Văn Giá - Luận văn, phê bình luận văn và…

  • Bởi Khách
    28/03/2014
    3 phản hồi

    Văn Giá

    Ngày mới rầm rộ vụ Nhã Thuyên (quãng tháng 6-7/2013), mình viết bài này, đã định công bố, nhưng rồi lại thôi. Nay thì vụ việc Nhã Thuyên đã dường như ngã ngũ (theo một cách nào đấy). Với một tâm trạng buồn rầu, xin chia sẻ cùng các bạn “phây” của mình nhé!

    Tác giả

    Thưa rằng, tôi là người có liên đới đến câu chuyện luận văn Thạc sĩ của Đỗ Thị Thoan (Nhã Thuyên) đang gây nóng trên văn đàn hiện nay. Nói là liên đới vì: thứ nhất, tôi là thành viên trong Hội đồng chấm luận văn này; thứ hai, tôi được/bị một vài bài viết của người này người khác nhắc đến trực tiếp, hoặc gián tiếp (khi quy trách nhiệm cho Hội đồng). Cho nên tôi thấy có trách nhiệm phải nói đôi lời.

    1. Tất cả các ý kiến phê phán luận văn của Đỗ Thị Thoan hiện nay (như đang thấy trên một số tờ báo chính thống) đều là của những người hoạt động ngoài lĩnh vực học đường. Họ đọc luận văn này trong tâm thế của người ngoài cuộc. Nếu ai từng kinh qua hoạt động đào tạo ở nhà trường đều biết mỗi khi chấm khóa luận, luận văn, luận án của sinh viên/học viên/nghiên cứu sinh bao giờ cũng phải giải quyết hài hòa ba yêu cầu chủ yếu: (1) các phương pháp và thao tác nghiên cứu; (2) các kết quả nghiên cứu; và (3) triển vọng học thuật của người nghiên cứu được bộc lộ qua toàn bộ quá trình thực hiện đề tài. Với yêu cầu (1), các phương pháp và thao tác nghiên cứu nhằm trang bị cho người tập làm khoa học biết được với đối tượng ấy phải có phương pháp và thao tác nghiên cứu nào phù hợp và hiệu quả; mỗi phương pháp, thao tác ấy là gì và ứng dụng như thế nào. Với yêu cầu (2) chính là cách thức triển khai nội dung văn bản khoa học, logic của các chương tiết cùng những kết quả nghiên cứu đạt được. Còn yêu cầu (3) cũng hết sức quan trọng, nhằm đánh giá được năng lực tư duy, độ mẫn cảm khoa học, khả năng nghiên cứu độc lập hoặc hợp tác… của người nghiên cứu.

    Như vậy, điểm số/thứ bậc của một bản luận văn/luận án không phải là sự chia đều của 3 yêu cầu đó, mà tùy từng trường hợp có sự phân lượng cần thiết. Làm thạc sĩ là bước đầu học cách nghiên cứu (làm xong tiến sĩ cũng mới chỉ được xét nhận là người có khả năng nghiên cứu độc lập). Nên không thể đòi hỏi những kết quả khoa học ở các luận văn của họ luôn luôn đúng. Nó cho phép độ dung sai nhất định, với điều kiện cái sai đó cho thấy nỗ lực tư duy của người làm khoa học. Đó là những cái sai lương thiện, có khả năng thúc đẩy tư duy để hướng tới cái đúng, cái khác. Nó ngược lại với những cái đúng nhạt nhẽo và vô ích. Ở đời không thiếu gì những cái đúng vô ích. Có thể trong luận văn của Đỗ Thị Thoan có những chỗ chưa kín kẽ, chưa thỏa đáng, nhưng đã thấy rõ một nội lực tư duy khoa học văn học đầy triển vọng.

    2. Đỗ Thị Thoan là một người trẻ. Khi bảo vệ luận văn, cô ấy mới 24 tuổi. Cô ấy có một tài sản vô giá là tuổi trẻ mà chúng ta (gồm cả tôi và những người đang lên tiếng phê phán cô ấy) đã hết thời rồi. “Khi người ta trẻ” (tên một truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh) mà! Một người trẻ có cái say mê, háo hức, có cái khao khát khẳng định cá tính, bản ngã của mình. Đỗ Thị Thoan trong khi làm thạc sĩ, cô ấy đã/đang là người viết - người viết trẻ. Người viết nào cũng có cái khao khát mạnh mẽ và chính đáng khẳng định tiếng nói riêng của mình. Huống chi đây lại là người viết trẻ. Vì thế cái nhiệt tâm khẳng định tiếng nói của một chủ thể ý thức, chủ thể viết là một nhu cầu chính đáng và cần được tôn trọng.

    Tôi thích tinh thần trẻ trong lao động khoa học, trong lao động viết. Họ đọc, học, viết với một tinh thần say mê vô tư, không vụ lợi, nhằm truy cầu học vấn và tri thức, nỗ lực xác lập tư cách trí thức của mình. Thế thôi. Nó ngược lại với không ít người trẻ (nhất là trong cơ quan công quyền) hiện nay: xa rời chuyên môn, lười đọc sách, không có khát vọng tri thức, chuyên tìm cách lấy lòng cấp trên hòng kiếm chác chức tước, địa vị, mau chóng biến thành một thứ công chức nô bộc hoặc thư lại. Thử hỏi, liệu xã hội có thể trông chờ được gì vào những người trẻ như vậy.

    Đỗ Thị Thoan là một người có khao khát tri thức, dấn thân vào con đường chữ nghĩa, từ bé đến lớn chỉ biết có việc học và học, ngoài ra không biết làm gì khác. Một người như vậy bị quy cho cái tội phản động, chống đối chế độ. Hỡi ôi, làm kẻ phản động chống đối chế độ chả lẽ lại dễ đến thế được sao!?

    Khích lệ những người trẻ tuổi lao động, học tập và sáng tạo mới khó, chứ quy kết họ thiết tưởng không khó lắm, nhất là trong bối cảnh hiện nay.

    3. Khi viết những dòng này, ngay từ đầu tôi tự dặn mình không để bị rơi vào những tranh cãi (dù là học thuật hay ý thức hệ) đang bị gây nhiễu. Tôi cứ nghĩ đến một luận bàn triết học của nhà triết học F. Jullien về Mạnh Tử, trong đó ông có phân tích một chiêm nghiệm của Mạnh Tử như sau: [“Người ta ai cũng có lòng thương xót, lòng chẳng nỡ đối với việc này hoặc việc khác”, từ đó Mạnh tử suy ra: đem tấm lòng chẳng nỡ ấy (đối với người khác) phổ cập đến những điều mình còn nỡ (còn đang tâm đối với người khác), đó là “nhân” vậy] (Xác lập cơ sở cho đạo đức của F. Jullien, Hoàng Ngọc Hiến dịch và giới thiệu, NXB Đà Nẵng, 2000, tr12).

    “Lòng chẳng nỡ” (ngược lại với “đang tâm”) không phải là một khái niệm triết học, mà là một kinh nghiệm tồn tại. Hay nói cách khác, nó là một ý niệm thuộc về minh triết. Mà minh triết sinh ra không để cãi lý. Nó để cảm thấu. Và một khi đã cảm thấu được, nó có khả năng “sàng lọc các lý lẽ” (F. Jullien).

    Đến đây, tôi thấy mình nên dừng lại.

    Ngày 16.7.2013

    V. G.

    Nguồn: facebook.com

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Phản hồi: 

    Nếu mình là ông Văn Giá mình sẽ lên tiếng như thế này:

    Tôi, Văn Giá, là thành viên trong Hội đồng chấm luận văn: "Vị trí của kẻ bên lề: Thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa" của sinh viên cao học Đỗ Thị Thoan. Căn cứ vào sự hiểu biết của tôi, nội dung được trình bày của luận văn này cùng với phần trả lời khi Hội đồng chấm luận văn khảo hạch cho thấy Đỗ Thị Thoan có mức hiểu biết và năng lực làm việc ở tầm thạc sĩ. Căn cứ vào tầm hiểu biết và năng lực làm việc này trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã cấp bằng Thạc sĩ cho Đỗ Thị Thoan, văn bằng này vì vậy xác đáng và có giá trị.

    Tôi, Văn Giá, trong thời gian làm việc tại Đại học Sư phạm Hà Nội đã tham gia vào việc chấm luận văn, luận án với kết quả có .. x .. nguời đã được chứng nhận học vị Thạc sĩ, .. y .. người đã được chứng nhận học vị Tiến sĩ. (Thêm vào nếu ông Văn Giá có tham gia chấm luận án tiến sĩ)

    Tôi, Văn Giá, xác định: không một ai, không một quyền lực nào, không một thể chế chính trị nào có thể tước đoạt sự hiểu biết của người khác!

    Rất tiếc mình không phải là Văn Giá!

    (*) Xin lỗi: sẵn ở đây mình cũng xin đính chính Đặng Thanh Lê là nữ chứ không phải "tất cả là các ông" như mình đã góp ý ở bên kia. Xin lỗi các bạn ở chỗ này.

    Phản hồi: 

    Thì ra cái bài của ông Văn Giá gì đó là người trong hội đồng chấm luận văn. Bên nhà bác Tễu thì ca ngợi hết lời sự lên tiếng của bác Giá, còn tôi đọc xong thì cũng “cảm thấu” được với bác Giá ở những điều này:
    Bác Giá chỉ cốt “giải trình” với những chỉ trích, rằng mình là người đi trước, “chiếu cố” cho cô bé 24 tuổi, chứ bác Giá không dám bộc lộ quan điểm khoa học của mình!
    Bác ấy ở trên cao lắm, nên không muốn cãi lý mà chỉ muốn minh triết và cảm thấu
    Các bác liên đới mà ko cãi lý, thì các bác khác cãi lý là không có minh triết đấy ạ.
    Điều tôi cảm thấu rất rõ qua lời của bác Giá là cảm thấu về cái nồi cơm của bác đấy ạ.

    Phản hồi: 

    Ông này (Văn Giá) lại có kiểu chấm văn dựa theo tuổi tác. Đây cũng là một hình thái biến thể của chủ nghiã lý lịch, nếu không lý lịch thì cũng là cảm tình. Chấm bài thi thì phải dựa vào bài chứ. Vì dựa vào tuổi tác (24) nên có thể cái điểm 10 là điểm cảm tình với lòng nhiệt huyết nhiều hơn giá trị đích thực là kiến thức.

    Khi đọc cái tít luận văn Nhã Thuyên, tôi cũng thấy cô này sử dụng tiếng Việt có vấn đề: “Vị trí của kẻ bên lề: Thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa”. "Thực hành thơ" là cái gì? Từ trước đến nay tôi chỉ nghe thấy nói "làm thơ", "sáng tác thơ" hoặc "nghiên cứu thơ", chứ chưa hề nghe nói "thực hành thơ". Sao lại dùng tiếng Việt cầu kỳ như vậy?

    Còn chuyện cô lý giải thơ của nóm Mở miệng thế nào thì không biết vì không được đọc luận văn của cô. Nhưng có lẽ thơ ấy phải thế nào đó thì mới có người lấy làm đề tài làm luận án thạc sĩ chứ. Lại còn những người chấm nữa, chẳng biết họ đánh giá những bài thơ của nhóm Mở Miệng ra sao, còn tôi có đọc một số bài thơ của họ thì chỉ thấy họ chống cộng và tố cáo tội ác của chế độ CS, mặt khác có một vài bài thì rất tục tĩu, không thể gọi là có văn hoá được. Liệu những bài thơ như thế có đáng được nghiên cứu để làm luận án thạc sĩ hay không? Chẳng lẽ nền văn học của ta không còn đề tài nào khác để NT nghiên cứu làm luận án thạc sĩ hay sao mà phải lấy đề tài thơ của nhóm Mở Miệng?

    Có người so sánh Nhã Thuyên với nhóm Nhân văn giai phẩm. Tôi cho rằng NT chưa đủ trình độ như nhóm NVGP. Còn họ chống cộng cũng chẳng sao, nhưng chế độ này vừa yếu, vừa gây nhiều tội lỗi nên sợ người ta nhắc tới hay phanh phiu những tội lỗi. Thế là có DLV cỡ bự lên tiếng. Họ không lên tiếng vì nhóm Mở Miệng mà họ lại lên tiếng vì Nhã Thuyên. Đây là chuyện nhắng nhít, thày cô cho điểm 10, rồi chính thầy cô cùng một trường lại lên tiếng hạ bệ. Có lẽ đây là một sự kiện ghi vào lịch sử của trường Đại học sư phạm Hà Nội, một cái máy cái của ngành giáo dục mà lại thiếu tính mô phạm, thiếu tính nghiêm túc.

    Phải chăng đây cũng là một biểu hiện của khủng hoảng giáo dục và khung hoảng cả học thuật?