Trần Văn Thọ - Việt Nam: Giấc mơ thành quốc gia thượng đẳng?

  • Bởi Admin
    05/02/2014
    7 phản hồi

    Trần Văn Thọ

    Một đất nước muốn trở thành quốc gia thượng đẳng phải bắt đầu từ khí khái, quyết tâm hành động của giới lãnh đạo, từ đó quy tụ nhân tài và đưa ra được tầm nhìn về hướng phát triển đáp ứng được mơ ước của dân chúng.

    Tháng 11 năm ngoái (2013) người thứ 90 triệu của Việt Nam ra đời. Khoảng 10 năm nữa dân số Việt Nam sẽ gần 100 triệu. Trên thế giới hiếm có một đất nước có số dân đông như vậy lại có sự thống nhất cao về văn hóa, ngôn ngữ, và nằm giữa một vùng phát triển năng động. Với tiềm năng như vậy, chúng ta có thể hy vọng đất nước mình vươn lên thành một quốc gia giàu mạnh không? Chắc chắn tuyệt đại đa số người Việt Nam đều có mong ước đó. Nhưng để giấc mơ đó trở thành hiện thực cần những điều kiện gì, bây giờ phải chuẩn bị những tiền đề gì?

    Về vấn đề này, lẽ ra trong nước phải dấy lên một phong trào bàn luận sôi nổi về vị trí của Việt Nam hiện nay và triển vọng về một tương lai dài hạn. Lãnh đạo lẽ ra phải kêu gọi trí thức trong và ngoài nước nghiên cứu, bàn luận để đưa ra được tầm nhìn có căn cứ khoa học về tương lai, từ đó tạo sự tin tưởng cho dân chúng, khuyến khích người dân nỗ lực hướng vào mục tiêu được xã hội đồng thuận.

    Kinh nghiệm thế giới: Quốc gia thượng đẳng bắt đầu như thế nào?

    Nhìn quanh thế giới, xưa cũng như nay, nước nào có lãnh đạo và trí thức quan tâm về tương lai đất nước và đưa ra được mục tiêu có căn cứ khoa học và hợp với giấc mơ của tuyệt đại dân chúng thì sau đó phát triển nhanh, chuyển hoán hẳn vị trí của đất nước trên bản đồ thế giới. Sĩ phu và trí thức Nhật Bản thời Minh Trị thấy mình là một tiểu quốc trước sức mạnh của các nước Âu Mỹ, họ đã quyết tâm học tập Tây phương và cải cách thể chế để đưa Nhật trở thành một quốc gia thượng đẳng (chữ của những nhà nghiên cứu khi nói về hoài bão của lãnh đạo thời Minh Trị), tránh nguy cơ lệ thuộc nước ngoài. Và họ đã thành công. Lãnh đạo Hàn Quốc vào đầu thập niên 1960, với tinh thần dân tộc cao độ, đã đưa ra quyết tâm thoát khỏi vị trí thấp kém của đất nước, đặt ra phương châm học tập Nhật, Mỹ, trọng dụng nhân tài, tổ chức bộ máy hiệu suất để vạch ra chiến lược và thực hiện chiến lược phát triển. Và họ đã thành công.

    Ở mỗi một khúc ngoặt của lịch sử, vai trò của lãnh đạo và trí thức đặc biệt quan trọng. Trong năm qua ta cũng thấy điều đó. Tại Nhật, thủ tướng Abe Shinzo hạ quyết tâm hồi phục kinh tế, quyết đưa nước Nhật trở lại vị trí đã có 20 năm trước. Trí thức, học giả tích cực tham gia bàn bạc để chính sách của Abe đưa lại hiệu quả tốt nhất. Nhiều viện nghiên cứu triển khai các đề tài liên quan. Viện nghiên cứu kinh tế Nhật Bản (JCER) vừa công bố kết quả dự báo về kinh tế thế giới vào năm 2050, và đưa ra các kịch bản cho Nhật Bản, trong đó có kịch bản duy trì được vị trí thượng đẳng nếu thực hiện các cải cách về dân số, về thị trường lao động, về chiến lược liên quan đến cách tân công nghệ và giáo dục.

    Lãnh đạo Indonesia gần đây nói về "nền kinh tế 1.000 tỉ đôla", một nền kinh tế đủ lớn để có một ảnh hưởng nhất định trên thế giới. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Indonesia hiện nay (năm 2012) là 878 tỉ USD nên chỉ cần vài năm nữa là đạt được mục tiêu đó. Nhưng lãnh đạo Indonessia muốn nhấn mạnh cái mốc đó để khơi dậy sự phấn chấn trong dân chúng, từ đó tạo khí thế đưa đất nước tiến xa hơn. Trước đây, vào năm 2009, sau khi đắc cử nhiệm kỳ 2, tổng thống Yudhoyono xúc tiến lập Chiến lược phát triển kinh tế 15 năm (2011-2025) với phương châm kế hoạch phải phát huy được hết tiềm năng của Indonesia và khi công bố phải "biểu thị được ý chí phát triển không có gì đáng hổ thẹn với thế giới". Lời nói đó có sức hiệu triệu cao.

    Cách biểu thị lòng tự hào dân tộc và ý chí của Hàn Quốc gần đây cũng đáng chú ý. Cuối năm 2011, nhân dịp đăng cai tổ chức Hội nghị 20 nước (G20) có vị trí quan trọng trên thế giới, Hàn Quốc đã vận động dân chúng ý thức hơn nữa khả năng của dân tộc mình, quyết vươn lên ngang hàng các nước tiên tiến. Họ đưa ra các mục tiêu như "đồng hành cùng thế giới và trở thành quốc gia được thế giới kính trọng", "tiến vào trung tâm của thế giới" (để trở thành quốc gia có ảnh hưởng trên vũ đài quốc tế), v.v... Năm 2013 nhân sự kiện dân số vừa tăng lên 50 triệu và thu nhập bình quân đầu người đã đạt 20.000 USD họ chợt nhận thấy rằng một nước có một quy mô dân số nhất định (trên 50 triệu) và được hưởng một mức sống cao (trên 20.000 USD) sẽ có ảnh hưởng trên thế giới và được cộng đồng quốc tế tôn trọng. Hàn Quốc tự hào đã đạt được cả hai điều kiện đó và đưa ra tiêu chuẩn quốc gia "5020" để động viên dân chúng. Theo tiêu chuẩn này trên thế giới chỉ có bảy nước mà Hàn Quốc là một. Tại Á châu chỉ có họ và Nhật Bản.

    Để đưa ra được mục tiêu phát triển quốc gia rõ ràng, khả thi, dễ hiểu và đáp ứng được giấc mơ của dân chúng, lãnh đạo phải có tinh thần yêu nước, có ý thức trách nhiệm, có tầm nhìn cao và xa, với khí khái tạo ra các bước ngoặt lịch sử cho dân tộc và kết hợp được trí tuệ của giới trí thức. Từ đó dấy lên một không khí phấn chấn, tin tưởng trong xã hội.


    Ảnh minh họa. Dân Luận: VietnamNet minh họa tấm hình này có nghĩa gì nhỉ? Đây là rào cản hay đây là động lực để VN trở thành quốc gia thượng đẳng?

    Việt Nam bây giờ và tương lai

    Trở lại vấn đề của Việt Nam. Việt Nam hiện nay đang ở đâu trên bản đồ kinh tế thế giới? Về dân số Việt Nam xếp thứ 13. Về trình độ phát triển, phải xét nhiều tiêu chí. Tiêu chí tổng hợp nhất là thu nhập đầu người. Tiêu chí này cũng còn nhiều hạn chế nhưng nhìn chung cũng phản ánh được trình độ phát triển của một nước. Vào năm 2012, thu nhập (GDP) đầu người của Việt Nam là 1.750 USD, xếp thứ 140 trong gần 200 nước lớn nhỏ trên thế giới. Vì dân số tương đối đông nên vị trí của GDP (năm 2012 là 157 tỉ USD) cao hơn nhưng cũng chỉở hạng 58. Tại vùng Đông Á hiện nay, GDP đầu người của Việt Nam chỉ cao hơn Cambodia, Lào và Myanmar.

    Đó là nhìn mặt tổng quát và định lượng được. Nhìn từ nhiều mặt khác, ta cũng thấy rất bức xúc về hình ảnh Việt Nam trên thế giới. Chẳng hạn, hiện nay, tại Hàn Quốc có độ 9 vạn người Việt Nam, trong đó độ 3 vạn là phụ nữ sang lập gia đình ở xứ này (không ít trường hợp vì lý do kinh tế), khoảng 6 vạn là lao động (theo dạng xuất khẩu) và vài ngàn sinh viên. Còn tại Việt Nam người Hàn Quốc cũng có độ 9 vạn nhưng họ đến chủ yếu làm quản lý, làm chủ doanh nghiệp hoặc dạy học. Nói chung là sự giao lưu về lao động giữa hai nước đang có sự bất tương xứng không mấy danh dự đối với người Việt Nam. Lãnh đạo Việt Nam phải bức xúc với hiện tượng này và phải trả lời cho dân chúng câu hỏi: bao giờ Việt Nam sẽ theo kịp Hàn Quốc để xóa đi sự bất bình đẳng trong quan hệ lao động hiện nay?

    Nhìn lại thời gian từ khi đất nước thống nhất đến nay ta thấy đã gần 40 năm. Nếu so với tình trạng thiếu ăn trong khoảng 10 năm đầu và còn tới 70% dân số thuộc hộ nghèo vào cuối thập niên 1980 thì tình hình hiện nay đã cải thiện vượt bậc. Nhưng để có được sự cải thiện đó Việt Nam đã mất quá nhiều thời gian, và như ta đã thấy vị trí hiện nay trên vũ đài thế giới còn rất thấp. Hàn Quốc lúc chấm dứt chiến tranh Triều Tiên (1953) là một trong những nước nghèo nhất thế giới, nhiều người dân phải gọt vỏ thông luộc ăn cho đỡ đói. Nhưng chỉ 43 năm sau họ phát triển thành nước thu nhập cao và trở thành thành viên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), thường được gọi là câu lạc bộ của các nước giàu. Vị thế của họ sau đó cũng tăng nhanh như ta đã thấy.

    Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước khác đã làm được những kỳ tích trong phát triển, biến đất nước thành quốc gia thượng đẳng, đưa lại vinh dự, tự hào cho dân tộc. Chẳng lẽ Việt Nam cam chịu là một đất nước đông dân nhưng chỉ phát triển với tốc độ trung bình như hiện nay? Gần đây những dự báo về kinh tế ASEAN của Ngân hàng phát triển Á Châu (ADB) hay của Cơ quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) cho rằng Việt Nam sẽ phát triển ở tốc độ cao hơn nhiều nước trong khối (chỉ vì là nước đi sau nên dễ phát triển với tốc độ cao hơn). Nhưng vì trình độ phát triển hiện nay quá thấp nên vị trí của Việt Nam trong tương lai không thay đổi bao nhiêu. Theo ADB, từ nay đến năm 2030, Việt Nam phát triển trung bình 7,2%, và GDP vào năm 2030 là 416 tỉ USD, chỉ bằng 40% của Thái Lan, 17% của Indonesia và nhỏ hơn Malaysia và Philippines. Dự báo này dựa trên tiền đề không có những cải cách lớn về thể chế. Nói cách khác, nếu lãnh đạo Việt Nam quyết tâm đưa đất nước tiến xa, cải thiện hẳn địa vị của Việt Nam trên vũ đài thế giới thì phải mạnh dạn cải cách thể chế, khẩn trương thực hiện chương trình tái cấu trúc kinh tế đã đề ra, để sau đó chuẩn bị chiến lược đưa đất nước vào một kỷ nguyên mới.

    Một đất nước muốn trở thành quốc gia thượng đẳng phải bắt đầu từ khí khái, quyết tâm hành động của giới lãnh đạo, từ đó quy tụ nhân tài và đưa ra được tầm nhìn về hướng phát triển đáp ứng được mơ ước của dân chúng.

    Trần Văn Thọ (Theo Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Phản hồi: 

    Đức và Ý là hai nước cũng giống như Nhật Bản, nghĩa là cùng thất trận trong thế chiến II, thế nhưng chỉ có Nhật Bản đạt được điều thần kỳ thôi. Cũng cần biết chính người Nhật đã kể chuyện một người Nhật và một người Việt Nam thì người Việt Nam thắng, thế nhưng 3 người Nhật và 3 người Việt Nam thì người Nhật thắng vì 3 người Việt Nam, có một người leo lên khỏi miệng hố thì 2 người kia cầm chân kéo xuống. Đó là nói đến tính cộng đồng của người Nhật. Người Nhật không đánh giết lẫn nhau như người Việt Nam.

    Ta thấy khoa học kỹ thuật của Nhật Bản phát triển như vũ bão, thế nhưng tỷ lệ các học giả tức những nhà bác học về khoa học xã hội của Nhật bản lại cao nhất thế giới. Còn cái Hội đồng lý luận TƯ của ta thì toàn đồ ăn hại, đến cái chủ nghĩa để chỉ đạo đường đi nước bước cho dân tộc cũng nhập ngoại mà lại nhập hàng kém phẩm chất từ giữa thế kỷ XIX là CNCS, nay thế giới đã vứt vào sọt rác rồi. Cái gốc của sự kém cỏi, làm nước ta thụt lùi là ở đây. Điều này cũng đủ để kết tội Đảng CS có tội với đất nước, với dân tộc. Hồi còn Lê Duẩn thì không lo làm giàu cho đất nước mà chỉ lo "Đánh Mỹ là đánh cho Liên xô", thời nay thì không lo giữ gìn biên cương biển đảo mà chỉ lo vẹn toàn cho "4 tốt và 16 chữ vàng".

    Mất mùa thì tại thiên tai
    Được mùa thì tại thiên tài Đảng ta
    Đảng ta là đảng mafia
    Buôn dân bán nước nát nhà toàn dân.

    Đảng chẳng vươn lên thành "thượng đẳng" được đâu mà chỉ cho công an "thượng cẳng chân hạ cẳng tay" đối với dân thôi để cướp đất làm giầu cho "lợi ích nhóm" thôi. Dân ta thì nghèo hơn dân Nhật là điều ai cũng biết, thế nhưng thủ tướng ta lại giàu hơn thủ tướng Nhật đấy.

    Phản hồi: 

    [quote=Mai Duy Gộc]Thế khách daica thừ giải thích những nước có chung hoàn cảnh "xuất phát điếm" giống ta xem tại sao họ tiến nhanh thế, còn ta chậm tiến thế?[/quote]
    Dạ thưa anh Gộc, tại làm răng các nước chung quanh ta và cả Nam Hàn trước và sau Thế Chiến 2 cũng có cùng xuất phát điểm tương tự hoặc giống hệt ta, nhưng nhân rân các nước kia không chịu sống chung với cộng sản, lại còn gửi quân sang ta để phụ giúp oánh cộng sản, còn nhân rân ta thì một lòng một dạ sắt son với bác và đảng ta như rứa ? Miết đến chừ vẫn cứ như rứa hỉ ! Cho anh chọn giữa hai "vấn nạn": ngu hoặc hèn, hay dùng luôn cả hai cho chắc ăn :))

    Anh Gộc thử dùng phép "biện chứng xương cá" thì thấy vấn đề nhá, cái này thì tục gọi là Fish Bone analysis diagram :)

    Phản hồi: 

    Rất cám ơn khách daica chỉ ra chố sai lầm của tôi. Nhưng tôi xin thưa là: trước kia thời chiến thì CS bảo "bao giờ thống nhất đất nước, kinh tế hai miền hỗ trợ cho nhau thò đời sống lên."

    Thống nhất rồi thì cái khổ, caí thiếu thốn của miền Bắc tràn vào miền Nam chứ đời sống của người dân miền Bắc khổ vẫn hoàn khổ. Lúc đó thì CS đưa ra luận điệu "Bao giờ có dầu thì nước ta sẽ giầu". Có dầu thì dân vãn thiếu thốn, gọi tắt là vẫn nghèo thì CS lại đổ lỗi cho "xuất phát điểm" giống như daica so sánh ta với Nhật bản. Thế nhưng người ta lại bảo thế trước kia Hàn quốc, Singapore và Thái Lan cũng có xuất phát điểm giống ta, sao cùng một thời gian mà nay họ tiến thế, còn ta vẫn lẹt đẹt? Đến lúc này thì CS thi hành cách ứng xử "Im lặng là vàng". Thực ra thì CS quản lý nửa đất nước còn chẳng xong, làm sao quản lý nổi cả đất nước với những chính sách chủ trương sai lầm. CS chỉ giỏi đi ăn cướp thôi, không làm ăn gì được.

    Thế khách daica thừ giải thích những nước có chung hoàn cảnh "xuất phát điếm" giống ta xem tại sao họ tiến nhanh thế, còn ta chậm tiến thế?

    Phản hồi: 

    Vô nghĩa! Sự hùng mạnh mà tác giả mong muốn sẽ vẫn mãi là giấc mơ khi nào đám đầu đất ở Ba Đình hiện nay còn tồn tại.

    Chỉ khi nào chúng biến mất, ắt nước VN sẻ có cơ hội (những không có nghĩa là chắc chắn) ngỗng đầu lên.

    Phản hồi: 

    Ông Gộc đọc lớt phớt, quên trước quên sau, lại bộp chộp bảo rằng tác giả quên.

    [quote=Mai Duy Gộc]Trần Văn Thọ: :"Hàn Quốc tự hào đã đạt được cả hai điều kiện đó và đưa ra tiêu chuẩn quốc gia "5020" để động viên dân chúng. Theo tiêu chuẩn này trên thế giới chỉ có bảy nước mà Hàn Quốc là một. Tại Á châu chỉ có họ và Nhật Bản." Ông này quên mất Singapor ở trong khu vực hay sao? GDP còn cao hơn cả Hàn quốc.[/quote]

    Hai điều kiện ông Thọ nêu ra là dân số đông đạt mức 50 triệu và GDP trên đầu người đạt mức 20,000 USD một năm, "5020" là như rứa đó. Singapore có GDP cao nhưng dân số chỉ dăm bảy triệu, cho nên, theo "điều kiện" của ông Thọ thì chưa thể có ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoà bình thế giới :)

    [quote= Mai Duy Gộc]Còn Việt Nam thì chính sự bùng nổ dân số làm cho nước ta thêm nghèo và thêm khó khăn. Không thể dùng người đem xuất khẩu để làn giầu được. Nhật thất trận năm 1945, kinh tế kiệt quệ, thế nhưng chỉ sau 15 năm, tức là đến năm 1960 họ đã trở thành cường quốc không có bom nguyên tử. Nguyên nhân chủ yếu của họ là họ không theo CNCS, đây là nguyên nhân tạo cho các nguyên nhân khác phát huy tác dụng. Ta còn theo CNCS thì còn tụt hậu cho đến khi thành thêm một sao cho cờ Trung quốc.[/quote]
    Đoạn này thì ông Gộc lại không thuộc lịch sử. Trước khi thất trận về tay Mỹ, nước Nhật đã canh tân được trăm năm, đã trở thành cường quốc hàng đầu châu Á, trình độ phát triển công nghiệp ngang tầm các quốc gia Tây Phương, từng đánh bại cả hạm đội nước Nga, chiếm hầu hết các nước châu Á. Nước Nhật sau chiến tranh thế giới thứ 2 giống như hiệp sĩ bị chém què chân, sau một thời gian tận tình chạy chữa, dưỡng sức, tích cực tập tành, chống gậy tới lui, thì phi ngựa, chạy đua trở lại. Việt Nam ta tự xưa nay vẫn như đứa con nít ranh, suy dinh dưỡng kinh niên, còi cọc, lại bị chúng cú đầu, oánh đập tơi bời, không lớn khôn nỗi, ngày càng có biểu hiện đuối sức, đầu óc mụ mị thêm theo tuổi đời chồng chất. Việc chào đón CNCS từ trước và nay vẫn 'ăn chịu' CNCS cũng là hậu quả, và bằng chứng của cái sự trẻ (con) mãi không già (đời).

    Cớ sao lại nhẫn tâm đem so đứa con nít Việt Nam bất hạnh với tay hiệp sĩ Nhật oai hùng.

    Phản hồi: 

    Trần Văn Thọ: :"Hàn Quốc tự hào đã đạt được cả hai điều kiện đó và đưa ra tiêu chuẩn quốc gia "5020" để động viên dân chúng. Theo tiêu chuẩn này trên thế giới chỉ có bảy nước mà Hàn Quốc là một. Tại Á châu chỉ có họ và Nhật Bản." Ông này quên mất Singapor ở trong khu vực hay sao? GDP còn cao hơn cả Hàn quốc.

    Còn Việt Nam thì chính sự bùng nổ dân số làm cho nước ta thêm nghèo và thêm khó khăn. Không thể dùng người đem xuất khẩu để làn giầu được. Nhật thất trận năm 1945, kinh tế kiệt quệ, thế nhưng chỉ sau 15 năm, tức là đến năm 1960 họ đã trở thành cường quốc không có bom nguyên tử. Nguyên nhân chủ yếu của họ là họ không theo CNCS, đây là nguyên nhân tạo cho các nguyên nhân khác phát huy tác dụng. Ta còn theo CNCS thì còn tụt hậu cho đến khi thành thêm một sao cho cờ Trung quốc.

    Phản hồi: 

    Đúng vậy. Các dân tộc lớn như Nhật Bản, Đức đều thể hiện tinh thần dân tộc thượng đẳng.

    Nguyễn Trãi từng bá cáo:

    Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau
    Song hào kiệt đời nào cũng có

    Xưa Bà Triệu đã nói được khí phách của nữ nhi nước Việt:
    “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp người ta”
    Bây giờ nói đôi chút về Phật Hoàng Trần Nhân Tông (1258-1308). Ngài tên Trần Khâm, con vua Trần Thánh Tông và Nguyên Thánh Hoàng Thái Hậu. Khi lớn lên vua cha cho học thiền với Tuệ Trung Thượng Sĩ. Một hôm Ngài hỏi Thượng Sĩ về “Bổn phận tông chỉ thiền”, Thượng Sĩ đáp: “Phản quan tự kỷ bổn phận sự, bất tùng tha đắc” (Soi sáng lại chính mình là phận sự gốc, không từ bên ngoài vào được). Nghe qua, Ngài thông suốt được lối vào và thờ Thượng Sĩ làm thầy. Có lẽ, cả lãnh đạo và trí thức hiện nay cần học tập tinh thần này, tránh tình trạng vọng ngoại quá đáng, đầu không tới trời, chân không đạp đất.
    Ông là người đã thành lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, lấy pháp hiệu là Đầu đà Hoàng giác Điều ngự. Ông được sử sách ca ngợi là một trong những vị vua anh minh nhất trong lịch sử Việt Nam, có vai trò lãnh đạo quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Nguyên-Mông lần thứ 2 và thứ 3. Trần Nhân Tông là vị hoàng đế nằm trong danh sách 14 anh hùng dân tộc tiêu biểu nhất của Việt Nam.
    Dù xuất thân là bậc đế vương, nhưng cốt cách của Ngài là bậc xuất thế. Ngài xem cung vàng điện ngọc như đôi dép rách, cho nên trốn lên Yên Tử quyết chí tu tập để trở thành một bậc Toàn Chân, Toàn Giác.
    Có thể nói ở nơi Ngài, đọng lại ba con người sáng chói, làm ngọn hải đăng cho hành giả tu thiền Việt Nam. Đó là con người hiện thực, con người hướng thượng và con người nhập thế. Ông đã thể hiện cốt cách, trí tuệ qua nhiều bài thơ bất hủ để lại hậu thế:

    Cư trần lạc đạo phú
    Cư trần lạc đạo thả tùy duyên
    Cơ tắc xan hề khốn tắc miên
    Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch
    Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền

    Tác giả Huệ Chi dịch:

    Ở đời vui đạo, thả tùy duyên,
    Ðói đến thì ăn, mệt ngủ liền.
    Của báu trong nhà, thôi tìm kiếm,
    Ðối cảnh vô tâm, chớ hỏi Thiền!

    Có phải khí thiêng sông núi đã nhào nặn nên một Trần Nhân Tông mang dòng máu Rồng Tiên, bất khuất quật cường trước mọi thế lực ngoại bang, nhưng lại nhân từ độ lượng khoan dung trong việc trị nước an dân?

    Thưở bé chưa từng rõ sắc không
    Xuân về hoa nở rộn trong lòng
    Chúa xuân nay bị ta khám phá
    Chiếu trãi giường Thiền ngắm cánh hồng

    Phật giáo đời Trần chủ trương “Tức Tâm tức Phật”. Tâm mê là chúng sanh, tâm giác là Phật. Phật chẳng ở đâu xa, ngay nơi tâm mình, khéo tu lòng lắng tâm mê thì tâm giác hiện bày. Ngài Thượng Sĩ Tuệ Trung, thầy dạy của Phật Hoàng Trần Nhân Tông có bài thơ sau:
    PHẬT TÂM CA
    (Thượng Sĩ Tuệ Trung)
    Phật! Phật! Phật! bất khả kiến!
    Tâm! Tâm! Tâm! bất khả thuyết!
    Nhược tâm sanh thời thị Phật sanh,
    Nhược Phật diệt thời thị tâm diệt.
    Diệt tâm tồn Phật thị xứ vô,
    Diệt Phật tồn tâm hà thời yết.
    Dục tri Phật tâm sanh diệt tâm,
    Trực đãi đương lai Di lặc quyết.
    Tích vô tâm, kim vô Phật,
    Phàm thánh nhân thiên như điện phất.
    Tâm thể vô thị diệc vô phi,
    Phật tánh phi hư hựu phi thực.
    Hốt thời khởi, hốt thời chỉ,
    Vãng cổ lai kim đồ nghĩ nghị.


    KHÚC CA PHẬT TÂM
    (Dịch thơ: Thiền sư Thích Thanh Từ)
    (Thiền viện: Trúc Lâm Yên Tử)
    Phật! Phật! Phật! không thể thấy!
    Tâm! Tâm! Tâm! không thể nói!
    Khi tâm sanh tức là Phật sanh,
    Bằng Phật diệt là lúc tâm diệt.
    Diệt tâm còn Phật chuyện không đâu,
    Diệt Phật còn tâm bao giờ hết.
    Muốn biết tâm Phật, tâm sanh diệt,
    Hãy chờ Di lặc sau sẽ quyết.
    Xưa không tâm, nay không Phật,
    Phàm Thánh trời người như điện phất.
    Tâm thể không thị cũng không phi,
    Phật tánh chẳng hư cũng chẳng thực.
    Bỗng dưng khởi, bỗng dưng dừng,
    Xưa nay qua lại luống lẩn quẩn.


    Còn lãnh đạo hiện thời mê hết chỗ nói. Họ chỉ xứng đáng làm loài ma thôi. Có lẽ đã cam tâm làm phận tôi đòi của kiếp quan Thái thú. Đầu họ cúi mãi nên đít cao quá đầu, trông giống con vật bốn chân mà ta nuôi ở nhà. Đầu óc thì rặt bã đậu, chân dài và dollar. Có ai trong số họ nghĩ được như Nguyễn Trãi :
    Việc nhân nghĩa cốt ở an dân
    Quân điếu phạt trước lo trừ bạo
    Như nước Đại Việt ta từ trước
    Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
    Núi sông bờ cõi đã chia
    Phong tục Bắc Nam cũng khác
    Nguyễn Trãi cũng đã từng than:
    Chiếc thuyền lơ lửng trên sông
    Biết đem tâm sự ngõ cùng ai hay
    Chắc chi thiên hạ đời nay
    Mà đem đất nước rày làm chiêm bao…