Nguyễn Văn Hậu - Bàn về quyền im lặng của bị can, bị cáo

  • Bởi Admin
    10/10/2014
    7 phản hồi

    Nguyễn Văn Hậu (*)

    Trong bối cảnh sửa đổi Bộ luật tố tụng hình sự lần này, việc xem xét đưa quyền im lặng vào quy định của luật là vấn đề quan trọng, cần được nghiên cứu kỹ càng, trong đó cần tham khảo kinh nghiệm của các nước trên thế giới, tránh các quan điểm bảo thủ.


    Vụ án Nguyễn Thanh Chấn là một án oan điển hình do cán bộ điều tra không tuân thủ đúng quy trình tố tụng. Trong ảnh là ông Nguyễn Thanh Chấn (giữa) sau khi được tạm đình chỉ thi hành án chung thân vì tội "giết người" - Ảnh: Hà An

    Theo thông lệ của các nước trên thế giới, quyền im lặng là quyền không khai báo khi không có sự tư vấn, chứng kiến của luật sư để tránh việc người bị bắt tự buộc tội mình, gây thiệt hại cho bản thân. Theo đó, khi bắt giữ một người nào đó phải có luật sư chứng kiến hoặc phải giải thích cho người bị bắt về quyền được mời luật sư, quyền không khai báo.

    Quyền này đã và đang được áp dụng tại rất nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, các nước Phương Tây…Chính việc áp dụng, tôn trọng quyền im lặng của nghi can nên tại các nước này mức độ nhân quyền trong lĩnh vực tố tụng hình sự được đánh giá cao và ít xảy ra các trường hợp oan, sai.

    Có thể thấy quyền im lặng là một quyền mang tính nhân văn, bảo đảm, thực thi các quyền con người. Tuy nhiên, Bộ luật tố tụng hình sự nước ta hiện nay vẫn chưa có quy định về việc người bị bắt giữ, bị can, bị cáo được quyền im lặng.

    Tôi cho rằng Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi lần này cần ghi nhận quyền im lặng của người bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo vì những lý do sau đây:

    Thứ nhất, ghi nhận quyền im lặng để đảm bảo thực thi nghiêm túc các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên:

    Nước ta hiện nay là thành viên của các Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966, Công ước chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người… Đồng thời, ngày 12.11.2013, nước ta cũng được chính thức bầu vào Hội đồng nhân quyền Liên Hiệp Quốc. Với tư cách này, Việt Nam buộc phải ban hành các quy định pháp luật, đồng thời tạo ra các cơ chế đảm bảo thực thi các quy định về quyền con người một cách nghiêm túc. Và theo tôi, việc luật hóa quyền im lặng là một việc làm cần thiết trong bối cảnh hiện tại, thể hiện cam kết của nước ta đối với thế giới.

    Thứ hai, luật hóa quyền im lặng để thực thi quyền được suy đoán vô tội, quyền tự bào chữa, quyền nhờ người khác bào chữa của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo đã được Hiến pháp 2013 ghi nhận:

    Theo quy định tại Điều 31 Hiến pháp 2013 ghi nhận quyền được suy đoán vô tội của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Cùng với đó, những người này cũng được quy định có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa. Tuy nhiên, luật và các văn bản dưới luật hiện nay chưa triển khai đầy đủ các quyền được suy đoán vô tội, quyền tự bào chữa, nhờ người khác bào chữa theo quy định nêu trên của Hiến pháp.

    Tuy Bộ luật tố tụng hình sự nước ta có một số quy định mang tính chất tiến bộ như trách nhiệm xác định sự thật vụ án, quyền tham gia vụ án của người bào chữa nhưng việc thực hiện các quyền này trên thực tế là rất khó, thậm chí bị cơ quan tố tụng cản trở việc thực hiện quyền.

    Cụ thể: Điều 10 Bộ luật tố tụng hình sự quy định “trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng. Bị can, bị cáo có quyền nhưng không buộc phải chứng minh là mình vô tội”. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án phải áp dụng mọi biện pháp hợp pháp để xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, làm rõ những chứng cứ xác định có tội và chứng cứ xác định vô tội, những tình tiết tăng nặng và những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo.

    Bên cạnh đó, Điều 56 Bộ luật tố tụng hình sự cũng quy định trong thời hạn 3 ngày, kể từ ngày nhận được đề nghị của người bào chữa kèm theo giấy tờ liên quan đến việc bào chữa, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án phải xem xét, cấp giấy chứng nhận người bào chữa để họ thực hiện việc bào chữa. Nếu từ chối cấp giấy chứng nhận thì phải nêu rõ lý do.

    Đối với trường hợp tạm giữ người thì trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi nhận được đề nghị của người bào chữa kèm theo giấy tờ liên quan đến việc bào chữa, Cơ quan điều tra phải xem xét, cấp giấy chứng nhận người bào chữa để họ thực hiện việc bào chữa. Nếu từ chối cấp giấy chứng nhận thì phải nêu rõ lý do.

    Luật quy định là vậy nhưng thực tế thì rất hiếm trường hợp luật sư được tham gia ngay từ đầu vụ án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ mình. Từ hoạt động cấp giấy chứng nhận bào chữa của cơ quan điều tra, cho đến việc liên hệ điều tra viên để tham gia các buổi hỏi cung của bị can, luật sư đều bị gây khó dễ, cản trở, từ chối khéo. Và thực tế, giới luật sư chúng tôi thường chỉ được tham gia vụ án khi đã có kết luận điều tra hoặc vụ án đã chuyển qua giai đoạn truy tố của Viện Kiểm sát.

    Thứ ba, cần ghi nhận quyền im lặng để tránh oan sai, chống bức cung, nhục hình, mớm cung, các sai phạm trong tố tụng hình sự của các chủ thể tiến hành tố tụng:

    Tôi cho rằng việc pháp luật tố tụng hình sự không quy định, ghi nhận quyền im lặng của người bị bắt giữ, bị can là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng án oan, sai trong hoạt động tố tụng nước ta nhiều như hiện nay, nhất là trong bối cảnh tư duy trọng cung hơn trọng chứng của đội ngũ điều tra viên. Những vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn là một trong những án oan điển hình do cán bộ điều tra không tuân thủ đúng quy trình tố tụng.

    Việc tham gia của luật sư ngay từ giai đoạn ban đầu sẽ góp phần làm sáng tỏ vụ án. Luật sư tham gia vụ án không phải để làm cản trở hoạt động điều tra mà chỉ nhằm giám sát hoạt động tố tụng của chủ thể tiến hành tố tụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định pháp luật của thân chủ và nhằm làm sáng tỏ vụ án, tránh oan sai.

    Chính vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi và Quốc hội cần thiết phải đưa các quy định ghi nhận quyền im lặng của người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo vào Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi lần này.

    (*) Bài viết thể hiện văn phong và góc nhìn của tác giả, luật sư, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM

    Chủ đề: Pháp luật

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    sinh viên luật viết:
    Hi vọng Dân Luận cho đăng còm này để thử dân trí hải ngoại về luật pháp, hay chỉ biết chửi rủa vớ vẩn?

    NJ (khách viếng thăm) @ 20:55, 06/10/2014 - mã số 130147 Thấy bác NJ hay dẫn nguồn tiếng Đức nên hỏi thử bác NJ câu này nghĩa gì:
    Sie haben das Recht zu schweigen. Alles was Sie sagen, kann und wird vor Gericht gegen Sie verwendet werden.

    Ngoài bác NJ, sao không thấy những "chuyên gia luật" như bác Tran Thi Ngự hay lên tiếng trong các đề tài vào đây còm? Để thử về kiến thức luật pháp, hỏi các "chuyên gia luật" trên Dân Luận câu này: "Gần 60 năm sau CCRD, "thà chết 10 người oan còn hơn để sót một địch" vẫn còn là bóng ma phủ trùm lên việc áp dụng Bộ luật tố tụng hình sự: thà bắt lầm 10 người oan còn hơn bỏ sót 1 kẻ có tội?

    Hề hề, bác cứ vờ không hiểu thôi.

    Câu trên có nghĩa là:

    "Ông/bà có quyền - được - im lặng. Tất cả những lời nói của ông/bà sẽ có thể được dùng để chống lại ông/bà ở toà án."

    Câu này, cảnh sát phải nói khi bắt nghi phạm và khi khởi đầu cuộc hỏi cung. Buổi hỏi cung phải được thu băng, thu hình. Người hỏi cung phải tự nêu tên, chức vụ của họ, cũng như tên người bị hỏi cung, giờ bắt đầu, giờ giải lao, giờ chấm dứt. Thiếu một trong các yếu tố trên, biên bản hỏi cung sẽ mất giá trị.

    Nhân chứng cũng có quyền im lặng. Trước khi nói, nhân chứng phải đặt tay lên quyển HP, thề nói đúng sự thật.

    sinh viên luật viết:
    "Gần 60 năm sau CCRD, "thà chết 10 người oan còn hơn để sót một địch" vẫn còn là bóng ma phủ trùm lên việc áp dụng Bộ luật tố tụng hình sự: thà bắt lầm 10 người oan còn hơn bỏ sót 1 kẻ có tội?

    Câu hỏi trên của bác không rõ nghĩa.

    Vẫn biết, đây là một sự thật không thể chối cãi.
    Nhưng chủ trương này có được ghi trong luật? Bộ luật nào, số mấy? Hay như "truyền thống" là một chủ trương, lệnh miệng, để sau này không có bằng chứng kết tội?
    Luật ở VN có quá nhiều kẻ hở, không được giải thích rõ ràng, nên dễ bị HP, TP lợi dụng, diễn nôm như thế nào cũng được. Tôi cho rằng đó là chủ đích của chế độ ở VN.

    Cả Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp đều ăn dơ với nhau.

    Nguyễn Jung

    Ps: Tôi không phải là "chiên da" luật, nhưng tôi hay đọc sách về luật, có một cô bạn là Juristin, nên biết được chút đỉnh, thế thôi.

    Hi vọng Dân Luận cho đăng còm này để thử dân trí hải ngoại về luật pháp, hay chỉ biết chửi rủa vớ vẩn?

    NJ (khách viếng thăm) @ 20:55, 06/10/2014 - mã số 130147 Thấy bác NJ hay dẫn nguồn tiếng Đức nên hỏi thử bác NJ câu này nghĩa gì:
    Sie haben das Recht zu schweigen. Alles was Sie sagen, kann und wird vor Gericht gegen Sie verwendet werden.

    Ngoài bác NJ, sao không thấy những "chuyên gia luật" như bác Tran Thi Ngự hay lên tiếng trong các đề tài vào đây còm? Để thử về kiến thức luật pháp, hỏi các "chuyên gia luật" trên Dân Luận câu này: "Gần 60 năm sau CCRD, "thà chết 10 người oan còn hơn để sót một địch" vẫn còn là bóng ma phủ trùm lên việc áp dụng Bộ luật tố tụng hình sự: thà bắt lầm 10 người oan còn hơn bỏ sót 1 kẻ có tội?

    Phạm luật mà được lên chức như Đỗ Hữu Ca thì công an thi nhau phạm luật đấy chứ lại .

    Thà cứ giữ nguyên hệ thống luật rừng để người dân không biết mà kêu ca, còn hơn ra luật để người dân có cớ mà kêu ca, làm mất lòng tin vào Đảng và Chính phủ .

    Bây giờ sửa là rắc rối vô cùng . Cứ nhìn vụ Nguyễn Thanh Chấn, từ bộ phận thi hành pháp luật, điều tra lên tới kiểm sát, tòa án, quá trình tranh tụng ... Đổi một cái, toàn bộ hệ thống không còn mang một đặc tính gì xã hội chủ nghĩa của Bác Hồ vĩ đại thì cứ gọi là bỏ bu . Giấy nát phải giữ lấy lề . Lùi một bước có nghĩa những nọc độc tư bẩn có cơ hội tiến lên 2 bước đó các bác biết chửa!

    Phiên Ngung viết:

    Tào lao 2: . Và theo tôi, việc luật hóa quyền im lặng là một việc làm cần thiết trong bối cảnh hiện tại, thể hiện cam kết của nước ta đối với thế giới.

    Tôi không nghĩ điều này tào lao. Vẫn biết rằng ở VN, luật là luật rừng. Nhưng nếu luật này được ban hành vẫn tốt hơn là không có.

    Từ đó người dân có quyền im lặng. Nếu CA, trong quá trình lấy cung, tra tấn, đánh chết nghi phạm vì nghi phạm đã im lặng thì CA đã vi phạm luật, không chỉ tội đánh chết người và còn vi phạm luật quyền im lặng của nghi phạm.

    Nếu có luật này cần phải có những giải thích rõ ràng trong luật, nhất là cho CA,CS để họ và mọi người hiểu. Sử dụng khi cần cũng để giảm bớt vấn đề tra tấn, đánh chết người ở đồn CA.

    Quan điểm của tôi là người dân phải chứng minh, càng nhiều càng tốt cho xã hội, cho thế giới biết CA, CS VN vi phạm luật.
    Chỉ có vậy, mới có thể thay đổi được lối hành xử của CA, CS VN đối với dân.

    Ở Đức và EU có luật này. Nghi phạm có quyền im lặng, không cần phải giải thích tại sao im lặng. CA, CS bắt buộc phải chấp nhận quyền này của nghi can.
    Khi bắt người phạm tội hình sự, CS Đức thường phải nói với người bị bắt: "Ông/bà có quyền im lặng, những phát biểu của ông /bà có thể sẽ làm hại ông/bà."

    Nhưng nghi phạm PHẢI khai tên tuổi, ngày, nơi sinh, quốc tịch, nghề nghiệp và nơi cư trú, phải chấp nhận lăn dấu tay, chụp hình để lập biên bản.

    "Dem Beschuldigten steht es nach dem Grundsatz nemo tenetur se ipsum accusare frei, ober sich zur Sache einlässt oder nicht (§ 136 Abs. 1 S. 2 StPO). Hierüber ist der Beschuldigte bei einer Festnahme oder Vernehmung (rechtliches Gehör) stets aufzuklären (Belehrungspflicht).

    ....

    Ein Beschuldigter muss in Deutschland zutreffende und vollständige Angaben zu seinen Personalien (Familienname, Geburtsname, Vorname(n), Geburtstag, Geburtsort, Staatsangehörigkeit, Familienstand), seinem ausgeübten Beruf und zu seiner Wohnanschrift machen. Diese Daten sind u. a. wichtig für die Prüfung von Haftgründen. Ferner muss er gemäß § 81b StPO für die Zwecke der Durchführung eines Strafverfahrens oder des Erkennungsdienstes Maßnahmen wie beispielsweise die Fertigung von Lichtbildern oder das Nehmen von Fingerabdrücken dulden. Weitere passive Feststellungspflichten ergeben sich aus den §§ 81a, 81e ff StPO. Staatsanwaltlichen (§ 163a Abs.3 StPO ) und gerichtlichen, nicht jedoch polizeilichen Ladungen hat ein Beschuldigter zudem Folge zu leisten.

    http://de.wikipedia.org/wiki/Beschuldigter

    Nguyễn Jung

    Trong vụ cải cách ruộng đất, LS Nguyễn Mạnh Tường phê phán cách người CS hành xử: thà chết 10 người oan còn hơn để sót một địch.

    Gần 60 năm sau, "thà giết chết oan còn hơn" vẫn còn là bóng ma phủ trùm lên việc áp dụng Bộ luật tố tụng hình sự: thà bắt lầm 10 người oan còn hơn bỏ sót 1 kẻ có tội?

    Bài này chỉ có mỗi điểm tích cực đó là cho thấy bọn Việt cộng đã ký đủ mọi thứ công ước quốc tế về cấm tra tấn và cấm làm bẩn ngành luật nhưng chúng vẫn đánh chết dân và làm bẩn ngành luật.

    Còn lại thì toàn những tào lao.

    Tào lao 1: Bọn công an Việt cộng đánh chết dân vì cái đảng Việt cộng của chúng cho chúng làm thế chứ chẳng phải vì luật của Việt cộng không cho phép nghi can có quyền im lặng. Người ta trả lời mà chúng còn đánh cho đến chết thì không trả lời cho bọn chúng thì có mà sống được với chúng chăng?

    Tào lao 2: . Và theo tôi, việc luật hóa quyền im lặng là một việc làm cần thiết trong bối cảnh hiện tại, thể hiện cam kết của nước ta đối với thế giới.

    Chẳng biết bên Mỹ, Nhật và EU thế nào chứ ở Úc một vài cơ quan điều tra tư pháp được quyền buộc nghi can phải trả lời, nếu không thì phạm luật. Người ta đã thế, làm sao mà bắt nước khác phải đưa vào luật của họ quyền được giữ im lặng? Mà cái sự lạm quyền hay bất chấp luật pháp, ngay cả luật rừng của chúng thì cái đám côn đồ công an Việt cộng là đỉnh cao của bọn hổ lốn. Chúng tự tung tự tác vì cái đảng cướp Việt cộng chuyên ăn bẩn của dân phải để chúng tự tung tự tác như thế để chúng trung thành nên chúng mới ra như thế chứ Việt cộng có cả 1 rừng luật mà có theo tiêu chuẩn thương tôn pháp luật đâu. Chúng quen xài luật rừng rồi mà nay đầu đảng của chúng, có tên Trọng lú còn vạch đường cho những con nai vàng khốn nạn này ăn bẩn thì có mà cam kết cho dân giữ im lặng thì dân cũng chết.

    3. Tào lao 3: Tôi cho rằng việc pháp luật tố tụng hình sự không quy định, ghi nhận quyền im lặng của người bị bắt giữ, bị can là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng án oan, sai trong hoạt động tố tụng nước ta nhiều như hiện nay, nhất là trong bối cảnh tư duy trọng cung hơn trọng chứng của đội ngũ điều tra viên.

    Có quyền mà bọn côn đồ công an Việt cộng không tôn trọng quyền đó thì làm sao hở ông phó chủ tịt hội luật da Việt cộng thành Hồ?

    Đúng là tào lao, tào lao, đại tào lao!

    Nói theo dư lợn viên: "Phải thế nào công an mới bắt chứ không tùy tiện được đâu". Tức phải hiểu, luật tư bẩn là người ta vô tội cho tới khi chứng minh có tội chắc chắn hoàn toàn (beyond reasonable doubt), luật Xã Hội Chủ Nghĩa đi ngược lại tư bẩn là người bị bắt có tội cho tới khi chứng minh vô tội chắc chắn hoàn toàn (beyond reasonable doubt). Vụ việc ông Nguyễn Thanh Chấn là đúng quy trình, vì khi bị bắt là có tội, cho tới khi chứng minh mình chắc chắn vô tội thì được thả .

    Luật im lặng không áp dụng được trong nền luật pháp Xã Hội Chủ Nghĩa đâu, chỉ áp dụng được với tư bẩn thôi . Có tội muốn chứng minh vô tội thì phải kêu oan, ngược với tư bẩn, im lặng để không nói những gì có hại cho mình . Trong xã hội tư bẩn, việc chứng minh có tội là của người khác, không phải của mình . Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, nếu mình không chứng minh bản thân vô tội, không ai làm cho mình cả .