Joseph E. Stiglitz - Thế kỷ của Trung Quốc

  • Bởi Khách
    19/12/2014
    13 phản hồi

    Joseph E. Stiglitz<br />
    Đỗ Kim Thêm dịch

    quyenluctrungquoc.jpg

    Quyền lực mềm: Cách đáp ứng hay nhất của Mỹ đối với Trung Quốc là đưa các vấn đề trong nước đi vào nề nếp.

    Trung Quốc vừa qua mặt Mỹ trong vai trò như là một nền kinh tế lớn nhất thế giới mà không phô trương ồn ào - dù trên thực tế, chúng ta cần có một số nghi ngờ về vị thế mới này của Trung Quốc -. Đây là một lời kêu gọi cảnh tỉnh, và nên có một tiếng kêu như vậy - nhưng không phải là loại kêu gọi mà hầu hết người Mỹ có thể hình dung.

    Khi lịch sử năm 2014 được viết ra, nó sẽ ghi nhận một sự kiện quan trọng mà ít người quan tâm:2014 là năm cuối cùng mà Mỹ có thể tuyên bố mình là cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới. Bước vào năm 2015 Trung Quốc chiếm vị trí thượng đỉnh, và có thể sẽ vẫn còn giữ vị thế này trong một thời gian dài, dù không chắc là vĩnh cữu. Khi đạt được như vậy, Trung Quốc trở về một tư thế mà họ đã giữ được trong suốt hầu hết lịch sử của loài người.

    So sánh Tổng Sản Lượng Nội Địa của các nền kinh tế khác nhau là một việc rất khó. Các Ủy ban Chuyên trách đi đến những ước tính, mà họ dựa trên những thẩm định khả dĩ tốt nhất, đó là những gì mà họ gọi là “sức mua tương đương", chỉ số này cho phép so sánh về thu nhập ở các nước khác nhau. Nhưng so sánh này không lấy ra được các số liệu coi như là chính xác, nhưng chúng sẽ cung cấp một cơ sở tốt để đánh giá kích thước tương đối của các nền kinh tế khác nhau. Đầu năm 2014, một cơ quan tiến hành những đánh giá quốc tế này đã đưa ra với những số liệu mới, cơ quan này có tên là Chương trình So sánh Quốc tế của Ngân hàng Thế giới. (Nhiệm vụ này phức tạp đến như vậy nên trong vòng 20 năm chỉ có ba bản báo cáo). Các đánh giá mới nhất được phổ biến vào mùa xuân vừa qua đã gây tranh cãi nhiều hơn, và theo một số cách khác nhau, là quan trọng hơn, khi so với những báo cáo của các năm trước. Rõ ràng là các đánh giá này gây tranh cãi nhiều hơn vì nó quan trọng hơn: những số liệu mới cho thấy Trung Quốc sẽ trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới, nó đến sớm hơn so với bất cứ ai đã mong đợi - đó là cách đúng đắn mà người ta làm như vậy trước khi năm 2014 kết thúc.

    Nguồn gốc của sự tranh cãi sẽ gây ngạc nhiên cho một vài người Mỹ, và nó nói nhiều về sự dị biệt giữa Trung Quốc và Mỹ - và về sự nguy hiểm khi dự phóng để theo dõi người Hoa trong một số thái độ của người Mỹ. Người Mỹ rất muốn mình thành số 1, người Mỹ chúng ta có niềm vui khi được ở vị thế này. Ngược lại, Trung Quốc không quá háo hức. Theo một số báo cáo, các đại biểu Trung Quốc thậm chí còn đe dọa không tham gia trong các cuộc thảo luận về chuyên môn. Có một điều mà Trung Quốc không muốn phải trả một giá để đổi lấy vị thế số một khi đem cái đầu của mình treo trên bờ công sự phòng thủ. Vấn đề có nghĩa là Trung Quốc chi trả nhiều hơn để hỗ trợ các cơ quan quốc tế như Liên Hiệp Quốc. Nó có thể mang lại áp lực để họ nhận ra là họ có một vai trò lãnh đạo cho các vấn đề như biến đổi khí hậu. Điều nay dễ làm cho một người Hoa bình thường tự hỏi ngay là liệu có nên đem tiền của đất nước để chi nhiều hơn cho các vấn đề này không. (Trong thực tế, các tin tức về sự thay đổi vị thế của Trung Quốc không được biết đến ở trong nước.) Có một mối quan tâm hơn và lại là một quan tâm lớn lao: Trung Quốc hiểu rõ mối bận tâm của Mỹ với việc Mỹ là số 1 - và Trung Quốc cực kỳ lo ngại về việc Mỹ phản ứng ra sao khi Mỹ không còn là số 1 nữa.

    Tất nhiên là có nhiều cách, - ta hãy lấy ví dụ như cách tính theo điều kiện của xuất khẩu và tiết kiệm theo hộ gia đình –Trung Quốc đã vượt qua Mỹ từ lâu. Với tiết kiệm và đầu tư chiếm dụng gần 50% của TSLQN, Trung Quốc lo lắng về việc mình tiết kiệm quá mức, đó là vấn đề mà Mỹ ít quan tâm. Trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn như công nghệ chế biến, Trung Quốc đã vượt Mỹ chỉ trong vòng nhiều năm qua. Trung Quốc vẫn theo sau Mỹ về số lượng bằng sáng chế được giải thưởng, nhưng họ đang thu hẹp khoảng cách.

    Các lĩnh vực mà Mỹ vẫn còn có thể cạnh tranh được với Trung Quốc không phải lúc nào cũng là những lĩnh vực mà chúng ta muốn tạo sự quan tâm nhất. Mức độ bất bình đẳng giữa hai quốc gia là có thể so sánh được. (Tình trạng bất công của Mỹ là cao nhất trong thế giới phát triển.) Trung Quốc vượt hơn Mỹ về số lượng người bị xử tử hình mỗi năm, nhưng Mỹ vượt hơn khi so về tỷ lệ dân số trong tù (nhiều hơn 700 người trong mỗi 100.000 người). Trung Quốc đã vượt Mỹ vào năm 2007 như là nước gây ô nhiễm lớn nhất thế giới, nếu tính theo khối lượng chung, mặc dù trên cơ sở bình quân đầu người thì Mỹ tiếp tục đứng đầu. Mỹ vẫn là cường quốc quân sự lớn nhất, chi tiêu nhiều hơn cho các lực lượng vũ trang khi so với số chi của 10 quốc gia đứng đầu đem cộng lại (không có nghĩa là chúng ta đã luôn luôn sử dụng sức mạnh quân sự một cách khôn ngoan). Nhưng sức mạnh nền tảng của Mỹ thường ít dựa vào sức mạnh của quân sự hơn là dựa trên "quyền lực mềm", đáng kể đặc biệt nhất là ảnh hưởng kinh tế của mình. Đó là một điểm chính cần lưu tâm.

    Rõ ràng là có những sự thay đổi về cách kiến tạo trong sức mạnh kinh tế toàn cầu đã xãy ra trước đây, và kết quả mà chúng ta biết là có điều gì đó xãy ra khi có sự thay đổi. Hai trăm năm trước đây, sau cuộc chiến Napoleon, nước Anh nổi lên như là một cường quốc thống trị thế giới. Đế chế Anh mở rộng một phần tư địa cầu. Tiền tệ Anh là đồng Bảng đã trở thành tiền tệ dự trữ trong toàn cầu, - có giá trị vững chắc như vàng. Nước Anh, đôi khi hợp tác nhịp nhàng với các đồng minh của mình để áp đặt các quy luật riêng về thương mại. Luật có thể cho phép phân biệt đối xử để chống lại việc nhập khẩu hàng dệt của Ấn Độ và buộc Ấn Độ để mua quần áo của Anh. Anh và các đồng minh cũng có thể kiên quyết buộc Trung Quốc mở cửa thị trường cho việc mua bán nha phiến, và khi Trung Quốc biết hậu quả tàn phá của nó, cố gắng đóng cửa biên giới, đồng minh hai lần gây chiến để duy trì mức lưu lượng tự do của sản phẩm này.

    Sự thống trị của Anh kéo dài một trăm năm và tiếp tục ngay cả sau khi Mỹ đã vượt qua Anh về kinh tế, trong những năm 1870. Luôn luôn có một mức độ chậm trễ (việc này sẽ có với Mỹ và Trung Quốc). Biến cố chuyển tiếp là thế chiến lần thứ nhất, khi Anh thắng Đức với chi viện của Mỹ. Sau chiến tranh, Mỹ đã miễn cưỡng chấp nhận dùng tiềm năng của mình cho các trách nhiệm mới, trong khi Anh đã tự nguyện từ bỏ vai trò của mình. Woodrow Wilson đã làm những gì có thể làm được để xây dựng một thế giới hậu chiến mà một cuộc xung đột toàn cầu khác ít điều kiện xãy ra hơn, nhưng theo đuổi chủ thuyết cô lập trong nước có nghĩa là Mỹ không bao giờ tham gia vào Hội Quốc Liên. Trong lĩnh vực kinh tế, Mỹ kiên quyết đi theo phương sách của mình - thông qua quan thuế biểu của Smoot-Hawley và kết thúc một kỷ nguyên mà chúng ta đã chứng kiến về một sự bùng nổ trên toàn thế giới trong lĩnh vực thương mại. Anh duy trì đế chế của mình, nhưng dần dần đồng Bảng Anh nhường chỗ cho đồng Đô la: cuối cùng, các thực tế kinh tế khống chế. Nhiều công ty Mỹ đã trở thành doanh nghiệp toàn cầu, và văn hóa Mỹ đã lên cao thấy rõ.

    Thế chiến thứ hai là một biến cố kế tiếp mang tính cách định hình. Bị tàn phá bởi cuộc xung đột, Anh mất đi hầu như tất cả các thuộc địa. Đó là thời điểm mà Mỹ đảm nhận trọng trách lãnh đạo. Mỹ là trung tâm trong việc tạo ra cơ quan Liên Hiệp Quốc và quy định khuôn mẩu cho các thỏa ước Bretton Woods, hệ thống này sẽ làm cơ sở cho trật tự mới về chính trị và kinh tế. Dù vậy, thành tích là không đều đặn. Thay vì tạo ra một loại tiền tệ dự trữ cho toàn cầu mà nó sẽ đóng góp nhiều hơn cho sự ổn định kinh tế thế giới, - như John Maynard Keynes đã lập luận một cách đúng đắn - Mỹ đặt lợi ích ngắn hạn của mình lên hàng đầu, suy nghĩ một cách ngu xuẩn là Mỹ sẽ thắng thế với đồng Đô la khi nó trở thành khối tiền dự trữ của thế giới. Vị thế của đồng Đô la là một con dao hai lưỡi: nó cho phép Mỹ vay tiền với lãi suất thấp, trong khi những nước khác có nhu cầu để đưa đồng Đô la vào khối lượng dự trữ của mình, nhưng đồng thời làm cho giá trị của đồng đô la tăng lên, (cao hơn mức mà người ta có thể đạt được bằng cách nào khác) tạo ra hoặc làm trầm trọng tình trạng thâm hụt mậu dịch và suy yếu nền kinh tế.

    45 năm sau thế chiến thứ hai, chính trị toàn cầu bị hai siêu cường Mỹ và Liên Xô chế ngự, cả hai tiêu biểu cho hai quan điểm khác nhau về cách thức tổ chức và chi phối nền kinh tế và xã hội và về tầm quan trọng tương đối của các quyền chính trị và kinh tế. Cuối cùng, hệ thống Xô Viết đã thất bại với nhiều lý do, vì tham nhũng nội bộ, các tiến trình dân chủ không được ai kiểm soát, và nhiều thứ khác. Sức mạnh quân sự của Liên Xô đáng ghê sợ; về quyền lực mềm của họ thì ngày càng là một trò cười. Hiện tại trên thế giới đã bị chế ngự bởi một siêu cường duy nhất, một siêu cường tiếp tục đầu tư mạnh vào lĩnh vực quân sự của mình. Điều đó nói rằng Mỹ là một siêu cường không chỉ về quân sự mà còn về kinh tế.

    Sau đó Mỹ đã phạm phải hai sai lầm nghiêm trọng. Thứ nhất, từ chiến thắng của mình mà Mỹ suy ra rằng đó là một thắng lợi cho tất cả mọi thứ mà Mỹ đang làm tiêu biểu. Nhưng ở nhiều nước thế giới thứ ba, mối quan tâm về nghèo đói - và các quyền kinh tế mà chính giới cánh tả đã ủng hộ từ lâu - vẫn là tối quan trọng. Sai lầm thứ hai là sử dụng sự khống chế đơn phương trong một thời gian ngắn, đó là thời kỳ giữa sự sụp đổ của Bức tường Berlin và sự sụp đổ của Lehman Brothers, để theo đuổi lợi ích kinh tế hạn hẹp của mình, - hay nói chính xác hơn, các lợi ích kinh tế của các công ty đa quốc, bao gồm các ngân hàng lớn, chứ không phải là để tạo ra một trật tự thế giới mới ổn định. Chế độ mậu dịch mà Mỹ đã thúc đẩy trong năm 1994 tạo ra Tổ chức Thương mại Thế giới, đã bất quân bình đến độ mà mà năm năm sau đó, khi một hiệp định thương mại khác sắp xảy ra, triển vọng này dẫn đến bạo loạn ở Seattle. Trong khi đàm phán về mậu dịch tự do và công bình, Mỹ lại kiên quyết (lấy một ví dụ) trợ cấp cho nông dân giàu có của mình, việc này tạo cho Mỹ là có tinh thần đạo đức giả và riêng mình hưởng lợi.

    Và Washington không bao giờ hoàn toàn nắm bắt những hậu quả cuả một vài trong số các hành động thiển cận của mình – khi Washington có dự định mở rộng và cũng cố sự thống trị, nhưng trong thực tế, về lâu dài làm cho vị thế suy giảm. Trong cuộc khủng hoảng tại Đông Á vào những năm 1990, Bộ Tài chính Mỹ đã làm việc tận lực để làm suy yếu cái gọi là sáng kiến Miyazawa, một đề nghị hào phóng của Nhật Bản với 100 tỷ Đô la để giúp các nền kinh tế nhảy vọt đã chìm vào suy trầm và suy thoái. Các chính sách của Mỹ đã thúc đẩy các nước này phải chịu thắt lưng buộc bụng và trả lãi suất cao, không có bảo chứng sơ cứu cho các ngân hàng khi gặp nguy khốn, tất cả làm tương phản với những gì mà các quan chức của Bộ Tài Chính ủng hộ cho Mỹ sau cuộc khủng hoảng năm 2008. Thậm chí ngày nay, 15 năm sau cuộc khủng hoảng tại Đông Á, chỉ cần đề cập đến vai trò của Mỹ là có thể tạo ra ngay những cáo giác giận giữ và phê phán về đạo đức giả của Mỹ ở các thủ đô châu Á .

    Hiện nay Trung Quốc là cường quốc kinh tế số 1 của thế giới. Tại sao chúng ta phải quan tâm? Ở một mức độ, thực sự ra chúng ta không nên quan tâm. Các nền kinh tế thế giới không phải là một trò chơi một là thắng và hai là thua, nơi mà sự tăng trưởng của Trung Quốc nhất thiết phải dẫn đến các thua lỗ của chúng ta. Trong thực tế, tăng trưởng của Trung Quốc bổ sung cho tăng trưởng của chúng ta. Nếu Trung Quốc phát triển nhanh hơn, Trung Quốc sẽ mua nhiều hàng hóa của Mỹ, và chúng ta sẽ thịnh vượng. Để đoan chắc, người ta luôn có một chút ít cường điệu trong các lời tuyên bố như vậy, - chỉ cần hỏi công nhân bị mất việc sản xuất chế biến khi chuyển sang Trung Quốc. Nhưng thực tế đã có nhiều liên quan đến các chính sách kinh tế quốc nội của chúng ta cũng như khi nó liên quan đến việc trổi dậy một số nước khác

    Trên một mức độ khác, sự nổi lên của Trung Quốc vào vị trí hàng đầu là vấn đề rất lớn, và chúng ta cần phải nhận thức các hệ lụy.

    Thứ nhất, như đã nói, sức mạnh thực sự của nước Mỹ nằm ở quyền lực mềm - một khuôn mẫu để cung cấp cho người khác và gây ảnh hưởng về các ý tưởng của mình, bao gồm cả những ý tưởng về sinh hoạt kinh tế và chính trị. Sự trổi dậy của Trung Quốc trong vị trí thứ 1 mang đến sự nổi bật mới cho một mô hình chính trị và kinh tế của đất nước - và cho các hình thức riêng mình về quyền lực mềm. Sự nổi lên của Trung Quốc cũng là một đèn rọi chói mắt tỏa sáng vào mô hình của Mỹ. Đó là mô hình đã không cung ứng được cho phần lớn dân số của mình. Các gia đình Mỹ điển hình sống tệ hơn so với một phần tư thế kỷ trước, sau khi được điều chỉnh theo giá lạm phát; tỷ lệ người nghèo đã tăng lên. Trung Quốc cũng vậy, tình trạng bất bình đẳng được đánh dấu là ở mức độ cao, nhưng đối với đa số người dân thì nền kinh tế chung có làm tốt hơn. Trung Quốc đã đem khoảng 500 triệu người thoát khỏi cảnh đói nghèo trong cùng khoảng thời gian đó người ta thấy tầng lớp trung lưu của Mỹ bước vào giai đoạn trì trệ. Một mô hình kinh tế không phục vụ đa số cho người dân của mình thì sẽ không đem lại một vai trò như khuôn mẫu để cho người khác noi theo. Mỹ nên thấy sự nổi lên của Trung Quốc như một lời kêu gọi cảnh tỉnh cho mình để làm sao đưa các vấn đề trong nước đi vào nề nếp.

    Thứ hai, nếu chúng ta suy nghĩ về sự nổi lên của Trung Quốc và sau đó có những hành động dựa trên ý tưởng rằng các nền kinh tế trên thế giới thực sự là một trò chơi được ăn cả và ngã về không - và do đó, chúng ta cần phải tăng phần lợi của chúng ta và làm giảm phần của Trung Quốc – thậm chí chúng ta sẽ làm hỏng dần phần quyền lực mềm của chúng ta. Đúng ra, điều này sẽ là loại kêu gọi thức tỉnh sai lạc. Nếu chúng ta nhìn thấy sự thắng thế của Trung Quốc là phần thua lỗ của chúng ta, thì chúng ta sẽ phấn đấu để "ngăn chặn", thực hiện các biện pháp để hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc. Cuối cùng, những hành động này xem ra là vô ích, nhưng dù sao cũng sẽ làm suy yếu lòng tin và vị thế lãnh đạo của Mỹ. Chính sách đối ngoại của Mỹ đã nhiều lần rơi vào cái bẫy này. Chúng ta hãy xem cái gọi là mối quan hệ Đối tác Xuyên Thái Bình Dương - một thỏa ước tự do mậu dịch giữa Mỹ, Nhật Bản và một số nước châu Á khác -, trong đó loại trừ Trung Quốc. Nhiều người xem đó như là một cách để thắt chặt mối liên hệ giữa Mỹ và các quốc gia châu Á, với cái giá là không liên kết với Trung Quốc. Có một chuỗi cung ứng châu Á rộng lớn và năng động, với hàng hóa di chuyển xung quanh khu vực trong giai đoạn khác nhau trong sản xuất; Đối tác Xuyên Thái Bình Dương trông giống như một nỗ lực để cắt Trung Quốc ra khỏi dây chuyền cung ứng này.

    Một ví dụ khác: với một cách ngờ vực Mỹ nhìn những nỗ lực còn nhen nhúm của Trung Quốc khi đảm nhận trách nhiệm toàn cầu trong một số lĩnh vực. Trung Quốc muốn đảm nhận một vai trò lớn hơn trong các tổ chức quốc tế hiện nay, nhưng thực ra, Quốc hội nói là các câu lạc bộ cũ không muốn có các thành viên mới hoạt động: họ có thể tiếp tục chiếm một vị thế thứ yếu, nhưng họ không thể có quyền biểu quyết tương xứng với vai trò trong nền kinh tế toàn cầu của họ. Khi quốc gia khác trong khối G - 20 đồng ý rằng đó là bây giờ chính là thời điểm mà các lãnh đạo của các tổ chức kinh tế quốc tế đ ược xác định dựa trên cơ sở là thành tích, không dựa trên tiêu chuẩn quốc tịch, Mỹ khẳng định rằng trật tự cũ là đủ tốt, - lấy một thí dụ là Ngân hàng Thế giới phải được tiếp tục lãnh đạo do người Mỹ.

    Lại thêm một ví dụ khác: được hỗ trợ bởi một Ủy ban Quốc tế các Chuyên gia do Chủ tịch Liên Hiệp Quốc bổ nhiệm, mà tôi là người đứng chủ trì, - Trung Quốc cùng với Pháp và các nước khác đề nghị chúng tôi đúc kết công trình mà Keynes đã khởi đầu tại Bretton Woods, bằng cách tạo ra một tiền tệ dự trữ quốc tế, Mỹ ngăn chặn các nỗ lực này.

    Và ví dụ cuối cùng: Mỹ đã tìm cách ngăn cản những nỗ lực của Trung Quốc trong các kênh hỗ trợ nhiều hơn cho các nước đang phát triển thông qua các tổ chức đa phương mới được tạo ra, trong đó Trung Quốc sẽ có một vai trò có lẽ chiếm ưu thế hơn. Nhu cầu hàng nghìn tỷ đô la cho đầu tư về cơ sở hạ tầng đã được công nhận - và trong điều kiện là các đầu tư vượt quá xa khả năng mà Ngân hàng Thế giới và các tổ chức đa phương hiện nay. Điều cần thiết không chỉ là một chế độ quản trị toàn diện hơn tại Ngân hàng Thế giới, nhưng cũng còn cần có nhiều vốn tư bản hơn. Về hai vấn đề này, Quốc hội Mỹ đã phủ quyết. Trong khi đó, Trung Quốc đang cố gắng để tạo ra một Qũy Xây dựng Cơ sở Hạ tầng cho châu Á, làm việc với một số lớn của các nước khác trong khu vực. Mỹ đang xoắn tay tìm cách để cho những nước này sẽ không tham gia.

    Mỹ đang phải đối phó với những thách thức đích thực về chính sách đối ngoại mà xem ra là khó giải quyết: nhóm Hồi giáo có vũ trang; xung đột của Palestine, mà bây giờ đã keó dài bảy thập niên; một nước Nga hung hãn, kiên quyết theo sức mạnh, ít nhất là đối với các lân quốc của Nga; mối đe dọa liên tục của việc phổ biến vũ khí hạt nhân. Chúng ta sẽ cần sự hợp tác của Trung Quốc để giải quyết nhiều vấn đề, nếu không phải tất cả.

    Trong khi Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới, chúng ta nên dùng thời điểm này để „chuyển trục" chính sách ngoại giao của chúng ta thoát ra khỏi sách lược ngăn chặn. Các lợi ích kinh tế của Trung Quốc và Mỹ đang thắt chặt nhau một cách phức tạp. Cả hai đều có quan tâm chung khi nhìn về một trật tự chính trị và kinh tế toàn cầu ổn định và hoạt động tốt. Với ký ức lịch sử và nhận thức riêng về phẩm giá, Trung Quốc sẽ không thể chấp nhận hệ thống toàn cầu chỉ đơn giản là những quy tắc đã được phương Tây lập ra, đem lợi cho người phương Tây và lợi ích cho doanh nghiệp phương Tây và phản ánh triễn vọng của phương Tây. Chúng ta sẽ phải hợp tác, dù muốn hay không, - và chúng ta nên muốn như vậy. Trong khi đó, điều quan trọng nhất là nước Mỹ có thể làm để duy trì giá trị của quyền lực mềm là nhằm giải quyết các lỗi hệ thống của mình – các phương cách thực hành về kinh tế và chính trị đang bị băng hoại, đặt vấn đề một cách sai trái và thiên lệch nhắm về những người giàu có và thế lực.

    Một trật tự chính trị và kinh tế toàn cầu mới đang thành hình, đó là kết quả của những thực tế kinh tế mới. Chúng ta không thể thay đổi những thực tế kinh tế này. Nhưng nếu chúng ta đối ứng nó một cách sai lầm, chúng ta có nguy cơ bị phản ứng mãnh liệt, mà sẽ dẫn đến hậu quả hoặc là một hệ thống toàn cầu sẽ bị rối loạn chức năng hoặc là một trật tự toàn cầu mà không phải quá đặc biệt như những gì chúng ta đã mong đợi.

    Nguyên tác: The Chinese Century

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    13 phản hồi

    1) Bác Tuấn 34344 nói đúng: Zero-sum là một khái niệm toán học được Von Neumann năm 1944 biến thành một định lý và được các nhà bình luận kinh tế và quân sự áp dụng để tạo ra những mô hình kinh tế và quân sự. Nhưng trong bài của Stiglitz, Zero-sum chỉ là một "game" như chơi cờ, chơi Poker, khác với chơi quần vợt chẳng hạn, nên tôi chỉ giới hạn thuật ngữ này ở địa hạt "games" để không huyên thuyên lạc đề.

    2) Nếu bác Tuấn có dịp đọc lại những bài tôi dịch trong Talawas trước đây (về Nguyễn Mạnh Tường và Trần Đức Thảo) và trong Dân Luận bây giờ (về cuốn De Gaulle et le Viêt Nam và về cuốn Rồng Nam của Bảo Đại) thì sẽ thấy ngay cạnh những Từ tôi dịch mà tôi cho là có vấn đề, tôi đều để nguyên văn trong ngoặc để những độc giả hiểu biết hơn tôi có thể hiểu đúng hơn và chỉnh lại.

    3) Tôi cũng xin nói thêm là tôi vẫn thường khuyên các bạn trẻ học tiếng Pháp tiếng Anh, một khi đã khá một chút, nên bỏ những cuốn từ điển Anh-Việt hay Pháp-Việt qua một bên và kiếm một cuốn từ điển sơ đẳng nhất tiếng nước đó để tra khảo những từ mình không biết. Thật ra những người biên soạn những cuốn từ điển này chỉ là những "dịch giả", đã lấy những cuốn từ điển thông thường nhất trong tiéng Pháp, Anh để dịch lại ra tiếng Việt nên nhiều chữ dịch cũng đại khái. Tốt hơn hết là, làm như đa số các nước trên thế giới, nên để nguyên những Từ đặt biệt Tây phương đã được quốc tế hóa hay chỉ phiên âm theo giọng Việt, chứ đừng tìm cách dịch theo Tàu, vừa sai nghĩa, vừa bị tiếp tục phụ thuộc tư tưởng Tàu. Kinh nghiệm những từ như "communism" dịch là cộng sản, Proletariat" dịch là "Vô sản" đã đem biết bao nhiêu tai họa cho dân tộc! Thử lấy một thí dụ: "Zero-sum" phiên âm là "Zêrô-xu" nghe cũng vui vui!

    Phong Uyên viết:
    Cái sai lầm của những dịch giả (không chuyên nghiệp)là quá chú ý về hai chuyện: 1° Tìm kiếm những Từ cho là có nghĩa tương đương trong tiếng Việt - thật sự chỉ là những Từ gốc tiếng Tàu - để dịch những Từ trong tiếng Tây phuơng xuất xứ từ Hi Lạp hay La tinh có nghĩa khác hẳn.

    Nhận xét xuất sắc! Cái lầm của các dịch giả (kể cả chuyên nghiệp, nhất là dịch giả chuyên nghiệp (*) khi dich các thuật ngữ ngoại quốc mới lạ là ráng đi tìm những chữ tương đương có sẵn trong tiếng Việt (đa số là tiếng Hán Việt, và người Tàu chẳng hay ho gì hơn người Việt trong phạm vi lĩnh hội kiến thức hiện đại Tây phương). Cái khổ là những chữ Hán Việt ấy, nếu dịch giả may mắn, chỉ tương đương trong đúng trường hợp mình đang muốn dịch mà thôi, và có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tuỳ theo bối cảnh, dẫn đến hiện tượng chỉ một chữ tiếng Anh mà phải dịch thành nhiều chữ Hán Việt khác nhau, làm mất hết ý nghĩa của chữ "thuật ngữ".

    Một thí dụ đơn giản: chữ Behavior, có lúc được dịch là hành vi, có lúc lại được dịch là cách ứng xử, hay phản ứng, tâm tính vv
    Tiếng Anh chỉ có một chữ behavior để chỉ cách phản ứng trước một tình huống, hay khi tương tác với môi trường, dù là của con người, con thú, cây cỏ hay là của đồ vật như ánh sáng, electron, chất hơi vv
    Người Tàu, cách đây khoảng 50 năm, làm quái gì có khoa học căn bản về vật lý, tâm lý vv Họ chỉ học lóm (bây giờ cũng vẫn học lóm, nhưng khá hơn một chút) kỹ thuật cao cấp trong một vài lãnh vực tối yếu như quân sự, hàng không, chứ không cống hiến được những nghiên cứu gì quan trọng về kiến thức khoa học căn bản cả.

    (*) Tôi không trách các dịch giả không chuyên nghiệp [nhất là các người đã dịch bài gởi đến DL, họ chỉ phiên dịch khi có chút thời giờ rảnh, và có năng lực và lòng đam mê hơn tôi, làm sao tôi dám trách :)]


    Phong Uyên viết:
    Trong bài nói về Trung Quốc của Stiglitz, chỉ một Từ "Zero-sum" được dịch", khi là "một là thắng hai là thua, khi là "một ăn cả ngã về không, không đúng nghĩa là đã làm sai lạc ý chính trong bài. Để chứng minh, tôi xin trích dẫn 2 đoạn có Từ "Zero-sum" trong bài của Stiglitz mà tôi tìm được trong Tạp chí Vanity Fair . Tôi cũng xin nhắc lại "Zero-sum" là một thuật ngữ nói về một môn chơi cờ bạc (như chơi bài poker) gồm 2 người chơi, ngừoi này thua bao nhiêu thì người kia được bấy nhiêu

    Đoạn đầu :

    "The World economy is not a zero-sum game where China growth must necessarily come at the expens of our. In fact its growth is complementary to ours. If it grows faster it will buy more of our goods and we will prosper '.
    Đoạn hai :

    "Second, if we ponder the rise of China anđ then take actions based on the idea that the World economy is indeed a zero-sum game and that we therefore need to boost our share and reduce China's - we will rode our solf power even further.

    Trong 2 đoạn này Stigltz chỉ muốn nói là kinh tế thế giới nói chung không phải là ván bài poker và cặp Trung Quốc - Mỹ nói riêng, không phải là đang chơi ván bài poker trong đó thế nào cũng có kẻ đuợc người thua mà người này được bao nhiêu thì người kia thua bấy nhiêu.

    Tôi thử dịch lại, không theo sát chữ mà ráng theo sát ý của tác giả :

    "Kinh tế thế giới không phải là một ván bài giữa hai người, người này thua bao nhiêu thì người kia được bấy nhiêu trong đó Trung Quốc tăng trưởng bao nhiêu thì chúng ta kém đi bấy nhiêu. Nếu Trung Quốc phát triển càng nhanh thì Trung Quốc sẽ mua hàng chúng ta nhiều hơn và chúng ta sẽ càng thịnh vượng".

    "Thư hai, nếu sau khi suy nghĩ về sụ nổi lên của Trung Quốc, chúng ta lại đặt mọi hành động của chúng ta đối với Trung Quốc trên nền tảng của ý tưởng rằng kinh tế thế giới chỉ là một canh bạc người này thắng bao nhiêu thì người kia thua bấy nhiêu, và chúng ta phải tăng tột bật phần thắng về ta để phần thua tương đương về phía Trung Quốc. Nếu làm như vậy chúng ta sẽ tự làm xói mòn quyền hành mềm của chúng ta".

    Bác phong Uyên dịch zero-sum game như vậy nghe rất sáng sủa, tôi nghĩ là không ai mà không hiểu được. Tuy vậy nếu phải sử dụng đến "chước độc" ấy (bỏ thuật ngữ tiếng Anh đi, thế bằng từ ngữ giải thích), thì điều ấy chứng tỏ người dịch e ngại dân Việt không hiểu được thuật ngữ (dù đã được dịch), và điều này có lẽ đúng với đa số độc giả Việt. Nếu tôi dịch đoạn đó thì tôi sẽ giữ nguyên thuật ngữ, vì chữ ấy đã có từ tiếng Việt tương đương hoàn toàn rồi; tôi chỉ chú thích ở cuối bài, cắt nghĩa chữ ấy nếu ngại ít người hiểu được nó.

    Zero-sum game không phải là thuật ngữ chơi cờ bạc, mà là thuật ngữ từ một môn toán học áp dụng (vào kinh tế, quân sự, sinh vật học, triết vv) gọi là lý thuyết trò chơi (game theory), trong ấy bao gồm nhiều chiến thuật khác nhau như trò chơi đối xứng/bất đối xứng, trò chơi có tổng bằng không/có tổng khác không vv. Các nhà toán học của môn lý thuyết trò chơi, trong đó có John Nash (được Hollywood quay thành cuốn phim A Beautiful Mind, 2001), đã được trao giải Nobel về kinh tế năm 1994. Vì thuật ngữ trò chơi có tổng bằng không đã vào đi vào ngữ vựng toán học của VN, tại sao không tận dụng nó? Vả lại người dịch cũng rất khéo léo, đã để ý đến cách thức mà cụm từ ấy phát âm như thế nào (nếu mà biên là "tổng số" thì chữ "số" sẽ làm mất hiệu ứng âm sắc tạo ra vần trong chữ "tổng/không").

    Cái sai lầm của những dịch giả (không chuyên nghiệp)là quá chú ý về hai chuyện: 1° Tìm kiếm những Từ cho là có nghĩa tương đương trong tiếng Việt - thật sự chỉ là những Từ gốc tiếng Tàu - để dịch những Từ trong tiếng Tây phuơng xuất xứ từ Hi Lạp hay La tinh có nghĩa khác hẳn. 2° Viết cho thật văn vẻ, cho thật kêu, cho thật hay, bất chấp cú pháp của tiếng mình dịch. Nếu dịch một áng văn chương thì còn có thể chấp nhận được, chứ theo tôi, dịch những bài về chính trị về kinh tế, về triết học, khoa học, thì cần phải dịch làm sao cho thật chính xác, không phản lại ý của tác giả bài mình dịch. Trong bài nói về Trung Quốc của Stiglitz, chỉ một Từ "Zero-sum" được dịch", khi là "một là thắng hai là thua, khi là "một ăn cả ngã về không, không đúng nghĩa là đã làm sai lạc ý chính trong bài. Để chứng minh, tôi xin trích dẫn 2 đoạn có Từ "Zero-sum" trong bài của Stiglitz mà tôi tìm được trong Tạp chí Vanity Fair . Tôi cũng xin nhắc lại "Zero-sum" là một thuật ngữ nói về một môn chơi cờ bạc (như chơi bài poker) gồm 2 người chơi, ngừoi này thua bao nhiêu thì người kia được bấy nhiêu

    Đoạn đầu :

    "The World economy is not a zero-sum game where China growth must necessarily come at the expens of our. In fact its growth is complementary to ours. If it grows faster it will buy more of our goods and we will prosper '.
    Đoạn hai :

    "Second, if we ponder the rise of China anđ then take actions based on the idea that the World economy is indeed a zero-sum game and that we therefore need to boost our share and reduce China's - we will rode our solf power even further.

    Trong 2 đoạn này Stigltz chỉ muốn nói là kinh tế thế giới nói chung không phải là ván bài poker và cặp Trung Quốc - Mỹ nói riêng, không phải là đang chơi ván bài poker trong đó thế nào cũng có kẻ đuợc người thua mà người này được bao nhiêu thì người kia thua bấy nhiêu.

    Tôi thử dịch lại, không theo sát chữ mà ráng theo sát ý của tác giả :

    "Kinh tế thế giới không phải là một ván bài giữa hai người, người này thua bao nhiêu thì người kia được bấy nhiêu trong đó Trung Quốc tăng trưởng bao nhiêu thì chúng ta kém đi bấy nhiêu. Nếu Trung Quốc phát triển càng nhanh thì Trung Quốc sẽ mua hàng chúng ta nhiều hơn và chúng ta sẽ càng thịnh vượng".

    "Thư hai, nếu sau khi suy nghĩ về sụ nổi lên của Trung Quốc, chúng ta lại đặt mọi hành động của chúng ta đối với Trung Quốc trên nền tảng của ý tưởng rằng kinh tế thế giới chỉ là một canh bạc người này thắng bao nhiêu thì người kia thua bấy nhiêu, và chúng ta phải tăng tột bật phần thắng về ta để phần thua tương đương về phía Trung Quốc. Nếu làm như vậy chúng ta sẽ tự làm xói mòn quyền hành mềm của chúng ta".

    Trần Hữu Cách viết:
    Hai thương hiệu nổi tiếng nhất bị Trung Quốc chiếm có lẽ là Nước Mắm Phú Quốc và Cà Phê Buôn Ma Thuột:
    http://www.rfa.org/vietnamese/vietnamnews/cn-to-appropriatephuquocbrandname-09172011100400.html

    Mãi đến tháng 2 năm nay Việt Nam mới giành lại được thương hiệu Cà Phê Buôn Ma Thuột:
    http://baodatviet.vn/kinh-te/doanh-nghiep/doi-duoc-nhan-hieu-ca-phe-buon-ma-thuot-tu-trung-quoc-3001655

    Không rõ trận chiến đòi lại Nước Mắm Phú Quốc diễn ra chưa.

    Thanks bác Cách.
    Lúc trước tôi có mua nước mắm Việt Hương, 3 con cua, vài lần. Sau này đọc code nguồn hàng, biết là của Tàu, tôi không mua nước mắm Việt Hương nữa.
    Nước mắm Việt Hương của Tàu bán giá đắt, hơi ngọt vì có hàm lượng đường cao tuy không tốt cho sức khỏe nhưng có lẽ phù hợp với khẩu vị người miền nam ?

    Hai thương hiệu nổi tiếng nhất bị Trung Quốc chiếm có lẽ là Nước Mắm Phú Quốc và Cà Phê Buôn Ma Thuột:
    http://www.rfa.org/vietnamese/vietnamnews/cn-to-appropriatephuquocbrandname-09172011100400.html

    Mãi đến tháng 2 năm nay Việt Nam mới giành lại được thương hiệu Cà Phê Buôn Ma Thuột:
    http://baodatviet.vn/kinh-te/doanh-nghiep/doi-duoc-nhan-hieu-ca-phe-buon-ma-thuot-tu-trung-quoc-3001655

    Không rõ trận chiến đòi lại Nước Mắm Phú Quốc diễn ra chưa.

    Trần Hữu Cách viết:
    ...
    Nghi vấn nên đặt ra cho chính tác giả Stiglitz là: Liệu các bằng sáng chế của Trung Quốc có đủ phẩm chất như của Mỹ hay không? Với cái trò giành luôn thương hiệu Nước Mắm Phú Quốc của Việt Nam, tôi không mấy tin tưởng ở các hệ thống cấp phép của Trung Quốc, dù là nói về bằng sáng chế hay bằng bảo hộ sản phẩm thương mại.

    Nói về sự sáng chế, một khía cạnh nên được xét là người Trung Quốc đã được bao nhiêu giải Nobel về khoa học. Một sự thật rành rành: đa số khôi nguyên Nobel liên quan tới khoa học trong 50 năm trở lại đây là người Mỹ, hoặc những người thực hiện công trình chủ yếu trong sự nghiệp của mình tại một cơ sở nghiên cứu ở Mỹ.

    Bác Cách có thể cho biết thêm chi tiết về chuyện Tàu "Với cái trò giành luôn thương hiệu Nước Mắm Phú Quốc của Việt Nam" không ?
    Tôi không biết việc này, để tránh mua đồ Tàu mà cứ tưởng là của VN.

    Phú Quốc là địa danh của VN, nơi sản xuất nước mắm, có thể kiện Tàu về việc này. Ở châu Âu một số thương hiệu được bảo vệ theo vùng và chỉ khi nào được sản xuất ngay tại vùng đó với một số điều kiện (bao nhiêu phần trăm nguyên liệu của vùng) thì mới được dùng tên vùng đó

    Ở Paris, các quán ăn lấy tên hoặc bán đồ ăn VN, Nhật, Thái, ... vào ăn mới biết là chủ và đầu bếp là Tàu !

    Trích dẫn:
    Với tiết kiệm và đầu tư chiếm dụng gần 50% của TSLQN, Trung Quốc lo lắng về việc mình tiết kiệm quá mức, đó là vấn đề mà Mỹ ít quan tâm. Trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn như công nghệ chế biến, Trung Quốc đã vượt Mỹ chỉ trong vòng nhiều năm qua. Trung Quốc vẫn theo sau Mỹ về số lượng bằng sáng chế được giải thưởng, nhưng họ đang thu hẹp khoảng cách.

    Có một vài vấn đề với bản dịch trong đoạn trên, và một nghi vấn to đùng với ý của tác giả Stiglitz trong đoạn trên.

    Trong bản tiếng Anh, Stiglitz không nói là người Mỹ "ít quan tâm" đến việc tiết kiệm hay việc tiết kiệm quá mức (vốn không hiện hữu trên thực tế). Trái lại là khác. Trong khi "Trung Quốc lo lắng về việc mình tiết kiệm quá mức," người Mỹ lo lắng về việc đã tiết kiệm quá ít.

    Trong bản chính không có khái niệm nào gọi là "số lượng bằng sáng chế được giải thưởng". "The number of patents awarded" chỉ đơn giản là "số lượng bằng sáng chế đã được cấp".

    Nghi vấn nên đặt ra cho chính tác giả Stiglitz là: Liệu các bằng sáng chế của Trung Quốc có đủ phẩm chất như của Mỹ hay không? Với cái trò giành luôn thương hiệu Nước Mắm Phú Quốc của Việt Nam, tôi không mấy tin tưởng ở các hệ thống cấp phép của Trung Quốc, dù là nói về bằng sáng chế hay bằng bảo hộ sản phẩm thương mại.

    Nói về sự sáng chế, một khía cạnh nên được xét là người Trung Quốc đã được bao nhiêu giải Nobel về khoa học. Một sự thật rành rành: đa số khôi nguyên Nobel liên quan tới khoa học trong 50 năm trở lại đây là người Mỹ, hoặc những người thực hiện công trình chủ yếu trong sự nghiệp của mình tại một cơ sở nghiên cứu ở Mỹ.

    NGT viết:
    Đối với tôi, phiên dịch là rất khó.
    Nhiều lúc tôi đọc bản tiếng Pháp, Anh nhưng không biết chuyển dịch qua tiếng Việt như thế nào cho hay và đúng vì thiếu tự điển chuyên môn và thiếu khả năng chuyên môn phiên dịch !

    Tôi đồng ý với bác là phiên dịch phức tạp và dịch cho ra hồn thì rất khó, tuy nhiên, ta phải để ý rằng, trong dịch thuật, cái khó chủ yếu nằm ở hai điểm: diễn tả được hết ý cũng như văn phong (cộng với các yếu tố văn hoá, lịch sử vv trong ý tưởng của tác giả), và câu dịch phải nghe sao cho ra tiếng Việt, với ngữ pháp trong sáng. Đó là trách nhiệm của những người dịch chuyên nghiệp (chúng ta không trách được các bạn thành viên hay cộng tác viên với DL đã có lòng tốt bỏ thời gian dịch bài). Nhưng các nhà dịch thuật, xét cho cùng, không có lỗi (tức là không đáng bị đổ lỗi) khi họ phải loay hoay, vấp vướng với các thuật ngữ tiếng ngoại quốc, vì đây là phạm vi ngữ vựng, đặc biệt là lãnh vực bao gồm những chữ Việt xuất phát từ tiếng ngoại quốc như: zero-sum game, cognitive dissonance, consciousness, mindfulness vv. Đây là trách nhiệm ít ra là của các nhà ngôn ngữ học và người soạn tự điển ở Việt Nam. Hình như họ đã không cập nhật hoá được vốn liếng tiếng Việt dựa trên các thuật ngữ thực dụng gốc ngoại quốc, nhất là Anh-Mỹ này. Tại sao lại nói riêng có Anh-Mỹ? Dĩ nhiên, người Angola hay người Bắc Hàn cũng có thể có tư tưởng gì đó nghe cũng được lắm, tuy nhiên, hầu hết các bài nghiên cứu trong mọi lãnh vực công bố trên quốc tễ bằng tiếng Anh, và ngôn ngữ quan trọng nhất của Internet cũng là tiếng Anh (vì thế mà khi Search ở Google bằng các từ khoá Anh ngữ thì có kết quả tốt, trong khi xài tiếng Việt thì khi đánh từ khoá "răng hô" có thể dẫn đến trang nói về Hồ Chí Minh).

    Hàng năm tại Mỹ các nhà ngôn ngữ học, các giáo sư ngôn ngữ, các nhà làm tự điển và chủ biên, ký giả của các tờ báo lớn nhóm họp, trao đổi với nhau để bàn thảo xem những danh từ, thuật ngữ mới (do người Mỹ, Anh, Úc vv chế ra) nên được ghi vào tự điển, hay giới thiệu cho công chúng. Tôi nghĩ các nhà "trí thức" VN có lẽ mỗi năm - hay mỗi tháng - cũng đi họp như vậy, nhưng chỉ để phát huy và ca tụng những từ ngữ nào đã từng thoát ra từ cửa miệng của Dũng Xà Mâu, Trọng Lú, hay Tập Pín Lù, hoặc là lôi ra xào nấu lại các từ ngữ mà ngày xưa Già Hồ hay Đỗ Thiến Lợn đã từng xử dụng.

    Tuan34344 viết:
    Trích dẫn:
    Các nền kinh tế thế giới không phải là một trò chơi một là thắng và hai là thua
    [...]

    Thứ hai, nếu chúng ta suy nghĩ về sự nổi lên của Trung Quốc và sau đó có những hành động dựa trên ý tưởng rằng các nền kinh tế trên thế giới thực sự là một trò chơi được ăn cả và ngã về không - và do đó, chúng ta cần phải tăng phần lợi của chúng ta và làm giảm phần của Trung Quốc

    Zero-sum game (một thuật ngữ trong lý thuyết trò chơi) là trò chơi có tổng bằng 0, qua đó phần thắng của người này bằng đúng phần thua của người kia. Nếu ta trừ số tiền kiếm được (hay lợi lộc thâu được) đi với số tiền bị thua (hay lỗ lã, thiệt thòi) thì tổng số bằng 0 trong suốt cuộc chơi. Thí dụ: đánh bài ăn tiền, chơi bầu cua, đánh cờ, giành gái.
    Trái ngược lại với zero-sum game là win-win situation (đôi bên cùng có lợi) hay lose-lose situation (đôi bên cùng lỗ).

    Vì người Việt ít đọc sách báo của Anh Mỹ nên không quen với nhiều ý niệm hay thuật ngữ hiện đại thường được báo chí của người ta sử dụng khi đăng các bài viết về chính trị, kinh tế vv khiến người dịch cứ phải loay hoay, chỉ cùng một thuật ngữ tiếng Anh mà phải dịch thành hai cụm từ tiếng Việt khác nhau như ở trên. Hề hề, "trí thức" Việt Nam đã không lên tiếng phản đối chính sách của CS, mà cũng không tìm cách giới thiệu ngôn ngữ quốc tế hiện đại với công chúng trong nước. Sợ đề cập đến các ý niệm xa lạ thì bị bí thư công sở chụp mũ là phản động, theo chân tư bản đế quốc chăng :D

    Đối với tôi, phiên dịch là rất khó.
    Nhiều lúc tôi đọc bản tiếng Pháp, Anh nhưng không biết chuyển dịch qua tiếng Việt như thế nào cho hay và đúng vì thiếu tự điển chuyên môn và thiếu khả năng chuyên môn phiên dịch !

    http://www.investopedia.com/terms/z/zero-sumgame.asp

    Zero-sum games are the opposite of win-win situations – such as a trade agreement that significantly increases trade between two nations – or lose-lose situations, like war for instance. In real life, however, things are not always so clear-cut, and gains and losses are often difficult to quantify.

    http://fr.wikipedia.org/wiki/Jeu_%C3%A0_somme_nulle

    Jeu à somme nulle
    En économie, cette notion simplificatrice est importante : les jeux à somme nulle correspondent à l’absence de production ou de destruction de produits.

    Trong kinh tế học, cái khái niệm đơn giản hóa này là quan trọng: các trò chơi tổng bằng không tương ứng với sự vắng mặt của sản xuất hoặc tiêu hủy sản phẩm.

    Trích dẫn:
    Các nền kinh tế thế giới không phải là một trò chơi một là thắng và hai là thua
    [...]

    Thứ hai, nếu chúng ta suy nghĩ về sự nổi lên của Trung Quốc và sau đó có những hành động dựa trên ý tưởng rằng các nền kinh tế trên thế giới thực sự là một trò chơi được ăn cả và ngã về không - và do đó, chúng ta cần phải tăng phần lợi của chúng ta và làm giảm phần của Trung Quốc

    Zero-sum game (một thuật ngữ trong lý thuyết trò chơi) là trò chơi có tổng bằng 0, qua đó phần thắng của người này bằng đúng phần thua của người kia. Nếu ta trừ số tiền kiếm được (hay lợi lộc thâu được) đi với số tiền bị thua (hay lỗ lã, thiệt thòi) thì tổng số bằng 0 trong suốt cuộc chơi. Thí dụ: đánh bài ăn tiền, chơi bầu cua, đánh cờ, giành gái.
    Trái ngược lại với zero-sum game là win-win situation (đôi bên cùng có lợi) hay lose-lose situation (đôi bên cùng lỗ).

    Vì người Việt ít đọc sách báo của Anh Mỹ nên không quen với nhiều ý niệm hay thuật ngữ hiện đại thường được báo chí của người ta sử dụng khi đăng các bài viết về chính trị, kinh tế vv khiến người dịch cứ phải loay hoay, chỉ cùng một thuật ngữ tiếng Anh mà phải dịch thành hai cụm từ tiếng Việt khác nhau như ở trên. Hề hề, "trí thức" Việt Nam đã không lên tiếng phản đối chính sách của CS, mà cũng không tìm cách giới thiệu ngôn ngữ quốc tế hiện đại với công chúng trong nước. Sợ đề cập đến các ý niệm xa lạ thì bị bí thư công sở chụp mũ là phản động, theo chân tư bản đế quốc chăng :D

    Dù nước Tàu trở nên giàu có nhưng dân có tiền đã hoặc đang làm thủ tục đi định cư ở các nước Châu Mỹ, Châu Âu và Úc. Năm ngoái di dân Tàu lục địa chi 22 tỷ Mỹ kim mua nhà ở Mỹ. Họ tới các thành phố California, biến cả Detroit thành Phố Tàu.

    Dân giàu của Việt Nam cũng vậy. Đó là chuyện lạ vì không ai ca tụng đất nước và an hưởng thanh bình thịnh vượng trên quê hương mình mà từ từ tháo chạy.

    Dân Tầu đông gấp bốn lần dân Mỹ, và nước Tàu được (Mỹ và phương Tây) ưu đãi đầu tư, cung cấp cơ hội để làm gia công, nên sau khi phát triển kinh tế cao vọt trong nhiều năm, và sau khi chỉnh trị giá lại dựa vào mức độ đắt đỏ trong sinh hoạt giữa hai nước (= sức mua tương đương, hay là PPP), GDP của Tàu đạt được 17.6 ngàn tỷ đô, so với GDP của Mỹ 17.4 ngàn tỷ. Nếu không dựa vào PPP thì toàn bộ kinh tế của Tàu "trị giá" cỡ 10 ngàn tỷ.
    Nếu tính GDP căn cứ trên PPP thì các nước giàu nhất thế giới là:
    1/Tàu
    2/Mỹ
    3/Ấn Độ
    4/Nhật
    5/Đức
    6/Nga
    7/Brazil
    8/France
    9/Indonesia
    10/Anh

    Interbrand vừa công bố bảng xếp hạng 100 thương hiệu dẫn đầu toàn cầu, với Apple đứng đầu, rồi kế đến là Google, Coca Cola, IBM, Microsoft vv Chỉ mới năm nay thôi một công ty Tàu lọt vào được danh sách ấy, ở hạng 94 là Huawei. Sorry, Hoa... what?

    "Giàu" như vậy thì có ý nghĩa gì? Giả sử bạn được thế giới nhận cho tị nạn (vì đã ném bom giết hụt Trọng Lú và may mắn trốn ra nước ngoài được), bạn muốn đến nước nào ở cũng được, vậy bạn có chọn Tàu (#1), Ấn Độ (#3), Nga (#6), Brazil (#7) hay Indonesia (88% theo đạo Hồi Phái Sunni!) không? Hay là bạn sẽ chọn hai anh đứng thứ 8 và 10 là Pháp và Anh (chưa nói đến Mỹ hay Đức)?
    Ba Tàu đứng số một, so what?