Lương Hoài Nam - Không nghiên cứu, làm sao phát triển?

  • Bởi Admin
    30/07/2014
    4 phản hồi

    Lương Hoài Nam

    10570533_1480891455491015_902759304677511605_n.jpg

    Khi bảo vệ một vấn đề, chính sách, quy định ở chốn nghị trường hay trên các phương tiện truyền thông, tác giả của chúng rất hay sử dụng các cụm từ "trên thế giới", "ở nhiều nước", "qua kết quả nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế". Chúng làm cho người đọc yên tâm về "chất lượng quốc tế" của các công việc đó.

    Thực tế không hẳn như vậy.

    "Trên thế giới" là thế giới nào? "Ở nhiều nước" cụ thể là những nước nào? "Kinh nghiệm quốc tế" cụ thể là của ai? Nguồn thông tin đâu? Rất ít khi tìm được câu trả lời đầy đủ, thuyết phục cho các câu hỏi này.

    Hầu hết lĩnh vực của chúng ta đều lạc hậu, hầu hết cách làm, thủ tục của chúng ta kém hiệu quả kinh khủng so với nhiều nước khác trong ASEAN (trừ Lào, Campuchia, Myanmar), chưa nói đến việc so sánh với các nước công nghiệp phát triển ở các khu vực khác. Nhưng các cụm từ yêu thích nêu trên có thể tìm thấy dễ dàng trong các văn bản của bất kỳ lĩnh vực nào. Số đoàn ra nước ngoài khảo sát, học hỏi kinh nghiệm không phải ít. Thế nhưng, chỉ xem cách đào tạo, cấp bằng lái xe, hay hệ thống biển báo giao thông ở Việt Nam đã thấy ngay một sự thật là chúng ta chẳng hề nghiên cứu, tiếp thu tử tế kiến thức nhân loại. Nhiều lĩnh vực ở trong tình trạng như thế. Chúng ta thường nghiên cứu và hiểu biết thế giới hời hợt, phiến diện, nhưng lại tưởng là biết hết, hiểu hết.

    Nhưng thôi, hãy lướt qua một số con số biết nói về cái gọi là "nghiên cứu" ở nước ta và của các nước khác trong lĩnh vực "Nghiên cứu & Phát triển" ("R&D").

    Các thước đo chính về tiềm lực R&D của một quốc gia là tổng chi cho R&D và tổng số các bằng sáng chế được đăng ký bảo hộ.

    Mỹ là nước chi nhiều tiền nhất cho R&D, ở mức 2,8% GDP. Năm ngoái, Mỹ chi 450 tỷ USD, năm nay dự kiến chi 465 tỷ USD cho R&D. Mỹ chiếm nhiều nhất bằng sáng chế PCT (Patent Cooperation Treaty) thuộc Tổ chức sở hữu trí tuệ quốc tế (WIPO), cụ thể là 57.239 trên tổng số 205.300 bằng trong năm 2013.

    Người Việt Nam chúng ta thường nghĩ là Trung Quốc chỉ giỏi ăn cắp công nghệ và làm hàng nhái chứ tài giỏi gì! Xem ra, cái chúng ta biết là nông thôn Trung Quốc, chứ không phải cả nước Trung Quốc. Trung Quốc chính là nước đang chi nhiều tiền thứ nhì cho R&D (2013: 258 tỷ USD, 2014: khoảng 284 tỷ USD). Theo dự báo, chi R&D của Trung Quốc sẽ vượt Mỹ vào năm 2022. Trung Quốc chiếm thứ ba số bằng sáng chế PCT: 21.516 bằng trong năm 2013, sau Mỹ và Nhật Bản. Năm 2013, Việt Nam ta có 17 bằng PCT (2012 có 13 bằng).

    Mà thôi, không so số lượng bằng sáng chế PCT với các cường quốc như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc nữa, so với các nước nhỏ hơn vậy. Hàn Quốc: 12.386, Singapore: 837, Malaysia: 310...

    Israel là một quốc gia nhỏ trên sa mạc cằn cỗi, nhưng lại là nước xuất khẩu lớn các hàng hóa nông sản. Họ rất mạnh trong các lĩnh vực công nghệ tin học, hàng không, quốc phòng... Mỗi năm Israel chi 4,3% GDP cho R&D. Năm 2014, họ có 1.611 bằng sáng chế PCT.

    Tóm lại là không nên so sánh chúng ta với các nước về số bằng sáng chế PCT mà bi quan. Chúng ta làm ra chưa bằng con số lẻ của thiên hạ. Nhưng chúng ta có thể tự hào là chúng ta có không ít cơ sở, trung tâm R&D. Theo số liệu cập nhật đến hết năm 2011, cả nước có khoảng 700 đơn vị R&D cấp trung ương (thuộc các Bộ) và hơn 1.000 đơn vị R&D cấp địa phương hoặc doanh nghiệp. Số đơn vị R&D cấp trung ương như vậy là nhiều. Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp Việt Nam có các hoạt động và chi phí R&D.

    Ngần đấy cơ sở, trung tâm R&D mà mỗi năm chỉ sản sinh được một vài chục sáng chế đăng ký PCT thì lạ nhỉ?

    Tôi không hiểu các viện, các trung tâm R&D thuộc các cơ quan, doanh nghiệp làm những việc gì và chi bao nhiêu tiền, nhưng mỗi lần bước chân vào các siêu thị điện máy Nguyễn Kim, Phan Khang, các siêu thị ăn uống và đồ gia dụng Maximark, Co-op, tôi không nhìn thấy các sản phẩm của "R&D Việt". Trên thị trường máy móc xây dựng, phương tiện giao thông - vận tải, máy móc nông nghiệp... cũng không thấy.

    Tôi thấy bảo là trong tương lai Việt Nam sẽ xuất khẩu ôtô. Tôi nghĩ, đây chắc là ôtô với thiết kế, thương hiệu ngoại, lắp ráp tại Việt Nam, có một vài chục phần trăm linh kiện sản xuất tại Việt Nam. Tôi nghĩ thế vì đến cái ấm điện, bếp điện, tủ lạnh, lò nướng, máy giặt, máy hút bụi... ta còn chưa thiết kế, sản xuất được cho ra hồn, thì làm sao thiết kế, sản xuất được ôtô có tính cạnh tranh về chất lượng, giá cả?

    R&D là điểm khởi đầu của bất kỳ sản phẩm hàng hoá nào có hàm lượng chất xám, dù trong công nghiệp, nông nghiệp, y dược... Từ R&D đến thiết kế, từ thiết kế đến sản xuất, từ sản xuất đến tiêu thụ - đó là chuỗi giá trị các sản phẩm. Ta không chú trọng và làm tốt ở ngay khâu đầu tiên, làm gì có sản phẩm hàng hóa mang thương hiệu Việt Nam đi vào các hệ thống phân phối toàn cầu?

    Đã đến lúc phải nghiêm túc trả lời câu hỏi: các cơ sở, trung tâm R&D của nước ta có năng lực R&D hay không?

    Lương Hoài Nam

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Thật ra VN bây giờ chưa cần R&D gì cho cao siêu cả, trước mắt chỉ cần làm sao để thầy ra thấy, thợ ra thợ cho thật nghệ tinh, đủ năng lực để làm 'phụ trợ' thật xuất sắc cho các tập đoàn đa quốc gia thì của làm ra ăn không hết, thân đã vinh rồi. Khi đã có của ăn của để, hạ tầng kỹ thuật, công nghệ tương đối đầy đủ, nhân lực sẳn sàng, sẽ dần dà tính tiếp chuyện cao siêu hơn.

    Mới đọc được bài trên Newsweek nói về 'thế kỷ Đức', http://www.newsweek.com/2014/07/25/top-world-could-be-start-century-german-success-259410.html
    Khó có thể không thán phục dân tộc thật sự 'vĩ đại' này. Nay không chỉ TQ và các nước mới nổi mà ngay cả Anh lẫn Mỹ đều muốn quay sang 'học tập' theo mô hình dạy nghề, phát triển kỹ nghệ sản xuất, chế tạo của Đức.

    Nhớ lại ngày trước VNCH quả thật sáng suốt khi chọn Tây Đức làm 'đối tác' chính trong việc phát triển mạng lưới các trường trung học kỹ thuật, cao đẳng kỹ nghệ, đại học sư phạm kỹ thuật, ... Thật 'tiếc nuối vô bờ' cho một thời đã qua !

    Lương Hoài Nam viết:
    Người Việt Nam chúng ta thường nghĩ là Trung Quốc chỉ giỏi ăn cắp công nghệ và làm hàng nhái chứ tài giỏi gì! Xem ra, cái chúng ta biết là nông thôn Trung Quốc, chứ không phải cả nước Trung Quốc. Trung Quốc chính là nước đang chi nhiều tiền thứ nhì cho R&D (2013: 258 tỷ USD, 2014: khoảng 284 tỷ USD). Theo dự báo, chi R&D của Trung Quốc sẽ vượt Mỹ vào năm 2022. Trung Quốc chiếm thứ ba số bằng sáng chế PCT: 21.516 bằng trong năm 2013, sau Mỹ và Nhật Bản. Năm 2013, Việt Nam ta có 17 bằng PCT (2012 có 13 bằng).

    Đúng là Tàu có rất nhiều tiến bộ về Nghiên Cứu & Phát Triển, và văn phòng cấp bằng SC tại Tàu đã chứng nhận rất nhiều bằng trong các năm gần đây, so với dăm ba cái bằng được cấp ở VN. Nhưng không thể so sánh bằng sáng chế của Tàu với Mỹ chỉ dựa trên số lượng không mà thôi. Rất nhiều bằng tại Tàu thuộc vào loại Petty patent, còn gọi là Utility Model patent, tức là "bằng cắc ké", liên quan đến hình dạng và cấu trúc của sản phẩm nhiều hơn là phương pháp hay kỹ thuật chế tạo. Cũng rất nhiều bằng của Tàu chỉ là Design patent, liên quan đến kiểu thiết kế món hàng. Một thí dụ của bằng cắc ké là bằng bảo vệ cái hình dạng của Apple iphone có 4 góc tròn trịa. Các loại bằng ấy được Văn phòng SC chấp thuận tương đối mau chóng (5-10 tháng, so với bằng sáng chế thật phải mất 3-5 năm khám nghiệm). (*)

    Con số gia tăng về bằng dựa trên số lượng nhiều hơn phẩm ấy xuất phát từ việc chính quyền tìm mọi cách để đẩy con số bằng được cấp phát lên để đuổi kịp Mỹ, dùng tiền thưởng, giảm thuế và các lợi khác (*)

    Trong năm 2011, số bằng thuộc loại sáng chế thật sự ở bên Tàu chỉ chiếm 26%, còn các bằng cắc ké UM chiếm 39%, bằng thiết kế là 35%.
    Trong khi ấy, ở bên Mỹ bằng sáng chế chiếm 89%, UM là 3% và thiết kế là 8%. (*)

    Như vậy, nói đi nói lại, Tàu vẫn còn trong tình trạng phát triển nghiên cứu kỹ thuật loại Dollar Store :), hơn xa Việt Nam, nhưng chưa bắp kịp được Mỹ đâu!

    (*) China’s Great Leap Forward in Patents
    http://www.ipwatchdog.com/2013/04/04/chinas-great-leap-forward-in-patents/id=38625/

    How innovative is China?
    http://www.economist.com/news/business/21569062-valuing-patents

    'Nghiên cứu-Phát triển'- VN có hàng mấy chục 'viện nghiên cứu' đấy chứ. Thế nhưng chỉ dùng làm cảnh, lấy tiền tiêu xài là chính chứ chả có thành lựu gì. Dự án thiết kế máy bay VAM-1 của một ban nghiên cứu hùng hậu gồm toàn các GS, TS hoá ra lại bắt đầu trên nền tảng một cái máy bay của Canada để rồi cuối cùng bị xếp xó. Mà nếu có thành tựu thì dù là KH-KT hay kinh tế chính trị cũng chủ yếu trên giấy chứ chẳng ứng dụng vào thực tế được vì chảng quan chức lãnh đạo nào muốn dùng vì họ đâu có xơ múi được gì.

    Chẳng hiểu sao đ/c LHN dạo này bỗng dưng viết lách 'hoành tráng' :) Mới từ chuyện 'tâm linh' quỷ sống giữa người nay chuyển ngay sang công tác khoa học kỹ thuật e rờ đê.

    Đố các bác tự bốn ngàn năm nay dân VN ta đã e rờ đê ra được những thứ gì, cả vô hình lẫn hữu hình, để gọi là góp mặt với đời ? Tư tưởng HCM cùng dồi chó mắm tôm chăng ?!

    Chả phải 'vấn nạn' gì mới mẻ !