Nelson Mandela - Bước đường dài đến tự do (9)

  • Bởi Admin
    23/03/2014
    2 phản hồi

    LongWalk chuyển ngữ

    PHẦN IV. ĐẤU TRANH LÀ ĐỜI SỐNG CỦA TÔI (đoạn 3)

    [Một đoạn kể chuyện Mandela sau khi lệnh cấm di chuyển khỏi thành phố vừa hết hạn, ông ta muốn về thăm quê nhà nên nhận biện hộ cho một thân chủ ở trong vùng]

    Nhưng khi tôi vừa bước vào tòa án thì một tốp cảnh sát đang chờ sẵn, không nói một lời, họ đưa ra án lệnh dựa vào luật Cấm chỉ Cộng sản, buộc tôi phải từ chức khỏi ANC, hạn chế di chuyển trong vùng Johannesburg, và cấm tôi hai năm không được tham dự bất cứ cuộc mit tinh hay họp mặt nào. Tôi biết những biện pháp như thế rồi cũng đến nhưng không ngờ mình phải nhận lệnh cấm nơi một ngôi làng hẻo lánh.

    Tôi đã được 35 tuổi và những lệnh cấm mới nặng nề hơn như thế này đã chấm dứt thời kỳ gần một thập niên hoạt động với ANC, những năm ấy chính là thời gian cho tôi giác ngộ và trưởng thành về chính trị, và cho sự tận tâm ngày càng tăng với cuộc tranh đấu vốn trở thành đời sống của tôi. Từ nay trở đi, mọi hành động và kế hoạch của tôi nhân danh ANC và cuộc đấu tranh giải phóng sẽ trở thành bí mật và bất hợp pháp. [Trong suốt 9 năm, Mandela trải qua những khoảng thời gian bị cấm và tự do xen kẻ nhau, có khi ông bị cấm 6 tháng, có khi 5 năm dài]

    Những lệnh cấm tôi hoạt động chính trị đã kéo tôi từ trung tâm của cuộc đấu tranh ra vùng bìa, từ vai trò chủ yếu trở thành vị thế ngoại vi. Tuy tôi thường được tham khảo và có khả năng gây ảnh hưởng đến phương hướng của các biến cố, nhưng tôi làm như thế từ một khoảng cách xa và chỉ khi nào có ai hỏi đến rõ ràng. Tôi không còn cảm thấy như một cơ quan sinh tử của thân thể, mà chỉ còn là một cánh tay bị cắt rời.

    Ngay cả các chiến sĩ cho tự do, ít nhất trong trường hợp này, cũng phải tuân hành luật lệ, và vào thời gian ấy, đi tù do vi phạm lệnh cấm của tôi sẽ là vô dụng cho ANC và cả cho tôi. Chúng tôi chưa đạt đến tình thế cách mạng mở rộng, công khai chiến đấu chống lại thể chế với bất cứ giá nào. Chúng tôi tin rằng tổ chức kín vẫn tốt hơn là đi tù. Khi tôi bị cưỡng ép từ chức khỏi ANC, chức vụ của tôi phải được người khác thay thế, và tôi không còn có thể sử dụng quyền hạn mà tôi đã từng có.

    Tôi nhận lệnh cấm một tháng trước khi hội nghị ANC vùng Transvaal [chi bộ này do Mandela làm chủ tịch] được tổ chức, và tôi đã hoàn tất bản thảo của bài diễn văn vốn được Andrew Kunene (một thành viên của Ủy ban Điều hành) đọc trước cử tọa hội nghị. Bài ấy về sau được gọi là bài diễn văn "Không dễ dàng cho bước chân đến tự do", có một câu trích của Jawaharlal Nehru [đồng chí của Mahatma Gandhi, và làm Thủ tướng đầu tiên của Ấn độ sau khi giành được độc lập], tôi nói rằng giờ đây dân chúng phải chuẩn bị cho những dạng mới cho đấu tranh chính trị. Các luật lệ và chiến thuật mới của chính quyền đã khiến những dạng cũ cho phản kháng quần chúng trở thành cực kỳ nguy hiểm và tự hủy diệt. Báo chí không đăng những gì chúng ta tuyên bố; nhà in từ chối in truyền đơn của chúng ta, tất cả chỉ vì sợ bị ghép tội qua Đạo luật Cấm chỉ Cộng sản.

    Vào tháng 4/1954, Hội Luật pháp đệ đơn kiện lên Tòa Thượng thẩm đòi rút tên tôi ra khỏi danh sách các luật sư được phép hành nghề; họ dựa vào việc tôi đã bị lãnh án qua các hoạt động chính trị trong Chiến dịch Bất tuân; như thế hạnh kiểm của tôi trở nên đồi bại và không chuyên nghiệp. Một số người ủng hộ tôi và muốn giúp đỡ miễn phí trong vụ kiện, trong đó gồm cả những luật sư người Âu vốn theo đường lối của Đảng Dân tộc nhưng họ tin rằng đơn kiện ấy lệch lạc và bất công. Hai luật sư nổi tiếng Walter Pollak và William Aronsohn chính thức biện hộ cho tôi.

    Chúng tôi biện luận rằng đơn kiện ấy là sự lăng mạ cho ý tưởng về công lý và rằng tôi có một quyền cố hữu được tranh đấu cho những niềm tin chính trị của mình; đó chính là quyền của mọi người trong một nhà nước pháp quyền. Nhưng Pollak đưa ra một luận cứ nặng cân bằng cách dùng án lệ của một người tên Strijdom vốn bị bắt giữ trong Thế chiến II vì thân Đức Quốc xã nhưng rồi anh ta bị kết tội ăn trộm xe hơi. Về sau anh ta được tự do và nộp đơn xin vào Luật sư đoàn. Mặc dù anh ta có tiền án và Luật sư đoàn phản đối, tòa án quyết định cho anh gia nhập vì cho rằng bản án ấy mang tính chính trị và một người không thể bị cấm hành nghề luật sư vì những niềm tin chính trị của mình. Pollak còn nói thêm "Dĩ nhiên Strijdom và Mandela rất khác nhau. Mandela không thuộc Đảng Dân tộc và Mandela không là người Da Trắng".

    Thẩm phán Ramsbottom chủ tọa phiên xử, là một điển hình của một số các quan tòa hành xử nhằm bảo vệ sự độc lập của ngành Tư pháp và từ chối làm cái loa cho Đảng Dân tộc. Sự phán xét của ông ta trong trường hợp này là tán thành yêu sách của chúng tôi rằng tôi có quyền tham gia chiến dịch cho những niềm tin chính trị của mình mặc dù như thế là chống lại chính quyền, và ông ta bãi bỏ đơn kiện của Hội Luật pháp.

    Trở lại Chiến dịch Chống di dời ở Sophiatown, đó là một cuộc chiến kéo dài; cả chúng tôi lẫn nhà nước đều cố thủ chiến tuyến của bên mình. Suốt năm 1954 rồi qua 1955, mỗi tuần đều có hai buổi mit tinh, và các diễn giả thay nhau chỉ trích kế hoạch của chính quyền. Chúng tôi vận hành chiến dịch qua khẩu hiệu "Bước qua xác chết của chúng tôi" vốn được hô to trong các cuộc biểu dương.

    Chính quyền lên lịch sẽ bắt đầu cuộc di dời vào ngày 9/2/1955. Những ngày cận kề, Oliver Tambo và tôi có mặt ở thị trấn hàng ngày, họp với các lãnh đạo địa phương, bàn thảo các kế hoạch, và giúp trong khả năng nghề luật những ai bị truy tố hoặc bị cưỡng bách rời khỏi khu vực. Chúng tôi tìm cách chứng minh với tòa án rằng văn bản của chính quyền thường sai phạm và do đó nhiều lệnh trục xuất là bất hợp pháp. Nhưng đây chỉ là biện pháp tạm thời; chính quyền sẽ không để cho một vài tiểu tiết cản trở con đường của họ.

    Ngay trước ngày ấy, một cuộc biểu dương quần chúng đặc biệt được hoạch định sẽ diễn ra ở Quảng trường Tự do với 10 ngàn người tham dự để nghe Chủ tịch Luthuli diễn thuyết. Nhưng khi vừa đến Johannesburg, ông ta nhận được lệnh cấm và bắt buộc phải quay trở về Natal.

    Vào đêm trước ngày di dời, Joe Modise, một trong những lãnh đạo tận tâm của ANC địa phương, nói chuyện trước một cuộc mit tinh căng thẳng gồm hơn 500 thanh niên hoạt động. Họ trông chờ ANC ra lệnh cho họ chiến đấu chống lại cảnh sát và quân đội. Qua đêm họ đã chuẩn bị dựng lên các rào cản và hôm sau với vũ khí cũng như bất kỳ thứ gì lọt vào tay, họ sẽ giao chiến cùng cảnh sát. Họ đinh ninh rằng khẩu hiệu của chúng tôi phải được chứng tỏ bằng sự thật, nghĩa là Sophiatown sẽ được di dời chỉ sau khi cảnh sát bước qua xác chết của chúng tôi.

    Tuy nhiên sau khi bàn thảo với lãnh đạo ANC kể cả tôi, Joe bảo đám thanh niên hãy nguội lại. Họ trở nên giận dữ và cảm thấy bị phản bội. Nhưng chúng tôi tin bạo động sẽ là một thảm họa. Chúng tôi chỉ ra rằng một cuộc nổi dậy cần phải được hoạch định cẩn thận, nếu không đó chỉ là một hành động tự sát. Chúng tôi chưa sẵn sàng chiến đấu chống lại kẻ thù vốn có nhiều lợi thế hơn.

    Vào sáng tinh sương ngày 9/2, bốn ngàn cảnh sát và binh lính giăng rào quanh thị trấn trong khi công nhân san bằng những căn nhà trống và xe tải bắt đầu chở các gia đình đến vùng định cư mới. Đêm hôm trước, chúng tôi đã cho di tản nhiều gia đình về cư ngụ chung với những người thân ANC ở trung tâm thị trấn; những cố gắng này quá ít và quá trễ, và chúng chỉ là biện pháp lấp chỗ trống. Quân đội và cảnh sát làm việc hiệu quả một cách tàn nhẫn; và chỉ sau vài tuần lễ, cuộc phản kháng của chúng tôi sụp đổ. Hầu hết các lãnh đạo ANC địa phương đều bị lệnh cấm hoặc bị bắt giữ. Sau cùng, Sophiatown bị bức tử không do tiếng súng nổ mà chỉ do tiếng ầm ầm của xe tải và búa tạ.

    Bạn có thể luôn luôn đúng về một hành động chính trị mà bạn đọc từ báo chí ngày hôm sau, nhưng khi bạn đang ở trung tâm của một cuộc đấu chính trị nóng bỏng thì bạn có rất ít thời gian để suy ngẫm. Chúng tôi đã phạm nhiều lầm lỗi trong chiến dịch chống di dời khỏi Khu vực Tây và rút ra được một số bài học. Khẩu hiệu "Bước qua xác chết của chúng tôi" thật là sống động, nhưng nó chứng tỏ là một trở lực cũng ngang bằng với lợi ích. Khẩu hiệu là một cầu nối sinh tử giữa tổ chức và quần chúng mà nó lãnh đạo; khẩu hiệu nên tổng hợp một mối bất bình cụ thể vào một cụm từ ngắn gọn và mạnh mẽ, đồng thời vận động quần chúng chiến đấu chống lại mối bất bình ấy. Khẩu hiệu của chúng tôi nắm bắt được trí tưởng tượng của đám đông, nhưng nó khiến người ta tưởng rằng chúng tôi sẽ chiến đấu đến chết để chống sự di dời. Thật ra, ANC đã chưa chuẩn bị chút nào cả cho việc đó!

    Bài học tôi rút ra từ chiến dịch này là sau cùng, chúng tôi không có chọn lựa nào nữa ngoài phương cách phản kháng vũ trang và bạo động. Hết lần này sang lần khác, chúng tôi đã dùng tất cả mọi vũ khí bất bạo động lấy từ trong kho: diễn văn, đại biểu, đe dọa, tuần hành, đình công, bất hợp tác, tự nguyện vào tù - tất cả đều vô ích, bởi những gì chúng tôi làm đều được đáp trả bởi bàn tay sắt. Một chiến sĩ cho tự do học từ kinh nghiệm cay đắng rằng chính kẻ áp bức xác định con đường đấu tranh, và người bị áp bức thường không còn sự nhờ cậy nào khác ngoài việc dùng đến những cách thức phản chiếu lại biện pháp của kẻ áp bức. Ở một thòi điểm nào đó, bạn chỉ có thể dùng hoả lực để chống lại hỏa lực.

    (còn tiếp)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    HyVăn viết:
    Cám ơn bác LongWalk dịch loạt bài này, thực sự rất hay. Nhưng trước khi đi ngủ rất buồn, toàn <100 lượt đọc. Trong khi DL lúc nào 400-500 lượt ghé thăm. Chả biết nói gì nữa. Tôi thấy rất nhiều người hô hào Mandela rồi Gandhi ghê lắm, hay chỉ là làm cảnh?

    Cám ơn bác HyVăn ngỏ lời cám ơn :D. Hy vọng bài dịch đã không làm bác buồn ngủ. Tôi nghĩ khoảng 100 bạn đọc là khá rồi, vì không phải ai cũng quan tâm đến những vấn đề xa xôi, và bản dịch cũng không được mấy lưu loát, một phần vì lược dịch phải bỏ bớt và dồn lời văn từ nhiều chỗ vào thành một.

    Điều làm tôi hơi nản là không ai đăng bài tranh luận gì cả. Ít nhất là giúp chỉ ra chỗ sai, dịch không đúng. Rồi có thể trích dẫn những chi tiết của công tác và suy nghĩ hay ho (hoặc tồi dở) để bình luận, và khi có thể xét xem nếu áp dụng vào tinh hình VN thì phải sửa đổi như thế nào, ... Thiết nghĩ rất nhiều chuyện để bàn, không nhất thiết để bắt chước người ta nhưng từ đấy có thể này sinh ra những ý mới...

    Đề nghị bác HyVăn thử giúp bắt đầu bình luận đi nhé.

    Cám ơn bác LongWalk dịch loạt bài này, thực sự rất hay. Nhưng trước khi đi ngủ rất buồn, toàn <100 lượt đọc. Trong khi DL lúc nào 400-500 lượt ghé thăm. Chả biết nói gì nữa. Tôi thấy rất nhiều người hô hào Mandela rồi Gandhi ghê lắm, hay chỉ là làm cảnh?