Nguyễn Văn Dũng - Bạn có bị mắc căn bệnh “chán học”?

  • Bởi Admin
    29/12/2014
    4 phản hồi

    Nguyễn Văn Dũng

    1909337_10200203466525792_2435186579016495778_o.jpg

    Dưới đây là một bài viết về giáo viên Việt Nam trong cuốn sách “cải cách giáo dục Việt Nam” của một học giả người Nhật đã từng sống ở Bắc Giang 3 năm từ 2004 đến 2007. Mình đang viết luận văn tốt nghiệp, đọc thấy hay quá, dịch ra để mọi người cùng suy ngẫm. Nội dung bài này nói về:

    1. Lý do vì sao nghề giáo ở Việt nam lại được tôn kính.

    Có 2 lý do để ông khẳng định nghề giáo ở Việt Nam được mọi người kính trọng. Lý do thứ nhất ông cho rằng, từ xa xưa người Việt Nam bị ảnh hưởng của nho giáo từ trung quốc cụ thể là tư tưởng của Khổng Tử và Lão Tử. Lý do thứ 2 đó là do tỷ lệ học lên đại học ở Việt Nam những năm 90 là cực thấp ( 1995: 2%) vì thế, dưới con mắt một người dân thường, Người giáo viên là một nhà tri thức, một con người ưu tú xuất sắc. Những gì giáo viên nói là chuẩn mực, là chính xác.Tuy nhiên nó dẫn đến hệ luỵ đó là khiến giáo viên nhầm tưởng rằng mình thực sự giỏi giang, tự đề cao mình, và quên mất đi việc nỗ lực để trở thành người thầy tốt hơn.

    2. Người thầy Việt Nam sử dụng QUYỀN LỰC, tiêu diệt hứng thú học tập của học sinh.

    Ông chỉ ra sự sai khác giữa QUYỀN UY NGHIỆP VỤ và QUYỀN LỰC CÁ NHÂN. Người giáo viên Việt Nam nhầm tưởng QUYỀN UY mà họ sẵn có chính là QUYỀN LỰC CỦA CÁ NHÂN mình. QUYỀN UY của người thầy được tiếp nhận mà ông nhắc đến chính là “sự cuốn hút bởi tính cách của người thầy khiến tự trong thâm tâm mình các em học sinh ngoan ngoãn lắng nghe.” Tuy nhiên, người giáo viên Việt Nam sử dụng QUYỀN LỰC CÁ NHÂN để bắt ép học sinh phải ngoan ngoãn nghe theo. Trong bài có một đoạn văn ông viết như sau: “Những tiếng động uy hiếp “rầm” phát ra từ chiếc thước kẻ được đập xuống bàn hay bảng đen, hay những lời de dọa như “không nghe lời thì tao sẽ cho mày điểm xấu, hạnh kiểm yếu…” Vô tình khiến học sinh bị dồn vào hoàn cảnh phải nghe theo người thầy mà không nói được gì. Bằng chứng là việc chúng ta bắt gặp bóng dáng của rất nhiều học sinh khi đến giờ ra chơi, đồng loạt đổ xô ra sân trường, hưng phấn đùa vui, hét ầm ĩ cư như là giải tán được sự áp lực vậy. Đó chính là khoảnh khắc khiến chúng ta cảm nhận được rằng, những đứa trẻ đã phải nín nhịn những cảm xúc,chúng phải tham gia giờ học trong hoàn cảnh bị áp bức dồn nén như thế nào.”

    Đọc đến đây làm mình nhớ lại thời còn là học sinh. Mình sợ trường học, sợ học bài, sợ kiểm tra (miệng, 15 phút, 1 tiết, học kỳ..),và không biết mình học để làm gì. Hứng thú học tập của mình hoàn toàn bị tiêu diệt bởi những ngày tháng sợ hãi. Liệu những người thầy của chúng ta đang thực sự mong muốn điều tốt cho học sinh? Hay vô hình chung, họ đang sử dụng quyền lực của mình để gây ra căn bệnh di căn “chán học”, căn bệnh này âm ỉ cho đến khi trưởng thành và phát tác mạnh mẽ. Người lớn sẽ chẳng có năng lực học tập nữa, con người sẽ chết đi và mang theo căn bệnh đó.

    PS: Mình học tiếng nhật là do có sự hứng thú với nó, sự hứng thú luôn khiến tự bản thân mình phải tìm kiếm cái mới, khám phá điều mới.Do đó để học tốt tiếng nhật thì việc yêu thích nó là yếu tố quan trọng hàng đầu. Các clip của mình tuy ngắn và còn nhiều thiếu sót tuy nhiên hy vọng rằng nó sẽ gây được cảm hứng cho các bạn.

    * * *

    Yoshitaka Tanaka - Quyền lực và vị trí mang tính xã hội cao của Nhà Giáo Việt Nam

    Nhà giáo là một nghề đáng tôn kính ở Việt Nam. So với các nước phát triển trong đó có Nhật Bản, khi chỗ đứng của nhà giáo đang bị rớt đài thì “Việt Nam” khiến chúng ta phải ghen tị khi đem ra so sánh. Lý do trước tiên có lẽ đó là đạo đức quan(cách nhìn về đạo đức) của người dân Việt Nam. Việt Nam từ xưa đã chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc,ngay cả dưới thể chế quốc gia hiện tại là Xã Hội Chủ Nghĩa, tư tưởng nho giáo, cụ thể là tư tưởng của Khổng Tử và Lão Tử đã thấm nhuần trong ý thức của mọi người. Kính “nhân nghĩa hiếu trung”, yêu gia đình, trọng “quan hệ thầy trò”, tôn trọng quan hệ trên dưới theo tuổi. Việc ý thức rằng giáo viên là thầy của tất cả mọi người chứ không chỉ là thầy của học sinh được lan rộng toàn xã hội.

    Ngoài ra có thể nêu lên đặc tính ưu tú của người thầy.Những năm trở lại đây, tỉ lệ học tiếp lên trung học hay đại học có tăng lên, tuy nhiên từ trước tới nay, tỉ lệ học tiếp lên đó luôn ở tình trạng rất thấp trong một thời gian dài. Ví dụ, Tỷ lệ học sinh học sinh hoàn thành xong giáo dục trung học năm 1999 là khoảng 32%, ở giáo dục đại học chỉ có 2 %. Trong hoàn cảnh như thế, những người thầy tốt nghiệp trung học, tốt nghiệp cao đẳng, hay tốt nghiệp đại học, sẽ trở thành những người ưu tú xuất sắc có học vấn quá cao so với một người bình thường. Như thế, việc coi người Thầy là nhà trí thức đã ngấm sâu vào trong tiềm thức của mọi người.Đặc biệt, ở những vùng nông thôn hay vùng sâu vùng xa, khuynh hướng này rõ nét hơn, người Thầy tồn tại với tư cách là người hướng dẫn của cả vùng, và nhận được sự kỳ vọng lớn. Tôi thường bị bất ngờ bởi cách viết, cách nói chuyện của các giáo viên Việt Nam. Cách nói chuyện trong giờ học không có từ thừa, và được lựa chọn một cách cẩn thận. Giọng nói rõ ràng, không lưỡng lự, do đó rất dễ nghe. Ngoài ra, những chữ viết trên bảng đẹp như là đánh máy từng chữ một, toàn bộ bảng đen cứ như là một nghệ thuật bởi một loại chữ viết. Việc này được luyện tập khắt khe trong quá trình tập huấn và giảng dạy, vì thế đây sẽ là lý do lớn để minh chứng tính ưu tú của giáo viên dưới con mắt của một người bình thường, lý do để được kính trọng.

    Có thể nói rằng, trong xã hội mà giáo viên được sự kính trọng từ mọi người ở Việt Nam thì nghề “nhà giáo” được bảo vệ bởi sự tín nhiệm. Từ trước tới này, người thầy luôn được coi là người có nhân cách, người tuyệt vời, người giỏi giang. Việc sinh ra tín ngưỡng, tuyệt đối cho rằng “những gì người đó nói là đúng” chắc chắn không phải là hiếm. Ví dụ như việc, các thầy cô giáo ở nông thôn và khu vực miền núi, họ trở thành trung tâm luôn cố gắng nỗ lực để đưa học sinh đến trường, khai sang tri thức “vệ sinh công cộng” hay việc đóng góp lớn cho sự phát triển mang tính kinh tế, mang tính xã hội của khu vực v.v…
    Và những người Thầy như thế là những người luôn cống hiến,họ không làm bẩn sự uy quyền trong nghề nhà giáo, họ mang trách nhiệm lớn để đáp ứng một điều gì đó tới niềm tin cháy bỏng từ mọi người. Tuy nhiên, trong thực tế nó không phải toàn những mặt tốt như vậy. Việc tác dụng phản ngược lại với điều tốt đó có trong sự tín nhiệm của người thầy là sự thực. Và nó trở thành vấn đề giáo dục lớn hiện nay của giáo dục Việt Nam. Chúng ta cùng tìm hiểu tới việc uy quyền mang tính nghề nghiệp của người thầy gây tác dụng phụ như thế nào.

    Như tôi đã nói ở phần trước, giờ học ở Việt Nam được diễn ra đơn giản theo như chương trình giảng dạy, đúng tiến độ đã được quy định trong giáo án, theo những gì viết trong sách,bằng phương pháp đã được đưa ra trong sổ giáo án dành cho giáo viên.Ở đây, người thầy không có cơ hội phát huy tính sang tạo, tính độc lập, và hầu như không có quyền xử lý, phán đoán một cách tự chủ theo ý mình. Mối quan tâm của giáo viên chỉ hướng đến việc dạy học nội dung đã được quy định theo trình tự đã được quyết, mà không thể hướng đến việc học sinh quan tâm gì, thích gì,và đã hiểu gì.Đối với học sinh những giờ học như vậy sẽ làm giảm hứng thú tới việc học tập và khó nói rằng nó có sức hút. Nếu như giờ học như vậy diễn ra ở đất nước chúng ta, chắc chắn nó sẽ không còn là giờ học nữa, học sinh chắc chắn sẽ nói chuyện với nhau, sẽ ngủ gật hay đứng dậy đi quanh phá rối. Ngược lại, học sinh Việt Nam luôn hướng lên bảng và nghe giáo viên giảng bài.Chắc chắn trong thâm tâm có nhiều học sinh nghĩ rằng là “ thật là nhàm chán, sao ko mau hết giờ nhỉ…”. Thế nhưng, bề ngoài thì giờ học đã được hình thành. Điều này không liên quan đến việc vô thức hay không vô thức, đây là do người thầy luôn chèn ép học sinh. Những tiếng động uy hiếp “rầm” phát ra từ chiếc thước kẻ được đập xuống bàn hay bảng đen, hay những lời de dọa như “không nghe lời thì tao sẽ cho mày điểm xấu” Vô tình khiến học sinh bị dồn vào hoàn cảnh phải nghe theo người thầy mà không nói được gì. Bằng chứng là việc chúng ta bắt gặp bóng dáng của rất nhiều học sinh khi đến giờ ra chơi, đồng loạt đổ xô ra sân trường, hưng phấn đùa vui, hét ầm ĩ cư như là giải tán được sự áp lực vậy. Đó chính là khoảnh khắc khiến chúng ta cảm nhận được rằng,những đứa trẻ đã phải nín nhịn những cảm xúc,chúng phải tham gia giờ học trong hoàn cảnh bị áp bức dồn nén như thế nào.

    Tôi buộc phải nói rằng, các giáo viên như thế này đã lạm dụng uy quyền mang tính nghiệp vụ sẵn có trong nghề nhà giáo. Phần lớn các giáo viên đã nhầm tưởng rằng uy quyền mang tính nghiệp vụ của nghề giáo là quyền lực có sẵn trong cá nhân họ. Tóm lại, họ nhầm tưởng rằng việc tin yêu của mọi người đối với thầy giáo là “Người thầy là nhân vật đáng kính trọng”, “việc thầy giáo nói là đúng” sang thành là “Tôi là nhân vật đáng kính trọng”, “Điều tôi nói là đúng”. Có thể nhận thấy ở đây, đó là sự chuyển dịch từ “uy quyền”mang tính nghiệp vụ sang “quyền lực”mang tính cá nhân. Cần thiết phải giải thích về quyền lực và uy quyền một lần nữa để chúng ta rõ ràng hơn. Bình thường, chúng ta có khuynh hướng phủ định từ “uy quyền” và khi nói đến “người thầy mang uy quyền” thì chúng ta lại nghĩ rằng người thầy có gì đó xấu xa. Tuy nhiên, do từ uy quyền và quyền lực pha trộn vào nhau vì thế chúng ta có cảm giác như vậy. Nếu như phân biệt được rõ ràng ý nghĩa thực sự của 2 từ này thì chúng ta sẽ hiểu được rằng “người thầy mang uy quyền” sẽ không phải là thứ bị phủ định. Theo như OKADA(một nhà giáo dục học Nhật Bản), việc liên quan mang tính quyền uy đối với học trò của thầy giáo tức là, không phải là lời nói hay hành động mang tính ý đồ hay không của người thầy, ma là do bị sự cuốn hút bởi tính cách của người thầy khiến tự trong thâm tâm mình các em học sinh ngoan ngoãn lắng nghe.

    Tôi phủ định việc nói rằng “nếu là giáo viên thi bất cứ ai cũng duy trì mối quan hệ mang tính uy quyền với học sinh”. Vì Chủ thể cảm nhận quyền uy mãi nằm ở phía học sinh, chắc chắn nó không phải là thứ do một phía giáo viên tạo ra. Học sinh sẽ đánh giá nhiều khía cạnh như lời nói, hành động, tri thức, nhân cách của người giáo viên, nếu đánh giá người giáo viên đó là tuyệt vời thì tự bản thân học sinh sẽ tiếp nhận uy quyền đó.

    (lược)….

    Chúng ta cùng nhau quay lại câu chuyện nhà giáo Việt Nam. Ở Việt Nam nghề nhà giáo nhận được uy quyền mang tính xã hội cùng với tính ưu tú trong suốt chiều dài lịch sử của mình. Bởi thế, chỉ cần trở thành giáo viên thì họ được nhìn nhận bằng ánh mắt tôn kính và tin tưởng của mọi người, cho dù năng lực cá nhân không hề có. Trong nhiều tình huống, họ luôn cho rằng những lời của thầy cô giáo là đúng, dần dần họ tiếp nhận điều đó cho dù giáo viên có đưa ra ý kiến sao đi chăng nữa thì họ chẳng có một chút hoài nghi.Tình trạng này nếu cứ tiếp tục kéo dài thì sẽ xảy ra việc người Thầy nhầm tưởng rằng “mình giỏi giang”, kênh kiệu, và không thèm nỗ lực.Kết cục, năng lực của người thầy không những dậm chân tại chỗ mà con rơi vào tình trạng nguy hiểm, ngày tháng cứ dần trôi đi mà họ không tự ngộ nhận ra điều đó. Cảm giác như việc này bị thúc đẩy nhiều hơn bởi tính tuyệt đối tuân thủ giáo trình giảng dạy mà tôi đã nêu ở phần trước. Phía sau những lời phát ngôn của thầy cô như “Tôi dạy đúng theo như giáo trình giảng dạy” thì nó còn bao gồm ý nghĩa là “Tôi tổ chức hoạt động giáo dục đúng như chính phủ ban hành, chẳng có gì là sai. Đối với học sinh, những gì tôi nói trong giờ giảng là những điều chắc chắn chúng phải nhớ. Vì thế tôi phải chỉ đạo khắt khe hơn để cho chúng nhớ”. Nói cách khác, “vì tôi giảng dạy theo giáo trình mà chính phủ uỷ thác, do đó học sinh phải tuân thủ tuyệt đối theo tôi.” Những giờ học của người thầy không hề quan tâm tới sở thích tính tò mò của học sinh mà dạy theo một hướng như thế này chắc chắn không thể lôi kéo được học sinh. Cộng với việc thúc ép bằng quyền lực của mình sẽ khiến các em sẽ dần mất đi hứng thú cho việc học tập và không thể tập chung được nữa. QUYỀN UY mang tính nghiệp vụ của nhà giáo vốn có bị chuyển sang quyền lực bởi sự hiểu nhầm lớn của người giáo viên, nó rơi vào sự vô tuần hoàn, trở thành vấn để nan giải, phức tạp trong chế độ giáo dục Việt Nam.

    Yoshitaka Tanaka – trích trong cuốn “cải cách giáo dục Việt Nam” -2008

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    NGT viết:
    Bệnh “chán học” vẫn có ở một vài khu tại một số nước châu Âu

    Học sinh khu này có biểu hiện chán học, ở lại lớp vài ba lần, khoái tụ tập đi chơi, móc túi, cạy cửa xe, khạc nhổ, xả rác, chửi thề, và đe dọa giáo viên.

    . . .

    Lý do chán học : chương trình học không hấp dẫn, học sinh thích học cái gì thật nhanh mà có thể đi làm kiếm tiền ngay, đi học vẫn thất nghiệp (không có job), thích nổi loạn, thích thức khuya chơi games + coi phim hơn là dậy sớm tới trường, ...

    Bệnh "chán học" như bác NGT nói ở trên thì ở đâu cũng có, nhưng gần đây có hiện tượng "chán đọc, chán viết" rất phổ biến trong giới học sinh và sinh viên ở Mỹ. Cách đây khoảng 5 hay 6 năm, trong những câu chuyện vãn, một số đồng nghiệp cho hay nhiều sinh viên không mua các sách dùng cho lớp học. Một cô làm intern cho một project của tôi cũng tâm sự rằng đa số sinh viên không đọc sách mà chỉ dựa vào lời giảng của giáo sư và lecture notes được post online. Các hội nghị chuyên ngành đều có các thảo luận về giảng dạy và người ta chia sẻ cách giảng dạy khi việc làm cho sinh viên đọc sách đã trở nên một thách thức đối với hầu hết những người làm công tác giáo dục, ít ra là ở . . . Mỹ.

    Gần đây thì tôi "chính thức" biết đa số sinh viên trong lớp của tôi không có sách (do không mua hay không . . . thuê). Khi tôi cho thảo luận nhóm dựa trên một bài viết (article), các sinh viên lục tục mở Iphone, Ipad, hay laptop để tìm bài viết online. Khi tôi nói đáng lẽ các trò phải đọc trước để chuẩn bị cho thảo luận trong lớp thì họ trả lời rằng họ có đọc nhưng không nhớ. Có lần, thảo luận dựa trên một chương trong một cuốn sách thì nhiều sinh viên trả lời là họ không có sách.

    Mới đây, trong lần về thăm gia đình nhận dịp lễ giáng sinh, cháu tôi cho biết học sinh trung học ở trường của cháu (một trường công lập loại tốt) không cho mang sách giáo khoa về nhà. Điều này hoàn toàn khác hẳn với gần 30 năm trước đây, khi tôi kèm con một bà hàng xóm mới tới Mỹ, ngày nào cũng thấy cháu ấy khệ nệ bưng một chồng sách về nhà để học và làm homework buổi tối. Khi tôi hỏi chaú tôi "nếu không có sách thì làm sao cháu làm homework?" thì cháu trả lời "thày/cô giáo đã post reading notes online," và các cháu cứ theo đó mà làm, không cần đọc sách. Tôi thật sửng xốt, nhưng chợt hiểu ra sinh viên những năm gần đây không đọc sách có thể do đã quen với việc "thày/cô" đọc hộ, tóm tắt thành reading notes khi còn ở trung học, nên lên tới đại học, cũng không đọc, mà chỉ cần các tóm tắt của bài giảng qua các lecture notes.

    Mặc dù đa số "không đọc" (và cũng không thích viết, vì đọc và viết thường đi đôi với nhau), sinh viên ngày nay vẫn thích có văn bằng và có điểm cao (cái này không hiểu có gọi là "thích học" hay không). Chúng tôi đã được khuyến cáo là sinh viên ngày nay không thể tập trung quá 30 phút, do đó giáo trình và sinh hoạt trong lớp học phải được tổ chức cho phù hợp. Sự thiếu tập trung của sinh viên có nhiều lý do, nhưng một trong những nguyên nhân trước mắt là những phát minh về kỹ thuật truyền thông. Tôi để ý thấy nhiều sinh viên ngồi trong lớp, chốc chốc lại check phone. Có sinh viên phiêu lưu trên internet với Ipad và Iphone. Vì trường tạo điều kiện cho sinh viên xử dụng những phương tiện đó nên không cách chi cấm được. Trong khi sinh viên xay mê với những gì họ khám phá ở cyber space, các giáo sư phải cạnh tranh với các diễn viên để tạo chú ý và thích thú nơi sinh viên.

    Trong lúc sinh viên dùng rất ít thời gian để học (so với những thế hệ trước), họ đòi hỏi thành quả cao và nhanh. Cách đây hơn 30 năm, một học giả bảo thủ đã phê phán những người phạm tội (ăn cắp, ăn trộm, biển thủ, v.v.) là những người không nhịn hưởng thụ (defer gratification) để đầu tư cho tương lai bằng học vấn. Gần đây, một đồng nghiệp của tôi thì lại nói rằng sinh viên ngày nay (ít ra là ở Mỹ) chỉ muốn hưởng thụ ngay tức thời (instant gratification). Đối với các sinh viên này, có lẽ tốc độ của internet và kết quả mau lẹ trong việc tìm kiếm đã ảnh hưởng đến cách suy nghĩ khiến họ mong đợi kết quả của cuộc sống cũng đến thật mau lẹ như tốc đô của internet.

    Bệnh “chán học” vẫn có ở một vài khu tại một số nước châu Âu

    Học sinh khu này có biểu hiện chán học, ở lại lớp vài ba lần, khoái tụ tập đi chơi, móc túi, cạy cửa xe, khạc nhổ, xả rác, chửi thề, và đe dọa giáo viên.

    Tôi có người quen đi dạy thêm ban đêm ở các trường nghề xã hội, cho các học sinh 15-20 tuổi. Người này sợ học sinh như cọp vì sợ bị du côn chặn đường đánh, đập xe ... Dạy học ở trường này một năm, thì bỏ luôn nghề đi dạy ban đêm

    Lý do chán học : chương trình học không hấp dẫn, học sinh thích học cái gì thật nhanh mà có thể đi làm kiếm tiền ngay, đi học vẫn thất nghiệp (không có job), thích nổi loạn, thích thức khuya chơi games + coi phim hơn là dậy sớm tới trường, ...

    Trích dẫn:
    Tôi buộc phải nói rằng, các giáo viên như thế này đã lạm dụng uy quyền mang tính nghiệp vụ sẵn có trong nghề nhà giáo. Phần lớn các giáo viên đã nhầm tưởng rằng uy quyền mang tính nghiệp vụ của nghề giáo là quyền lực có sẵn trong cá nhân họ. Tóm lại, họ nhầm tưởng rằng việc tin yêu của mọi người đối với thầy giáo là “Người thầy là nhân vật đáng kính trọng”, “việc thầy giáo nói là đúng” sang thành là “Tôi là nhân vật đáng kính trọng”, “Điều tôi nói là đúng”. Có thể nhận thấy ở đây, đó là sự chuyển dịch từ “uy quyền”mang tính nghiệp vụ sang “quyền lực”mang tính cá nhân. Cần thiết phải giải thích về quyền lực và uy quyền một lần nữa để chúng ta rõ ràng hơn. Bình thường, chúng ta có khuynh hướng phủ định từ “uy quyền” và khi nói đến “người thầy mang uy quyền” thì chúng ta lại nghĩ rằng người thầy có gì đó xấu xa. Tuy nhiên, do từ uy quyền và quyền lực pha trộn vào nhau vì thế chúng ta có cảm giác như vậy. Nếu như phân biệt được rõ ràng ý nghĩa thực sự của 2 từ này thì chúng ta sẽ hiểu được rằng “người thầy mang uy quyền” sẽ không phải là thứ bị phủ định. Theo như OKADA(một nhà giáo dục học Nhật Bản), việc liên quan mang tính quyền uy đối với học trò của thầy giáo tức là, không phải là lời nói hay hành động mang tính ý đồ hay không của người thầy, ma là do bị sự cuốn hút bởi tính cách của người thầy khiến tự trong thâm tâm mình các em học sinh ngoan ngoãn lắng nghe.

    Bài viết hay, giải thích được hai cách khác biệt nhau về việc sử sụng quyền lực của giáo viên để dạy dỗ học sinh, nhưng các từ ngữ Việt tương ứng với hai phương pháp điều hành lớp học ấy - uy quyền và quyền lực - nghe khá lủng củng, và được giải thích một cách gượng gạo theo "định nghĩa" riêng của người viết bài về hai từ ngữ giúp phân biệt hai ý niệm về lối giáo dục ấy.

    Quyền uy được tạo ra từ quyền lực, người có quyền uy sẽ khiến người khác nể, kính hay sợ. Từ ngữ này trong tiếng Việt không nhất thiết ám chỉ đức tính hay khuyết điểm, phương pháp cai quản tốt hay xấu. Stalin có quyền uy, nhờ nắm được quyền lực lớn và có bản tính quyết liệt trong việc khai trừ các người chống đối. Tác giả cần hai từ ngữ chính xác hơn để giúp phân biệt giữa tư cách "có uy, làm nể phục" và tính nết độc đoán của hai loại giáo viên. Tiếng Anh có hai từ ngữ tương ứng với hai loại tính tình, tính nết của người nắm quyền lực ấy, trong lãnh vực giáo dục gia đình/lớp học hay điều hành cơ sở/đất nước: authoritative (có uy, khiến người ta nghe lời do kính nể hay ngưỡng mộ) và authoritarian (độc đoán, bắt người khác phải nghe và làm theo lời mình). Còn việc hệ thống giáo dục (đại học sư phạm) có thể đào tạo ra được người giáo viên lý tưởng ("biểu dương được quyền lực" theo cái nghĩa tốt, đúng cách) là một chuyện khác. Nếu đấy thuộc phạm vi bản lĩnh, nhân cách con người, khi sinh ra đã như vậy, thì liệu ta có gặp khó khăn trong việc uốn nắn các giáo sinh theo đúng phương pháp không?