Jonathan London - Dân Chủ, Hoà Giải, Giải Phóng

  • Bởi Khách
    30/04/2014
    6 phản hồi

    Jonathan London

    Lịch sử xã hội không bao giờ mất đi sự quan trọng của nó mà lại không mất đi sự phức tạp. Muốn hiểu tình trạng của một xã hội đương đại bắt buộc phải hiểu một cách đầy đủ và sắc thái về con đường mà xã hội đó đã đi từ trước đến nay. Muốn đối phó với những thách thức lớn của hôm nay phải hiểu một cách sâu hơn về nguồn gốc của những thách thức đó.

    Mặt khác, năng lực của chúng ta để đề cập những thách thức của hôm nay luôn luôn tồn tại trong vòng những hạn chế về thể chế và những cách suy nghĩ do chính lịch sử xã hội tạo ra. Hơn nữa, trong bất cứ xã hội nào luôn luôn có những thành phần muốn giữ hiện trạng của hôm nay chính vì họ được hưởng quyền lợi của hiện trạng đó.

    Trong dịp ngày 30 tháng 4 năm 2014 tôi xin trân trọng đề nghị để hòa giải dân tộc, nhân dân Việt Nam ở hai bên phải đối mặt lịch sử theo một cách mới. Phải có đủ dũng cảm để thực hiện những bước đi cho đến nay vẫn chưa thực hiện được. Phải nhận ra rằng giải phóng thực sự cho toàn quốc Việt Nam sẽ chỉ có nếu toàn dân Việt Nam thực sự thống nhất về một số nguyên tắc thiết yếu do chính người dân Việt Nam và mọi người dân Việt Nam quyết định hay có sự ưng thuận thực sự của họ.

    Trong 39 năm qua, đặc biệt là từ đầu thập kỷ 90, người dân Việt Nam ở khắp nơi (kể cả ở ngoài nước) đã thấy những thay đổi sâu sắc trong xã hội của đất nước mình. Từ một mô hình kế hoạch tập trung Việt Nam đã chuyển sang một mô hình dựa vào kinh tế thị trường. Từ một nước đói nghèo, Việt Nam đã lên đường công nghiệp hóa.

    Rõ ràng sự phát triển của đất nước có nhiều yếu tố rất hứa hẹn bên cạnh những thách thức rõ nét. Vấn đề hòa giải là một trong những thách thức lớn đó. Cách trả lời câu hỏi này hoàn toàn phù thuộc vào quan điểm của mọi người đối với một câu hỏi lớn hơn nữa: Chúng ta muốn có một Việt Nam như thế nào?

    Những lý do để ủng hộ một quá trình hòa giải ở Việt Nam được nói đến nhiều nhất chính là để mở rộng điều kiện của mọi người tham gia một cách tích cực vào sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên sự thực rằng chúng ta vẫn đang bàn, tranh cãi, và suy ngẫm về hòa giải ở Việt Nam sau gần 40 năm kể từ ngày 30/4/1975 chứng tỏ rằng cách tiếp cận vấn đề hòa giải đến nay vẫn còn nông cạn và hoàn toàn chưa được.

    Muốn có một quá trình hòa giải thực sự phải cam kết nỗ lực để đầy mạnh một “xã hội mở,” một “xã hội bao gồm” mà trong đó ai cũng đều có cơ hội để tham gia và không có việc bị loại trừ vì tư duy hay những tin tưởng của mình. Phải có những thể chế và hành vi dân chủ như TT Nguyễn Tấn Dũng đã nêu trong thông điệp đầu năm.

    Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vấn đề hòa giải chưa bao giờ là một chuyện đơn giản và không thể diễn ra theo hướng một chiều. Muốn hòa giải phải có đủ dũng cảm chính trị để tưởng tượng và đấu tranh cho một tương lai khác hẳn với hiện nay.

    • Có ai dám tưởng tượng rằng chính phủ Việt Nam và ĐCSVN sẽ gửi lời xin lỗi chính thức tới hàng triệu người ở bên thua cuộc bị xúc phạm hay phân biệt đối xử trong nhiều năm trong thời hậu chiến? (Có người bảo tôi chuyện đó không bao giờ có! Chưa chắc! Có ai dám tưởng tượng Ủy Ban Sự Thật và Hòa Giải ở Nam Phi?)
    • Có ai dám tưởng tượng rằng chính phủ Việt Nam sẽ công nhận những bà mẹ (hay bà má) mất con cái trong chiến tranh ở bên thua cuộc cũng là những bà má anh hùng (nếu nghĩ về quá khứ vì nhiều thập kỷ chiến tranh của Việt Nam là một bi kịch lớn cho cả nước, cả dân tộc), và sẽ chu cấp cho họ một khoản tiền hàng tháng để công nhận cuộc chiến tranh của ngày xưa là một bi kịch cho toàn dân? (Trước khi loại trừ khả năng xin cho biết đã và đang có những nỗ lực ở một số cộng đồng ở miền nam Việt Nam để đề cập chính vấn đề này).
    • Có ai ở bên thua cuộc chấp nhận dành thời gian để chia sẻ những bước đầu họ cần làm trong một quá trình hòa giải? Tham gia những bàn tròn trên TV về hòa giải? (Trước khi nói không nhớ YouTube còn hoàn toàn miễn phí.)
    • Có ai ở cả hai bên thành lập một tạp chí do người đại diện cho các bên cùng biên soạn để đề cập những vấn đề phải đề cập? (Lập một trang blog có gì phức tạp đâu!)
    • Có ai dám thành lập một quỹ chu cấp hòa giải hàng tháng? (Có quỹ Hoàng Sa rồi và nỗ lực đó có vẻ khá thành công)
    • Có ai dám tưởng tượng sẽ có một lá cờ hòa giải mà những người ủng hộ hòa giải đều có thể treo trước nhà trong những năm tới để bày tỏ tình yêu nước và người anh chị em Việt Nam? (Có bao nhiêu người Việt Nam thật có tài về nghệ thuật, cần chờ gì nữa?)
    • Có ai trong ĐCSVN dám nghĩ đến một cách công khai những cải cách chính trị mà có thể mang lại dân chủ thực sự ở Việt Nam? (Ông Nguyễn Tân Dũng đã phát biểu rất hay rồi, dù chưa thấy bước quyết định nào. Vì sao?)

    Nếu câu trả lời là không và những đề nghị này là hoàn toàn vô lý và không khả thi thì chúng ta không nên nói về hòa giải nữa. Hãy để cho những vết thương cứ mãi mãi không lành, duy trì một Việt Nam bất hòa muôn năm. Một kết quả đáng buồn và đáng tiếc.

    Tôi hiểu rằng đã qua một năm mà Quốc Hội Việt Nam (tức Đảng Cộng Sản Việt Nam) vẫn quyết định giữ nguyên hiện trạng và vì thế tâm trạng trong và ngoài nước đối với vấn đề hòa giải thì rõ ràng điều này là không được tốt lắm. Thậm chí có người đã khuyên tôi đừng nói đến hòa giải nữa vì đau quá.

    Thuyết định mệnh không bao giờ là một con đường hứa hẹn. Mới hôm qua có một cựu bộ trưởng tuyên bố xã hội dân sự phải được chấp nhận và bảo vệ. Đó là một bước đầu hết sức hứa hẹn. Vì không có xã hội dân sự thì không thể nào có một quá trình hòa giải thực sự. Phải hiểu rằng xã hội dân sự của Việt Nam là phức tạp. Nó không chỉ bao gồm những người ngoài bộ máy, mà còn có nhiều người có chân trong và ngoài bộ máy. Những người mà có đầu mà chưa thấy miệng vì những hạn chế và rủi ro cụ thể của họ.

    Lịch sử không bao giờ quyết định tương lai. Nhưng những điều kiện của hôm nay – từ vật chất và thể chế cho đến cách suy nghĩ của chúng ta đều là sản phẩm của những quá trình lịch sử. ”Hội chứng chấn thương tâm lý” (PTSD) không chỉ xảy ra với bên thua cuộc mà là ở cả hai bên, từ những người dân thường đến những lãnh đạo các cấp.

    Đó là một sự thật nước Việt Nam đã phải chịu đựng gần 40 năm trời nhưng vẫn chưa được công nhận. Những dấu hiệu của hội chứng này không chỉ xuất hiện ở khía cạnh tâm lý cá nhân mà về cả hành vi chính trị. Nhưng, khác so với rối loạn stress sau sang chấn thường loại, trường hợp của Việt Nam bao gồm cả xã hội, điều này đã và đang vẫn còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của đất nước.

    Đã gần 40 năm rồi. Người dân Việt Nam muốn tạo điều kiện để mọi người tham gia một cách tích cực vào sự phát triển của đất nước, người Việt Nam phải nỗ lực để thực hiện một quá trình hòa giải cụ thể, không chỉ nói từ hòa giải.

    Khác với đất nước Triều Tiên, Việt Nam không còn bị chia cắt nữa. Nhưng cũng khác so với Hàn Quốc hay Đài Loan, toàn dân Việt Nam thực sự chưa được thống nhất đối với những giá trị chính trị và dân sự thiết yếu. Chỉ khi mọi người dân Việt Nam từ mọi phía và mọi quan điểm chính trị đều thống nhất, như thế thì mới có giải phóng thực sự ở Việt Nam.

    Có không ít người bảo tôi đặt quá nhiều niềm tin vào ĐCSVN một cách thái quá. Họ bảo: “Khi mà những cuộc biểu tình ôn hòa về vấn đề cướp đất của nông dân, vẫn bị trấn áp một cách thô bạo. Những người bất đồng chính kiến vẫn bị bỏ tù, thì làm sao có hòa giải được JL!?” Vâng, ai đã đọc những bài blog của tôi đều biết tôi đồng ý.

    Thực sự tôi nghĩ gì về hòa giải ở Việt Nam? Tôi nghĩ rằng muốn hòa giải thì phải có dân chủ, dù dân chủ đó phải do chính người dân tạo ra. Tôi nghĩ rằng xã hội dân sự đang phát triển ở Việt Nam là lực lượng cần thiết để đạt được một quá trình hòa giải thực sự. Vì muốn hòa giải thì sẽ phải có sự tham gia của mọi người ở đủ các bên. Và tất nhiên, nếu muốn hòa giải thì nhân quyền sẽ phải được bảo vệ và thúc đẩy từ mọi phía. Đó chỉ là những ý kiến cá nhân của tôi.Sau cùng, để có một quá trình hòa giải và hòa hợp người dân Việt Nam sẽ cần phải có những hành động cụ thể.

    Các bạn thân mến, khi viết những bài blog, một khó khăn tôi luôn luôn phải đối phó xuất phát từ việc phải viết cho nhiều đối tượng độc giả và nhiều người trong số họ có khả năng sẽ không đồng ý với nhau. Một dân tộc còn nhiều bất hòa chưa được giải quyết. Tôi biết khi viết về chính trị mình sẽ phải “khéo léo” một chút. Về mặt đó chắc là tôi chưa hoàn thiện. Tôi muốn tiếp tục làm việc ở Việt Nam và đóng một vai trò có tính xây dựng thông qua nghiên cứu và phân tích chính sách. Những bài viết như thế này cũng có chủ định xây dựng mà thôi….

    Tôi không muốn mình sẽ phải viết một bài như thế này nữa vào năm sau, đúng dịp 40 năm. 40 năm là đã quá lâu rồi, đúng không ạ? Chỉ khi có hòa giải thực sự Việt Nam mới được giải phóng, các bạn có đồng ý với tôi không?

    JL

    Lưu ý: Dù có một số doạn văn như nhau, bài trên không phải là bài tôi đã gửi tới tờ báo Lao Động mà đã có một phần được đăng ngày 29/4. Bài này (trên) dài hơn nhiều và có nội dung tranh cãi hơn.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    6 phản hồi

    Tôi có cảm tưởng tác giả JL đang đánh lạc hướng về HHHG, hoặc ông ta không có cái nhìn rõ ràng, thiếu thực tế về HHHG.

    Để thực hiện HHHG cần phải phả bỏ cái rào cản của nó, chính là đảng CSVN. Những gì mà chúng ta thấy (không có tiến triển, ...) là bởi đảng CSVN tuy là nhân tố chính yếu nhưng họ không thực tâm mà chỉ bóp méo chữ nghĩa để thủ lợi riêng. Và dân chúng ở mọi tầng lớp nhìn vào đó rồi bị mất niềm tin và không hăng hái hưởng ứng một cú lừa nữa.

    Trích dẫn:
    Trong 39 năm qua, đặc biệt là từ đầu thập kỷ 90, người dân Việt Nam ở khắp nơi (kể cả ở ngoài nước) đã thấy những thay đổi sâu sắc trong xã hội của đất nước mình. Từ một mô hình kế hoạch tập trung Việt Nam đã chuyển sang một mô hình dựa vào kinh tế thị trường. Từ một nước đói nghèo, Việt Nam đã lên đường công nghiệp hóa.

    Ông Tây này coi bộ lạc quan tếu. Mô tả sơ qua về kinh tế chưa chính xác, và hơn nữa chỉ nêu kinh tế là còn thiếu sót rất nhiều.

    Trích dẫn:
    •Có ai dám tưởng tượng rằng chính phủ Việt Nam và ĐCSVN sẽ gửi lời xin lỗi chính thức tới hàng triệu người ở bên thua cuộc bị xúc phạm hay phân biệt đối xử trong nhiều năm trong thời hậu chiến? (Có người bảo tôi chuyện đó không bao giờ có! Chưa chắc! Có ai dám tưởng tượng Ủy Ban Sự Thật và Hòa Giải ở Nam Phi?)

    Mấy ông đảng viên cs còn chưa nói được lời xin lỗi (riêng ông Bùi Tín cũng đã từng công khai từ chối xin lỗi nhưng tôi không nhớ ông có đổi ý khi được luật sư Nguyễn Tâm phỏng vấn vài năm trước đây chăng) thì nói gì đến đảng cs.

    Ở Nam Phi là nước nặng về tôn giáo Kitô (tuy chưa phải là quốc giáo) cho nên sự tha thứ, HHHG có phần thuận lợi. Còn cái đảng cs dựa vào thuyết tam vô, và đấu tranh giai cấp thì thiết nghĩ "xin lỗi" là điều chỉ có trong giấc mơ thôi ông JL ạ. Hoặc giả họ xin lỗi ở lỗ miệng khi bị kẹt vào thế bí nhưng đó chỉ là một cú lừa (như ông Hồ đã từng khóc lóc xin lỗi trong vụ CCRD)

    Câu hỏi trong đoạn cuối bài là hay nhất:

    Jonathan London viết:
    Tôi không muốn mình sẽ phải viết một bài như thế này nữa vào năm sau, đúng dịp 40 năm. 40 năm là đã quá lâu rồi, đúng không ạ? Chỉ khi có hòa giải thực sự Việt Nam mới được giải phóng, các bạn có đồng ý với tôi không?

    Đúng thế . Khi đất nước có dân chủ , luật pháp minh bạch nghiêm túc thì ổn hết . Không có ai có tư cách hòa hợp , hòa giải mà ai phạm pháp thì bị trừng phạt. Cả 7 điểm của ông JL đưa ra đều vô giá trị khi mọi ngưỡi đang sống trong một xã hội mất niềm tin về công lý và lẽ phải.

    Việt Nam có Dân Chủ, không độc tài Đảng trị, thì mọi việc êm ru bà rù.

    Cái thằng Đảng & Đặc Quyền đặc lợi nó mới làm VN kiệt quệ và phân hoá nhân tâm.

    SV Phuơng Uyên nói chính xác quá: Hãy đi chết đi cái Đảng CSVN !!!

    Thiển nghĩ, người Việt trong và ngoài nước, những người không đang hưởng những bổng lộc trực tiếp từ nhà cầm quyền ĐCSVN đều mong muốn có sự hòa giải hòa hợp dân tộc.

    GS Jonathan D London muốn hòa giải hòa hợp (HGHH); nhà cầm quyền ĐCSVN thì muốn hòa hợp hòa giải (HHHG), tức hòa hợp trước, hòa giải tính sau! (hay nói nom na là hòa tan!).

    Cá nhân tôi rất trân trọng sự thành tâm của GS London và cám ơn giáo sư đang cố gắng dấn thân vào công việc vô cùng khó khăn giúp dân tộc Việt Nam tìm lối thoát trong việc hòa giải hòa hợp dân tộc.

    Giáo sư viết: "Các bạn thân mến, khi viết những bài blog, một khó khăn tôi luôn luôn phải đối phó xuất phát từ việc phải viết cho nhiều đối tượng độc giả và nhiều người trong số họ có khả năng sẽ không đồng ý với nhau" ===>Thiển nghĩ, "viết cho nhiều đối tượng độc giả" không quan trọng bằng việc vấn đề đươc đặt ra là cần nhắm đến đối tượng có nhiều khả năng hay quyền hạng giải quyết vấn đề đươc đặt ra.

    Khi giáo sư đề cập vấn đề HGHH, giáo sư nói nhiều về hòa giải. Vâng, vấn đề cốt lõi trong việc HGHH là hòa giải như giáo sư nhấn mạnh. Nhưng hòa giải không khởi đầu từ kẻ "thua cuộc" và quan trọng hơn là "hòa giải hòa hợp" với người trong nước trước (nhất là những kẻ "thua cuộc" trong nước), khi ấy tôi tin là cũng có "hòa giải" với không dưới 80% người Việt hải ngoại.

    Tôi đọc 7 câu hỏi "Có ai..." và thấy rằng tất cả các câu trả lời là "Không!".
    Tôi cho rằng còn lâu lắm mới có chuyện các nhà lãnh đạo Cộng sản hiện nay chịu xuống nước nói chuyện hoà giải. Tác giả bài viết có đưa ra trường hợp của Nam Phi để dẫn chứng cho khả năng hoà giải. Nhiều người cũng đã nói đến trường hợp chính phủ quân sự của Myanmar, nhưng theo tôi, trong cả hai trường hợp, những nhà lãnh đạo Nam Phi và Myanmar đều cảm thấy mối nguy đã cận kề, phải tìm lối thoát trước khi mất ghế, mất mạng, mất tài sản vật chất... Mối nguy đó chính là phong trào nhân dân rất mạnh mẽ với hai lãnh tụ kiệt xuất là ông Mandela và bà Aung San Suu Kyi.
    Việt Nam hiện nay, các nhà lãnh đạo thì đang quá say với những miếng mồi béo bở đến từ tham nhũng, hối lộ, gian lận, cướp của dân. Phong trào phản đối thì gần như không đáng kể, chẳng có "tay chơi" nào đáng gọi là lãnh tụ. Và giống như tất cả những nhà nước độc tài trong lịch sử, Nhà nước hiện nay ra sức vun đắp cho lực lượng Công an, một loại "kiêu binh" thời mới, ra sức bảo vệ chế độ.
    Và một điều nữa quan trọng không kém: Nhà nước đang ra sức thực hiện một chính sách ngu dân. Giáo dục thì kém cỏi thụt lùi, đạo đức xã hội xuống cấp, thanh niên chỉ lo vùi đầu vào ăn chơi nhậu nhẹt...
    Dân tình như thế, Nhà nước sợ cái quái gì mà phải hoà giải ???