Nelson Mandela - Bước đường dài tới tự do (5)

  • Bởi Hồ Gươm
    03/03/2014
    0 phản hồi

    Nelson Mandela</br>
    LongWalk chuyển ngữ

    PHẦN III. RA ĐỜI MỘT CHIẾN SĨ CHO TỰ DO (đoạn 4)

    Nếu ai có bất kỳ hy vọng hay ảo tưởng nào về Đảng Dân tộc trước ngày nhậm chức thì họ trở nên tỉnh ngộ rất nhanh. Ngoài đạo luật Cấm chỉ Cộng sản, còn có những luật khác đưa ra để củng cố cho apartheid. Luật Đăng ký Dân số cho phép chính quyền xếp loại mỗi người dân dựa vào chủng tộc, nhưng thực tế là dựa vào màu da do chủ quan. Luật "Phân vùng cho các nhóm dân" làm nền tảng cho Apartheid về cư trú; luật này thực tế dẫn đến vô số những vụ người Da Trắng giành chiếm những vùng đất tốt và xua đuổi dân Da Đen bằng vũ lực. Và những luật khác áp dụng riêng cho từng nhóm dân.

    Người Da Màu tập hợp lại để phản đối đạo luật dành cho họ bằng cách tổ chức một đoàn biểu tình khổng lồ và kế đó là cuộc đình công với chợ búa đóng cửa và học sinh không đến trường. Trong bối cảnh của tinh thần hành động do các nhóm dân Ấn độ, dân Da Màu, và dân Phi mà Walter đưa ra cho một số nhỏ chúng tôi ý kiến về một chiến dịch bất tuân dân sự toàn quốc. Anh ta phác họa một chương trình theo đó những người tình nguyện được chọn lọc từ các nhóm dân sẽ thận trọng tạo ra tình huống phải vào tù bằng cách không tuân hành một số luật lệ.

    Ý tưởng ấy lập tức lôi cuốn tôi và những người khác, nhưng tôi khác với Walter trên vấn đề ai sẽ tham gia. Trước đó tôi đã trở thành Chủ tịch Đoàn Thanh niên của toàn quốc, và trong vai trò mới bây giờ tôi nhấn mạnh rằng chiến dịch nên chỉ gồm toàn người Phi. Tôi cho rằng một người Phi trung bình cũng còn thận trọng về hành động chung với dân Ấn và Da Màu. Tôi đang thay đổi quan niệm về sự chống đối thuyết Cộng sản, nhưng vẫn còn lo ngại những ảnh hưởng của dân Ấn độ. Thêm vào đó, những người Phi ở giai tầng thấp đang ủng hộ chúng tôi thường xem người Ấn trong vai trò lái buôn và chủ tiệm là những kẻ bóc lột dân Da Đen.

    Walter bất đồng ý dữ dội, cho rằng các dân Ấn, Da Màu đều dính kết chặc với nhau. Vấn đề được mang ra cuộc họp của Ủy ban Điều hành Toàn quốc và quan điểm của tôi bị phiếu bầu loại bỏ, ngay cả bởi những phần tử trung thành với chủ nghĩa dân tộc Phi. Tuy nhiên tôi vẫn kiên trì và mang vấn đề ra một lần nữa nhân hội nghị toàn quốc, nơi đây ở cấp cao nhất của ANC, các đại biểu cũng dứt khoát gạt bỏ quan điểm ấy. Và tôi hoàn toàn chấp nhận vị thế đã được thông qua. Trước đó, lời phát biểu của tôi kêu gọi cho chiến lược "làm một mình" chỉ được đón nhận thờ ơ, nhưng sau khi Đoàn Thanh Niên cam kết ủng hộ chính sách hợp tác thì bài diễn văn của tôi với tư cách chủ tịch của đoàn lại được hoan hô vang dậy.

    Theo huấn thị của hội đồng hoạch định chung gồm ANC và SAIC [South African Indian Congress (Đại hội dân Ấn ở Nam Phi)], hội nghị tán thành một nghị quyết đòi hỏi chính quyền bãi bỏ những luật cấm chỉ Cộng sản và luật thực thi apartheid. Hội đồng quyết định ANC sẽ tổ chức những cuộc biểu tình vào ngày 6/4/1952 như màn mở đầu để phát động "Chiến dịch Bất tuân những Luật bất công". Đó cũng là ngày dân Da Trắng Nam Phi sẽ làm lễ kỷ niệm 300 năm ngày Jan Van Riebeeck đặt chân đến vùng Cape [Mũi Hảo vọng, chóp cực nam của Châu Phi].

    ANC thảo một bức thư do Bác sĩ Moroka đứng tên gởi đến vị Thủ tướng báo cho ông ta biết về những nghị quyết ấy và hạn chót để bãi bỏ những đạo luật bất công. [Một đoạn rất dài kể chuyện Mandela đem bức thư đến gặp Moroka để được phê chuẩn. Cùng trong ngày ông ta thi đậu bằng lái xe rồi lái đến nhà Moroko, và gặp một số rắc rối trên đường đi].

    Bức thư ghi rằng ANC đã nghiên cứu hết mọi phương tiện hợp hiến để giành được những quyền hợp pháp, và chúng tôi đòi hỏi sáu đạo luật phải được bãi bỏ chậm nhất là ngày 29/2/1952, nếu không thì chúng tôi sẽ thực hiện hành động "hợp hiến đặc biệt". Thư trả lời của Malan, do viên thư ký riêng tư ký tên, xác nhận dân Da Trắng có một quyền cố hữu để đưa ra biện pháp bảo tồn vị thế của họ vốn là một cộng đồng riêng biệt, và chấm dứt với lời đe dọa rằng nếu chúng tôi theo đuổi hành động thì chính quyền sẽ không ngần ngại dùng toàn lực để dẹp tan mọi xáo trộn.

    Chúng tôi đánh giá bức thư của Malan bác bỏ cách ngắn gọn những yêu sách của chúng tôi là một lời tuyên chiến. Bây giờ chúng tôi không còn cách nào khác ngoài phương pháp bất tuân dân sự, và chúng tôi bắt đầu chuẩn bị cho hành động quần chúng cho đáng mặt. Việc tuyển mộ và huấn luyện là một trong những công tác chủ yếu của chiến dịch và sẽ là phần quan trọng quyết định cho sự thành công hay thất bại. Vào ngày 6/4, những cuộc biểu tình sơ khởi được diễn ra ở các thành phố lớn. Trong khi Bác sĩ Moroka diễn thuyết trước một đám đông ở Quảng trường Tự do của thành phố Johannesburg thì tôi nói chuyện ở Công đoàn Công nhân ngành May với một nhóm người có tiềm năng tình nguyện. Tôi giải thích cho họ, khoảng vài trăm người Phi, Ấn, và Da Màu, rằng xung phong vào chiến dịch là việc làm khó khăn và thậm chí làm một nhiệm vụ nguy hiểm, bởi vì chính quyền sẽ cố tìm cách đe dọa, bỏ tù, và có lẽ tấn công [bắn giết] những người xung phong. Mặc cho bất cứ điều gì chính quyền ra tay, những người tình nguyện nhất thiết không được trả đũa, nếu không thì giá trị của chiến dịch sẽ bị suy giảm. Họ phải đáp ứng với bạo lực bằng bất bạo động; kỷ luật này phải được giữ bằng mọi giá.

    Các cấp lãnh đạo ANC và SAIC loan báo rằng Chiến dịch Bất tuân sẽ bắt đầu vào ngày 26/6 trùng với kỷ niệm một năm Ngày Phản kháng Toàn quốc. Họ cũng lập ra "Ủy ban Hành động Toàn quốc" để chỉ huy chiến dịch và "Ban Đặc trách Toàn quốc về người Tình nguyện" lo việc tuyển mộ và huấn luyện những người xung phong. Tôi được chỉ định làm Tổng Chỉ huy của chiến dịch và đứng đầu cả Ủy ban Hành động lẫn Ban Đặc trách người Tình nguyện. Trách nhiệm của tôi là tổ chức chiến dịch, điều hợp các chi nhánh địa phương, tuyên vận những người tình nguyện, và quyên tiền.

    Chúng tôi cũng tranh luận liệu chiến dịch có nên theo các nguyên tắc bất bạo động (của Gandhi) vốn cố chinh phục bằng sự cải hóa. Một số người ủng hộ bất bạo động trên căn bản đạo đức thuần túy, họ cho rằng nó vượt trội mọi phương cách khác về mặt luân lý. Trong nhóm này có cả Manilal Gandhi là con trai của Mahatma Gandhi và là chủ bút của tờ báo Ý kiến của dân Ấn.

    Những người khác lại nói chúng ta nên tiếp cận vấn đề này từ quan điểm về chiến thuật chứ không từ quan điểm về nguyên tắc, và chúng ta nên sử dụng phương cách nào thích hợp với sự đòi hỏi của tình thế. Nếu một phương cách hay chiến thuật cá biệt giúp chúng ta đánh bại kẻ thù thì chúng ta nên dùng nó. Trong trường hợp này, nhà nước có sức mạnh hơn chúng ta rất nhiều, và bất cứ cố gắng nào của chúng ta sử dụng bạo lực sẽ bị đè bẹp thê thảm. Như thế bất bạo động là điều cần thiết thực tiễn chứ không là một chọn lựa. Đây là quan điểm của tôi, và tôi thấy bất bạo động trong mô hình của Gandhi không là một nguyên tắc bất khả xâm phạm mà là một chiến thuật được sử dụng do tình thế đòi hỏi. Nguyên tắc không quan trọng đến nỗi chiến lược sinh ra nên được dùng ngay cả khi nó tự đánh bại, như chính Gandhi đã tin tưởng. Tôi đòi hỏi phản kháng bất bạo động được sử dụng cho đến chừng nào nó còn hiệu quả. Quan điểm này thắng thế, mặc dù sự phản đối mạnh mẽ của Manilal Gandhi.

    Hội đồng hoạch định chung đồng ý một chương trình không có điểm kết thúc cho chiến lược bất hợp tác và bất bạo động; hai giai đoạn thực hiện sự bất tuân được đề xướng. Trong giai đoạn một, một số nhỏ những người xung phong đuợc huấn luyện kỹ sẽ cố tình vi phạm vài điều luật chọn lọc ở các khu đô thị. Họ sẽ xâm nhập các khu vực cấm mà không xin giấy phép; họ sẽ dùng những phương tiện dành riêng cho dân Da Trắng như nhà xí, toa tàu, phòng chờ đợi, và cửa vào các công ốc; họ sẽ nán lại các trị trấn trong giờ giới nghiêm. Mỗi đợt những người bất tuân sẽ có một trưởng nhóm vốn sẽ báo trước cho cảnh sát về hành vi bất tuân của họ để việc bắt bớ được xảy ra với ít náo động. Giai đoạn hai là một hình dung gồm sự bất tuân của quảng đại quần chúng kèm theo những cuộc đình công và các hành động của công nhân khắp nơi trong nước.

    Trước khi phát động Chiến dịch Bất tuân, một đại hội được tổ chức ngày 22/6 gọi là "Ngày của những người xung phong". Luthuli (Chủ tịch ANC vùng Natal) và Bác sĩ Naicker (Chủ tịch NIC) cả hai đều phát biểu và cam kết tham gia. Tôi là diễn giả chính đối diện với khoảng 10 ngàn người tham dự; trước đó tôi chưa hề diễn thuyết cho một khối đông người như vậy, và đây là một kinh nghiệm đầy phấn chấn. Tôi nói vói đám đông rằng Chiến dịch Bất tuân sẽ là hành động mạnh mẽ nhất chưa từng có được quần chúng bị áp bức ở Nam Phi tung ra; họ sẽ tạo nên lịch sử và khiến thế giới chú tâm vào các chính sách kỳ thị chủng tộc ở Nam Phi.

    Khắp các thành phố lớn, những người tình nguyện đã thực hiện hành vi bất tuân vào ngày 26/6 qua lòng can đảm, tinh thần hăng hái, và ý thức lịch sử. Chiến dịch bắt đầu vào sáng sớm ở Cảng Elizabeth với 30 người bất tuân do Raymond Mhlaba chỉ huy, họ tiến vào một trạm xe qua cổng dành riêng cho dân Da Trắng, và bị bắt giữ. Họ đã vừa tuần hành vừa hát những bài ca tự do, trong lúc được bạn bè và gia đình hò reo cổ võ. Họ cũng cùng nhau hô to đối đáp với khẩu hiệu "Mayibuye Afrika!" (Hãy để Châu Phi thành màu đen!)

    Sáng hôm ấy tôi túc trực ở văn phòng ANC để giám sát cuộc biểu dương trong ngày. Đợt những tình nguyện vùng Transvaal được lên lịch sẽ bắt đầu hành động vào giờ trưa ở trung tâm thị trấn và do Mục sư Tantsi chỉ huy; họ sẽ chuốc lấy việc bị bắt giữ bằng cách xâm nhập không có giấy phép vào thị trấn. Mục sư Tantsi đã cao tuổi, là Chủ tịch tạm thời của ANC vùng Transvaal. Nhưng vào giữa buổi sáng, Mục sư Tantsi điện thoại cho tôi cho biết với giọng xin lỗi rằng ông được bác sĩ khuyên không nên bất tuân và vào tù. Đây là một thất vọng lớn, bởi Mục sư Tantsi là một khuôn mặt đặc biệt và đã được chọn lựa để cho chính quyền thấy chúng tôi không chỉ là một nhóm xách động trẻ tuổi.

    Để thay cho Mục sư Tantsi, tôi nhanh chóng tìm ra một người khác cũng vào hàng trưởng thượng: Nanta Sita vốn là Chủ tịch TIC, người đã từng vào tù trong cuộc phản kháng thụ động năm 1946. Mặc dù tuổi đã cao và mang chứng viêm khớp cấp tính nhưng Sita là một người chiến đấu và đồng ý chỉ huy nhóm bất tuân ấy. Một viên thư ký của ANC được phái hộ tống Sita đến hiện trường, nhưng sau đó tôi mất liên lạc với anh ta. Lại thêm một khủng hoảng; tôi quay sang Walter và nói "Anh phải đi thôi". Chiến dịch này là biến cố đầu tiên ở Transvaal, và cần thiết phải có một khuôn mặt nổi bật chỉ huy nhóm bất tuân, nếu không thì những người lãnh đạo bị cho là rụt cổ lại trong khi quần chúng lãnh đủ sự trừng phạt. Mặc dù Walter nằm trong ban tổ chức và được lên lịch sẽ tham gia bất tuân trong đợt sau nhưng anh ta đồng ý ngay.

    Ở hiện trường, cánh cổng sắt dẫn vào thị trấn bị khóa chặc, còn những người tình nguyện đang biểu dương, kiên nhẫn chờ đợi ở bên ngoài và đòi hỏi được vào bên trong. Đám đông gồm tổng cộng 52 người tình nguyện, cả người Phi và Ấn, cùng vài trăm khán giả hăng hái và các phóng viên. Walter đi đầu nhóm bất tuân; sự có mặt của anh ta là bằng chứng chúng tôi thật sự thi hành nhiệm vụ. Nhưng tinh thần dẫn dắt nhóm biểu tình là do Nanta Sita, mặc dù bị chứng thấp khớp vẫn di chuyển tới lui trong nhóm bất tuân, vỗ vai họ và nâng cao lòng tự tin của mọi người.

    Suốt giờ đồng hồ đầu tiên là tình trạng bế tắt; cảnh sát tỏ ra tự chế và cách ứng xử của họ làm cản trở chúng tôi. Liệu có phải sự tự chế của họ là nhằm gây thối chí những người tình nguyện? Phải chăng họ chờ đám phóng viên đi khỏi, rồi sẽ tung ra một cuộc thảm sát trong bóng đêm? Hay họ đang đối diện với tình thế khó xử mà nếu bắt giam chúng tôi (là cách mà họ thường làm) thì đó chính là việc chúng tôi mong muốn? Trong khi chúng tôi đang phân vân thì tình hình bỗng thay đổi; cảnh sát ra lệnh mở cổng sắt. Ngay lập tức những người tình nguyện tràn qua cổng và như thế vi phạm luật. Viên chỉ huy cảnh sát huýt còi, các nhân viên dưới quyền liền bao vây nhóm bất tuân và khởi sự bắt giữ họ. Chiến dịch đang diễn tiến sống động. Nhóm bất tuân bị tống vào trạm cảnh sát địa phương và bị truy tố.

    Tối hôm đó, các thành viên của Ủy ban Hành động gồm cả Oliver Tambo, Yusuf Cachalia, và tôi họp lại để kiểm lại tình hình trong ngày và hoạch định cho tuần lễ tới. Địa điểm ở gần nơi một nhóm thứ ba những người bất tuân sẽ hành động để bị bắt giữ; nhóm này do Flag Boshielo chỉ huy, anh ta là chủ tịch chi nhánh miền Trung của ANC. Vừa sau 11 giờ đêm, chúng tôi thấy họ đồng thanh diễu hành trên đường phố; họ làm như thế là cố tình vi phạm luật giới nghiêm vốn quy định rằng mỗi người Da Đen phải có giấy phép mới được đi lại sau 11 giờ đêm.

    Chúng tôi họp xong vào giữa khuya và bước ra ngoài. Tôi cảm thấy kiệt quệ và suy nghĩ không nhằm vào việc bất tuân mà là một bữa ăn và đi ngủ. Lúc ấy một viên cảnh sát tiến đến Yusuf và tôi; rõ ràng chúng tôi đang về nhà chứ không phải làm công việc phản kháng. Anh ta kêu lớn "Mandela, ông không thoát được đâu", và dùng gậy chỉ vào chiếc xe thùng của cảnh sát đậu gần đó la lên "Chui ngay vào xe". Tôi cảm thấy muốn giải thích cho anh ta biết tôi có trách nhiệm điều hành chiến dịch và được lên lịch để thực hiện bất tuân để bị bắt mãi về sau này [chứ không phải bây giờ], nhưng dĩ nhiên như thế sẽ rất buồn cười. Một lát sau, Yusuf và tôi nhận ra mình đang nhập chung với hơn 50 người tình nguyện do Flag Boshielo chỉ huy, họ bị cảnh sát dùng xe tải chở vào trạm cảnh sát. Là lãnh đạo của Ủy ban Hành động, chúng tôi lo lắng rằng những người khác sẽ thắc mắc về việc chúng tôi vắng mặt, và tôi quan tâm đến vấn đề ai sẽ điều hành chiến dịch. Nhà tù dơ dáy, hôi hám và tối tăm, nhưng tất cả chúng tôi sát cánh cùng nhau, đầy sôi nổi và khí thế nên không còn để ý đến chung quanh. Tình bạn của những đồng chí bất tuân khiến cho hai ngày trong tù trôi qua rất nhanh.

    Vào ngày thứ nhất ấy của Chiến dịch Bất Tuân, hơn 250 người tình nguyện khắp nơi trong nước đã vi phạm những luật lệ bất công khác nhau và bị bắt giam. Đó là một bắt đầu thuận lợi, vì những người lính của chúng tôi tỏ ra trật tự, kỷ luật, và tự tin.

    Hơn 5 tháng tiếp theo, trên 8 ngàn người tham gia vào chiến dịch. Bác sĩ, luật sư, công nhân, giáo viên, học sinh, mục sư cùng nhau bất tuân luật và đi tù. Họ hát vang "Này Malan! Hãy mở cửa nhà tù. Chúng tôi muốn vào đó". Chiến dịch xảy ra trong các thành phố và thị trấn, lớn có nhỏ có. Thậm chí sự phản kháng bắt đầu lan đến những vùng quê. Đa phần những vụ vi phạm luật là nhỏ, và hình phạt thường từ vài ngày đến vài tuần trong tù, có khi được phép trả tiền thế chân. Tin tức về chiến dịch được phổ biến rộng rãi, và số hội viên của ANC tăng từ 20 ngàn lên đến 100 ngàn.

    Trong thời gian tiến hành chiến dịch tôi di chuyển rất nhiều đến khắp nơi trong nước, thường bằng xe hơi khởi hành vào ban đêm hay vào sáng sớm. Tôi giải thích về chiến dịch cho những nhóm nhỏ, đôi khi phải lặn lội từ nhà này sang nhà khác. Vào thời ấy, khi phương tiện truyền thông quần chúng cho dân Phi vẫn còn sơ khai và thậm chí không hiện hữu trong nhiều vùng thì chính trị chỉ mang tính địa phương. Chúng tôi phải lôi kéo dân chúng từng người một.

    (phần III vẫn còn tiếp với đoạn 5)

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi