Trương Tự Minh - Lược sử hình thành Hiến pháp Hoa Kỳ

  • Bởi Sapphire
    27/11/2014
    10 phản hồi

    Trương Tự Minh

    Giữa thế kỷ 18, đế chế Anh Quốc đã mở rộng bờ cõi đến dải đất dọc theo bờ biển phía Đông của Bắc Mỹ. Ngoài số ít thổ dân bản địa châu Mỹ, nước Mỹ thời kỳ này, gồm 13 thuộc địa mà sau này trở thành 13 tiểu bang đầu tiên, chủ yếu gồm người châu Âu di dân sang định cư và nô lệ da đen. Nhờ chính sách thả lỏng từ nước Anh mẫu quốc, 13 thuộc địa được phép thành lập các chính quyền của riêng mình với nghị viện do dân địa phương bầu ra để biểu quyết về thuế và làm luật.

    Năm 1765, Quốc hội Anh thông qua Đạo luật Tem (Stamp Act), theo đó áp đặt một loại thuế mới lên vùng thuộc địa Bắc Mỹ mà không thông qua các nghị viện thuộc địa. Căng thẳng bắt đầu leo thang giữa 13 thuộc địa và mẫu quốc khi những người dân định cư từ chối đóng thuế với lý do Quốc hội Anh không được quyền đánh thuế dân thuộc địa khi mà họ không có đại diện ở Quốc hội. Đến tháng 4 năm 1775, xung đột vũ trang nổ ra giữa nhân dân thuộc địa và quân đội Anh, mở đầu cho Cách mạng Mỹ – cuộc chiến giành độc lập từ Anh Quốc kéo dài trong 9 năm của người dân thuộc địa. Ngày 4 tháng 7 năm 1776, 13 thuộc địa tuyên bố độc lập bằng một văn bản mà ngày nay được xem là Tuyên ngôn Độc lập (Declaration of Independence) của nước Mỹ.

    Hiến chương Liên hợp của 13 bang đầu tiên


    Một con tem phát hành tại bang Pennsylvania năm 1977 để kỷ niệm 200 năm ngày bản dự thảo cuối cùng của Các Điều khoản Liên hợp bang. Ảnh: Wikipedia

    Sau khi tuyên bố độc lập, các thuộc địa lập thành nên liên minh các tiểu bang, được gọi là Liên hợp bang (Confederation). Năm 1781, các bang cùng thông qua Các Điều khoản Liên hợp bang, hay Hiến chương Liên hợp bang (Articles of Confederation), được xem là hiến pháp đầu tiên của Hoa Kỳ. Theo quy định của Hiến chương, chính quyền quốc gia chỉ có duy nhất một cơ quan là Quốc hội (Congress of the Confederation) với chức năng lập pháp. Hiến chương cũng cho phép Quốc hội quyết định các vấn đề đối ngoại, tuyên bố chiến tranh và thiết lập quân đội. Tuy nhiên, vì mỗi bang vẫn giữ quyền tự quyết (sovereignty) trong phạm vi lãnh thổ của mình nên trên thực tế Quốc hội không thể bắt buộc bất kỳ bang nào cung cấp quân lực hay khí tài. Bên cạnh đó, Quốc hội phải dựa vào các bang để có nguồn tài chính cho các hoạt động của mình, nhưng lại không thể áp dụng chế tài khi một bang nào đó từ chối đóng góp vào ngân sách liên hợp bang.

    Hội nghị Lập hiến

    Sau chiến thắng của Cách mạng Mỹ năm 1783, bất ổn từ mối đe dọa ngoại bang nhường chỗ cho những bất ổn nội tại từ mối liên kết lỏng lẻo giữa các bang và một nhà nước liên hợp bang với thực quyền hạn chế. Lúc này một chính quyền trung ương mạnh mẽ hơn là điều cần thiết để duy trì một quốc gia thống nhất và đảm bảo ổn định. Vì vậy, vào ngày 25/5/1787, tại tòa nhà Nghị viện bang Pennsylvania ở Philadelphia, nơi Tuyên ngôn Độc lập từng được các tiểu bang thông qua 11 năm trước đó, Hội nghị Lập hiến (Constitutional Convention) đã khai mạc với 55 đại diện tham dự đến từ các bang. George Washington lúc này được tôn vinh là người hùng quốc gia sau khi lãnh đạo Quân đội Liên hợp bang đi đến thắng lợi trong cuộc chiến giành độc lập, nên ông hiển nhiên được bầu làm Chủ tịch Hội nghị với số phiếu tuyệt đối.

    Một điểm đáng lưu ý là Hội nghị được tiến hành trong những buổi họp kín, công chúng hay những người đưa tin không được phép vào dự khán. Điều này được giải thích với lý do nhằm tránh áp lực và sự chi phối từ dư luận. Tuy nhiên, dân biểu của bang Virginia – James Madison – người sau này trở thành tổng thống thứ 4 của Mỹ, đã ghi lại chi tiết những diễn biến xảy ra trong thời gian Hội nghị.

    Ban đầu, các đại diện tham dự được giao nhiệm vụ sửa đổi Hiến chương Liên hợp bang. Nhưng Hội nghị Lập hiến đã nhanh chóng chuyển sang hướng bàn luận để đưa ra một hiến pháp hoàn toàn mới cùng hình thức tổ chức nhà nước khác. Mùa hè năm 1787 đã rất nóng với những tranh luận và bàn cãi sôi nổi, có lúc lên đến gay gắt tưởng chừng sẽ giải tán Hội nghị. Một trong những tranh cãi nổi cộm là vấn đề đại diện của mỗi bang ở Quốc hội (state representation). Đại biểu tham dự Hội nghị đến từ các bang lớn đề nghị cách xác định số lượng dân biểu (representative) cho mỗi bang dựa trên tỷ lệ dân số, theo đó bang có số dân càng đông thì sẽ có càng nhiều dân biểu. Với cách tính như vậy rõ ràng tiểu bang với dân số ít sẽ chịu thiệt thòi, do đó các bang nhỏ đã yêu cầu phương án mỗi bang đều có số dân biểu bằng nhau.

    Quốc hội lưỡng viện và Tam quyền phân lập

    Mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi Thỏa hiệp Lớn, hay còn gọi là Thỏa hiệp Connecticut (Connecticut Compromise) được các bên ưng thuận. Thỏa hiệp đưa ra giải pháp một Quốc hội lưỡng viện (bicameral legislature) với đại diện theo tỷ lệ ở Hạ viện (House of Representatives) và đại diện ngang nhau ở Thượng viện (Senate). Sở dĩ Hạ viện được chọn theo cách tính đại diện dựa trên tỷ lệ dân số vì viện này được xem là gần gũi hơn với người dân, do đó cần phản ánh mong muốn của số đông dân chúng theo nguyên tắc đa số. Cũng vì lý do này nên Hạ viện còn được quyền khởi xướng mọi đạo luật liên quan đến nguồn thu và ngân sách liên bang.

    Cùng với hình thức tổ chức quốc hội lưỡng viện, sau cùng Hội nghị Lập hiến cũng thống nhất mô hình chính quyền gồm ba nhánh quyền lực nhà nước (branch of government): lập pháp (legislature), hành pháp (executive) và tư pháp (judiciary). Giữa ba nhánh này là quan hệ đối ứng dựa trên nguyên tắc kiểm soát và đối trọng (checks and balances) thông qua các chế định đảm bảo không một bên nào có quyền lực vượt trội hơn nhằm ngăn tình trạng lạm quyền. Cũng xuất phát từ nguyên tắc kiểm soát và đối trọng, Hội nghị xác định phạm vi thẩm quyền và trách nhiệm của mỗi nhánh cơ quan nhà nước phải được quy định rõ ràng, cụ thể.

    Đến tháng 9/1787, Ủy ban soạn thảo Hiến pháp gồm 5 thành viên (trong đó có James Madison) đã hoàn thành phiên bản cuối cùng của Hiến pháp Mỹ hiện tại gồm 4200 chữ. Hội nghị Lập hiến kết thúc khi có 39 trên tổng số 55 đại biểu tham dự ký tên đồng ý bản dự thảo hiến pháp. George Washington là người đã đặt bút ký đầu tiên.

    Luận cương Thể chế Liên bang

    Tuy nhiên, để Hiến pháp được thông qua trên toàn nước Mỹ, cần có ít nhất 9 trên 13 bang phê chuẩn dự thảo. Với dư âm từ những bất đồng tại Hội nghị Lập hiến, người dân Mỹ vẫn còn nhiều chia rẽ trong quan điểm liên quan đến các vấn đề như quyền tự trị của mỗi bang và nguy cơ chính quyền trung ương với quyền lực tuyệt đối sẽ nuốt chửng các bang nhỏ.

    Trong nỗ lực tìm kiếm sự ủng hộ từ công chúng đối với dự thảo Hiến pháp, James Madison cùng Alexander Hamilton và John Jay đã lập nên một nhóm làm việc với bút danh Publius để viết một loạt bài nhằm giải thích chi tiết mô hình nhà nước theo Hiến pháp mới và tính hiệu quả của nó. Tập hợp gồm 85 bài chính luận, gọi chung là Luận cương Thể chế Liên bang (The Federalist/The Federalist Papers) được đăng trên nhiều tờ báo khắp các tiểu bang từ tháng 10/1787 đến tháng 5/1788.


    James Madison

    Những nỗ lực của nhóm Publius đã mang lại kết quả. Tháng 12/1787, 5 tiểu bang Delaware, Pennsylvania, New Jersey, Georgia và Connecticut lần lượt thông qua bản Hiến pháp mới. Tuy nhiên, Massachusetts cùng các bang khác vẫn tiếp tục phản đối dự thảo vì cho rằng Hiến pháp cần trao quyền tự quyết cho tiểu bang trong những vấn đề địa phương khi chúng không xung đột với thẩm quyền liên bang, và quan trọng hơn, Hiến pháp cần ghi nhận và bảo vệ các quyền chính trị cơ bản của công dân.

    10 Tu Chính Án đầu tiên – Tuyên ngôn Nhân quyền

    Đến tháng 2 năm 1788, Massachusetts và các bang còn lại đồng ý phê chuẩn Hiến pháp mới sau thỏa thuận cam kết rằng yêu cầu của những bang này sẽ được nhanh chóng bổ sung vào đề xuất sửa đổi Hiến pháp sau khi nó được thông qua. Nhờ vậy có thêm 3 tiểu bang gia nhập danh sách phê chuẩn gồm Massachusetts, Maryland và Nam Carolina.

    Ngày 21/6/1788, New Hampshire trở thành bang thứ 9 thông qua Hiến pháp, mở đường cho guồng máy nhà nước theo Hiến pháp mới chính thức vận hành vào ngày 4/3/1789. Ngày 30/4/1789, George Washington tuyên thệ trở thành vị tổng thống đầu tiên của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

    Cũng trong năm 1789, James Madison lúc này với cương vị là một dân biểu của Hạ viện vừa mới thành lập đã đề xuất 19 tu chính án (amendment) cho Hiến pháp theo như thỏa thuận trước đó. Ngày 25/9 cùng năm, cả hai viện của Quốc hội Mỹ thông qua 12 trong số các tu chính án đề xuất trước khi chuyển đến các tiểu bang xem xét. Ngày 10/12/1791, 10 trên 12 tu chính án đề xuất được các bang phê chuẩn để chính thức trở thành một phần của Hiến pháp.

    Mười tu chính án này, về sau thường được gọi chung là Tuyên ngôn Nhân quyền (Bill of Rights), ghi nhận những đảm bảo cơ bản của nhà nước đối với công dân như tự do ngôn luận, tôn giáo và báo chí; quyền được sử dụng và cất giữ vũ khí; quyền được biểu tình ôn hòa; quyền được bảo vệ khỏi việc khám xét và tịch thu vô cớ; quyền được xét xử nhanh chóng và công khai bởi một tòa án độc lập.

    Vì những đóng góp và dấu ấn đậm nét trong quá trình soạn thảo cũng như thông qua Hiến pháp, James Madison đã đi vào lịch sử Hoa Kỳ với tên gọi trìu mến mà người Mỹ dành cho ông: “Father of the Constitution” – vị Cha đẻ của Hiến pháp nước này.

    (Tổng hợp và lược thuật từ cuốn ‘Legal Terminology Explained’ của tác giả Edward Nolfi)

    Chủ đề: Lịch sử

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    10 phản hồi

    Nguyễn Phú Trọng viết:

    Bác thì có vẻ muốn tìm một giải pháp de jure, nhưng trong tình thế trước mắt khi hai bên giằng co tranh đấu, sẽ khó có giải pháp de jure.

    Ví dụ như, có người đòi tự do báo chí, có lẽ là đòi tự do in, phát hành báo giấy. Nhưng nếu đòi được tự do báo chí, tự do in báo giấy, ghi trên luật pháp (giải pháp de jure), thì chắc còn lâu. Ngược lại, trên thực tế, trào lưu quốc tế đã là không in báo giấy nữa, mà là sử dụng trang web, social media trên internet. Và đây chính là tự do báo chí kiểu de facto. Các ông hội Nhà báo Độc Lập chắc cũng nhận ra điều này, nên không đòi ra báo giấy nữa; và các bài báo của họ có vẻ càng ngày càng tốt, càng chuyên môn hơn.

    Trước kia, khi mới ra tờ Tổ Quốc (Thông luận), thì Đảng và Nhà nước ta làm khó dễ đủ điều, tù đày thì đâu đó 5, 10 năm hay hơn nữa. Nay thì cũng bắt bớ, nhưng cũng chỉ có khoảng 2, 3 năm tù.

    Cụ Lú mới tỉnh được một lúc thì lại lú trở lại, rõ thật chán.

    Điều 258 đâu chỉ áp dụng cho báo giấy. Ông Phạm Viết Đào, ông Trương Duy Nhất, và mới đây ông Hồng Lê Thọ có viết báo giấy đâu mà cũng bị bắt. LS Lê Công Định chỉ viết Facebook cũng bị "mời" đến công an để "hỏi han."

    Vế thời hạn tù, dù chỉ một ngày tù cũng tương đương với "thiên thu tại ngoại" rồi huống chi là 700 ngày hay 1000 ngày. Cụ nên bị ở tù ở VN để biết nó như thế nào.

    "Lú" hay không "Lú", đó là câu hỏi, phải không?

    >>> Bác Trọng không lú dẹp cái 258 bậy bạ này đi và trả tự do cho tất cả các tù nhân chính trị liên quan đến 258, 79, 88.

    >>> Tôi cũng nói nhiều lần là trước hết phải bỏ điều 4 trong hiến pháp mới của VN thì mới tính tiếp các chuyện khác.

    Bác thì có vẻ muốn tìm một giải pháp de jure, nhưng trong tình thế trước mắt khi hai bên giằng co tranh đấu, sẽ khó có giải pháp de jure.

    Ví dụ như, có người đòi tự do báo chí, có lẽ là đòi tự do in, phát hành báo giấy. Nhưng nếu đòi được tự do báo chí, tự do in báo giấy, ghi trên luật pháp (giải pháp de jure), thì chắc còn lâu. Ngược lại, trên thực tế, trào lưu quốc tế đã là không in báo giấy nữa, mà là sử dụng trang web, social media trên internet. Và đây chính là tự do báo chí kiểu de facto. Các ông hội Nhà báo Độc Lập chắc cũng nhận ra điều này, nên không đòi ra báo giấy nữa; và các bài báo của họ có vẻ càng ngày càng tốt, càng chuyên môn hơn.

    Trước kia, khi mới ra tờ Tổ Quốc (Thông luận), thì Đảng và Nhà nước ta làm khó dễ đủ điều, tù đày thì đâu đó 5, 10 năm hay hơn nữa. Nay thì cũng bắt bớ, nhưng cũng chỉ có khoảng 2, 3 năm tù.

    Tranh đấu thì vẫn phải tiếp tục, nhưng ngày nay, "phản động" không còn là 15-20 năm tù đày như thời ông Nguyễn Đan Quế, Đoàn Viết Hoạt nữa; nhiều người cũng đã công khai tự nhận là phản động rồi. Vấn đề bây giờ là chờ lúc mâu thuẫn sâu sắc hơn, trong nhân dân nhiều người bị ảnh hưởng hơn, tạo ra cái mà tiếng Mỹ gọi là "critical mass", ... Nhưng nguyên tắc chính cũng vẫn là: ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh, và đấu tranh phải là từ ở trong nước.

    Ngày trước cụ Cáo cũng thế, cũng phải đi từ nhân dân mà ra. Nhưng cụ Cáo cũng có cái may là có hậu phương gần là Trung quốc của quan thầy là cụ Lông, và có chi viện từ Liên xô của cụ Stalin.

    >>> Còn mẫu mã về Hiến pháp, có thể tham khảo hiến pháp của Pháp, nơi đề cao quyền con người và chủ quyền quốc gia

    Tớ thì nghĩ là không Mỹ và có lẽ cũng không trực tiếp Pháp.

    Có chăng là tham khảo hiến pháp ở miền Nam của vĩ tuyến 17 trước 1975, chính nó đã chịu ảnh hưởng nhiều của hiến pháp Pháp, và các thực nghiệm, hiến pháp của các nước Ba Lan, Tiệp khắc, ... sau ngày giã từ, rũ bỏ được chủ nghĩa xã hội. Hiến pháp là việc trung, dài hạn; tớ thì nghĩ rằng cái điều quan trọng ngắn hạn là kinh nghiệm lúc giao thời của các nước Đông âu này.

    Nhưng giải trình về vấn đề này thì tớ đã ngày càng lú, sức khoẻ hai tay ba chân đã xuống cấp, nên không thể tiếp tục được. Tớ cũng phải lo quy hoạch, phát triển nhân sự, tổ chức, lo thu xếp quyền lợi như sổ hưu, nhà cửa cho lúc về hưu nữa chứ!

    NGT viết:

    Bác Trọng không lú, sắp về hưu rồi, bác nên chơi đẹp vài cú với dân VN như bắt tụi đàn em Quang, Dũng, bớt phát cuồng bắt bớ lung tung ba cái trò 258 cà chớn.
    Bác Trọng không lú dẹp cái 258 bậy bạ này đi và trả tự do cho tất cả các tù nhân chính trị liên quan đến 258, 79, 88.

    Kẻ đáng bị bắt giam đầu tiên nếu muốn nói đến 258 vớ vẩn, phải là Trọng lú với chuột chù, Sang với sâu bọ, Hùng với chuyện đại biểu bấm giùm ... làm mất lòng tin của nhân đối với nhà nước và xâm phạm lợi ích công dân, quốc gia

    Tôi cũng nói nhiều lần là trước hết phải bỏ điều 4 trong hiến pháp mới của VN thì mới tính tiếp các chuyện khác.
    Bác Trọng không lú không nhớ lời phát biểu của Bình, bộ trưởng nội vụ hay sao ? Bình là bộ trưởng trả lời trước QH mà cứ bi bô đã nộp giải pháp trình bộ chính trị, chờ xét duyệt mà hắn không thèm trình cho QH biết cụ thể giải pháp là thế nào !

    Còn mẫu mã về Hiến pháp, có thể tham khảo hiến pháp của Pháp, nơi đề cao quyền con người và chủ quyền quốc gia

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Tran Thi Ngự viết:
    Về hiến pháp mới của VN thì theo tui trước hết phải bỏ điều 4 rồi mới tính tiếp. Nước Mỹ rộng lớn nên theo chế độ liên bang là hợp lý. VN chỉ nhỏ bằng California thì không nhất thiết phải rập khuôn theo Mỹ. Cứ theo nguyên tắc tam quyền phân lập thật sự, đa nguyên đa đảng là hợp lý. Còn mẫu mã thì thiếu gì ở các nước có mức độ dân chủ cao như ở các nước tây Âu, Bắc Âu, Nhật Bản, Nam Hàn, Đài Loan, vân vân, cứ gì phải theo Mỹ.

    OK, như vậy thì tuy không lú, nhưng bác Trần thị Ngự chỉ synthesized được vài ý kiến chung chung, đại trà như trên.

    Ngược lại, tớ thì lú, hai tay ba chân đều xuống cấp cả, nhưng năm 2013 tớ cũng chỉ đạo ra được bản hiếp pháp có đầu, có đuôi, có luôn phần giữa. Nói cho công bằng hơn, khoảng năm 2013, tớ cũng thấy có bản dự thảo hiến pháp ngoài luồng, soạn thảo có vẻ công phu hơn, nếu nhìn dưới góc độ synthesis.

    Thế thôi, tớ năm nay cũng 70+, sắp về hưu rồi, nên cũng chẳng thiết tha phê và tự phê, phi và tự phi gì thêm nữa.

    Bác Trọng không lú, sắp về hưu rồi, bác nên chơi đẹp vài cú với dân VN như bắt tụi đàn em Quang, Dũng, bớt phát cuồng bắt bớ lung tung ba cái trò 258 cà chớn.
    Bác Trọng không lú dẹp cái 258 bậy bạ này đi và trả tự do cho tất cả các tù nhân chính trị liên quan đến 258, 79, 88.

    Kẻ đáng bị bắt giam đầu tiên nếu muốn nói đến 258 vớ vẩn, phải là Trọng lú với chuột chù, Sang với sâu bọ, Hùng với chuyện đại biểu bấm giùm ... làm mất lòng tin của nhân đối với nhà nước và xâm phạm lợi ích công dân, quốc gia

    Tôi cũng nói nhiều lần là trước hết phải bỏ điều 4 trong hiến pháp mới của VN thì mới tính tiếp các chuyện khác.
    Bác Trọng không lú không nhớ lời phát biểu của Bình, bộ trưởng nội vụ hay sao ? Bình là bộ trưởng trả lời trước QH mà cứ bi bô đã nộp giải pháp trình bộ chính trị, chờ xét duyệt mà hắn không thèm trình cho QH biết cụ thể giải pháp là thế nào !

    Còn mẫu mã về Hiến pháp, có thể tham khảo hiến pháp của Pháp, nơi đề cao quyền con người và chủ quyền quốc gia

    Tran Thi Ngự viết:
    Về hiến pháp mới của VN thì theo tui trước hết phải bỏ điều 4 rồi mới tính tiếp. Nước Mỹ rộng lớn nên theo chế độ liên bang là hợp lý. VN chỉ nhỏ bằng California thì không nhất thiết phải rập khuôn theo Mỹ. Cứ theo nguyên tắc tam quyền phân lập thật sự, đa nguyên đa đảng là hợp lý. Còn mẫu mã thì thiếu gì ở các nước có mức độ dân chủ cao như ở các nước tây Âu, Bắc Âu, Nhật Bản, Nam Hàn, Đài Loan, vân vân, cứ gì phải theo Mỹ.

    OK, như vậy thì tuy không lú, nhưng bác Trần thị Ngự chỉ synthesized được vài ý kiến chung chung, đại trà như trên.

    Ngược lại, tớ thì lú, hai tay ba chân đều xuống cấp cả, nhưng năm 2013 tớ cũng chỉ đạo ra được bản hiếp pháp có đầu, có đuôi, có luôn phần giữa. Nói cho công bằng hơn, khoảng năm 2013, tớ cũng thấy có bản dự thảo hiến pháp ngoài luồng, soạn thảo có vẻ công phu hơn, nếu nhìn dưới góc độ synthesis.

    Thế thôi, tớ năm nay cũng 70+, sắp về hưu rồi, nên cũng chẳng thiết tha phê và tự phê, phi và tự phi gì thêm nữa.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Tran Thi Ngự viết:
    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Rõ ràng là mặc dù đã cũ, hiến pháp Mỹ này có "dân chủ", có tầm nhìn cao hơn các hiếp pháp mà các cụ Karl Marx, Lenin, Stalin, cụ Lông thông qua tay Bác Cáo và các đệ tử, đồ đệ để lại đến ngày nay ở nước ta.

    Thế nhưng, tớ không đồng tình với chủ trương dùng hiến pháp của Mỹ làm bản mẫu cho hiến pháp Việt nam trong hoàn cảnh của thế kỷ 21 mà một số người có vẻ đang chủ trương.

    Chổ này thì cụ không Lú nên tui đồng ý mí cụ.

    Vì được sống, học tập, lao động theo hệ tư tưởng và gương đạo đức cách mạng của Bác Cáo từ nhỏ, nên lú vừa là bản chất vừa là hiện tượng của tớ; nếu ai có gọi tớ là Lú, thì tớ cũng chẳng thắc mắc khiếu nại gì cả.

    Thế nhưng, nếu bác Trần thị Ngự không lú, thì bác đề nghị nên xây dựng hiến pháp mới cho Việt nam như thế nào? Thay vì hiến pháp Mỹ, nên tham khảo hiến pháp nước nào? Bỏ qua tam quyền phân lập là điều cơ bản phải có, các điểm chính khác của hiến pháp mới của Việt nam là như thế nào ?

    Thưa cụ Lú, tui đọc còm của cụ riết đôi lúc cũng thành. . . lú, hi hi. Xin nói lại là tui chỉ đồng ý với cụ một nửa của phần trích như sau đây:

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Rõ ràng là mặc dù đã cũ, hiến pháp Mỹ này có "dân chủ", có tầm nhìn cao hơn các hiếp pháp mà các cụ Karl Marx, Lenin, Stalin, cụ Lông thông qua tay Bác Cáo và các đệ tử, đồ đệ để lại đến ngày nay ở nước ta.

    Về hiến pháp mới của VN thì theo tui trước hết phải bỏ điều 4 rồi mới tính tiếp. Nước Mỹ rộng lớn nên theo chế độ liên bang là hợp lý. VN chỉ nhỏ bằng California thì không nhất thiết phải rập khuôn theo Mỹ. Cứ theo nguyên tắc tam quyền phân lập thật sự, đa nguyên đa đảng là hợp lý. Còn mẫu mã thì thiếu gì ở các nước có mức độ dân chủ cao như ở các nước tây Âu, Bắc Âu, Nhật Bản, Nam Hàn, Đài Loan, vân vân, cứ gì phải theo Mỹ.

    Tran Thi Ngự viết:
    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Rõ ràng là mặc dù đã cũ, hiến pháp Mỹ này có "dân chủ", có tầm nhìn cao hơn các hiếp pháp mà các cụ Karl Marx, Lenin, Stalin, cụ Lông thông qua tay Bác Cáo và các đệ tử, đồ đệ để lại đến ngày nay ở nước ta.

    Thế nhưng, tớ không đồng tình với chủ trương dùng hiến pháp của Mỹ làm bản mẫu cho hiến pháp Việt nam trong hoàn cảnh của thế kỷ 21 mà một số người có vẻ đang chủ trương.

    Chổ này thì cụ không Lú nên tui đồng ý mí cụ.

    Vì được sống, học tập, lao động theo hệ tư tưởng và gương đạo đức cách mạng của Bác Cáo từ nhỏ, nên lú vừa là bản chất vừa là hiện tượng của tớ; nếu ai có gọi tớ là Lú, thì tớ cũng chẳng thắc mắc khiếu nại gì cả.

    Thế nhưng, nếu bác Trần thị Ngự không lú, thì bác đề nghị nên xây dựng hiến pháp mới cho Việt nam như thế nào? Thay vì hiến pháp Mỹ, nên tham khảo hiến pháp nước nào? Bỏ qua tam quyền phân lập là điều cơ bản phải có, các điểm chính khác của hiến pháp mới của Việt nam là như thế nào ?

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Tớ có ý kiến thế này:

    (1) phân phối ghế ở Thượng viện: cách này may ra phù hợp với thể chế liên bang ở Mỹ để bảo vệ các bang nhỏ; thế nhưng, rõ ràng là nó đi ngược lại với nguyên tắc proportional representation của các chế độ dân chủ.

    (2) electoral college: Nếu bác Ngự chấp nhận được electoral college, thì ta phải nói là tổng thống Mỹ là do electoral college bầu ra, chứ không phải là do dân Mỹ trực tiếp bầu ra. Như vậy có "dân chủ" hay không? đó là câu hỏi rất quan trọng, cần tranh luận vì tổng thống Mỹ có rất nhiều quyền. Một lần nữa, electoral college đi ngược lại với nguyên tắc proportional representation.

    Cụ Lú đúng khi cho rằng electoral votes không đúng với nguyên tắc proportional presentation. Nhưng thưa cụ, nguyên tắc của nước Mỹ là chế độ liên bang (federalism). Nếu cụ có thời gian, cụ nên nghiên cứu thêm Federalist Papers do Hamilton và Madison viết để hiểu thêm về chế độ liên bang ở Mỹ cũng như các ưu và khuyết điểm của nó.

    Dân chủ ở đây là đa số dân chúng ở Mỹ bằng lòng với chế độ liên bang. Nếu họ không hài lòng thì họ đã tìm cách sửa đổi hiến pháp rồi.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    (3) nhiệm kỳ thẩm phán, cụ thể là ở Tối Cao Pháp Viện (và có thể ở các cấp khác nữa), là suốt đời hay cho đến khi tự ý từ chức, và do tổng thống đề cử/bổ nhiệm: Vì do tổng thống đề cử nên rõ ràng không impartial (double negative!), không hẳn là phản ánh ý "dân". Sau khi được bổ nhiệm thì có thể ngồi đó suốt đời, ngay cả khi có vần đề về sức khoẻ, hay các vấn đề khác, như vậy có "dân chủ" không?

    http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2005/06/life-tenure-is-too-long-for-supreme-court-justices/304134/

    Về các thẩm phán tối cao hay liên bang, tổng thống không có toàn quyền đâu mà chỉ để cử (nominate), và những người được để cử phải được đa số thượng nghị sĩ "xác nhận" (confirmation) mới được. Thủ tục "xác nhận" (confirmation) các thẩm phán tối cao không đơn giản vì các ứng viên (nominees) phải ra trước thượng viện để cho các nghị sĩ "quay" như quay dế. Gian truân lắm, chứ không phải chỉ tổng thống chỉ định là xong đâu.

    Việc bổ nhiệm các thẩm phán cấp liên bang cũng phải được thượng viện chấp thuận, dù thủ tục "confirmation" đơn giản hơn. Bù vào đó là con mắt của các hiệp hội luật gia nhìn vào và phê phán, và luât sư đoàn toàn quốc nước Mỹ (American Bar Association) thường có các bản đánh giá các thẩm phán do tổng thống đề cử. Trong thực tế, tổng thống đâu có biết hết các ứng viên là ai, nên các người phụ giúp tổng thống thường tham khảo các hội đoàn luật gia để tìm các ứng viên cho tổng thống để cử. Việc tham khảo này cũng để tránh bị chỉ trích sau khi đề cử.

    Việc các thẩm phán liên bang, đặc biệt là thẩm phán tối cao ngồi suốt đời để bảo đảm tính độc lập tài phán thì tui đã giải thích rùi. Vấn đề già yếu hay bệnh tật không ảnh hưởng lắm đến các quyêt định tài phán vì tất cả 9 thẩm phán cùng quyết định và biểu quyết theo đa số.

    Ngoai ra, mỗi thẩm phán còn có một đội ngũ "thư ký" (clerks) là các luật sư tốt nghiệp các trường luật nổi tiếng làm phụ tá. Chính các cụ clerks này đóng góp rất nhiều vào viêc tạo ra ý kiến của mỗi thẩm phán tối cao. Một điểm đặc biệt là ý kiến của phe đa số và ý kiến của thiểu số đều được ghi vào record để tham khảo sau này.

    Việc các thẩm phán tối cao ngồi suốt đời đôi khi còn cần thiết để cân bằng triết lý chính trị trong các phán quyết. Trong khoảng 30 năm gần đây, quan điểm của tối cao pháp viện Hoa Kỳ đã dần dần trở thành bảo thủ khi đa số thẩm phán theo khuynh hướng liberal về hưu. Dưới nhiệm kỳ của TT Bush (con), 2/3 các thẩm phán TC có khuynh hướng bảo thủ. Do đó, thẩm phán Steven theo khuynh hướng liberal, lúc đó đã khoảng 80 vẫn phải cố nán lại, sợ rằng nếu ông về hưu, Bush sẽ chỉ định một thẩm phán bảo thủ nửa thì tiến trình dân chủ hoá đời sống xã hội qua luật pháp sẽ bị chừng lại. Khi TT Obama để cử hai thẩm phán Sotomayor và Kagan thì thẫm phán Steven mới nghỉ hưu.

    Hiện nay, có 5 thẩm phán tối cao thuộc khuynh hướng bảo thủ, hai thẩm phán thuọc khuynh hướng dung hoà, và hai thuoc liberal. Thẩm phán Ginsburg (liberal) cũng đã già yếu (từng bị mổ ung thư tuỵ tạng) nhưng có lẽ còn cố nán lại chờ có một ứng viên liberal rồi mới quyết định nghỉ.

    Nguyển Phú Trọng viết:
    (4) Hiến pháp của tự do súng đạn: nếu nhìn dưới góc nhìn của dân, tại sao hiến pháp của cả nước lại tạo ra điều kiện đưa đến cảnh thảm sát học sinh như ở trường Sandy Hook Elementary School, Newtown, bang Connecticut, ngày 14 tháng 12, 2012? Hàng tháng nếu không có tin về thảm sát, đó mới là chuyện lạ ở Mỹ; hiến pháp văn minh nào đưa đến tình trạng như vậy?

    Hiến pháp là ý nguyện của toàn dân. Chừng nào đa số dân Mỹ còn thích TCA số 2, thì nó vẫn còn tồn tại. Cách đây khoảng 2 tuần, tui coi tin tức buổi sáng ở đài CBS thấy có tin về một tiệm ăn ở Wyoming giảm giá 20% cho khách nào tới ăn mà có mang theo súng. Cụ Lú và tui thì chắc chắn sẽ tránh xa tiệm ăn đó, nhưng lại có nhiều người nghe tin ùn ùn kéo tới ăn, nhiều người mang theo cả súng cho . . . an toàn, hi hi.

    Nhưng tui đã nói rùi, tai nạn súng đạn không phải do TCA số 2, mà do thiếu kiểm soát.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    (5) với các điều "idiosyncrasies" kể trên và có thể các điều khác nữa, tuỳ theo góc nhìn, mà hiến pháp Mỹ lại rất khó sửa, như vậy thì nước Mỹ cũng sẽ tiếp tục ngụp lặn, loay hoay trong một hiến pháp mà bản chất là phản ánh các nhu cầu của thời lập quốc hoang dã cách đây hơn 200 năm.

    Cái này thì đúng là cụ Lú tới nỗi quên tịt rằng HP Mỹ có tới 27 tu chính án. Các TCA được làm ra để HP phù hợp với các tiến bộ của đời sống theo thời gian. Đây nhá:

    TCA số 13 (1865) bãi bỏ chế độ nô lệ

    TCA số 15 (1869) cấm kỳ thị về bầu cử vì lý do chủng tộc

    TCA số 17 (1912) về bầu cử thưọng viện bằng phiếu phổ thông (popular election)

    TCA 18 (1917): cấm rượu

    TCA 19 (1919): quyền bầu cử cho phụ nữ

    TCA 21 (1933): cho uống rượu lại (vì cấm không đươc)

    TCA 27 (1992) ngày thi hành viêc tăng lưong cho các . . . đại biểu quốc hội.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Rõ ràng là mặc dù đã cũ, hiến pháp Mỹ này có "dân chủ", có tầm nhìn cao hơn các hiếp pháp mà các cụ Karl Marx, Lenin, Stalin, cụ Lông thông qua tay Bác Cáo và các đệ tử, đồ đệ để lại đến ngày nay ở nước ta.

    Thế nhưng, tớ không đồng tình với chủ trương dùng hiến pháp của Mỹ làm bản mẫu cho hiến pháp Việt nam trong hoàn cảnh của thế kỷ 21 mà một số người có vẻ đang chủ trương.

    Chổ này thì cụ không Lú nên tui đồng ý mí cụ.

    Tớ có ý kiến thế này:

    (1) phân phối ghế ở Thượng viện: cách này may ra phù hợp với thể chế liên bang ở Mỹ để bảo vệ các bang nhỏ; thế nhưng, rõ ràng là nó đi ngược lại với nguyên tắc proportional representation của các chế độ dân chủ.

    (2) electoral college: Nếu bác Ngự chấp nhận được electoral college, thì ta phải nói là tổng thống Mỹ là do electoral college bầu ra, chứ không phải là do dân Mỹ trực tiếp bầu ra. Như vậy có "dân chủ" hay không? đó là câu hỏi rất quan trọng, cần tranh luận vì tổng thống Mỹ có rất nhiều quyền. Một lần nữa, electoral college đi ngược lại với nguyên tắc proportional representation.

    (3) nhiệm kỳ thẩm phán, cụ thể là ở Tối Cao Pháp Viện (và có thể ở các cấp khác nữa), là suốt đời hay cho đến khi tự ý từ chức, và do tổng thống đề cử/bổ nhiệm: Vì do tổng thống đề cử nên rõ ràng không impartial (double negative!), không hẳn là phản ánh ý "dân". Sau khi được bổ nhiệm thì có thể ngồi đó suốt đời, ngay cả khi có vần đề về sức khoẻ, hay các vấn đề khác, như vậy có "dân chủ" không?

    http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2005/06/life-tenure-is-too-long-for-supreme-court-justices/304134/

    (4) Hiến pháp của tự do súng đạn: nếu nhìn dưới góc nhìn của dân, tại sao hiến pháp của cả nước lại tạo ra điều kiện đưa đến cảnh thảm sát học sinh như ở trường Sandy Hook Elementary School, Newtown, bang Connecticut, ngày 14 tháng 12, 2012? Hàng tháng nếu không có tin về thảm sát, đó mới là chuyện lạ ở Mỹ; hiến pháp văn minh nào đưa đến tình trạng như vậy?

    (5) với các điều "idiosyncrasies" kể trên và có thể các điều khác nữa, tuỳ theo góc nhìn, mà hiến pháp Mỹ lại rất khó sửa, như vậy thì nước Mỹ cũng sẽ tiếp tục ngụp lặn, loay hoay trong một hiến pháp mà bản chất là phản ánh các nhu cầu của thời lập quốc hoang dã cách đây hơn 200 năm.

    Rõ ràng là mặc dù đã cũ, hiến pháp Mỹ này có "dân chủ", có tầm nhìn cao hơn các hiếp pháp mà các cụ Karl Marx, Lenin, Stalin, cụ Lông thông qua tay Bác Cáo và các đệ tử, đồ đệ để lại đến ngày nay ở nước ta.

    Thế nhưng, tớ không đồng tình với chủ trương dùng hiến pháp của Mỹ làm bản mẫu cho hiến pháp Việt nam trong hoàn cảnh của thế kỷ 21 mà một số người có vẻ đang chủ trương.

    Tran Thi Ngự viết:
    Chào cụ tổng Lú,

    Tui không thuộc thành phần coi "kít Mỹ cũng thơm" nhưng xin phản biện một số quan điểm mà cụ đưa ra sau đây:

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Các bác này sắp lại lên cơn bốc thơm hiến pháp Mỹ nữa rồi! Tớ có bài tóm tắt ý kiến của Sanford Levinson, giáo sư luật ở đại học Texas, về các điểm yếu của Hiến pháp Mỹ:

    - Rất khó để truất phế Tổng Thống, cho dù Tổng thống đã bị mất tín nhiệm rất nhiều. Ví dụ như Bush vẫn tiếp tục ngồi trong Nhà trắng đến hết nhiệm kỳ đến tháng 1, năm 2009, mặc dù trong các cuộc thăm dò trước đó cho thấy 60% nhân dân bất tín nhiệm Bush.

    Các polls về mức độ "ủng hộ" (approval) của công chúng đối với một số chính sách của các tổng thống không tương đương với lá phiếu trong các kỳ bầu cử. Do đó không thể dựa vào kết quà của polls mà truất phế tổng thống. Theo nguyên tắc dân chủ, khi một người được bầu làm tỗng thống cho một nhiệm kỳ 4 năm thì hãy để cho người đó cơ hội thực hiện các chính sách của họ trừ khi họ mắc các lỗi trầm trọng được qui định trong hiến pháp. Nếu ai không hài lòng thì chịu khó kiên nhẫn chờ tới hết nhiệm kỳ, không có chi và vội.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    - Tổng thống có quyền phủ quyết hai viện lập pháp. Ngoài ra, Tổng thống cũng có thể có nhiều quyền, ví dụ như do thám, nghe lén công dân Mỹ mà không cần có phép của Quốc hội hay toà án.

    Quyền phủ quyết nằm trong nguyên tắc check and balance, ngừa trường hợp khi cả hai viện quốc hội cùng lọt vào tay một đảng duy nhất như trường hợp hiẹn nay. Quyền phủ quyết của tổng thống cũng không tuyệt đối vì cả hai viện quốc hội có thể chống lại (override) veto của tổng thống với 2/3 số phiếu của mỗi viện (A bill or joint resolution that has been vetoed by the President can become law if two-thirds of the Members voting in the House and the Senate each agree to pass it over the President’s objection).

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Phân phối ghế ở Thượng viện: Bang California với 35 triệu dân, nhưng chỉ có 2 ghế trong Thượng viện, cùng số ghế với bang Wyoming với chỉ nửa triệu dân. Các Thượng nghị sĩ rất có ảnh hưởng đến việc phân phối, giành quỹ liên bang cho bang của mình.

    Cụ tổng đã Lú rồi nên không còn nhớ đến nguyên tắc dung hoà của nguyên tắc chính quyền liên bang trong việc phân chia ghế trong thượng viện và hạ viện ở Hoa Kỳ giữa các tiểu bang lớn và nhỏ: mỗi bang có hai ghế trong thượng viện và số ghế trong hạ viện tương đương với số dân. Các đại biểu tranh đấu cho quyền lợi của cử tri là điều bình thường, và đó chính là điều các cử tri mong mỏi. Pork barrel đâu phải chỉ xảy ra ờ thượng viẹn, mà còn xảy ra ở cả hạ viện.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Phân phối phiếu electoral college khi bầu Tổng thống: Thực ra, Tổng thống Mỹ không do nhân dân trực tiếp bầu, mà Tổng thống được bầu qua phiếu electoral college. Phiếu bầu electoral college được phân phối theo dân số, nhưng bang có dân số thấp quá thì được bảo đảm tối thiểu 3 phiếu, như vậy gây ra bất công. Từ cuối Thế Chiến 2 đến nay, có 5 tổng thống (Harry Truman, John Kennedy, Richard Nixon, Bill Clinton and George W. Bush) chiếm Nhà trắng mà không cần thắng ở đợt bầu phổ thông.

    Cái vụ electoral voté thì tôi cũng thấy kỳ, nhưng nó phản ảnh nguyên tắc chính phủ liên bang (federalism), coi trọng quyền hạn và sự độc lập của các các tiểu bang được thể hiện qua electoral votes. Nếu chỉ xử dụng phiếu phổ thông thì nguyên tắc về quyền hạn của tiểu bang không còn.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Thẩm phán ở Tối Cao Pháp Viện Mỹ được Tổng thống đề cử, và chiếm cái ghế đó cho đến mãn đời, hay cho đến khi tự ý từ chức.

    Đây chính là sự bảo đảm tính độc lập của thẩm phán tối cao (các thẩm phán và công tố liên bang cũng hưởng chế độ life-time appointment). Nếu các thẩm phán có thể bị cách chức bởi cấp trên thì các quyết định tài phán của họ có thể không còn độc lập vì họ có thể phải làm hài lòng cấp trên để khỏi bị mất việc. Đó chính là trường hợp của các thẩm phán và công tố ở VN được bổ nhiệm và chỉ đạo bởi đảng CSVN.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Rất khó sửa Hiến Pháp Mỹ.
    Đối với cá nhân tớ, tự do súng đạn là điều làm cho Hiến Pháp Mỹ hết sức lạc hậu. Hàng tháng, thế nào cũng có chuyện dân bắn nhau, hay cảnh sát bắn dân vì sợ bị dân bắn

    Đây chính là phương pháp để bảo vệ dân chủ. Nếu hiến pháp được sửa đổi dể dàng, những người có quyền, có chức có thể vận động để sửa đổi hiến pháp theo ý muốn và quyền lợi của họ. Đ/c tổng Lú có thấy là do hiến pháp ở VN rất dẽ thay đổi (thay 5 hay 6 lần trong vòng 60 năm), và cứ mỗi lần thay đổi thì tinh tần dân chủ càng mất dần đi. Do đó mà điều 4 mới được dưa vào HP VN năm 1992. Nếu sửa đổi hiên pháp khó khăn thì chưa chắc đã có điều 4 trong HP VN.

    Tui cũng không đồng ý với việc giải thích Tu Chính Án số 2 của HP HK là người dân có quyền mang súng. Nhưng tui biết đa số dân Mỹ đồng ý với cách giải thích đó, và theo nguyên tắc dân chủ, tôi phải tôn trọng đa số. Tui cũng cho rằng số tai nạn súng đạn cao ở Mỹ chưa hẳn là do TCA số 2, mà do vấn đề quản lý chưa tốt (quản lý chưa tốt cũng do sự vận động của đám lái súng để thu lợi nhuận). Một số nước ở Âu châu như Thụy Điển hay Thuỵ Sĩ cho phép tư nhân có quyền giữ súng, nhưng do quản lý tốt nên không có trưòng hợp bắn giết lẫn nhau nhiều như ở HK.

    Chào cụ tổng Lú,

    Tui không thuộc thành phần coi "kít Mỹ cũng thơm" nhưng xin phản biện một số quan điểm mà cụ đưa ra sau đây:

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Các bác này sắp lại lên cơn bốc thơm hiến pháp Mỹ nữa rồi! Tớ có bài tóm tắt ý kiến của Sanford Levinson, giáo sư luật ở đại học Texas, về các điểm yếu của Hiến pháp Mỹ:

    - Rất khó để truất phế Tổng Thống, cho dù Tổng thống đã bị mất tín nhiệm rất nhiều. Ví dụ như Bush vẫn tiếp tục ngồi trong Nhà trắng đến hết nhiệm kỳ đến tháng 1, năm 2009, mặc dù trong các cuộc thăm dò trước đó cho thấy 60% nhân dân bất tín nhiệm Bush.

    Các polls về mức độ "ủng hộ" (approval) của công chúng đối với một số chính sách của các tổng thống không tương đương với lá phiếu trong các kỳ bầu cử. Do đó không thể dựa vào kết quà của polls mà truất phế tổng thống. Theo nguyên tắc dân chủ, khi một người được bầu làm tỗng thống cho một nhiệm kỳ 4 năm thì hãy để cho người đó cơ hội thực hiện các chính sách của họ trừ khi họ mắc các lỗi trầm trọng được qui định trong hiến pháp. Nếu ai không hài lòng thì chịu khó kiên nhẫn chờ tới hết nhiệm kỳ, không có chi và vội.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    - Tổng thống có quyền phủ quyết hai viện lập pháp. Ngoài ra, Tổng thống cũng có thể có nhiều quyền, ví dụ như do thám, nghe lén công dân Mỹ mà không cần có phép của Quốc hội hay toà án.

    Quyền phủ quyết nằm trong nguyên tắc check and balance, ngừa trường hợp khi cả hai viện quốc hội cùng lọt vào tay một đảng duy nhất như trường hợp hiẹn nay. Quyền phủ quyết của tổng thống cũng không tuyệt đối vì cả hai viện quốc hội có thể chống lại (override) veto của tổng thống với 2/3 số phiếu của mỗi viện (A bill or joint resolution that has been vetoed by the President can become law if two-thirds of the Members voting in the House and the Senate each agree to pass it over the President’s objection).

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Phân phối ghế ở Thượng viện: Bang California với 35 triệu dân, nhưng chỉ có 2 ghế trong Thượng viện, cùng số ghế với bang Wyoming với chỉ nửa triệu dân. Các Thượng nghị sĩ rất có ảnh hưởng đến việc phân phối, giành quỹ liên bang cho bang của mình.

    Cụ tổng đã Lú rồi nên không còn nhớ đến nguyên tắc dung hoà của nguyên tắc chính quyền liên bang trong việc phân chia ghế trong thượng viện và hạ viện ở Hoa Kỳ giữa các tiểu bang lớn và nhỏ: mỗi bang có hai ghế trong thượng viện và số ghế trong hạ viện tương đương với số dân. Các đại biểu tranh đấu cho quyền lợi của cử tri là điều bình thường, và đó chính là điều các cử tri mong mỏi. Pork barrel đâu phải chỉ xảy ra ờ thượng viẹn, mà còn xảy ra ở cả hạ viện.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Phân phối phiếu electoral college khi bầu Tổng thống: Thực ra, Tổng thống Mỹ không do nhân dân trực tiếp bầu, mà Tổng thống được bầu qua phiếu electoral college. Phiếu bầu electoral college được phân phối theo dân số, nhưng bang có dân số thấp quá thì được bảo đảm tối thiểu 3 phiếu, như vậy gây ra bất công. Từ cuối Thế Chiến 2 đến nay, có 5 tổng thống (Harry Truman, John Kennedy, Richard Nixon, Bill Clinton and George W. Bush) chiếm Nhà trắng mà không cần thắng ở đợt bầu phổ thông.

    Cái vụ electoral voté thì tôi cũng thấy kỳ, nhưng nó phản ảnh nguyên tắc chính phủ liên bang (federalism), coi trọng quyền hạn và sự độc lập của các các tiểu bang được thể hiện qua electoral votes. Nếu chỉ xử dụng phiếu phổ thông thì nguyên tắc về quyền hạn của tiểu bang không còn.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Thẩm phán ở Tối Cao Pháp Viện Mỹ được Tổng thống đề cử, và chiếm cái ghế đó cho đến mãn đời, hay cho đến khi tự ý từ chức.

    Đây chính là sự bảo đảm tính độc lập của thẩm phán tối cao (các thẩm phán và công tố liên bang cũng hưởng chế độ life-time appointment). Nếu các thẩm phán có thể bị cách chức bởi cấp trên thì các quyết định tài phán của họ có thể không còn độc lập vì họ có thể phải làm hài lòng cấp trên để khỏi bị mất việc. Đó chính là trường hợp của các thẩm phán và công tố ở VN được bổ nhiệm và chỉ đạo bởi đảng CSVN.

    Nguyễn Phú Trọng viết:
    Rất khó sửa Hiến Pháp Mỹ.
    Đối với cá nhân tớ, tự do súng đạn là điều làm cho Hiến Pháp Mỹ hết sức lạc hậu. Hàng tháng, thế nào cũng có chuyện dân bắn nhau, hay cảnh sát bắn dân vì sợ bị dân bắn

    Đây chính là phương pháp để bảo vệ dân chủ. Nếu hiến pháp được sửa đổi dể dàng, những người có quyền, có chức có thể vận động để sửa đổi hiến pháp theo ý muốn và quyền lợi của họ. Đ/c tổng Lú có thấy là do hiến pháp ở VN rất dẽ thay đổi (thay 5 hay 6 lần trong vòng 60 năm), và cứ mỗi lần thay đổi thì tinh tần dân chủ càng mất dần đi. Do đó mà điều 4 mới được dưa vào HP VN năm 1992. Nếu sửa đổi hiên pháp khó khăn thì chưa chắc đã có điều 4 trong HP VN.

    Tui cũng không đồng ý với việc giải thích Tu Chính Án số 2 của HP HK là người dân có quyền mang súng. Nhưng tui biết đa số dân Mỹ đồng ý với cách giải thích đó, và theo nguyên tắc dân chủ, tôi phải tôn trọng đa số. Tui cũng cho rằng số tai nạn súng đạn cao ở Mỹ chưa hẳn là do TCA số 2, mà do vấn đề quản lý chưa tốt (quản lý chưa tốt cũng do sự vận động của đám lái súng để thu lợi nhuận). Một số nước ở Âu châu như Thụy Điển hay Thuỵ Sĩ cho phép tư nhân có quyền giữ súng, nhưng do quản lý tốt nên không có trưòng hợp bắn giết lẫn nhau nhiều như ở HK.

    Các bác này sắp lại lên cơn bốc thơm hiến pháp Mỹ nữa rồi! Tớ có bài tóm tắt ý kiến của Sanford Levinson, giáo sư luật ở đại học Texas, về các điểm yếu của Hiến pháp Mỹ:

    - Rất khó để truất phế Tổng Thống, cho dù Tổng thống đã bị mất tín nhiệm rất nhiều. Ví dụ như Bush vẫn tiếp tục ngồi trong Nhà trắng đến hết nhiệm kỳ đến tháng 1, năm 2009, mặc dù trong các cuộc thăm dò trước đó cho thấy 60% nhân dân bất tín nhiệm Bush.

    - Tổng thống có quyền phủ quyết hai viện lập pháp. Ngoài ra, Tổng thống cũng có thể có nhiều quyền, ví dụ như do thám, nghe lén công dân Mỹ mà không cần có phép của Quốc hội hay toà án.

    - Phân phối ghế ở Thượng viện: Bang California với 35 triệu dân, nhưng chỉ có 2 ghế trong Thượng viện, cùng số ghế với bang Wyoming với chỉ nửa triệu dân. Các Thượng nghị sĩ rất có ảnh hưởng đến việc phân phối, giành quỹ liên bang cho bang của mình.

    - Phân phối phiếu electoral college khi bầu Tổng thống: Thực ra, Tổng thống Mỹ không do nhân dân trực tiếp bầu, mà Tổng thống được bầu qua phiếu electoral college. Phiếu bầu electoral college được phân phối theo dân số, nhưng bang có dân số thấp quá thì được bảo đảm tối thiểu 3 phiếu, như vậy gây ra bất công. Từ cuối Thế Chiến 2 đến nay, có 5 tổng thống (Harry Truman, John Kennedy, Richard Nixon, Bill Clinton and George W. Bush) chiếm Nhà trắng mà không cần thắng ở đợt bầu phổ thông.

    - Thẩm phán ở Tối Cao Pháp Viện Mỹ được Tổng thống đề cử, và chiếm cái ghế đó cho đến mãn đời, hay cho đến khi tự ý từ chức.

    - Rất khó sửa Hiến Pháp Mỹ.

    Đối với cá nhân tớ, tự do súng đạn là điều làm cho Hiến Pháp Mỹ hết sức lạc hậu. Hàng tháng, thế nào cũng có chuyện dân bắn nhau, hay cảnh sát bắn dân vì sợ bị dân bắn:

    http://www.dailymail.co.uk/news/article-2850234/Video-released-showing-police-shooting-Tamir-Rice-12-carrying-BB-gun.html

    Ngược lại, Hiếp Pháp của ta năm 2013 với điều 4 đảm bảo cái ghế và cái sổ hưu cho tớ và đồng chấy, đồng rận, đồng ghẻ, đồng đảng là Hiếp pháp hết sức tiến bộ, hiện đại.

    Tham khảo:

    http://www.utexas.edu/law/faculty/slevinson/undemocratic/

    http://www.utexas.edu/law/news/2006/100906_che.html

    http://www.utexas.edu/law/news/2006/tnr_100906.pdf