Ngô Nhân Dụng - Tập sống trong Dân chủ

  • Bởi Mắt Bão
    03/08/2014
    12 phản hồi

    Ngô Nhân Dụng

    “Dân Chủ không phải là một vở kịch viết sẵn, cứ theo như thế mà diễn. Nhiều nước lật đổ được chế độ độc tài rồi lại bị đổi ngược thế cờ; có khi lại rơi vào một chế độ độc tài khác. Không phải cứ chấm dứt một chế độ độc tài là có một bữa tiệc Dân Chủ bày ra.”


    ĐCSVN: Biểu tượng và thần tượng. (Ảnh: Internet)

    Nếu ngày mai Ðảng Cộng Sản Việt Nam tuyên bố xóa bỏ Ðiều 4 Hiến Pháp (đảng hết độc quyền lãnh đạo) rồi tổ chức bầu cử tự do trong sáu tháng, thì kết quả sẽ ra sao? Ðảng viên cộng sản sẽ thắng hay những người yêu tự do dân chủ sẽ thắng? Có thể đoán rằng các lãnh tụ cộng sản hiện nay sẽ tranh cử và thắng nhiều hơn những người đối lập. Vì trong cuộc tranh cử họ có sẵn một guồng máy mạnh hơn, nhiều tiền vận động hơn, tiền của đảng cũng như của các ứng cử viên. Trong khi những nhà đấu tranh cho dân chủ hiện nay, những người yêu dân chủ thật sự, thiếu cả hai thứ đó.

    Năm 1989 Ðảng Cộng Sản Albania đã làm đúng như vậy. Ðêm hôm trước, Tường Berlin đổ, đêm hôm sau họ truất phế tổng bí thư (nắm quyền hơn 40 năm) để trút hết tội lỗi lên một người. Rồi xóa bản hiến pháp độc quyền, giải tán đảng, lập đảng mới, tổ chức bầu cử. Và họ thắng cử. Mấy năm sau, dân Albania thấy đất nước chẳng tiến bộ gì được, đã bầu cho một liên minh các đảng đối lập lên thay. Nhưng liên minh này cũng chưa biết làm chính trị dân chủ là như thế nào, không đoàn kết được với nhau để có được những chính sách phục hưng kinh tế, cho nên kỳ bầu cử sau đó lại thua. Ðảng cộng sản cũ lại thắng vì họ vẫn có nhiều tiền hơn, và học được kỹ thuật tranh cử nhanh hơn.

    Dân Việt Nam thế nào cũng sẽ sống dân chủ tự do. Chắc chắn như vậy. Khi dân chủ hóa thì dân quyết định, bằng lá phiếu chọn người nắm quyền cai trị. Những nhà đấu tranh dân chủ hiện nay chắc đã nghĩ đến viễn tượng đó; chắc nhiều người đã chuẩn bị. Họ sẽ phải tranh cử, và tranh cử với các đảng viên cộng sản.

    Trong các cuộc bầu cử sau này chỉ có một trường hợp mà họ không lo bị thua đảng cộng sản (cũ, đã đổi tên), là thay đổi bằng bạo lực. Một cuộc cách mạng xóa bỏ chế độ cộng sản. Chính quyền mới cấm các đảng viên cộng sản không được tranh cử trong một thời hạn 5 năm, 10 năm hay vĩnh viễn. Nhưng ngay cả trong trường hợp đó, các lãnh tụ và đảng viên cộng sản vẫn có thể đứng đằng sau giật dây cho một đảng ABC nào đó, và sử dụng tiền bạc cũng như guồng máy tay chân của họ giúp cho đảng ABC đắc cử.

    Nhưng dân Việt Nam có muốn một cuộc thay đổi bằng bạo lực không? Hơn nữa, những người thiết tha với dân chủ và kính trọng các quy tắc dân chủ cũng không muốn cấm đoán bất cứ một công dân nào không cho sử dụng quyền tự do ứng cử.

    Cho nên, ngay từ bây giờ các nhà đấu tranh dân chủ ở nước ta cần học kinh nghiệm tranh đấu trong khuôn khổ thể chế dân chủ. Thí dụ, cần học kinh nghiệm sống về vận động tranh cử. Nước Indonesia đang cho chúng ta một bài học, không nên bỏ qua.

    Tháng Tư vừa qua, dân Indonesia đã đi bỏ phiếu bầu hai viện Quốc Hội. Ðây là cuộc bầu cử thứ tư kể từ năm 1998, khi chính quyền quân phiệt Suharto bị lật đổ sau 30 năm kìm giữ nước này trong vòng lạc hậu. Có 46 đảng chính trị ghi tên, sau chỉ còn 12 đảng (và 3 đảng ở địa phương Aceh) đủ điều kiện tranh cử. Kết quả là Ðảng Dân Chủ Ðấu Tranh về đầu chiếm gần 20% số phiếu, còn Ðảng Dân Chủ của đương kim Tổng Thống Bambang Yudhoyono chỉ được 10%, mất một nửa số phiếu ủng hộ.

    Từ đầu năm nay, trong số các ứng cử viên tổng thống người được dư luận ủng hộ nhất là ông Joko Widodo, gọi thân mật là Jokowi. Người đứng thứ nhì là Tướng Prabowo Subianto. Hai ứng cử viên trái ngược hẳn nhau.

    Joko Widodo (tức Jokowi) 53 tuổi, đang là đô trưởng thủ đô Jakarta, xuất thân là thuộc một gia đình trung lưu, chính ông cũng nghèo, làm nghề bán đồ đạc dùng trong nhà. Khác với các nhà chính trị Indonesia, ông không được học đại học ngoại quốc. Widodo nổi tiếng từ khi đắc cử làm thị trưởng thành phố Solo, ông đã đề cao quy tắc minh bạch, công khai, cải cách để dân chúng được theo dõi và biết guồng máy hành chánh làm việc ra sao. Thị Trưởng Jokowi tạo thêm nhiều công viên xanh cỏ, đặt ghế cho dân ngồi chơi. Ông được dân tin tưởng, mặc dù đã giải tỏa cả những khu bán hàng rong cản trở lưu thông; cho nên đã được tái cử với 90% số phiếu.

    Năm 2012 Widodo đắc cử làm đô trưởng Jakarta, trong một năm rưỡi qua đã đưa ra chương trình bảo trợ y tế cho người nghèo và di tản được những khu nhà ổ chuột vào mùa mưa luôn luôn bị ngập nước; một việc mà chính quyền trước kia nói mãi mà chưa ai làm. Ông được tiếng là người lo những vấn đề thực tế của dân, và đặc biệt được coi là rất trong sạch, trong một xứ đầy tham nhũng từ thời độc tài quân phiệt.

    Widodo đưa ra nhiều dự án cải tổ giao thông công cộng, cải thiện hệ thống thoát nước và đổ rác cho thành phố. Ông đã đi thăm các ngõ hẻm, lắng nghe người dân nói, chuyện xưa nay ít nhà chính trị nào làm.

    Tướng Prabowo Subianto, 62 tuổi, thuộc một gia đình giàu có bậc nhất ở Jakarta; nhờ những quan hệ với chế độ quân phiệt cũ. Ông đã lấy con gái Tướng Suharto, nay đã li dị nhưng bà vẫn đi vận động tranh cử cho chồng cũ. Người em ông, một doanh nhân giàu có, cũng đi vận động cho anh. Nhưng sức mạnh đáng kể của Subianto là được hai đại gia ủng hộ, họ làm chủ năm trong số 12 hệ thống truyền hình trên toàn quốc. Tướng Subianto đã ra tranh cử tổng thống hai lần, không thành công nhưng ông có rất nhiều kinh nghiệm; có thể nói ông đã chuẩn bị cuộc tranh cử từ nhiều năm qua. Tháng Ba vừa qua, tới sân banh vận động tranh cử bằng máy may trực thăng, được nhiều người công kênh trên vai.

    Còn Jokowi chỉ chính thức tranh cử tổng thống từ Tháng Ba, sau khi chủ tịch đảng của ông là bà Megawati Sukarnoputri, một cựu tổng thống, con gái Sukarno, vị tổng thống đầu tiên của Indonesia, chính thức tuyên bố bà không ứng cử.

    Ðầu năm nay, các cuộc nghiên cứu dư luận cho thấy Jokowi dẫn trước Prabowo 39% trong tỷ số được dân tín nhiệm. Nhưng đến ngày 30 Tháng Sáu vừa qua, Prabowo đã vượt lên, chỉ còn thua Jokowi gần 4% (46% so với 42.6%)

    Tại sao uy tín ông Joko Widodo bị tụt xuống nhanh như vậy?

    Vì Prabowo biết sử dụng các kỹ thuật tranh cử, còn Widodo phải nói là một tay mơ.

    Trước hết, Prabowo đã tranh cử hai lần rồi, có sẵn một guồng máy, được nhiều đài truyền hình ủng hộ, và có tài hùng biện. Nhưng tai hại nhất cho Widodo là có những tin đồn, hoàn toàn bịa đặt nhưng lại được nhiều người tin. Người ta đồn rằng Widodo là người gốc Trung Hoa chứ không phải là dân Indonesia chính cống. Chưa hết, Widodo bị tố là theo đạo Thiên Chúa, không phải người Hồi Giáo. Ở một quốc gia 90% theo Hồi Giáo, dù rất ôn hòa, một người ngoại đạo khó tranh cử tổng thống! Hơn nữa, phần lớn người Thiên Chúa Giáo là gốc Hoa, hai điều đó phù hợp với nhau khiến lời đồn đãi dễ được tin hơn.

    Joko Widodo ngây thơ, tìm cách cải chính những lời đồn tai hại này. Ông đưa ra cả giấy chứng nhận ông đã đi hành hương ở thánh địa Mecca, một trong năm bổn phận của tín đồ Hồi Giáo. Khi nhắc đi nhắc lại các lời cải chính, Widodo đã vô tình giúp cho tin đồn được loan truyền rộng hơn. Mà không phải ai nghe xong tin đồn cũng đi tìm coi tin cải chính ra sao! Widodo không học kinh nghiệm của Tổng Thống Barack Obama. Trong hai lần ông tranh cử, có tin đồn ông không sinh ở Mỹ, thiếu điều kiện để ứng cử. Obama không bao giờ nhắc đến các lời đồn này. Ða số cử tri nghĩ đó là một chuyện bịa đặt, không quan tâm đến nữa. Một quy luật trong việc tranh cử, giống như trong chiến tranh, là chính phe mình phải quyết định đánh trận ở địa bàn nào, vào thời gian nào mình có lợi thế nhất. Trong cuộc tranh cử, địa bàn là các “đề tài thảo luận” trong dân chúng, suốt mùa tranh cử. Ðể cho đối phương ấn định đề tài là đã thua một bước rồi. Bị cuốn vào đó, là rất ngây thơ, dại dột.

    Ðiều đáng lo cho Widodo là hai ứng cử viên tổng thống có những chương trình tranh cử giống nhau. Cả hai đều nhấn mạnh đến việc bảo vệ tài nguyên quốc gia, không cho người ngoại quốc khai thác thủ lợi. Cả hai đều nói sẽ bảo vệ các xí nghiệp trong nước chặn bớt hàng nhập cảng; cùng đề cao việc xây dựng thêm đường, cầu, bến cảng, và giảm bớt trợ cấp giá xăng. Hai ứng cử viên khác nhau nhất là trong cá tính.

    Widodo có thành tích đã làm được việc ở thành phố Solo, và rất trong sạch. Nhưng đối thủ lại chỉ trích rằng các dự án lớn của ông cải tiến thủ đô Jakarta chậm trễ chưa tiến được bước nào (vì phải giải tỏa nhiều khu dân cư, chưa thương thuyết được với dân), nên để cho ông cai trị Jakarta rút kinh nghiệm …thêm 5 năm nữa! Một nhược điểm khác của Widodo là ông không được những người cùng đảng ủng hộ hết mình. Ðối thủ lại tìm các tố rằng ông hoàn toàn bị bà Megawati Sukarnoputri giật dây.

    Prabowo bị tố cáo đã vi phạm nhân quyền trong khi làm tướng, nhưng ông ta giải thích rằng: Tôi chỉ làm bổn phận của một quân nhân! Ông cũng bị chỉ trích là chủ trương thay đổi hiến pháp Indonesia, không cho dân trực tiếp bầu tổng thống mà để Quốc Hội bầu; như vậy các đảng phái chính trị dễ thao túng hơn.

    Prabowo cũng đưa ra nhưng lời hứa quá hão huyền, như sẽ đạt tỷ lệ tăng trưởng kinh tế 10% một năm; các chuyên viên kinh tế biết rằng được 5% đã quý lắm rồi. Nhưng đại đa số dân chúng không mấy ai quan tâm đến những “chi tiết” chuyên môn như thế.

    Và cuối cùng: Ông Joko, thường được gọi là Jokowi đã thắng cử và ông sẽ bắt đầu nhiệm kỳ 5 năm làm Tổng thống của mình từ ngày 20/10/2014.

    Dân Chủ không phải là một vở kịch viết sẵn, cứ theo như thế mà diễn. Nhiều nước lật đổ được chế độ độc tài rồi lại bị đổi ngược thế cờ; có khi lại rơi vào một chế độ độc tài khác. Không phải cứ chấm dứt một chế độ độc tài là có một bữa tiệc Dân Chủ bày ra.

    Ngô Nhân Dụng,
    ngày 27 Tháng Bảy năm 2014.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    12 phản hồi

    Thưa bác Nguyễn Jung,

    Những gì bác viết, theo tôi hiểu thì đúng với tựa đề bài chủ nầy ("Tập sống trong Dân chủ"), cá nhân tôi (và chắc nhiều người nữa) cũng hiểu vấn đề như thế. Nhưng trong phần đầu, tác giả viết: Nếu ngày mai Ðảng Cộng Sản Việt Nam tuyên bố xóa bỏ Ðiều 4 Hiến Pháp (đảng hết độc quyền lãnh đạo) rồi tổ chức bầu cử tự do trong sáu tháng, thì kết quả sẽ ra sao? Ðảng viên cộng sản sẽ thắng hay những người yêu tự do dân chủ sẽ thắng?; Rồi tác giả phân tích hai trường hợp Albania và Indonesia và cuối cùng là tác giả kết như tôi dẫn thì tôi hiểu (có thể sai) khác với đề bài (?!).

    @ Bài hay (khách viếng thăm) gửi lúc 06:07, 04/08/2014 - mã số 124817.

    "...để bác Khuông Việt (nhà sư từ thời Đinh - Lê?)"

    Xin phép cả 2 bác Bài hay cùng bác Khương Việt, tình cờ đọc
    đoạn còm trích trên, thấy trùng với sự chú ý của chính tôi về
    nickname Khương Việt, nên góp vui tiểu tiết liên tưởng này:

    Tôi không nghĩ đến Sư Khuông Việt, mà nghĩ Khương Việt mang
    một nội hàm sâu xa về tộc người xưa từng sinh sống ở địa bàn mà ngày nay đã thuộc về Nam Trung Hoa, vùng đất Bách Việt.

    Liên tưởng của tôi có sai với ý chủ nick, mong bác thứ lỗi.

    TQVN viết:

    Tập sống trong Dân chủ

    Tác giả đưa ra hai thí dụ ở Albania và ở Indonesia, nhưng có lẽ tác giả lấy thí dụ chính là từ trường hợp của Indonesia để đặt tựa đề cho bài nầy? Câu hỏi của tôi cho tác giả: Thế ở Việt Nam hiện nay, muốn "Tập sống trong dân chủ" thì ai phải tập và tập như thế nào trong môi trường độc tài toàn trị của ĐCSVN?.

    Tôi xin phép được nói lên quan điểm sống của tôi. Tôi không biết quan điểm này có nằm trong "phạm trù" Dân chủ?

    1. Những gì mình, ta không muốn người khác làm cho mình, cho ta, thì mình, ta, đừng làm cho người khác.

    2. Những gì ta, mình muốn có, muốn được thưởng thức, thì người khác cũng có thể muốn như vậy.

    3. Hãy tôn trọng người khác, những người chung quanh, môi trường, xã hội mình đang sống.... ĐỂ được tôn trọng lại, để bảo vệ môi trường, xã hội sống cho chính mình và người xung quanh, cho thế hệ sau.

    4. Thành thật với chính bản thân mình. Đừng tự lừa dối mình. Điều tệ hại nhất, một người làm cho chính họ là tự lừa dối bản thân.

    5. Quyền lực PHẢI đi đôi với trách nhiệm.

    6. Năm điều trên có giá trị cho tất cả mọi người, ở tất cả mọi phạm vi của cuộc sống, trong gia đình và xã hội.

    ------

    Tôi không nghĩ những điều kể trên quá khó khăn, chúng ta không thể làm được.
    Chúng ta có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ.... như.... không xả rác, khạc nhổ, to tiếng, ồn ào, chen lấn.... ngoài đường

    Nguyễn Jung.

    Tỗi nghĩ dân chủ cũng như kinh tế hay các phạm trù khác, nó cũng phân biệt hai dạng lý thuyết và thực hành khác nhau ở cấp độ vi mô và vĩ mô - dân chủ với từng cá nhân và dân chủ trong thể hiện của xã hội, số đông. (Còn có cấp độ siêu vĩ mô nữa là dân chủ trên thế giới, giữa các quốc gia...)

    Theo tôi, cái tác giả nêu trong đầu bài là dân chủ vi mô: tập sống dân chủ cho từng cá nhân, trong khi cái tác giả nói trong bài là thực hành dân chủ vĩ mô, của các đảng phái mà các cá nhân đứng đầu là thành phần của đảng/nhóm/số đông của mình trong tương quan dân chủ với các nhóm/đảng khác, qua ví dụ Albania và Indonesia. Vì thế, nội dung bài viết tuy là có ích và cần thiết cho đấu tranh dân chủ ở VN nói chung, nhưng nó không ăn nhập lám với đàu bài, và nó không trả lời câu hỏi "Tập sống dân chủ" như thế nào như gợi ý của đầu bài.

    Vẫn theo tôi, tập sống dân chủ chính là tập khai thác và áp dụng quyền con người, quyền công dân của mỗi người trong điều kiện cá nhân, hàng ngày, tong môi trường sống cụ thể vi mô của mình, trongđiều kiện mỗi người tự chủ và kiểm soát được (vì còn đang tập mà)...

    Có lẽ, cái gần nhất tập sống dân chủ mà tôi thấy ỏ Việt Nam là phong trào đấu tranh vì quyền con người của Con đường VN. Rất tiếc là họ chưa đưa ra được những hướng dẫn cụ thể cho từng nhóm đối tượng/công dân cụ thể trong các hoàn cảnh đạc trng cụ thê, mà chỉ kêu gọi chúng chung giống như các tổ chức nhân quyền NGO đang làm. Tức là họ vẫn chỉ dừng ở đấu tranh dân chủ trên lý thuyết chứ chưa xây dựng các manuals cho kỹ năng thực hành, áp dụng dân chủ trong cuộc sống cá nhân, tức là thực hành cấp vi mô, tức là Manuals để tập sống dân chủ đó.

    Thực ra, điều này - cái nhu cầu tập sống dân chủ đó - mỗi nhà đấu tranh dân chủ đích thực hiện nay đều phải tự đặt ra và trả lời, thực hiện cho chính mình (ở phạm vi vi mô) trước khi xông ra đấu tranh dân chủ cho xã hội (ở phạm vi vĩ mô)... Và tôi cũng vậy thôi. AHUA!PCT chính là một cách tập sống dân chủ của cá nhân tôi.

    Dù sao, tôi cũng rất cảm ơn tác giả Ngô Nhân Dụng và Dân Luận vì đã viết và đăng bài viết này.

    AHUA!PCT

    Bài này dễ gây hiểu nhầm về tầm quan trọng của dân chủ và CQ CS VN sẽ lợi dụng để minh chứng cho quan điểm: đợi dân trí nâng cao thì mới "mở" dân chủ.
    Theo tôi dân chủ là một cơ sở quan trọng giúp cho nâng cao dân trí. Tất nhiên tùy theo mức độ thấu hiểu về dân chủ của mọi tầng lớp, và cách áp dụng hệ thống dân chủ ở cấp độ nào thì dân trí cũng sẽ tiến hóa theo.
    Không có dân chủ thì dân trí khó mà tiến hóa cao được.

    Kết luận bài nầy của tác giả Ngô Nhân Dụng:

    Dân Chủ không phải là một vở kịch viết sẵn, cứ theo như thế mà diễn. Nhiều nước lật đổ được chế độ độc tài rồi lại bị đổi ngược thế cờ; có khi lại rơi vào một chế độ độc tài khác. Không phải cứ chấm dứt một chế độ độc tài là có một bữa tiệc Dân Chủ bày ra.

    Kết luận nầy không sai và chắc có nhiều người cũng biết thế!

    Tuy nhiên, tựa đề bài nầy tác giả viết:

    Tập sống trong Dân chủ

    Tác giả đưa ra hai thí dụ ở Albania và ở Indonesia, nhưng có lẽ tác giả lấy thí dụ chính là từ trường hợp của Indonesia để đặt tựa đề cho bài nầy? Câu hỏi của tôi cho tác giả: Thế ở Việt Nam hiện nay, muốn "Tập sống trong dân chủ" thì ai phải tập và tập như thế nào trong môi trường độc tài toàn trị của ĐCSVN?.

    Tác giả viết:
    Dân Việt Nam thế nào cũng sẽ sống dân chủ tự do. Chắc chắn như vậy.

    Tác giả nói về niềm tin, điều mà ông ước ao sẽ là. Tôi thì tôi nói: "Ông Ngô Nhân Dụng thế nào cũng chết. Chắc chắn như vậy." "Cái gì thuyết phục không nhất thiết là đúng. Nó chỉ có tính thuyết phục thôi" (What convinces is not necessarily true-it is merely convincing). Hiệu quả của sự thuyết phục phụ thuộc rất nhiều vào dân trí và tâm lí xã hội.

    Có thể chế dân chủ nhưng không phải ai (dân tộc nào) cũng biết tận hưởng những gì tốt đẹp mà nền dân chủ đem lại.

    Cứ thử biểu diễn nhạc giao hưởng ở nông thôn coi thử. Buổi biểu diễn rất có thể bị tẩy chay, hỗn loạn. Và thất bại. Dân chỉ quen nghe Chèo, Tuồng thôi. Muốn thưởng thức nhạc giao hưởng phải có một trình độ cảm nhận âm nhạc nhất định, được "tập nghe" từ trước.

    Nhưng dữ kiện bài này đưa ra chứng tỏ người viết có trình độ rất cao, nhìn xa. Chúng giúp các nhà tranh đấu biết phải chuẩn bị gì, làm gì khi, mà chế độ độc tài VN đang lung lay dữ dội.
    Câu hỏi là, đấu tranh để thể chế độc tài phải đổ... rồi làm gì tiếp sau đó và theo bài bản nào (?) trong khi người dân chưa đủ thời gian và điều kiện HỌC SỐNG TRONG DÂN CHỦ?

    Chỉ cần thêm vào cuối bài một câu (đại ý) để bác Khuông Việt (nhà sư từ thời Đinh - Lê?) khỏi chê. Qua tình hình Alnania và Indonesia từ độc tài chuyển sang dân chủ, chúng ta không nên học quá muộn cách sống trong dân chủ

    Khương Việt viết:
    Tôi không hiêủ bài này muốn nói gì? Và cũng không hiêủ tại sao DL lại chọn đăng một bài như vậy? Có lẽ chỉ vì tác giả là một tên tuổi lớn chăng?

    Đề bài là TẬP SỐNG trong DÂN CHỦ. g tình huống (scenarios) có thể sẽ xảy ra ở VN trong tương lai khi ách độc tài của đảng CSVN kết thúc, và phần sau kể lại tình hình bầu bán ở Indonesia.
    ...
    Thiết nghĩ có lẽ tác giả nên đổi lại, đưa câu kết luận ấy lên đầu ở phần nhập đề, xong rồi, thử xác định xem thế nào là SỐNG DÂN CHỦ, chỉ ra nếp sống của một xã hội DC tiêu biểu có những yêu cầu nào, hoặc nét đặc trưng nào về cơ cấu tổ chức, về dân trí, về truyền thông, về sự hình thành các định chế (institutes) căn bản, về nếp nghĩ và cung cách hành sử quyền của người dân,về bổn phận và quyền hạn của mỗi công dân, v.v... Cuối cùng, để minh hoạ, đưa những gì đang xảy ra ở Indonesia vào.

    Đây không phải là một bài giảng về cơ chế dân chủ kiểu 101 trong các lớp học chính trị, nên tác giả không cần viết một cách bài bảng về các định nghĩa, phương pháp hay là quyền hạn vv (ít có khả năng mà tôi sẽ đọc một bài như thế). "Tập sống trong dân chủ" ở đây có nghĩa là phải chấp nhận và đương đầu với tất cả những khó khăn, tình huống phức tạp nhiều khi đi đến chỗ phi lý (bị dân nghi ngờ lý lịch oan uổng chẳng hạn), và nhất là các đối thủ mị dân láo khoét khó tránh được trong một chế độ bầu cử theo dân chủ (điều này không có nghĩa là bầu cử "kiểu CS, hay độc tài" là hay hơn và ít phi lý hơn). Trong ngôn ngữ phổ thông thì người ta nói "Tập Sống (hay Sống) với bệnh AIDS, bệnh Ung Thư vv" để nhấn mạnh tinh thần chịu đựng, tìm cách khắc phục nỗi khổ do bệnh cảnh gây ra, thay vì chỉ nói về tính chất thụ động, bi đát của nạn nhân mắc bệnh.
    Vì thế, Tập Sống, thay vì Phải Chịu.
    Bonus của bài này là mang lại thông tin về tình hình bầu cử ở Nam Dương cho độc giả.

    Bài viết này cho thấy dân trí là yếu tố quan trọng trong việc bầu cử sao để chọn được người lãnh đạo có khả năng (hoặc đỡ bết bát hơn) trong việc lèo lái đất nước.

    Tôi không hiêủ bài này muốn nói gì? Và cũng không hiêủ tại sao DL lại chọn đăng một bài như vậy? Có lẽ chỉ vì tác giả là một tên tuổi lớn chăng?

    Đề bài là TẬP SỐNG trong DÂN CHỦ.

    Kết luận của bài là "Dân Chủ không phải là một vở kịch viết sẵn, cứ theo như thế mà diễn. Nhiều nước lật đổ được chế độ độc tài rồi lại bị đổi ngược thế cờ; có khi lại rơi vào một chế độ độc tài khác. Không phải cứ chấm dứt một chế độ độc tài là có một bữa tiệc Dân Chủ bày ra."

    Thân bài gồm hai phần, phần đầu mô tả về những tình huống (scenarios) có thể sẽ xảy ra ở VN trong tương lai khi ách độc tài của đảng CSVN kết thúc, và phần sau kể lại tình hình bầu bán ở Indonesia.

    Cả hai phần của thân bài hầu như không nêu được gì về điều cần bàn của đầu bài: Tập Sống trong Dân Chủ; ngay cả không bàn xem thế nào là Sống Dân Chủ, phải làm sao để Tập sống DC, hay nếp sống DC đòi hỏi những điều kiện gì về các mặt văn hoá, xã hội, kinh tế, chính trị, v.v...

    Còn cái kết luận thì rất chung chung, và thật ra không cần thiết, vì ai mà chẳng biết rằng DC không phải là kết quả đương nhiên của việc lật đổ một chế độ độc tài, bởi sự kiện lịch sử và thời sự vẫn luôn rành rành ra đấy.

    Thiết nghĩ có lẽ tác giả nên đổi lại, đưa câu kết luận ấy lên đầu ở phần nhập đề, xong rồi, thử xác định xem thế nào là SỐNG DÂN CHỦ, chỉ ra nếp sống của một xã hội DC tiêu biểu có những yêu cầu nào, hoặc nét đặc trưng nào về cơ cấu tổ chức, về dân trí, về truyền thông, về sự hình thành các định chế (institutes) căn bản, về nếp nghĩ và cung cách hành sử quyền của người dân,về bổn phận và quyền hạn của mỗi công dân, v.v... Cuối cùng, để minh hoạ, đưa những gì đang xảy ra ở Indonesia vào.

    Có như vậy may ra độc giả mới hiêủ thế nào là Tập Sống Trong Dân Chủ, và phải làm gì để chuẩn bị tập sống cho tốt trong một nền DC tương lai ở VN.

    Tôi góp ý có phần hơi thẳng thắn, rất mong là tác giả, và quý vị, sẽ không cảm thấy khó chịu. Vả chăng, nếu có hơi khó chịu một chút thì cũng nên ráng chịu đựng, vì đó cũng là cách để " Tập Sống trong Dân Chủ" vậy.