Từ Thức - Sau cộng sản, sẽ có tự do dân chủ?

  • Bởi Mắt Bão
    17/04/2014
    7 phản hồi

    Từ Thức

    Muốn xây dựng lại một đất nước đổ vỡ, phải chấm dứt chế độ Cộng sản. Sự tồn tại của một chế độ kỳ quái như vậy là một hiện tượng bất bình thường trong một quốc gia bất bình thường trong thế kỷ 21. Nhưng khi chế độ kỳ quái đó sụp đổ, có chắc chắn sẽ có tự do dân chủ? Theo văn Nga Svetlana Alexievitch, dân chủ, tự do đã không thực hiện ở Nga sau khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ những năm 1990, vì “chúng tôi, giới trí thức tiến bộ, đã có một thái độ lãng mạn”, trong khi xây dựng dân chủ là một tiến trình lâu dài, phải chuẩn bị. Muốn có dân chủ, phải có tổ chức dân chủ, có người dân chủ (démocrates), văn hóa dân chủ.

    Svetlana Alexievitch, tác giả chiếm giải Médicis-Essai 2013, trong một cuộc phỏng vấn dành cho tập san Philosophie, số Đặc biệt (1), nói “chúng tôi tưởng tự do nằm sau cửa sổ, muốn có, chỉ việc dẹp chế độ Cộng Sản. Khi chúng tôi ngồi thảo luận với nhau trong phòng ăn, chúng tôi nhìn sự việc như vậy. Những người Cộng sản đã ra đi dễ dàng một cách đáng ngạc nhiên, không hề chống cự. Chỉ sau này, chúng tôi mới hiểu họ chỉ cần hoạt động ngầm cũng đủ để trở lại nắm quyền.”

    Bà Alexievitch, một nhà văn có cái nhìn sắc bén, là tác giả của nhiều cuốn sách về xã hội hậu Cộng sản ở Nga (2) mà những người tranh đấu cho dân chủ ở Việt Nam nên đọc, để tránh khỏi cái bi kịch dã tràng, bao nhiêu hy sinh, tù đầy mà cuối cùng dân chủ vẫn chỉ là một ảo tưởng.

    “Chúng tôi đã có ảo tưởng về một dân tộc chống Cộng, khao khát tự do, dân chủ. Điều đó chỉ có trong đầu chúng tôi (giới trí thức). Khi tự do rơi xuống đầu dân tộc đó những năm 1990, họ không đổ xô tìm đọc Soljenitsyne hay tìm hiểu sự thực về goulag như chúng tôi tưởng tượng. Họ muốn, trước hết, sống và tiêu thụ. Một số người, mà chúng tôi không nghĩ tới, đã lợi dụng, bám vào trào lưu này để leo lên cầm quyền, như Loukachenko ở Biélorussie năm 1994 hay Poutine ở Nga năm 2000. Tóm lại, chúng tôi đã hoàn toàn không chuẩn bị cho đời sống thực tế. Bởi vì dân chúng không muốn kinh tế tự do (libéralisme). Hãng xưởng đóng cửa, tình trạng thất nghiệp khiến chúng tôi, những người trí thức tự do, đã rất sớm trở thành thiểu số. Hơn nữa, chúng tôi không có chương trình hành động gì cụ thể, ngoài chuyện đẩy Cộng Sản ra khỏi chính quyền. Chúng tôi nghĩ chỉ việc dẹp CS là một bảo đảm cho tự do. Chúng tôi không có một kinh nghiệm gì trong việc xây dựng một xã hội bình thường; chúng tôi chỉ có kinh nghiệm bạo lực.”

    Svetlana Alexievitch giải thích tại sao ngày nay vẫn còn những người Nga tưởng nhớ chế độ Cộng sản: Khi một nhóm chính trị và kinh tài cướp đoạt, vơ vét hết tài nguyên của đất nước, dân chúng trở thành tay trắng, không nghề nghiệp, không tương lai, họ mơ tưởng trở lại chế độ bao cấp của Cộng sản. Nhất là từ những năm 1990, người ta không còn bị gởi đi Goulag, không còn những vụ đàn áp đẫm máu, và đa số dân Nga sống trong xã hội tương đối bình đẳng - tất cả đều nghèo như nhau, lối sống đó thích hợp với nhiều người Nga.

    Theo Alievitch, vài năm sau khi chế độ CS bị lật đổ, người Cộng Sản có thể trở lại cầm quyền nếu họ muốn. Trong cuộc bầu cử 1996, bà tin rằng đã có thỏa hiệp giữa Eltsine với những người Cộng Sản. CS có thể thắng cử nếu họ muốn, vì họ vẫn chiếm đa số cử tri. Nhưng họ không muốn công khai nắm chính quyền một lần nữa, họ lựa chọn đứng đằng sau đẻ giật dây và trên thực tế vẫn nắm vận mệnh nước Nga. Đó là một chế độ Công sản “giả dạng thường dân” communisme de seconde main, đề tài của cuốn sách La fin de l’homme rouge (3) của Alievtch. Người Cộng sản không mặc áo đỏ nữa, nhưng vẫn nắm quyền.

    Thực trạng nước Nga cho thấy những quan sát của Svetlana Alievitch không sai sự thực. Quyền lực nằm trong tay Poutine, một cựu trùm KGB. Tất cả sinh hoạt chính trị, kinh tế đều nằm trong tay những tay cựu KGB đồng lõa với Poutine. Dân chủ Nga chỉ là dân chủ giả hiệu. Tham nhũng cao độ, bất công xã hội cùng cực, kinh tế thị trường man rợ. Những người lợi dụng được chế độ lao đầu vào phong trào tiêu thụ, những người bị gạt ra ngoài xã hội ngồi hối tiếc một xã hội Công sản trong đó không có thất nghiệp và những nhu cầu tối thiểu được nhà nước bao cấp. Trong bối cảnh đó, xây dựng một xã hội dân chủ, tự do là một ảo tưởng, một tiếng kêu giữa sa mạc.

    Đó là hiện tượng chung ở những nước hậu cộng sản nghèo, dân trí thấp, như những quốc gia trước đây thuộc liên bang Xô Viết. Hiện tượng đó không có ở Đức hay Ba Lan.

    Hiện tượng đó không xảy ra ở Đức bởi vì Đông Đức được Tây Đức gồng mình xây dựng lại theo mô hình Tây Đức, một quốc gia tiến bộ và thịnh vượng nhất Âu Châu. Nhất là một văn hóa dân chủ cao, cao hơn nhiều nước Âu Châu khác, bởi vì họ còn ám ảnh bởi những kỷ niệm đen tối, ghê rợn của những năm độc tài Phát xít, ý thức rằng dân chủ là con đường sống duy nhất. Dân tộc Đức đã đạt một thành quả vĩ đại: đưa một nửa quốc gia từ xã hội độc tài, nghèo đói tới một xã hội dân chủ đích thực.

    Hiện tượng đó không xảy ra ở Ba Lan bởi vì Ba Lan, với trợ cấp khổng lồ của Cộng Đồng Âu Châu, đã xây dựng một nền kinh tế lành mạnh và có khả năng phát triển. Adam Michnik, một trí thức đấu tranh cho dân chủ Ba Lan: "nếu bạn ghé thăm Ba Lan, sẽ thấy ít có chuyện hồi tưởng chế độ CS. Không có ai muốn quay lại với quá khứ" (1).

    Chính mô hình Ba Lan hậu Cộng Sản đã khiến những người tranh đấu ở Ukraine nổi loạn.

    Những gì xảy ra ở Nga có thể lập lại ở Việt Nam. Chế độ CS đổ nhưng vẫn không có dân chủ và người CS vẫn nắm quyền, mặc dầu không mặc áo đỏ nữa. VN có đầy đủ những yếu tố của xã hội Nga: một giai cấp trí thức lãng mạn, (cộng thêm cái thói chia rẽ khủng khiếp, bệnh hoạn độc quyền của dân tộc ta), không chuẩn bị, không tổ chức, một văn hóa dân chủ mơ hồ trong quần chúng, một hàng ngũ Cộng Sản có tổ chức, dư tiền bạc để lũng đoạn các sinh hoạt chính trị.

    Dân chủ là một tiến trình lâu dài, đòi hỏi những điều kiện khách quan. Một trong những nguyên tắc căn bản: muốn có dân chủ (démocratie), phải có người dân chủ (démocrates). Hàng ngũ những người dân chủ phải đông đảo để bảo vệ khi dân chủ đang thành hình, để những người tranh đấu cho dân chủ không bị cô đơn, những lực lượng phản dân chủ không thể lộng hành.

    Muốn có một hàng ngũ những người dân chủ, phải có một giai cấp trung lưu. Bởi vì giai cấp thượng lưu thường thường đồng loã với chính quyền đẻ bảo vệ quyền lợi. Giai cấp bình dân chỉ nghĩ đến nhu cầu thực tiễn trước mắt là lo ăn, kiếm sống. Giai cấp trung lưu có ý thức, có nhu cầu tự do dân chủ, là giường cột cho bất cứ một xã hội dân chủ nào. Huấn luyện, đào tạo một văn hoá dân chủ trong giai cấp trung lưu là chuyện cần thiết, lâu dài và cấp bách. Vừa lâu dài vưà cấp bách. Cấp bách vì nước đã đến chân, nếu không muốn nói đã tới cổ. Lâu dài vì nếu La Mã không được xây trong một ngày, xây dựng văn hóa dân chủ còn nhiều đường đất hơn nữa. Một thí dụ: những người cổ võ cho dân chủ không thể chỉ thoả mãn với những lời hô hào suông, những khẩu hiệu rỗng tuyếch đã nhắc đi nhắc lại ngàn lần. Phải có những bài, những sách mổ xẻ cụ thể dân chủ là gì, cần những điều kiện khách quan nào, phải tránh những cạm bẫy nào, tại sao không thể xây dưng lại đất nước nếu không có dân chủ...

    Đó là chỉ là một thí dụ nhỏ trên mặt lý thuyết, chưa nói đến vấn đề tổ chức vốn là yếu điểm của người Việt. Nhưng lý thuyết không phải là chuyện vô bổ. Trái lại, đó là nền tảng cho việc xây dựng sau này. Làm thế nào đẻ biến hàng ngũ trung lưu càng ngày càng đông đảo trở thành nền móng của một xã hội dân chủ sơ khai, trước khi họ trở thành những cái máy tiêu thụ.

    Những nhận xét rất thực tế của những người trong cuộc như Svetlana Alexievitch khiến người Việt phải suy nghĩ. Nếu không muốn đi vào bánh xe đổ. Công sản đổ, chưa chắc đã có ngay dân chủ nếu không chuẩn bi, không có tổ chức, không có ý thức chính trị đứng đắn. Con đường sẽ còn nhiều chông gai.

    Đó là một cái nhìn thực tiễn, không phải một cái nhìn bi quan. Dân chủ không ở trên trời rơi xuống, nhưng mặc dù dân chủ chưa thành hình, mặc dù những người cựu CS sẽ còn lộng hành, điều chắc chắn là chủ nghĩa CS đã chết. Svetlana Alexievitch trích dẫn một câu của sử gia Nga Serguei Averintsev: chế độ CS “đã xây dựng những cái cầu trên một con sông của ngu dốt, nhưng dòng sông ngày nay đã hoàn toàn là dòng sông khác.”

    (Paris, tháng 4.2014)

    Từ Thức
    _______________________________

    Chú thích:

    (1) PHILOSOPHIE Magazine. HORS SERIE Avril 2014. Paris. La philosophie et le communisme

    (2) Svetlana ALEXIEVITCH: La guerre n’a pas un visage de femme (Ed. La Renaissance. Paris), La fin de l’homme rouge (Ed. Actes Sud, Paris), Les Cercueils de zinc (Ed. Christian Bourgeois), La Supplication. Tchernobyl,chroniques du monde après l’apocalypse (Ed. Lattès. Paris

    (3) La fin de l’homme rouge (Actes Sud. Paris)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Một khi hết Cộng sản, không có "Hậu cộng sản" mà chỉ có sự trở lại của những chế độ tiền cộng sản tùy theo mỗi nước :

    Trung Quốc với Đặng Tiểu Bình, một khi không còn chế độ tập trung bao cấp nữa, thì có thể coi là chế độ cộng sản đã cáo chung và chế độ hiện thời của Trung Quốc chỉ là sự trở lại của chế độ Trung ương Tập quyền có từ thời Hán Vũ đế.

    Nga hiện thời cũng chỉ là sự trở lại của chế độ Sa hoàng. Chính Putin cũng tự coi mình là một Sa hoàng, công khai lấy Alexandre II làm thần tượng và cho Stalin chỉ là hiện thân của Ivan bạo chúa.

    Chế độ hiện nay ở các nước Đông Âu hậu cộng sản như Ba Lan, Tiệp Khắc... cũng chỉ là sự trở lại của chế độ Tư sản có từ trước thế chiến thứ Hai.

    Việt Nam, nếu trở lại thời kỳ tiền cộng sản, sẽ như thế nào ? Chỉ có 2 đường lối :

    - Đường lối thứ Nhất : Nếu trở lại chế độ các vua chúa Việt Nam thời xưa thì sẽ vẫn, hoặc là sự sao lại chế độ Trung ương tập quyền của Tàu, hoặc là trở lại chế độ Vua Lê Chúa Trịnh-Vua Lê Chúa Nguyễn phân chia Nam Bắc với Vua là TBT Đảng, Chúa là Chủ tịch nước hay Thủ tướng.

    - Đường lối thứ Hai : Trở lại chế độ Nam Kỳ thuộc địa. Trong thời kỳ "thuộc địa" này, người dân Việt Nam miền Nam được biết thế nào là dân chủ nhiều nhất so với những nước chung quanh. chế độ VNCH chỉ là hậu thân của chế độ Nam Kỳ thuộc địa. Có lẽ đây là đường lối tốt nhất đi đến dân chủ.

    VN là một nước tầm thấp với hoàn cảnh khác, nên cho dù gặp tình huống như Nga ( hậu CS ) cũng không thể cùng chung số phận. Đành rằng có những điểm tạm gọi là giống nhau, nhưng sự khác nhau là quá lớn.
    Bởi vậy VN trên hết và trước hết vẫn phải thoát khỏi ách CS, vì điều gì tiếp theo thì cũng nhất định tốt hơn thể loại CS.

    Xin mạn phép chép lại một bài viết từng đăng bên XCF:
    Hậu Cộng Sản ( 8.3.2011 )
    Vì sao sau khi thoát khỏi ách Cộng Sản thì một số nước lại dễ dàng, còn số khác thì gặp khó khăn trong việc chuyển đổi sang thể chế Tự do Dân chủ để tái thiết đất nước, tái thiết dân tộc ? Nếu chú ý, người ta sẽ nhận ra rằng nhìn chung những nước dễ dàng chuyển đổi, thuộc những nước đã thoát khỏi chế độ phong kiến sang thể chế Tư sản, tiền Tư bản trước khi bị quàng cái ách Cộng Sản. Còn những nước chuyển đổi khó khăn thì thuộc những quốc gia vẫn là phong kiến. Những nước CS 'gốc' Tư sản , sau khi phá bỏ được ách Cộng sản thì dễ bề hoà nhập với thể chế DC TD, chỉ cần dứt khoát đoạn tuyệt với những gì dính dáng tới hơi hướng CS là thành công. Còn những nước CS có gốc là Phong kiến thì sau khi thoát được ách CS,
    thể chế DC TD là một mô hình rất mới lạ đối với họ, vì vậy họ lúng túng thậm chí lo sợ. Chính sự thiếu dứt
    khoát này đã tạo điều kiện cho những cái đầu CS cũ tìm cách ngóc dậy với những cái tên mới nhằm mưu đồ tiếp tục bắt nạt dân.

    tiếp tục 'bắt nạt dân'.
    Việt Nam sau này, vào thời kỳ 'hậu Cộng sản' thì việc hội nhậop vào xã hội Dân chủ Tự do có thể ở trong tình huống 'vừa dễ vừa khó' ( He ! ).

    đôiển

    VN sau cộng sản hầu như chắc chắn sẽ xa rời Trung Quốc; và hơn nữa nếu không trung lập sẽ ngả về phía tư bản, liên minh với các cường quốc địch thủ với TQ như Mỹ, Nhật, Ấn và liên minh với các nước có quan tâm về tham vọng của TQ như Úc, cộng đồng Châu Âu, cộng đồng ASEAN.

    Thế thì VN có khác gì Ba Lan?

    "con người dân chủ", "văn hoà dân chủ". Có phải lời kêu gọi "Khai Dân Trí", "Chấn Dân Khí" ngày xưa của Cụ Phan Chu Trinh vẫn còn cấp thiết.

    Một dân tộc mà mọi người dân biết quyền của mình, biết đòi hỏi để có quyền đó và biết cách thuê mướn/và đuổi kẻ thay mặt mình lo việc điều hành chánh quyền, thì khó có ai đè đầu họ được.

    Bài viết này thật đúng lúc. Bọn cộng lừa đang rất 'hâm mộ' Nga, tin tưởng Nga, đang mời Nga quay lại chống lưng nhằm 'phòng chống' các thế lực thù địch, nhất là Mỹ. Xét về mọi mặt, bám theo Nga lúc này là 'tối ưu' nhất đối với cộng lừa, nhất là xét theo 'quan điểm quyền lợi' của các 'nhóm lợi ích' có thế lực nhất đang giật dây chính trường VN hiện tại, hầu hết bọn chúng đều có gốc gác do Nga nuôi dưỡng, huấn luyện, đào tạo từ lâu.

    Chuyện đang dầu sôi lửa bỏng ở ngay bên nhà lo chưa xong, cớ sao tay ngoại trưởng Nga Lavrov lại đột nhiên bỏ ngang, bay vù sang Hà Nội đòi gia tăng khai thác dầu ở biển Đông và đưa hải quân Nga quay trở lại Cam Ranh ??!!

    Nga mà quay lại VN lần này thì dân lừa lại thêm một thời kỳ khốn khổ khốn nạn. Thằng hủi này mà dây đến đâu là mạt rệp đến đó. Lịch sử thế giới cận đại, đương đại mấy trăm năm nay đã chứng tỏ như thế rồi !

    Sau Cộng Sản! Nếu phải theo thể chế Dân chủ lưỡng đảng. Tôi đề nghị lập hai đảng là Đảng Bắc và Đảng Nam.

    Ví như câu "khôn nhà dại chợ".

    Với người Bắc là điều tích cực, khuyến khích nên làm.

    Với người Nam là điều tiêu cực, khuyến khích không nên làm.

    Khi áp dụng vào đời sống thực tế, cả hai quan điểm đều đúng tùy theo hoàn cảnh sống cho dù phải ở bất kỳ nơi nào trong cả nước.

    Các nhân sĩ trí thức nên tập hợp để cùng nhau phân tích những đồng thuận và khác biệt giữa hai luồng tư tưởng Bắc, Nam tiến đến thành lập chủ trương của hai Đảng.

    Nhân dân là người quyết định chọn lựa Đảng cầm quyền dựa trên quyền bầu cử của mình khi có sự đồng thuận với các chủ trương của Đảng mà mình ủng hộ.

    Lịch sử, địa lý, ngôn ngữ, văn hóa, tư tưởng, và con người Việt Nam đã chứng minh sự đồng thuận và khác biệt giữa Bắc và Nam ở Việt nam.

    "Ta về ta tắm ao ta". Việt Nam không cần một chủ thuyết nào để theo.

    Việt Nam biết chọn những tinh túy từ những chủ thuyết khác nhau làm của riêng mình.

    Ông tác giả này đem hoàn cảnh Liên xô trước đây so sánh với Việt Nam thì quá khập khieng, ông không hiểu hoàn cảnh lúc Liên xô sụp đổ với thời đại hiện nay của Việt Nam khác nhau một trời một vực, điều nhỏ nhất ai cũng thấy là hồi còn Liên xô thì làm gì có internet như hiện nay, làm gì có chuyện hàng triệu người định cơ nước tư bản và lại còn hiện tượng chính con cháu những quan chức CS du học ở các nước tư bản.

    Ở ta, chỉ cần chế độ CS tan rã là có hàng nghìn Việt Kiều ở hải ngoại về nước góp phần xây dựng đất nước, ta mới thấy các nhân tài Việt Kiều trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và kinh tế, chắc cũng chẳng thiếu nhân tài về tổ chức, quản lý và chính trị.

    Ta cũng chẳng càn học tập mô hình của các nước văn minh cao mà chỉ học tập những gì đã có ở chế độ VNCH (Ngụy) trước đây và một vài nước láng giềng lân cận cũng đủ làm nước ta khá lên nhiều rồi. Sau đó thì học tập các nước như Hàn Quốc, Singapor, Nhật Bản.

    Ông tác giả này viết: "Đó là chỉ là một thí dụ nhỏ trên mặt lý thuyết, chưa nói đến vấn đề tổ chức vốn là yếu điểm của người Việt." Người Việt có YẾU ĐIỂM về tổ chức hay NHƯỢC ĐIỂM về tổ chức? YẾU ĐIỂM là cái điểm quan trọng, còn NHƯỢC ĐIỂM là cái ĐIỂM YẾU.