Nelson Mandela - Bước đường dài đến tự do (10)

  • Bởi Admin
    24/03/2014
    0 phản hồi

    LongWalk chuyển ngữ

    PHẦN IV. ĐẤU TRANH LÀ ĐỜI SỐNG CỦA TÔI (đoạn 4)

    [Đoạn này nói về cuộc đấu tranh trong ngành giáo dục, cho nên cần phải giới thiệu đôi chút về bối cảnh của nó]

    Từ đầu thế kỷ, người Phi được hưởng học vấn chủ yếu nhờ các tổ chức tôn giáo vốn thiết lập và bảo trợ các trường học. Vào thời của Đảng Đoàn kết, chương trình giảng dạy cho học sinh Da Trắng và Da Đen đều giống nhau ở bậc trung học. Người Phi chúng tôi bị giới hạn bởi phương tiện trường ốc kém cỏi chứ không bởi những gì có thể đọc, suy nghĩ, hay mơ tưởng. Dù thế, sự cách biệt trong chi phí cho giáo dục đủ nói lên tính kỳ thị chủng tộc. Chính quyền tiêu tốn gấp gần sáu lần cho mỗi học sinh Da Trắng so với học sinh Da Đen. Giáo dục không có tính bắt buộc cho người Phi và chỉ được miễn phí ở cấp tiểu học. Không đến một nửa tổng số trẻ em Phi có đủ điều kiện để đến trường và chỉ một số nhỏ có thể tốt nghiệp trung học. Thậm chí mức độ giáo dục như thế vẫn làm Đảng Dân tộc khó chịu. Người Âu luôn luôn không hăng hái về giáo dục cho dân Da Đen; đối với họ đấy là điều phí phạm bởi vì dân Da Đen bẩm sinh là dốt nát lẫn lười biếng, và không có giáo dục nào có thể sửa chữa được. Họ cũng chống đối việc người Phi học tiếng Anh, vì đây là ngôn ngữ của họ và cũng là ngôn ngữ của sự giải phóng cho người Da Đen.

    Năm 1953, Nghị viện thông qua "Đạo luật Giáo dục cho Dân Phi" nhằm áp đặt apartheid vào lãnh vực giáo dục của người Da Đen. Theo luật này, các trường tiểu và trung học do các tổ chức tôn giáo điều hành được chọn một trong hai: hoặc chuyển giao trường cho chính quyền, hoặc chỉ nhận được tài trợ bị cắt giảm dần dần. Một viên chức cao cấp nói rằng giáo dục "phải dạy và huấn luyện con người tùy theo cơ hội của họ trong đời sống"; ý của ông ta là người Phi đã và sẽ không có cơ hội nào, thế thì tại sao cần giáo dục họ? Và rằng "Không có chỗ cho dân Da Đen trong cộng đồng người Âu cao hơn tầm mức của những dạng lao động nhất định"; có nghĩa người Phi nên được huấn luyện trở thành công nhân thấp kém và mãi mãi ở vị thế lệ thuộc vào người Da Trắng.

    Đối với ANC, đó mà một biện pháp cực kỳ nham hiểm được đề ra nhằm trì hoãn sự tiến bộ của văn hóa người Phi, và khi được ban hành sẽ đẩy lùi cuộc tranh đấu của người Phi cho tự do. Như Giáo sư Matthews đã viết vào thời ấy, "Giáo dục của chính quyền nhằm gây sự dốt nát và thấp kém thì còn tệ hơn là chẳng có giáo dục gì cả".

    Đạo luật này gây căm phẫn rộng khắp trong cộng đồng các màu da; ngoại trừ một số ít, tất cả các nhà thờ đạo Ki tô đều phản đối biện pháp mới về giáo dục. Nhưng sự đoàn kết của việc phản đối chỉ hạn chế trong vòng lên án chính sách, chứ không phản kháng chống lại. Giáo hội Anglicans, vốn luôn chỉ trích đạo luật một cách mạnh mẽ, không thể thống nhất về phản ứng: Giám mục Reeves của vùng Johannesburg hành động cực đoan bằng cách đóng cửa các trường học của ông với khoảng 10 ngàn học sinh; trong khi vị Tổng Giám mục của toàn Nam Phi lo lắng không muốn để trẻ em chạy rông, nên giao những trường còn lại cho chính quyền. Đa số những nhà thờ khác, dù phản đối nhưng vẫn giao chuyển các trường học của họ theo cùng một cách thức. Một số ít nhà thờ vẫn kiên trì công tác giáo dục mà không nhờ vả vào phụ cấp của chính quyền. Nếu tất cả các nhà thờ khác đều đã theo gương phản kháng thì có lẽ chính quyền phải đối diện với thế bí và phải đi đến thỏa hiệp. Thay vì vậy, nhà nước đã qua mặt chúng tôi.

    ANC khởi sự bàn luận trong bí mật về các kế hoạch tẩy chay ở trường học dự tính sẽ bắt đầu vào ngày luật mới được áp dụng. Chúng tôi bàn cãi hai hướng đi: hoặc kêu gọi dân chúng tham gia phản kháng trong một thời gian giới hạn, hoặc tuyên bố tẩy chay vô thời hạn nhằm phá hủy đạo luật mới trước khi nó bắt rễ. Cuộc tranh luận thật dữ dội, và cả hai phía đều có những người chủ trương đầy thuyết phục. Lý lẽ cho hướng tẩy chay vô thời hạn nhấn mạnh rằng đạo luật mới là một liều thuốc độc không thể uống vào thậm chí khi sắp phải chết khát; chấp nhận nó sẽ gây nên tai hại không thể sửa chữa được. Họ cho rằng đất nước đang như một thùng thuốc nổ và dân chúng lại thèm khát một điều gì còn ngoạn mục hơn việc phản kháng.

    Mặc dù nổi danh là tay gây rối, tôi luôn cảm thấy rằng một tổ chức không nên bao giờ hứa làm những gì mình không thể, vì như thế sẽ đánh mất lòng tin tưởng của quần chúng. Lập trường của tôi là sự quyết định cho hướng hành động không nên được dựa vào những suy nghĩ lý tưởng, mà nên dựa vào tình hình thực tế. Cuộc tẩy chay vô thời hạn sẽ đòi hỏi một bộ máy khổng lồ và tài nguyên rộng rãi mà chúng tôi không có, và các chiến dịch của ANC trong quá khứ đã không cho thấy chúng tôi mang quyết tâm như vậy. Thật đơn giản, không thể nào chúng tôi thiết lập kịp các nhà trường của riêng mình để thu nhận hàng trăm ngàn học sinh, và nếu không đưa ra cho dân chúng một chọn lựa tốt thì chúng tôi hầu như chẳng cung ứng điều gì cả. [đây cũng là bài học Mandela rút ra từ chiến dịch chống di dời Sophiatown, một trong những lý do thất bại là ANC không thể nào tạo ra nhà cửa cho cư dân trong vùng]. Vì thế, cùng với những người khác, tôi hô hào cho một cuộc tẩy chay ngắn hạn.

    Ủy ban Điều hành Toàn quốc ra nghị quyết đồng ý chỉ nên tẩy chay trong một tuần lễ; nhưng trong hội nghị ANC tiếp theo, các đại biểu bác bỏ đề nghị ấy và bầu cho một cuộc tẩy chay vô hạn định. Cùng lúc đó chính quyền loan báo họ sẽ đóng cửa vĩnh viễn những trường nào tẩy chay và các trẻ em không đến trường sẽ không được nhập học trở lại.

    Để cuộc tấy chay có thể tiến hành, các phụ huynh và cộng đồng sẽ phải nhập cuộc để thay thế cho trường học. Tôi nói với phụ huynh và các thành viên ANC rằng mỗi ngôi nhà, mỗi căn lều, mỗi phòng họp cộng đồng phải trở thành một trung tâm học tập cho con em của chúng tôi. Cuộc tẩy chay đã bắt đầu và đem lại những kết quả lẫn lộn; nó thường là rời rạc, kém tổ chức, và thiếu hiệu quả. Ở phía Đông của vùng Rand, nó tác động đến khoảng 7 ngàn học sinh; những cuộc tuần hành vào sáng sớm thúc giục phụ huynh giữ con cái lại ở nhà; các phụ nữ đứng cản ở trường học và dẫn về những trẻ em nào đi lang thang vào đó.

    Joshua Makue, chủ tịch chi bộ ANC ở Germinston, đã điều hành một trường học trong 3 năm cho 8 trăm học sinh đang tham gia tẩy chay. Barrett Tyesi, một giáo viên ở Port Elizabeth, đã từ chức để thành lập một trường riêng; đến năm 1956 anh ta cho 70 học sinh của mình đi thi, trong đó chỉ có 3 học sinh bị đánh rớt. Ở nhiều nơi, những trường học tài tử được mọc ra, thường gọi là "câu lạc bộ văn hóa" để tránh sự dòm ngó của nhà chức trách. Vì thế chính quyền ra luật cấm đoán việc dạy và học không có giấy phép, kẻ vi phạm sẽ bị phạt tiền hoặc tù. Cảnh sát quấy rối những câu lạc bộ này, nhưng chúng vẫn tiếp tục hoạt động kín. Sau cùng, phong trào các trường học cộng đồng trở nên héo tàn, và rồi phụ huynh chọn giáo dục tồi của chính quyền còn hơn chẳng học hành gì cả.

    Chiến dịch này nên được đánh giá ở hai mức độ: mục tiêu trước mắt có đạt được không, và dân chúng có được chính trị hóa, được lôi kéo vào cuộc tranh đấu không. Ở mức độ một, rõ ràng chiến dịch đã thất bại; chúng tôi đã không đóng cửa các trường học [của chính quyền] dành cho người Phi mà cũng không tự giải thoát khỏi đạo luật giáo dục. Tuy nhiên sự phản kháng của chúng tôi đã làm chính quyền lo lắng đến nỗi phải sửa lại luật, và bắt buộc phải tuyên bố rằng giáo dục nên được bình đẳng cho mọi người. Nhưng hệ lụy của đạo luật giáo dục về sau quay trở lại ám ảnh chính quyền theo một cách không thể thấy trước. Chính do đạo luật ấy mà thập niên 1970 đã sinh ra một thế hệ tuổi 20 gồm những thanh niên Da Đen giận dữ nhất, nổi loạn nhất trong lịch sử Nam Phi. [Không thấy tác giả đánh giá cho mức độ hai]

    (còn tiếp)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi