỏ sự xâm lăng bằng văn hóa này.

    Paul Nguyen.

    Tôi không biết rõ về cuộc đời và những tác phẩm của Khổng Tử nên không dám lạm bàn. Tuy nhiên, nếu chỉ xét đoán về các lời "giảng dạy" (teachings) của Khổng Tử đã đi vào nếp sống thường ngày của người dân thì tôi phản đối các quan điểm như tam tòng, tứ đức và tam cương vì chúng . . . phản dân chủ và đi ngược lại . . . nhân quyền.

    Mặc dầu vậy, tôi không cảm thấy lo ngại khi viện khổng tử được dựng lên ở VN. Trước khi viện Khổng Tử được thành lập ở VN thì lãnh đạo ở VN đã . . . lệ thuôc Bắc Kinh rồi, đâu cần phải có viện mới bị lệ thuộc.

    Tôi cũng không chắc rằng TQ ép VN phải lập viện Khổng Tử vì mấy trăm viện Khổng Tử đã được thành lập ở các trường đại học lớn trên thế giới một cách . . . tự nguyện (vì TQ làm sao mà ép buộc những trường đại học đó được). Về nguyên tắc, viện Khổng Tử cũng tương tự như viện Goethe (Goethe Institute), hay Trung Tâm Văn Hoá Pháp (French Cultural Center) được mở ra ở khắp nơi trên thế giới. Vậy thì tại sao lại phải lo sợ viện Khổng Tử? Mặc dù Bắc Kinh có ý đồ bành trướng văn hoá (còn mục đích của viện Goethe và trung tâm Văn Hoá Pháp là gì?), việc Bắc Kinh có thực hiện được ý đồ của họ tùy thuộc vào . . . chúng ta có cho phép họ làm như thế hay không. Viện Khỗng Tử ở các trường đại học được thành lập căn cứ trên hợp đồng theo một thời gian nhất định, chứ không vĩnh viễn. Khi hết hợp đồng, các trường đại học có quyền tái ký hợp đồng hay ngưng không hợp tác nữa. Vậy có chi mà phải . . . lo.

    Ở nơi tôi làm việc cũng có viện Khổng Tử được thành lập cách đây hơn một năm. Giám đốc viện là một giáo sư lâu năm của trường (người Mỹ gốc Hoa) và các sinh hoạt của viện được các thành viên của chương trình Asian Studies theo dõi sát sao để ngăn chặn các hiện tượng vi phạm nguyên tắc tự do học thuật (academic freedom). Cho đến nay viện chưa làm nên trò trống gì ngoài việc tổ chức tết âm lịch, các buổi nói chuyện của các nhà nghiên cứu về văn hoá Trung Hoa, lịch sử Á đông, hay sự phát triển xã hội Trung Quốc (tôi chưa bén bảng đến nên không biết có đông người tham dự hay không). Cách đây ít lâu, giám đốc viện lên tiếng phản đối việc trường bảo trợ chương trình văn hoá của người Tân Cương, nhưng đã được "dạy bảo" rằng mọi nền văn hoá đều phải được tôn trọng, và chương trình văn hoá của người Tân Cương đưọc trình diễn tại trường trong 5 ngày liền (một sự bảo trợ dài nhất từ trước đến nay).

    Trên thực tế những gì thuộc về tư tưởng của Khổng Khâu chẳng có gì đáng học tập; kể cả cái mà các học giả hiên đại và hậu hiện đại ở VN và một số quốc gia khác đang ca tụng là cái thứ triết lý nhân sinh của ông ta bao gồm Tam cương, Ngũ Thường, Ngũ luân . . . Xét cho cùng tư tưởng của Khổng Khâu rất bảo thủ và chỉ ủng hộ giai cấp thống trị; thậm chí rất phản động nữa là khác; chỉ xin đưa ra một ví dụ là thấy ngay: Ấy là khái niệm "quân tử", theo hắn ta chỉ có vua, chúa, quan lại mới là "quân tử" còn toàn bộ thường dân đều là tiểu nhân; cũng theo hắn ta thì tiểu nhân được xếp ngang với đàn bà là hạng tiện dân. Đó là chưa nói đến chính những tư tưởng của y có rất nhiều điều tự mâu thuẫn.
    Vì thế mà ngay thời của tên đồ tể của thế kỷ 20 là Mao Trạch Đông cũng đã tổ chức rất nhiều chương trình để đả đảo Khổng Khâu.
    Vậy, ngày nay Trung Quốc ép VN phải xây dựng viện Khổng Tử tại một trường đại học thì đây không chỉ là điểu sai lầm mà còn là một nỗi "quốc sỉ".
    Tất cả giới trí thức người Việt trong nước và hải ngoại cần phải đoàn kết để xóa bỏ sự xâm lăng bằng văn hóa này.

    Paul Nguyen.

    Heheh...Cũng thật tội nghiệp cho con người mang cái tên "Khổng Tử." Lúc sống thì cũng lông bông, lang bang, không được xem trọng. Bây giờ chết đã hơn 2K năm rồi mà vẫn bị mang ra kêu réo, làm cái bung xung cho thiên hạ heheh. Lúc "gió" thuận chiều thì là "Vạn thế Sư biểu," khi nào "gió" xoay chiều thì lại là "tên phản động"; mà khổ cái là nó cứ xoay đến chóng cả mặt. Người yêu thì xem như thánh phu tử, nhà triết học lớn của nhân loại, giáo hoá con người Nhân, Hiếu, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín... Kẻ ghét thì "trăm dâu đổ đầu tằm," là "nguồn căn" của mọi thứ rác rưởi, lạc hậu, chậm tiến của một xã hội kém phát triển. Khi cần thì bị mang ra làm cái bung xung cho một "cơ sở tuyên truyền chính trị, thu thập và tuyển mộ tình báo," để rồi nghe tiếng chì, tiếng bấc. Nói theo dân Ăng Lê thì đúng là, "Interesting life story!"

    Tui đồng ý với nhận xét của Phong Uyên. Những gì mà con người mang tên "Khổng Tử" viết và dạy đã bị "thất truyền," bóp méo, tam sao thất bổn, vo tròn, chỉnh xửa, nhiều khi mạo xưng bởi người đời sau. Ổng mà có sống dậy thì cũng không nhận ra cái học thuyết bây giờ mang tên mình là cái "giống" gì nữa, biến dạng đến độ không còn nhận biết. Bởi vậy giờ mà cứ réo ông ta ra chửi thì cũng oan cho ổng lắm.

    Nguyễn Văn Tuấn viết:
    Cũng như các "học thuyết" thời xưa, những gì Khổng Tử để lại chẳng là bao nếu so với tiêu chuẩn hiện nay. Tác phẩm của ông là Tứ Thư và Ngũ Kinh. Nếu gộp lại thì chắc độ 300 trang.

    LOL Ai lại áp dụng "tiêu chuẩn hiện nay" cho một người sống cách đây hơn 2000 năm. Với cái thời mà chưa có computer, laptop, tablet, printers, chữ viết còn phải khắc trên mai rùa, trên vỏ cây, da thú mà viết được 300 trang đã là kỳ tích. Tui nói thiệt, "PhD dissertation" ở Harvard U thì cũng chỉ tới 300 trang là hết cỡ. Thường thì dưới 100 trang. Mà đó là 3-4 năm cặm cụi, với access tới cả chục cái thư viện gồm vài triệu cuốn sách. Tui chưa đủ trình độ để mà đánh giá đóng góp của ông Khổng Tử cho nhân loại, nhưng cho đến ngày nay, hơn hai ngàn năm sau khi chết, ông ta vẫn làm nhiều người với bao bằng cấp phải tốn giấy mực nói về ông ta, thì cũng tạm đủ để kết luận ông Khổng Tử sống củng không uổng. Góp mặt với đời!

    Nguyễn Văn Tuấn viết:
    Trong 1000 năm Tàu đô hộ Việt Nam, Tàu không hề xây dựng một lăng miếu Khổng Tử nào cả. Có lẽ đó là chính sách ngu dân của Tàu thời đó

    Tàu nó xây làm chi, khi mà "dân ta" hồ hởi, phấn khởi, tình nguyện "vác" về, xây giùm. Xem đó là điều vinh dự.

    Trên đại thể tôi đồng ý với Giáo sư NGUYỄN VĂN TUẤN dù có vài điểm nhỏ tôi không đồng ý. Điều tôi ủng hộ giáo sư TUẤN là thái độ sòng phẳng, nghĩ sao viết vậy, không nói quanh co, lòng vòng về cái ông "vạn thế sư biểu" KHỔNG TỬ này. Ở Sài Gòn trước năm 1975 có đường Khổng Tử ở Chợ Lớn, và có các Hội Khổng Tử khá mạnh do một số "nhân sĩ" đứng đầu trên gần như mọi thành phố lớn. Nhưng các hội này là của VN và mang tính thuần văn hóa, phi chính trị, khác hẳn với các Viện Khổng Tử hiện nay mà Trung Cộng đang phô trương trên khắp thê giới.

    Không biết cái ông hay bà Úc (?) nào đã viết câu chơi chữ rất châm biếm này trên báo Úc về ngài Khổng Tử mà tôi tâm đắc: CONFUCIUS and CONFUSION. Nghĩa là: KHỔNG TỬ và NHẦM LẪN.

    Bàn thêm với GS Nguyễn Văn Tuấn về Khổng Tử :

    1) Khổng Tử, một con người máy móc:

    Thật sự chả ai biết con người thật của Khổng Tử là gì, vì cũng như mọi nhân vật trong lịch sử Tàu, Lão Tử, Lưu Bị, Tào Tháo, Vân Trường... đều chì được biết theo truyền thuyết hay đã được tiểu thuyết hóa mấy trăm năm về sau. Đối với quan điểm bây giờ, Khổng Tử là con người máy móc cứng ngắc. Nhưng đối với học thuyết gọi là của Khổng Tử được viết lại dưới triều Hán Vũ đế, thì con người Khổng Tử cũng được viết lại cho đúng với khuôn mẫu được nặn ra từ cái học thuyết được viết lại này. Chỉ cần đọc lại những huyền thoại về bác Mao, bác Hồ, những con người "cách mạng theo tiêu chuẩn Mác-Lênin" thì biết là cách đây 2 ngàn năm con người "thánh nhân" Khổng Tử cũng được uốn nắn lại như thế nào.

    2)Học thuyết của Khổng Tử:

    Sách của Khổng Tử gồm năm cuốn kinh (Ngũ Kinh): Thi, Thư, Dịch, Lễ, Xuân thu (trong số đó, Khổng Tử tự công nhận chỉ sáng tác có mỗi một kinh là Xuân thu) và ba sách: Luận ngữ, Đại học, Trung dung (cả 3 cuốn sách này đều do học trò của Khổng Tử soạn thảo 80 năm sau khi Khổng Tử chết). Cuốn thứ 4 trong bộ Tứ thư là cuốn Mạnh Tử do các học trò của Mạnh Tử soạn thảo 200 năm sau khi Khổng Tử chết, chả ăn nhập gì với Khổng tử cả. Thật ra, tất cả những cuốn sách này đều đã bị Tần Thủy Hoàng đốt hết, học trò Khổng Tử bị chôn sống,thì thử hỏi ai còn biết tư tưởng Khổng Tử khi còn sinh tiền là gì? (Theo cụ Trần Trọng Kim thì chỉ còn sót lại 26 thiên của một cuốn Kinh Thư viết bằng cổ văn được một quan bác sĩ đời nhà Tần tên là Phục Sinh tìm thấy được trong vách nhà Khổng Tử. Ông này bắt con gái học thuộc lòng trước khi thủ tiêu cuốn sách, sợ bị Tần Thủy Hoàng chu di tam tộc, đã phải đợi đến đời nhà Hán mới dám kể lại. Như vậy Tứ thư, Ngũ kinh được viết lại dưới triều Hán Vũ đế chỉ là những cuốn sách giả mạo, mượn danh Khổng Tử, định lại những giáo điều được Hán Vũ đế đặt ra để phục vụ triều đại mình.

    3)Tại sao Tàu lại muốn vực dậy Khổng Tử :

    Tàu vực dậy (cái tên) Khổng Tử là theo ý Hồ Cẩm Đào: Phiên họp toàn thể lần thứ 6 tháng 11-2010, Trung Ương ĐCS Tàu ra nghị quyết nhà nước TQ sẽ lấy ý tưởng "hài hòa" trong kinh Dịch để xây dựng một hệ tư tưởng mới gọi là Xã hội hài hòa Xã hội chủ nghĩa để thay thế chủ nghĩa Mác-Lênin-Tư tưởng Mao Trạch Đông và để đề cao mô hình Trung Quốc là Trật tự xã hội Khổng Tử trong nền kinh tế toàn cầu hóa đối lại với mô hình Tự do-Dân chủ Phương Tây trong cuộc tranh giành ảnh hưởng chính trị ở các nước đang phát triển. Đó là sứ mệnh chính của các viện Khổng Tử được thiết lập ở nhiều nước trên thế giới. Không có những hoạt động thuần túy văn hóa, kể cả việc dậy tiếng quan thoại mà ngay người Tàu cũng chả ai học nếu không bị bắt buộc, mà chỉ có những hoạt động giả danh văn hóa, như ăn cắp thông tin, làm gián điệp ở các nước phương Tây. Thành lập viện Khổng Tử ngay trong viện Đại học Hà Nội lại có một ý nghĩa khác là cố ý làm nhục văn hóa Việt Nam để biểu lộ sự thống trị của mình, không những về chính trị, mà còn về văn hóa, trí thức, tư tưởng.

    4) Tôi cũng xin nói thêm là từ trước tới nay, để tự an ủi, ta cứ kéo Nhật vào cùng hội cùng thuyền với mình khi cho nước mình là cũng theo đạo Khổng như Nhật. Tôi xin nhắc lại một lần nữa: Nhật Bản không phải là một nước theo Khổng giáo :

    Người Nhật chỉ chọn lọc một vài ý niệm của Khổng giáo để thực dụng:

    Mới đầu các nhà nho Cao Ly dùng chữ Hán giúp Nhật làm văn khố, lập thư viện, giúp vua Nhật tổ chức hành chính phỏng theo Tàu. Bắt đầu từ thế kỷ thứ VIII dưới triều đại nhà Đường, người Nhật mới thấy phải giao thiệp thẳng với Tàu để học thêm khi thành lập những trung tâm ở Tràng An. Cả thẩy có 5 trung tâm đầy ắp người vì luôn luôn có từng đội thuyền gồm 4 chiếc chở người qua Tàu học (Thành ngữ Nhật "Tứ thuyền" có nghĩa là đi du học).

    Người Nhật không theo chế độ tôn quân quyền nên không tuyên người cai trị theo kiểu Khổng giáo:

    Người Nhật học Khổng giáo không phải để bắt chước Tàu mở kỳ thi tuyển quan lại để cai trị dân mà là để mượn văn tự Hán và lấy văn hóa Khổng giáo bồi bổ cho nền văn hóa riêng biệt của mình là truyền thống Thần đạo.

    Ý niệm 'Trung hiếu", nòng cốt của Khổng giáo (Hán), xa lạ với tâm thức người Nhật:

    Thiên hoàng chỉ tượng trưng nước Nhật chứ không có quyền hành gì vì quyền hành nằm trong tay các shogun (Đại tướng quân). Một võ sĩ đạo Nhật thua trận rạch bụng tự tử vì cảm thấy nhục, không làm tròn nhiệm vụ được giao phó chứ không phải vì trung với vua "quân xử thần tử, thần bất tử bất trung" như cái chủ nghĩa quân thần của Khổng giáo. Tất nhiên là dù Đảng có thay vua, người Nhật cũng sẽ không bao giờ "trung với Đảng".

    Góp ý với bác Tuấn: Tam cương là nói về giềng mối Quân, Sư, Phụ, nghĩa là vua, thầy học và cha sinh ra mình.
    Đồng ý với bác rằng chẳng ai lạ gì miếng mồi Khổng Tử mà các chú Khựa mang ra dụ thế giới một cách sái thời này. Ngày xưa tôi còn nhớ TQ viện trợ cho VN đánh Mỹ, ngoài súng đạn ra còn có ca la thầu (su hào muối), tàu xì (đậu đen luộc muối) và cả thịt lợn Tân Cương muối nữa. Các món này khi ăn thì thường phải bịt mũi vì mùi của nó, thậm chí thịt lợn muối còn luôn có dòi bên trong. Thế mà nay nhà nước VN lại chấp nhận nhập về thứ mắm thập cẩm nặng mùi là cái Viện Khổng Tử này thì biết rằng khẩu vị của các vị ấy thế nào rồi!
    Nhưng đứa nào nhập về thì cứ việc mà ăn cho hết, dân mình thì phải bảo nhau cảnh giác tránh xa, đừng đụng tới kéo nguy tính mạng, thế là yên.