Nguyễn Văn Tuấn - Đọc lại “Đi tìm cái tôi đã mất”

  • Bởi Khách
    21/07/2014
    6 phản hồi

    Nguyễn Văn Tuấn

    Tôi đọc tập tuỳ bút “Đi tìm cái tôi đã mất” của Nguyễn Khải (1) cũng đã lâu. Mấy hôm nay, ở nhà dưỡng bệnh, đọc lại tập hồi kí này càng thấm thía, và tôi nghĩ nó vẫn còn mang tính thời sự. Ông viết rất nhiều và đụng đến rất nhiều vấn đề gai góc. Đọc đoạn nào cũng giống như có người nói hộ mình. Xin trích ra đây vài đoạn tiêu biểu, và tôi không cần bình luận:

    Viết về chủ nghĩa thần tượng trong thế giới cộng sản, thế giới mà ông lớn lên và được hưởng quyền lợi, ông nói trong khi lãnh tụ được thần thánh hoá thì cái cá nhân của con người trong xã hội coi như đốt cháy thành tro. Lạ một điều là ông đề cập đến Stalin bên Nga, Mao bên Tàu, và Kim bên Triều Tiên, nhưng ông không nói gì về VN. Có lẽ không nói thì chúng ta cũng hiểu:

    “Tính hài hước là cái thứ mà người cộng sản ghét nhất vì nó có thể biến mọi chuyện thiêng liêng thành trò cười. Một học thuyết không thể chứng minh sự đúng đắn của nó trong thực tiễn thì trước sau sẽ biến thành tôn giáo. Vì tôn giáo là niềm tin, là thói quen, là tập quán, là vâng phục, là ở thế giới này chỉ có một chân lý, ngờ vực nó, đặt quá nhiều câu hỏi về nó chỉ là kẻ phản đồ, phải bị trục xuất khỏi cộng đồng, phải bị cách ly, bị ngồi tù để tránh mọi sự truyền nhiễm có thể. Học thuyết xã hội đã phải đội lốt tôn giáo để tồn tại thì mọi thứ thuộc về nó đều là thiêng liêng. Lãnh tụ thành thần thánh, lời nói bài viết của họ thành kinh bổn, cuộc sống cá nhân và xã hội của họ đầy ắp những chuyện phi thường. Hình ảnh của Lenin và Stalin, của Mao Trạch Đông và Kim Nhật Thành và lời nói của các vị ấy bao trùm lên toàn bộ cuộc sống tinh thần của các quốc gia họ cầm quyền, làm gì, nói gì, nghĩ gì đều không thoát ra khỏi cái bóng che ấy. Bài hát về lãnh tụ trang nghiêm như thánh ca, người hát có dáng điệu sùng bái như tín đồ. Cái thế giới cá nhân của các công dân đã bị đốt cháy, đã thành tro bụi và tan biến trong hương khói của đền đài.”

    Ông nhắc đi nhắc lại cái học thuyết xã hội bị biến thành tôn giáo, và chuyển đổi thành nhà nước chuyên chế. Cái này thì chúng ta chẳng cần nhìn đâu xa cũng thấy ngay trước mặt: “Bất cứ nhà nước nào lấy học thuyết xã hội hoặc tôn giáo thay cho hiến pháp thì trước sau sẽ chuyển đổi thành nhà nước chuyên chế. Vì trong hàng triệu công dân sẽ có nhiều nhóm người không cùng lòng tin, không cùng tín ngưỡng với nhà cầm quyền. Họ trở thành những cộng đồng đáng ngờ, sẽ bị phân biệt đối xử, trước hết là mất quyền tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do xuất bản.”

    Về khái niệm “cải tạo” con người, Nguyễn Khải viết: “Do không hiểu con người cá nhân, hoặc chỉ hiểu theo những phân tích máy móc, nông cạn của chủ nghĩa duy vật cơ giới của thế kỷ 19, nên các nước xã hội chủ nghĩa mới dám đặt ra những mục tiêu huênh hoang nhằm cải tạo con người trong vài thập kỷ nếu môi trường xã hội thay đổi. Nên mới gọi nhà văn là “kỹ sư tâm hồn!”

    Ông phê phán xã hội VN là không có chân móng vì công dân không được nói thật, sống thật. Ông còn nói đến cái gọi là tình đồng chí giả tạo giữa các quốc gia XHCN: “Một xã hội mà công dân không được quyền sống thật, nói thật, nhà văn cũng không được quyền bộc bạch tâm sự riêng tư của mình trên trang giấy là một xã hội không có chân móng. Các quốc gia cùng sống với nhau trong một liên bang, gọi nhau là anh em là đồng chí, nhìn ngoài thấy họ sống cũng yên ấm vui vẻ. Vậy mà khi họ chia tay nhau cũng dửng dưng. Và ngay lập tức họ nhận ra nhiều mối lợi trên đất nước mình đã bị người anh em ruột thịt chia sẻ trong một cuộc đổi chác không công bằng. Thế là bắt đầu những cuộc tranh chấp các đường biên giới, đã có lúc phải dùng đến xe tăng, đại bác để nói chuyện.”

    Ông viết về các nước XHCN xem thường công chúng ra sao: “Nhưng cũng thật trớ trêu, không có một chế độ cộng hoà nào ở thế kỷ 20 lại dám coi thường quần chúng như tại các nước xã hội chủ nghĩa. Sống trong thể chế này suốt mấy mươi năm không có một cuộc biểu tình nào được tổ chức để phản đối một chính sách nào đó của nhà nước. Như thời làm cải cách ruộng đất hay thời huy động nông dân vào các hợp tác xã nông nghiệp. Giám đốc xí nghiệp nhà nước tham ô, mức sống của công nhân giảm sút cũng không có đình công. Nông dân bị kẻ cường quyền đàn áp, làm nhiều việc trái pháp luật, vừa mới nhen nhóm bày tỏ sự bất bình liền bị giập tắt ngay.”

    Do đó, “Một dân tộc làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ mà mặt người dân nám đen, đi đứng lom rom như một kẻ bại trận. Quả dân tộc Việt nam đã thắng lớn trong chiến tranh giải phóng nhưng lại thua đậm trong công cuộc xây dựng một xã hội tự do và dân chủ. Thoát ách nô lệ của thực dân lại tự nguyện tròng vào cổ cái ách của một học thuyết đã mất hết sức sống. Dân mình sao lại phải chịu một số phận nghiệt ngã đến vậy!”

    Rồi ông so sánh với thời Pháp thuộc xem ra còn tốt hơn thời XHCN: “Suốt 80 năm sống dưới ách đô hộ của Pháp, chúng ta vẫn đặt được những viên gạch đầu tiên cho nền văn xuôi Việt Nam. Những truyện ngắn, tiểu thuyết, phóng sự, tuỳ bút của thời ấy được in trên các tuần báo hoặc xuất bản thành sách nay đọc lại vẫn thích thú, vẫn làm ta cảm động. […] Làm thân nô lệ mà vẫn trỗi lên thành những tài năng lớn là sao? Không chỉ trong văn chương mà còn cả trong mỹ thuật, trong kịch nghệ. Không chỉ trong văn nghệ mà trong cả khoa học, giáo dục, trong kinh doanh theo kiểu tư bản và trong nhiều nghề truyền thống.” Ông giải thích: “cách tổ chức xã hội của giai cấp tư sản dẫu có xấu xa đến tận đâu cũng vẫn tạo được môi trường tự do và dân chủ hơn, mở ra những cơ hội mới cho sự phát triển tài năng của mọi cá nhân và của cả cộng đồng”.

    Đoạn ông viết về chuyến thăm Sài Gòn sau ngày 30/4/75 mới hay: “Năm đất nước mới thống nhất vào Sài Gòn được gặp gỡ các nhà văn nhà báo, các nghệ sỹ của chế độ cũ mà thèm. Họ sống thoải mái quá, nói năng hoạt bát, cử chỉ khoáng đạt, như chưa từng biết sợ ai. Còn mình thì đủ thứ sợ, sợ gặp người thân vì chưa rõ họ có liên quan gì với Mỹ nguỵ? Nói cũng sợ vì nói thế là đúng hay sai? Đến vẻ mặt của mình cũng phải canh chừng, vui quá sợ mất cảnh giác, khen quá có thể đã ăn phải bả của nền kinh tế tư bản. Người lúc nào cũng căng cứng, nói năng gióng một nên bị bà con trong này chê là quê, nhà văn nhà báo gì mà ‘quê một cục’. Giải thích chuyện này cũng chả khó, họ là sản phẩm của nền kinh tế công nghiệp tư bản, dẫu là thuộc địa cũng vẫn thuộc hệ thống tư bản, vẫn là những người đã được giải phóng khỏi nhiều ràng buộc từ quá khứ trong cách nghĩ, trong cách làm. Còn mình là sản phẩm của nền kinh tế nông nghiệp phong kiến, đâu đã được làm chủ nhân ông nhưng cũng chưa từng được hưởng cái mùi vị tự do và dân chủ là thế nào! Cái khoảng cách ấy có tính thời đại không thể bỏ qua mà cũng không thể rẽ tắt.”

    Để rồi cuối đời ông được gì? “Dành cả một thời thanh xuân để tin vào những lời tiên tri ấy, về già nhìn lại cái tài sản tinh thần thâu góp một đời chỉ là một cái kho chứa đủ tạp nham chẳng có một chút giá trị gì.”

    _______________

    (1) http://tuanvannguyen.blogspot.com.au/2008/07/i-tm-ci-ti-mt-nguyn-khi.html

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    6 phản hồi

    Phản hồi: 

    [quote=Khách Phùng Quang Thiện]Ở Việt Nam có người đã xuất bản cuốn "Nghệ thuật viết truyện hài hước" được gíới thiệu là thành viên Làng cười Hà Nội. Hình như bài này có được đăng trong comment của Dân luận, nhưng tôi quên người giới thiệu và dưới bài nào.

    Bác NGT thử gõ "Làng cười Hà Nội" ở google xem có tìm được không. Tôi có được nghe một giảng viên khoa báo chí nói là có đọc cuốn sách dạy cách viết truyện cười đó, nhưng chỉ ờ quán bia thôi, nên bỏ qua. Sau này có thời gian do rời nhiệm sở, có thời gian thích viết truyện cười nhưng không tìm được quyển sách đó.
    ...
    [/quote]

    Cám ơn bác Thiện
    Tôi gõ google thấy ra một danh sách dài các web sites nhưng chưa vào xem chi tiết.
    Trong Quán nước Dân Luận, có comment này đấy bác Thiện

    Phản hồi: 

    Ở Việt Nam có người đã xuất bản cuốn "Nghệ thuật viết truyện hài hước" được gíới thiệu là thành viên Làng cười Hà Nội. Hình như bài này có được đăng trong comment của Dân luận, nhưng tôi quên người giới thiệu và dưới bài nào.

    Bác NGT thử gõ "Làng cười Hà Nội" ở google xem có tìm được không. Tôi có được nghe một giảng viên khoa báo chí nói là có đọc cuốn sách dạy cách viết truyện cười đó, nhưng chỉ ờ quán bia thôi, nên bỏ qua. Sau này có thời gian do rời nhiệm sở, có thời gian thích viết truyện cười nhưng không tìm được quyển sách đó.

    Bác nào biết thì trích từng phần dần dần phục vụ bạn đọc, hoặc tóm tắt phàn nào thực dụng nhất cho mọi người biết. Tưởng bác NGT ở nước ngoài thì sách phong phú đủ loại hơn ở trong nước chứ.

    Không dám hứa trước, nhưng tôi sẽ cố gắng liên hệ với nhưng cây hài định danh trong nước trao đổi với bác về cách viết truyện cười.

    Phản hồi: 

    [quote=Khách Phùng Quang Thiện]
    ...

    Còn bây giờ thì khối chuyện hài hước nói về các lãnh tụ, có câu chuyện chỉ truyền miệng, còn một số truyện đã được đăng trên các báo. Nay đã có chỉ thị của Đảng và nhà nước (Ban tuyên giáo TƯ) là cấm các báo không chuyên cười được đăng truyện cười. Chỉ có một vài báo chuyên cười thì kiểm duyệt dễ hơn.

    Cộng sản thì hay bịp bợm bằng từ ngữ, dùng từ đối với tư bản thì gọi là "độc tài", cũng hành vi như thế, nhưng đối với chính mình thì CS gọi là "chuyên chính".

    Cái gì quá đáng cũng trở thành hài hước, ngay cả việc sùng bái cá nhân và thàn thánh hóa các lãnh tụ cũng vậy thôi.

    Đội ngũ nhà văn mình có cái rất lạ, đó là những bài văn đầy trí tuệ dài tràng gang đại hải thì viết được, đọc hay nhưng nhớ ít, còn những mẩu chuyện cười dễ nhớ và cũng thấm thì chẳng ông nhà văn nào viết được. Cái khó thì làm được, còn cái dễ lại không làm được. Ô hay nhỉ.

    ...
    [/quote]

    Bác Thiện, bác Mọi và các bác khoái viết chuyện cười,

    Bữa nọ có đọc bài cách viết chuyện cười nhưng tôi quên mất cái trang web này. Đại khái cần xây dựng :
    - Đối tượng (con người, con vật) : cái khó là lựa chọn đối tượng, tối đa hai hoặc ba đối tượng đối ngược nhau, có cá tính mạnh
    - Nơi, chỗ : tìm một nơi dễ tưởng tượng
    - Tình huống : đây là cơ sở, một tình huống nhưng chưa đủ, nó phải gây cười
    - Điểm thắt, điểm rơi : điều cần thiết cho chuyện cười

    Hê hê, đọc xong tôi vẫn chưa viết được chuyện cười nào cả. Viết chuyện cười cần có năng khiếu khôi hài, và ...

    Phản hồi: 

    Không hiểu tác phẩm của Nhà văn Nguyễn Khải ra đời vaò năm nào, nhưng chắc chắn là sau thời kỳ Nhân văn giai phẩm. Như vậy những người trong nhóm NVGP mở mắt sơm hơn NK.

    Còn bây giờ thì khối chuyện hài hước nói về các lãnh tụ, có câu chuyện chỉ truyền miệng, còn một số truyện đã được đăng trên các báo. Nay đã có chỉ thị của Đảng và nhà nước (Ban tuyên giáo TƯ) là cấm các báo không chuyên cười được đăng truyện cười. Chỉ có một vài báo chuyên cười thì kiểm duyệt dễ hơn.

    Cộng sản thì hay bịp bợm bằng từ ngữ, dùng từ đối với tư bản thì gọi là "độc tài", cũng hành vi như thế, nhưng đối với chính mình thì CS gọi là "chuyên chính".

    Cái gì quá đáng cũng trở thành hài hước, ngay cả việc sùng bái cá nhân và thàn thánh hóa các lãnh tụ cũng vậy thôi.

    Đội ngũ nhà văn mình có cái rất lạ, đó là những bài văn đầy trí tuệ dài tràng gang đại hải thì viết được, đọc hay nhưng nhớ ít, còn những mẩu chuyện cười dễ nhớ và cũng thấm thì chẳng ông nhà văn nào viết được. Cái khó thì làm được, còn cái dễ lại không làm được. Ô hay nhỉ.

    Đến ngay TS Nguyễn Văn Tuấn cũng vậy thôi. Bài dài thì viết được, thế mà đố viết được một chuyện cười vài ba dòng đấy.

    Phản hồi: 

    [quote]
    Một học thuyết không thể chứng minh sự đúng đắn của nó trong thực tiễn thì trước sau sẽ biến thành tôn giáo.
    [/quote]

    Cái gọi là đảng CSVN chẳng coi Mac-Le là một học thuyết đúng đắn, mà chỉ dùng nó như một công cụ để tiêu diệt kẻ thù của đảng.
    Hồ Chí Minh bắt "phải chuyên chính với kẻ thù", sặc mùi bạo lực

    Phản hồi: 

    [quote=Nguyễn Khải]
    “Bất cứ nhà nước nào lấy học thuyết xã hội hoặc tôn giáo thay cho hiến pháp thì trước sau sẽ chuyển đổi thành nhà nước chuyên chế. Vì trong hàng triệu công dân sẽ có nhiều nhóm người không cùng lòng tin, không cùng tín ngưỡng với nhà cầm quyền. Họ trở thành những cộng đồng đáng ngờ, sẽ bị phân biệt đối xử, trước hết là mất quyền tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do xuất bản.”
    [/quote]

    Ở đâu chẳng thế, châu Âu cũng đâu tốt đẹp gì. Hồi thế kỷ 16, 17 chẳng đầy các tòa án dị giáo bỏ tù, thiêu sống những người nói khác ý nhà thờ là gì (Copecnic, Bruno, Galileo). Bây giờ Đảng bỏ tù những người trái ý (như Cù Huy Hà Vũ, Trần Huỳnh Duy Thức, Lê Thăng Long, Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung, Tạ Phong Tần, Điếu Cày, nhiều quá không kể hết) cũng giống vậy thôi. Vài trăm năm nữa các thế hệ tương lai gọi tòa án của Đảng hồi thế kỷ 21 là tòa án dị giáo thì cũng dễ hiểu (vì rất biện chứng). Nhưng đó là chuyện vài trăm năm sau, còn bây giờ thì đừng ai dại mà chống đối Đảng nữa nếu không muốn đi tù. Hãy vui vẻ sống, có ý kiến gì khác ý Đảng thì cứ chép lại thành hồi ký như Nguyễn Khải là được.

    Đảng Cộng Sản Việt Nam quang vinh muôn năm!