Lý Thái Hùng - Suy Nghĩ Về “Hiệu Ứng Cánh Bướm” Tại Việt Nam

  • Bởi Admin
    26/02/2014
    3 phản hồi

    Lý Thái Hùng

    “Hiệu Ứng Cánh Bướm” là nhóm từ mà nhà Khí tượng học Edward Norton Lorenz thuộc Đại học M.I.T của Hoa Kỳ sử dụng để mô tả một hiệu ứng vật lý về khí tượng, nhưng lại trở thành nền tảng về lý thuyết hỗn loạn (chaos theory) với câu nói nổi tiếng: Liệu con bướm đập cánh ở Brasil có thể gây ra cơn lốc ở Texas?

    Lý thuyết này phát sinh từ một sự “vô tình” của ông Lorenz. Vào năm 1961 khi cho nhập các dữ liệu vào máy vi tính, ông đã bỏ bớt những con số lẻ quá nhỏ để tiết kiệm thời gian thí nghiệm. Ví dụ các con số 0,506127 được ông Lorenz nhập vào máy là 0,506. Kết quả là máy vi tính đã đưa ra dự báo hoàn toàn khác xa với dữ liệu gốc, dù giá trị của những con số lẻ 0,000127 tự nó hoàn toàn không đáng kể.

    Việc làm “vô tình” này đã dẫn đến kết quả dự đoán thời tiết hoàn toàn khác biệt so với tính toán ban đầu. Từ đó ông đã kết luận rằng một thay đổi dù nhỏ trong điều kiện ban đầu của một hệ thống năng động có thể tạo sự thay đổi to lớn trong kết quả lâu dài.

    Ông đã đặt tên cho kết quả này là “hiệu ứng cánh bướm” trong một bài phát biểu tại Hội nghị thăng tiến khoa học Hoa Kỳ vào tháng 4 năm 1972 qua đề tài: Khả năng dự đoán: Liệu con bướm đập cánh ở Brasil có thể gây ra cơn lốc ở Texas?

    Ông Lorenz cho rằng sự kiện một con bướm vỗ cánh dù yếu ớt nhưng nó đã tạo ra một tác động nhỏ với một luồng không khí nhẹ chung quanh. Luồng khí nhẹ này có thể gây ra những thay đổi tương ứng trong bầu không khí và khi có những luồng phản ứng dây chuyền tiếp nối, cuối cùng có thể đưa đến những thay đổi lớn về thời tiết như cơn lốc tại một địa điểm cách nơi con bướm vỗ cánh hàng vạn cây số.

    Giải thích của Lorenz tuy khó hiểu vì nó có liên hệ nhiều đến phương trình toán học phức tạp; nhưng phát hiện của ông Lorenz đã nói lên một điều là mỗi sự vỗ cánh của con bướm hay một sự kiện nào dù nhỏ xảy ra, đều có tác động làm thay đổi lớn ở môi trường khác.

    Kết quả nghiên cứu của Lorenz đã góp phần rất lớn làm thay đổi về lý thuyết hỗn loạn ngày nay, khi các nhà nghiên cứu từ khí tượng, xã hội, kinh tế cho đến tâm lý học đều cho rằng những thay đổi dù nhỏ đều có thể dẫn đến những thay đổi đột phá, nhất là trong các hệ thống, môi trường vận động cực kỳ nhạy cảm.

    Từ kết quả của một nghiên cứu liên quan đến khí tượng, “Hiệu Ứng Cánh Bướm” ngày nay đã được diễn giải dưới cái nhìn nhân quả ở các hiện tượng xã hội không chỉ trong lãnh vực khoa học.

    Trong lãnh vực xã hội, “Hiệu Ứng Cánh Bướm” chính là sự chuyển biến tư duy, hành động của mỗi cá nhân, nhưng nếu nó được liên kết với nhau tạo thành những phản ứng dây chuyền thì có thể tạo ra những biến động, thay đổi cực kỳ to lớn trong xã hội.

    Cho đến nay, chưa có một nghiên cứu nào được công bố chính thức về các tác động của “Hiệu Ứng Cánh Bướm” trong lãnh vực xã hội; nhưng nếu chúng ta nhìn lại một số biến động trên thế giới, thì nhiều sự việc đã được khởi đi từ một nguyên nhân/hành động rất nhỏ nhưng đã được lan tỏa và tạo thành phản ứng dây chuyền đem đến một kết cuộc bất ngờ, một thay đổi rộng lớn.

    Hiệu ứng cánh bướm từ một thanh niên bán hàng rong tại Tunisia:

    Sinh viên Mohamed Bouazizi xứ Tunisia quyết định tự thiêu vào ngày 17 tháng 12 năm 2010 để phản đối cảnh sát đã ngăn cản không cho anh lập một quầy bán trái cây để kiếm sống trên đường phố tại thành phố Sidi Bouzid, cách thủ đô Tunis non 200 cây số. Bình thường ra, sự bất mãn tự thiêu của một cá nhân trong chế độ độc tài không phải là điều gì to lớn. Nhưng trước và sau khi Bouazizi tự thiêu, xã hội Tunisia ở trong một bối cảnh nhạy cảm khi số sinh viên tốt nghiệp ra trường không có việc làm ngày một gia tăng và nhất là xã hội bị kiềm chế đến nghẹt thở vì nạn quan liêu, tham nhũng.

    Cái chết của Mohamed Bouazizi đã như tiếng sét, xé tan sự im lặng vốn bao trùm 23 năm dài dưới sự trấn áp thô bạo của công an và đã thôi thúc nhiều giới quần chúng Tunisia phải làm một cái gì đó để thay đổi nguyên trạng. Những cánh bướm phẫn uất từ thành phố Sidi, nơi Bouazizi tự thiêu, đã được cộng hưởng và tạo thành một làn sóng biểu tình nhanh chóng lan rộng đến các thành phố Jendouba, Sousse, Sfax và thủ đô Tunis. Các cuộc biểu tình lên tới đỉnh điểm bằng sự chấm dứt quyền lực cai trị của Tổng thống Zine El Agidine Ben Ali, khi ông này cùng với gia đình đã phải bỏ trốn khỏi Tunisia vào ngày 14 tháng 1 năm 2011.

    Xã hội Việt Nam hiện cũng đang ở trong bối cảnh rất nhạy cảm với nhiều “bức xúc” của xã hội như Tunisia vào giai đoạn cuối; từ giáo dục, y tế, tiền lương, công ăn việc làm cho đến văn hóa, an ninh, đối ngoại, bất công, chênh lệch giàu nghèo ...

    Trong nhiều năm qua, những bức xúc này đã từng bộc phát thành một số biến cố đáng chú ý như cuộc nổi dậy của hàng vạn người dân Thái Bình, cuộc chống đối của anh em ông Đoàn Văn Vươn, cuộc chống cưỡng chiếm đất của bà con Văn Giang, sự lên tiếng tập thể của giới trí thức, sinh viên trước sự kết án phi lý, phi pháp đối với sinh viên Phương Uyên, Đinh Nguyên Kha...

    “Cánh bướm vỗ” thì có rất nhiều tại Việt Nam, nhưng chưa tạo được hiệu ứng hay động lượng thay đổi mang tính đột biến vì còn thiếu ít nhất hai thành tố:

    Thứ nhất là các chuyển biến chưa tác động dây chuyền được ở nhiều nơi vì sự sợ hãi và hoài nghi do chế độ độc tài tạo ra vẫn còn lớn ở Việt Nam.

    Thứ hai là sự thiếu vắng các sinh hoạt xã hội dân sự đã làm cho những nối kết giữa các nhóm, cá nhân độc lập bị khó khăn trong nỗ lực tung hứng các “hiệu ứng” của xã hội.

    Nhưng rõ ràng càng ngày sự sợ hãi càng giảm và sự hình thành các nhóm dân sự càng gia tăng ở tốc độ tỷ lệ thuận với mức đàn áp và khủng hoảng nội bộ của chế độ, mà tốc độ chuyển biến có thể do lường được gần như hàng ngày tại Việt Nam.

    “Hiệu Ứng Cánh Bướm” có thể xuất hiện bất cứ lúc nào trong hoàn cảnh quá nhiều “bức xúc” của tình hình Việt Nam ngày hôm nay. (LTH 2014)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    xe ôm viết:
    Cứ tạm cho hiệu ứng cánh bướm là thực tế đi. Nhưng một yếu tố tối cần là "không khí". Không khí để con bướm sống còn. Và không khí để cánh bướm quạt bay, chứ cánh bướm quạt mà chẳng có không khí thì gây hiệu ứng gì được?

    Với chính trị VN hiện nay, cái gì đồng dạng với không khí?

    Câu trả lời dễ dàng quá mà trong lúc sắp ngủ gật tôi đã không nghĩ không đến!

    Thật ra còn vài hiệu ứng nữa trong hiện tượng thiên nhiên mà nhiều người tìm cách gán ghép vào lãnh vực chính trị, xã hội; ví dụ như critical mass (khối lượng tới hạn). Làm như thế có lẽ cho mục đích tuyên truyền hoặc tự động viên trong tinh hình thế lực còn quá yếu.

    Nói rằng cánh bướm có thể gây bão; câu hỏi tiếp là bão theo hướng nào? Theo luận điệu này, nếu vài đảng viên CS lấy tay quạt phất phất cũng có thể làm bọn tư bẩn đang giẫy chết sẽ chuyển sang từ trần. Hoặc như ông Nguyễn Minh Triết chỉ cần nổ vài câu cũng làm cho chính quyền Mỹ phân hóa.

    Cứ tạm cho hiệu ứng cánh bướm là thực tế đi. Nhưng một yếu tố tối cần là "không khí". Không khí để con bướm sống còn. Và không khí để cánh bướm quạt bay, chứ cánh bướm quạt mà chẳng có không khí thì gây hiệu ứng gì được?

    Với chính trị VN hiện nay, cái gì đồng dạng với không khí?

    Xét về mối tương quan giữa xã hội VN với Chính quyền VN hiện nay có thể sẽ dẫn đến "hiệu ứng con bướm" khủng khiếp hơn Tunisia, Ucraina.. Việt Nam gần giống Tunisia, Ucraina đang trong tình suy tàn chính trị, kinh tế, luật pháp, văn hóa.. . Khác Tunisia , nhà nước VN dùng chính sách công an trị, bóp nghẹt tự do tư tưởng và báo chí, bịt chặt thông tin trong và ngoài nước. Mặt khác dùng hệ thống chính trị gồm các tổ chức đảng,công đoàn, thanh niên, CCB ..kiểm soát, siết chặt đời sống tinh thần và vật chất của nhân dân. Nhân dân từ chủ thể đất nước giờ đây trở thành kẻ bị trị. Chính quyền từ vai trò phục vụ thành ông chủ cai trị, sai khiến Nhân dân . Nhân dân không tin chính quyền và ngược lại chính quyền coi dân là đối tượng bị cai quản như đàn dê . Dân tộc VN vốn có truyền thống yêu hòa bình nhưng có ý chí quật cường, sẵn sàng xả thân chiến đấu vì độc lập, tự do cho Đất nước và bản thân mình. Quan chức chính quyền VN hầu hết giàu có bất chính do tham nhũng, có lối sống xa hoa, suy đồi nhân cách. Chính sách đưa ra chỉ có tác dụng mỵ dân, không thực thi và chỉ nhằm trục lợi cho các tập đoàn đặc quyền đặc lợi trong bộ máy chính quyền cấu kết với tư bản ..VN là thùng thuốc TNT lớn gấp bội Tunisia và Ucraina, chỉ cần châm ngòi là phát nổ long tròi lở đất.